Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:26

Αλλά, όταν εμείς κερδίσουμε τον εαυτό μας και ωφελήσουμε επιπλέον και άλλους, τότε χαίρεται ο Χριστός και θεωρεί πλούτο τη δική μας προκοπή. Και θα πω και κάτι ακόμα μεγαλύτερο: θεωρεί το γεγονός αυτό σαν τροφή Του. Το ότι δε είναι αληθινό αυτό που λέω, θα το μάθεις πάλι από τα ευαγγελικά κείμενα. Διότι νουθέτησε τη γυναίκα από τη Σαμάρεια. Έπειτα, όταν εκείνη είπε «Όταν έλθει ο Μεσσίας, θα μας τα αναγγείλει όλα», φανέρωσε τον εαυτό Του λέγοντας: «Εγώ είμαι, που σου μιλώ». Και η μεν γυναίκα έτρεξε γρήγορα και κατήχησε την πόλη των Σαμαρειτών. Γνωρίζοντας δε ο Χριστός ότι πολλοί θα πιστέψουν σε Αυτόν, έλεγε στους αγίους μαθητές: «Εγώ έχω τροφή να φάω, την οποία εσείς δεν γνωρίζετε», διότι, τρόπον τινά, η σωτηρία των απολωλότων τρέφει την πλέον φιλάνθρωπη φύση Του.

Ομολογεί ότι γνωρίζει πως ο Μεσσίας θα έρθει στον κατάλληλο καιρό, αλλά το για ποιον ακριβώς λόγο θα έρθει δεν το λέει, αποδεχόμενη, όπως φαίνεται, χωρίς βαθύτερη εξέταση τις διαδόσεις περί αυτού, ως γυναίκα που αγαπούσε τις διασκεδάσεις και τις σαρκικές απολαύσεις. Δεν αγνοούσε ωστόσο εντελώς ότι θα αναδειχθεί στο Ισραήλ ως εισηγητής ανώτερων διδασκαλιών, διαπιστώνοντας αυτό οπωσδήποτε σε όσα λέγονταν για εκείνον. <Της λέγει ο Ιησούς: Εγώ είμαι, που σου μιλώ.> Ο Χριστός δεν αποκαλύπτει τον εαυτό Του σε ψυχές απαίδευτες ή εντελώς αμαθείς, αλλά μάλλον επιλάμπει και φανερώνεται σε εκείνες που είναι ήδη πιο πρόθυμες στο να θελήσουν να μάθουν κάτι, και οι οποίες, κυοφορώντας την αρχή της πίστεως μέσα από απλά λόγια, σπεύδουν προς τη γνώση των τελειότερων. Τέτοια ακριβώς αναδείχθηκε για εμάς και η Σαμαρείτιδα γυναίκα, η οποία, αν και προσέγγισε τα όντως θεία νοήματα με τρόπο πιο υλικό από ό,τι έπρεπε, δεν ήταν ωστόσο εντελώς αποξενωμένη από τη διάθεση να κατανοήσει κάτι. Διότι, πρώτα από όλα, όταν ο Χριστός της ζήτησε να πιει, δεν Του δίνει αμέσως, αλλά, βλέποντάς Τον να παραβλέπει κατά κάποιον τρόπο, ανθρώπινα μιλώντας, τις τοπικές συνήθειες των Ιουδαίων, αναζητούσε τους λόγους αυτής της παράβασης, σχεδόν καλώντας τον Κύριο, μέσω της υπενθύμισης, να της δώσει μια εξήγηση: «Πώς εσύ, λέγει, ενώ είσαι Ιουδαίος, ζητάς να πιεις από εμένα που είμαι γυναίκα Σαμαρείτιδα;»

Επειδή όμως, καθώς προχωρούσε ο λόγος της κατήχησης, πλέον ομολογούσε ότι ήταν προφήτης, λαμβάνοντας τον έλεγχό του ως φάρμακο σωτηρίας, του απηύθυνε και άλλη ερώτηση, λέγοντας με φιλομάθεια: «Οι πατέρες μας προσκύνησαν σε αυτό το όρος, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνούμε». Αλλά διδασκόταν πάλι τούτο, ότι θα έρθει κάποτε, ή μάλλον έχει ήδη φτάσει ο καιρός, κατά τον οποίο οι αληθινοί προσκυνητές, αφήνοντας κατά μέρος την προσκύνηση στα επίγεια όρη, θα προσφέρουν την υψηλότερη και εν πνεύματι λατρεία στον Θεό και Πατέρα. Και αφού απέδωσε τα κάλλιστα ως πρέποντα μόνο στον Χριστό, και φυλάσσοντας τη γνώση για τα υψηλότερα πράγματα για τους δικούς Του χρόνους, λέει: «Γνωρίζουμε ότι έρχεται ο Μεσσίας, ο οποίος λέγεται Χριστός· όταν έρθει εκείνος, θα μας τα αναγγείλει όλα». Βλέπεις πώς πλέον η γυναίκα γινόταν έτοιμη να πιστέψει, και σαν να ανεβαίνει τα σκαλοπάτια μιας κλίμακας, από μικρές ερωτήσεις αναπηδά σε υψηλότερη πνευματική κατάσταση; Έπρεπε λοιπόν πια να της αποκαλύψει με πιο ξεκάθαρα λόγια το ποθούμενο, και αυτό που διαφυλασσόταν με αγαθές ελπίδες να το θέσει πλέον μπροστά στα μάτια της, λέγοντας: Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει.

