Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:27

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΗ΄. Ότι δεν πρέπει να περιεργαζόμαστε τις οικονομίες του προεστώτος, αλλά να προσέχει ο καθένας το δικό του έργο. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Για να μην πέφτει, λοιπόν, κανείς εύκολα σε ένα τέτοιο πάθος κατακρίσεως, προς βλάβη του εαυτού του και των άλλων, εκείνο που πρέπει γενικά να τηρείται μέσα στην αδελφότητα είναι το να μην περιεργάζεται κανείς καθόλου τις οικονομίες του προεστώτος, ούτε να πολυπραγμονεί για όσα γίνονται, με εξαίρεση εκείνους που βρίσκονται πιο κοντά στον προεστώτα τόσο κατά τον βαθμό όσο και κατά τη σύνεση· αυτούς άλλωστε αναγκαστικά θα τους συμπεριλάβει στη διαβούλευση και τη σκέψη για τα κοινά ζητήματα, πειθόμενος στην παραίνεση εκείνου που λέει: «Να κάνεις τα πάντα με συμβουλή». Διότι, εάν του εμπιστευθήκαμε την οικονομία των ψυχών μας, ως σε άνθρωπο που πρόκειται να δώσει λόγο στον Θεό, είναι εντελώς παράλογο να δυσπιστούμε για τα πιο ευτελή πράγματα, και να γεμίζει κανείς από άτοπες υποψίες εναντίον του αδελφού, δίνοντας έτσι αφορμή και στους άλλους. Γι’ αυτό, προκειμένου να μη συμβαίνει αυτό, ο καθένας ας παραμένει στο έργο για το οποίο κλήθηκε· και αφιερώνοντας ολόκληρο τον εαυτό του στη φροντίδα των καθηκόντων που του αναλογούν, ας μην περιεργάζεται καθόλου τις άλλες οικονομίες, μιμούμενος τους αγίους μαθητές του Κυρίου, για τους οποίους, αν και το περιστατικό με τη Σαμαρείτιδα θα μπορούσε να τους κινήσει υποψίες, εντούτοις «κανείς», λέει το Ευαγγέλιο, «δεν είπε: Τι ζητάς; ή τι της μιλάς;».

Ας επιτρέπουν, λοιπόν, στους νεοφώτιστους εκείνοι που έχουν το διδασκαλικό έργο στις εκκλησίες να αφομοιώνουν τον λόγο της κατηχήσεως, και έτσι έπειτα ας τους φανερώνουν τον Ιησού, ανεβάζοντάς τους από τη μικρή παιδαγωγία στην τελειότερη γνώση της πίστεως. Όσοι όμως αρπάζουν τον αλλογενή και συνεπώς προσήλυτο, και τον εισάγουν μέσα στην εσωτερική σκηνή, και του επιτρέπουν να θυσιάζει τον αμνό με χέρια ακόμη άπλυτα, και στεφανώνουν με το αξίωμα της ιερωσύνης αυτόν που δεν έχει ακόμη κατηχηθεί, ας ετοιμάζονται για μεγάλες απολογίες κατά την ημέρα της κρίσεως. Διότι μου αρκεί να πω μόνο αυτό. <Και πάνω σε αυτό ήλθαν οι μαθητές του.> Το τέλος των λόγων προς τη γυναίκα είναι η παρουσία των μαθητών. Διότι σιωπά, λέει, πλέον ο Χριστός, και αφού έβαλε στους Σαμαρείτες τον θερμό σπινθήρα της πίστεως, επιτρέπει με τις κατάλληλες αφορμές να ανάψει σε μεγάλη φλόγα. Έτσι θα κατανοήσεις αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Φωτιά ήλθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θέλω αν έχει ήδη ανάψει;» <Και θαύμαζαν που μιλούσε με γυναίκα.> Εκπλήσσονται πάλι οι μαθητές με την πραότητα του Σωτήρα, και θαυμάζουν τον ταπεινό του τρόπο.