Μήπως προσέφερε το κέρδος στον Δεσπότη; Ή μήπως Εκείνος έχει ανάγκη από κάτι για τον εαυτό Του; Αυτός είναι το πλήρωμα των πάντων, και όπως λέει ο πάνσοφος Ιωάννης, «Από το πλήρωμά Του λάβαμε όλοι εμείς». Αλλά όταν εμείς κερδίζουμε τους εαυτούς μας και παράλληλα ωφελούμε και άλλους, τότε χαίρεται ο Χριστός· θεωρεί πλούτο τη δική μας προκοπή. Και θα πω κάτι ακόμη μεγαλύτερο: το θεωρεί σαν τροφή Του. Ότι δε είναι αληθινό αυτό που λέω, θα το μάθεις πάλι από τα ευαγγελικά κείμενα. Διότι νουθέτησε τη γυναίκα από τη Σαμάρεια· κι έπειτα, όταν εκείνη είπε: «Όταν έλθει ο Μεσσίας, θα μας τα αναγγείλει όλα», Εκείνος φανέρωσε τον εαυτό Του λέγοντας: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλώ». Και η γυναίκα έτρεξε γρήγορα και κατήχησε την πόλη των Σαμαρειτών. Γνωρίζοντας τότε ο Χριστός ότι πολλοί επρόκειτο να πιστέψουν σε Αυτόν, έλεγε στους αγίους μαθητές Του: «Εγώ έχω να φάω τροφή που εσείς δεν γνωρίζετε». Διότι η σωτηρία των χαμένων, τρόπον τινά, τρέφει την αγαθότατη φύση Του.

Της λέει ο Κύριος: Εγώ είμαι αυτός που σου μιλώ. Ο ίδιος πάλι, ο Σταυρωθείς, δεν απέκρυψε την ερμηνεία των ζιζανίων από τους δικούς του μαθητές, λέγοντας: Αυτός που σπέρνει τον καλό σπόρο είναι ο Υιός του ανθρώπου· και ο αγρός είναι ο κόσμος· το δε καλό σπέρμα, αυτοί είναι οι υιοί της βασιλείας· ενώ τα ζιζάνια είναι οι υιοί του Πονηρού· και ο εχθρός που τα έσπειρε είναι ο Διάβολος· και ο θερισμός είναι η συντέλεια του αιώνος· και οι θεριστές είναι οι Άγγελοι. Όπως λοιπόν συλλέγονται τα ζιζάνια και κατακαίονται στη φωτιά, έτσι θα γίνει και κατά τη συντέλεια του αιώνος. Θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους Αγγέλους του, και θα συλλέξουν από τη βασιλεία του όλα τα σκάνδαλα και εκείνους που πράττουν την ανομία, και θα τους ρίξουν στο καμίνι του πυρός· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Αλλά, όταν ο νοητός νυμφίος Χριστός την είδε να βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση, της λέει εντελώς φανερά: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει». Αυτή δε, αμέσως αναδεικνύεται πραγματικά σε εκλεκτή ευαγγελίστρια και, αφού άφησε την υδρία και έτρεξε προς την πόλη, μεταστρέφει τους πάντες με τα λόγια της και τους οδηγεί στην πίστη Εκείνου που εμφανίστηκε, λέγοντας: «Ελάτε να δείτε έναν άνθρωπο, ο οποίος μου είπε όλα όσα έκανα· μήπως άραγε αυτός είναι ο Χριστός;». Και μιλάει με αυτόν τον τρόπο, όχι επειδή η ίδια είχε κάποια αμφιβολία, αλλά επειδή πίστευε μάλλον ότι από το ίδιο το θέαμα και μέσω της συνομιλίας με τον Κύριο θα βεβαιώνονταν και οι άλλοι και θα πείθονταν ευκολότερα, όπως ακριβώς αποδείχθηκε και από τα ίδια τα γεγονότα.

Γνωρίζω ότι έρχεται ο Μεσσίας, ο επονομαζόμενος Χριστός· όταν έλθει εκείνος, θα μας αναγγείλει τα πάντα. Εκείνον ζητώ, εκείνον προσδοκώ, εκείνον αναμένω. Της λέει ο Ιησούς: Εγώ είμαι, αυτός που σου ομιλεί. Ω, των μεγάλων και παραδόξων θαυμάτων· αυτό που δεν απεκάλυψε σε πολλούς από τους αποστόλους, το αποκαλύπτει φανερά στην πόρνη.

Σε εκείνους δεν αποκάλυψε τον εαυτό του, ενώ στη γυναίκα λέει: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει». Αυτό που έκανε μόνο στον Παύλο, ο οποίος ανήλθε έως τον τρίτο ουρανό, που αρπάχθηκε στον παράδεισο και άκουσε άρρητα ρήματα, ο οποίος σαγήνευσε την οικουμένη, αυτό το έκανε πρωτύτερα και στη Σαμαρείτιδα. Στον Παύλο αποκαλύφθηκε με σαφήνεια από τον ουρανό λέγοντας: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις; Σκληρό είναι για εσένα να λακτίζεις προς τα κέντρα». Και ο Σαούλ αποκρίθηκε λέγοντας: «Ποιος είσαι, Κύριε;» Και εκείνος αποκρίθηκε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς Χριστός, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Αυτό, λοιπόν, λέει τώρα στη Σαμαρείτιδα: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει».

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

Κατελήφθη από ίλιγγο η γυναίκα με τα όσα ειπώθηκαν, και παραιτήθηκε μπροστά στο ύψος των λόγων, και καταπονημένη πλέον, άκου τι λέει: «Γνωρίζω ότι έρχεται ο Μεσσίας, ο ονομαζόμενος Χριστός· όταν έλθει εκείνος, θα μας τα αναγγείλει όλα». Της λέει ο Ιησούς: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλώ». Και από πού προήλθε στους Σαμαρείτες η προσδοκία για την παρουσία του Χριστού, εφόσον δέχονταν μόνο τον Μωυσή; Από τα ίδια τα συγγράμματα του Μωυσή. Διότι ήδη από την αρχή αποκάλυψε τον Υιό. Επειδή το «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», είχε λεχθεί προς τον Υιό· και αυτός είναι που συνομιλεί με τον Αβραάμ στη σκηνή· και ο Ιακώβ, προφητεύοντας για αυτόν, έλεγε: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τη γενιά του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών».

Αλλά τίποτε από αυτά δεν είπε, αν και γνώριζε ότι η πρόθεση με την οποία τον ρωτούσαν ήταν πονηρή. Διότι, το να τον περικυκλώσουν και να πουν: «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;», φαινόταν ότι προερχόταν από κάποιον πόθο και φιλομάθεια· η διάνοια όμως με την οποία ρωτούσαν ήταν διεφθαρμένη και ύπουλη. Επειδή, δηλαδή, τα μεν έργα του δεν επιδέχονταν συκοφαντία και κακοήθεια, ενώ στα λόγια του μπορούσαν να επιτεθούν, παρερμηνεύοντάς τα σε σχέση με το πώς είχαν λεχθεί, του έθεταν συνεχώς ερωτήσεις, θέλοντας να τον αποστομώσουν με βάση τα λόγια του. Και επειδή δεν μπορούσαν να κατηγορήσουν σε τίποτα τα έργα του, επιθυμούσαν να βρουν κάποια λαβή από τα λόγια του. Γι' αυτό έλεγαν: «Πες μας»· αν και πολλές φορές το είχε πει. Διότι και στη Σαμαρείτιδα έλεγε: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει»· και στον τυφλό: «Και τον έχεις δει, και εκείνος που μιλάει μαζί σου, αυτός είναι». Αλλά και σε αυτούς το είχε πει, κι αν όχι με τον ίδιο τρόπο, πάντως με άλλα λόγια. Καίτοι, αν είχαν ορθή σκέψη και ήθελαν να εξετάζουν τα πράγματα σωστά, δικό τους χρέος ήταν πλέον να τον ομολογήσουν με λόγια· διότι ο ίδιος μέσω των έργων του το είχε αποδείξει αυτό πολλές φορές. Τώρα, όμως, πρόσεξε τη διεστραμμένη και φιλόνικη στάση τους. Όταν, δηλαδή, ομιλεί δημόσια και καθοδηγεί με λόγια, του λένε: «Τι σημείο δείχνεις;» Όταν όμως παρέχει τις αποδείξεις μέσω των έργων του, του λένε: «Αν εσύ είσαι ο Χριστός, πες το μας ξεκάθαρα»· ενώ τα έργα φωνάζουν, αυτοί αναζητούν λόγια· και όταν τα λόγια διδάσκουν, αυτοί καταφεύγουν στα έργα, τασσόμενοι πάντοτε στην αντίθετη πλευρά.