Ας αποκομίζει λοιπόν πάλι και αυτό ως παράδειγμα αυτός που διδάσκει στις εκκλησίες, και ας μην αποφεύγει να ωφελεί τις γυναίκες. Διότι δεν πρέπει να ακολουθεί κανείς σε καμία περίπτωση τα δικά του θελήματα, αλλά την ανάγκη του κηρύγματος. <Κανείς ωστόσο δεν είπε: Τι συζητάς; ή Τι ζητάς μαζί της;> Ήταν έργο μαθητών συνετών, που γνώριζαν να διατηρούν την πρέπουσα τιμή προς τον δάσκαλο, να μη δίνουν την εντύπωση ότι με περίεργες ερωτήσεις εκτρέπονται σε άτοπες υποψίες επειδή μιλούσε με γυναίκα, αλλά μάλλον από σεβασμό και ευλάβεια να κρατούν τη γλώσσα πίσω από τα δόντια τους, και να περιμένουν καλύτερα τον Κύριο να ξεκινήσει από μόνος του τη συζήτηση, προσφέροντάς τους οικειοθελώς την εξήγηση. Πρέπει λοιπόν να θαυμάζουμε μέσα από αυτά τον Χριστό για την πραότητά του, και τους μαθητές για τη σοφία, τη σύνεσή τους και τη γνώση του πρέποντος. <Άφησε λοιπόν η γυναίκα τη στάμνα της και αναχώρησε για την πόλη.> Ανώτερη πλέον και υψηλότερη από τις φροντίδες του σώματος φαίνεται η γυναίκα, η οποία μέχρι χθες και προχθές είχε πολλούς άνδρες, και ήταν πολλές φορές ευάλωτη στις μάταιες ηδονές· υπερνικά την αναπόφευκτη ανάγκη της σάρκας, έχοντας αδιαφορήσει ταυτόχρονα και για τη δίψα και για το πόσιμο νερό, και αναπλάθεται σε μια νέα πνευματική κατάσταση μέσω της πίστης. Εφαρμόζοντας δε αμέσως την αγάπη, την ωραιότερη από όλες τις αρετές, και τη φιλαλληλία, το αγαθό που της φανερώθηκε, αυτό ακριβώς σπεύδει να αναγγείλει γρήγορα και στους άλλους, τρέχοντας με ορμή προς την πόλη.

Πάλι, ο μεν μάγος και αληθινός απατεώνας παραδίδει τον εαυτό του στα απαγορευμένα και τα ανόσια, για την άγρα ανόσιων και αθέμιτων ηδονών, ώστε ήδη μέσω των μαγγανειών να υποτάσσει κάποιες γυναίκες και να τις παρασύρει στην κακία του. Ο δε Σωτήρας και Κύριός μας, δεν είναι δυνατόν ούτε να περιγραφεί πώς πολιτεύτηκε ως προς τη σωφροσύνη, εφόσον πάλι οι μαθητές μαρτυρούν ότι συμβούλευε να μην κοιτάζει κανείς ούτε με ακόλαστη επιθυμία, λέγοντας: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα μοιχεύσεις· εγώ όμως σας λέω, ότι καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της μέσα στην καρδιά του». Και κάποτε, όταν τον είδαν να συνομιλεί από ανάγκη, για την ωφέλεια και τη σωτηρία πολλών, με τη Σαμαρείτιδα γυναίκα, «απορούσαν, επειδή μιλούσε με γυναίκα», θεωρώντας ότι έβλεπαν κάτι το παράδοξο, καθώς δεν είχε συμβεί ποτέ άλλοτε στο παρελθόν. Ο λόγος λοιπόν του Σωτήρα μας φανέρωνε τη σοβαρότητα και την αυστηρότητα του ήθους του· και μεγάλο δείγμα της σωφροσύνης του ήταν και εκείνη η διδασκαλία, μέσω της οποίας δίδασκε να διατηρεί κανείς την αγνότητά του από το ίδιο το βάθος της διάνοιας, αποκόπτοντας τις εμπαθείς ορέξεις, λέγοντας: «Υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών».

αʹ. Το προοίμιο είναι γεμάτο από πολύ θυμό και μεγάλο φρόνημα· και όχι μόνο το προοίμιο, αλλά, για να το πούμε έτσι, και ολόκληρη η Επιστολή. Διότι το να συνομιλεί κανείς πάντοτε με επιείκεια προς τους μαθητευομένους, ακόμη και όταν αυτοί έχουν ανάγκη από αυστηρότητα, δεν θα ήταν γνώρισμα δασκάλου, αλλά διαφθορέα και εχθρού. Γι' αυτό και ο Κύριος, αφού συνομίλησε πολλές φορές με πραότητα στους μαθητές του, υπάρχουν περιπτώσεις όπου χρησιμοποίησε και αυστηρότερο λόγο, και άλλοτε μεν μακαρίζει, άλλοτε δε επιτιμά. Στον Πέτρο, για παράδειγμα, αφού είπε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά», και αφού του υποσχέθηκε ότι θα θέσει τα θεμέλια της Εκκλησίας πάνω στην ομολογία του, λίγο μετά από αυτούς τους λόγους λέει: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο»· και πάλι αλλού: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» Και τους ενέβαλε τόσο μεγάλο φόβο, ώστε και ο Ιωάννης να λέει ότι, όταν τον είδαν να μιλάει με μια Σαμαρείτιδα γυναίκα, του υπενθύμισαν μεν για την τροφή, όμως κανείς δεν τόλμησε να πει: «Τι συζητάς; ή Τι ζητάς από αυτήν;» Αυτά έχοντας μάθει ο Παύλος, ο οποίος βαδίζει στα ίχνη του δασκάλου του, ποίκιλλε τον λόγο του ανάλογα με την ανάγκη των μαθητευομένων, άλλοτε μεν καίγοντας και τέμνοντας, άλλοτε δε επιθέτοντας ήπια φάρμακα. Και στους Κορινθίους έλεγε: «Τι θέλετε; Να έρθω προς εσάς με ράβδο ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Στους Γαλάτες όμως: «Ω, ανόητοι Γαλάτες»· και δεν χρησιμοποίησε αυτή την επιτίμηση μόνο μία φορά, αλλά και δεύτερη.

Εκείνη τη στιγμή έρχονται οι μαθητές και τον βρίσκουν να μιλάει με τη γυναίκα. Και απόρησαν, επειδή συνομιλούσε με γυναίκα. Αυτός που προσκυνείται από τους αγγέλους, συζητούσε με μια πόρνη· αυτός που συμβασιλεύει με τον Πατέρα στην ατελεύτητη βασιλεία, μιλούσε μόνος με μόνη τη γυναίκα. Αλλά εκείνη, αφού άφησε την υδρία, εισήλθε στην πόλη. Άφησε την υδρία, επειδή πληρώθηκε από τα ζώντα ύδατα, και πηγαίνοντας προς τους πολίτες, φώναζε: «Ελάτε, δείτε έναν άνθρωπο, ο οποίος μου είπε όλα όσα έκανα· μήπως αυτός είναι ο Χριστός;» «Ελάτε, δείτε έναν άνθρωπο». Δεν είπε: «Ελάτε, δείτε τον Θεό ανάμεσα στους ανθρώπους», για να μη δώσει στους ανθρώπους την εντύπωση ότι παραφρονεί, για να μην πουν οι άνθρωποι: «Αυτή μαίνεται». Διότι πότε είδε κανείς τον Θεό να περπατά; Πότε είδε κανείς τον Θεό να συναναστρέφεται με ανθρώπους;