Αποκρύπτεται δε από τους Ιουδαίους, για να μην αυξήσουν και αυτοί τον φθόνο τους εναντίον του· διότι το άκουσμα του οράματος άλλους τους οδηγεί στην πίστη, ενώ άλλους τους εξάπτει προς φθόνο. Γνωρίζει δηλαδή τον φθόνο των Ιουδαίων, ότι δεν θέλουν να είναι αυτός ο Χριστός, αλλά και εάν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, είχαν διατάξει να αποβάλλεται από τη συναγωγή. Και ο ίδιος βέβαια ομολόγησε τον εαυτό του ως Χριστό στη Σαμαρείτιδα και στον τυφλό· διότι, όταν εκείνη μιλούσε για τον Μεσσία Χριστό, αυτός είπε: «Εγώ είμαι, που σου μιλώ»· και στον άλλο, που ρωτούσε: «Και ποιος είναι, Κύριε, ο Υιός του Θεού, για να πιστέψω σε αυτόν;», λέει και σε αυτόν ότι: «και τον έχεις δει και αυτός που μιλάει μαζί σου εκείνος είναι». Εκείνος δε είπε: «Πιστεύω, Κύριε· και τον προσκύνησε». Σε αυτούς μεν, λοιπόν, επειδή είναι ταπεινοί και γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι εάν ακούσουν, θα πιστέψουν εύκολα, φανερώνει τον εαυτό του· σε αυτούς όμως που νομίζουν ότι είναι ανώτεροι, στους Φαρισαίους και στους γραμματείς, αποκρύπτει τον εαυτό του, όχι για να παραμείνουν άπιστοι, αλλά για να κατευνάσει τον φθόνο τους και σιγά-σιγά, μέσα από τις θεοσημείες του, να τους διασώσει οδηγώντας τους στην πίστη. Γι' αυτό και έλεγε: «αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε τουλάχιστον στα έργα μου» και ότι «τα έργα τα οποία εγώ κάνω στο όνομα του Πατέρα μου μαρτυρούν για εμένα ότι εγώ είμαι αυτός» και ότι «εσείς έχετε στείλει απεσταλμένους στον Ιωάννη και εκείνος μαρτύρησε την αλήθεια».

Αυτόν λοιπόν που βλασφήμησε κατά του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή κατά των θείων σημείων, και ο οποίος ούτε μέσω αυτών δεν απέβαλε την προηγούμενη δυσφημία, αυτόν τίποτε άλλο δεν θα τον διορθώσει. Και εφόσον δεν διορθώνεται, πώς θα ακολουθήσει η άφεση του αμαρτήματος; Γι' αυτό, εύλογα και θεοπρεπώς, ο σωτήριος Λόγος, η πηγή της αφέσεως, αποφάνθηκε ότι είναι ανάξιος κάθε συγγνώμης αυτός που με πείσμα μετέτρεψε τις θεουργίες σε βλασφημίες. Διότι, εφόσον δεν άφησε στον εαυτό του κανένα περιθώριο ούτε μεταμέλειας ούτε διόρθωσης για τις ύβρεις και τις βλασφημίες κατά του Πνεύματος, κάθε άλλο παρά πρόκειται να αξιωθεί της αφέσεως. Τον είδες να τρώει και να πίνει, και γι' αυτό Τον αποκαλείς φαγά και οινοπότη; Τον είδες να δέχεται αμαρτωλούς και τελώνες, και αυτό σε ώθησε να Τον αποκαλείς φίλο τελωνών και αμαρτωλών; Αλλά σου απομένουν τα υψηλά έργα, μέσω των οποίων, αν απομακρυνθείς από αυτές τις ύβρεις και καταφύγεις στη μετάνοια, θα βρεις την άφεση. Επειδή μιλούσε με γυναίκα, και μάλιστα Σαμαρείτιδα, και ζητούσε να πιει νερό από αυτήν, παρασύρθηκες εξαιτίας αυτού να σκέφτεσαι ταπεινά για Αυτόν; Και πώς, όπως ακριβώς έλαβες τη Σαμαρείτιδα ως αφορμή για πιο ταπεινή υπόληψη και γνώμη, δεν την έλαβες με τον ίδιο τρόπο και ως δασκάλα της πιο υψηλής αντίληψης; ‘

Διότι τέτοιους προσκυνητές αναζητά ο Θεός· επειδή είναι πνεύμα, πνευματικούς, και επειδή είναι αλήθεια, αληθινούς. «Λέει σε αυτόν η γυναίκα: Γνωρίζω ότι έρχεται ο Μεσσίας, αυτός που ονομάζεται Χριστός. Όταν έρθει εκείνος, θα μας τα αναγγείλει όλα. Της λέει ο Ιησούς: Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει. Εκείνη τη στιγμή ήρθαν οι μαθητές του, και εξεπλάγησαν που μιλούσε με γυναίκα.