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

Τώρα όμως, οδηγώντας την σιγά-σιγά στην ανάμνηση, αποκάλυψε τον εαυτό Του την κατάλληλη στιγμή. Και ενώ στους Ιουδαίους που έλεγαν συνεχώς: «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία; Πες μας αν εσύ είσαι ο Χριστός», σε αυτούς δεν απάντησε με σαφήνεια, σε αυτήν όμως είπε φανερά ότι είναι Αυτός. Διότι η γυναίκα ήταν πιο καλοπροαίρετη από τους Ιουδαίους. Επειδή εκείνοι δεν ρωτούσαν για να μάθουν, αλλά για να Τον χλευάζουν πάντοτε. Αν δηλαδή ήθελαν να μάθουν, επαρκούσε και η διδασκαλία μέσω των λόγων Του, και μέσω των Γραφών, και μέσω των θαυμάτων. Αυτή όμως έλεγε όσα έλεγε με αμερόληπτη κρίση και απλή διάνοια· και αυτό είναι φανερό από όσα έπραξε έπειτα. Διότι και άκουσε και πίστεψε, και άλλους προσέλκυσε σε αυτό· και παντού μπορεί κανείς να διακρίνει την ακρίβεια και την πίστη της γυναίκας. Και πάνω σε αυτό ήλθαν οι μαθητές Του. Έφτασαν στην πιο κατάλληλη στιγμή, όταν πια είχε ολοκληρωθεί η διδασκαλία. Και απορούσαν που μιλούσε με γυναίκα. Κανένας όμως δεν είπε: «Τι ζητάς;» ή «Γιατί μιλάς μαζί της;».

Αυτόν λοιπόν που βλασφήμησε κατά του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή κατά των θείων σημείων, και ο οποίος ούτε μέσω αυτών δεν απέβαλε την προηγούμενη δυσφημία, αυτόν τίποτε άλλο δεν θα τον διορθώσει. Και εφόσον δεν διορθώνεται, πώς θα ακολουθήσει η άφεση του αμαρτήματος; Γι' αυτό, εύλογα και θεοπρεπώς, ο σωτήριος Λόγος, η πηγή της αφέσεως, αποφάνθηκε ότι είναι ανάξιος κάθε συγγνώμης αυτός που με πείσμα μετέτρεψε τις θεουργίες σε βλασφημίες. Διότι, εφόσον δεν άφησε στον εαυτό του κανένα περιθώριο ούτε μεταμέλειας ούτε διόρθωσης για τις ύβρεις και τις βλασφημίες κατά του Πνεύματος, κάθε άλλο παρά πρόκειται να αξιωθεί της αφέσεως. Τον είδες να τρώει και να πίνει, και γι' αυτό Τον αποκαλείς φαγά και οινοπότη; Τον είδες να δέχεται αμαρτωλούς και τελώνες, και αυτό σε ώθησε να Τον αποκαλείς φίλο τελωνών και αμαρτωλών; Αλλά σου απομένουν τα υψηλά έργα, μέσω των οποίων, αν απομακρυνθείς από αυτές τις ύβρεις και καταφύγεις στη μετάνοια, θα βρεις την άφεση. Επειδή μιλούσε με γυναίκα, και μάλιστα Σαμαρείτιδα, και ζητούσε να πιει νερό από αυτήν, παρασύρθηκες εξαιτίας αυτού να σκέφτεσαι ταπεινά για Αυτόν; Και πώς, όπως ακριβώς έλαβες τη Σαμαρείτιδα ως αφορμή για πιο ταπεινή υπόληψη και γνώμη, δεν την έλαβες με τον ίδιο τρόπο και ως δασκάλα της πιο υψηλής αντίληψης; ‘

Όπως ακριβώς τον Δεσπότη ακολουθούσε ο χορός των μαθητών, έτσι και τη Δέσποινα και μητέρα του Κυρίου την ακολουθούσε ο χορός των μαθητευόμενων γυναικών. Διότι, όπως αναφέρεται, κάποτε οι μαθητές απορούσαν που συνομιλούσε με γυναίκα, προφανώς επειδή ο Κύριος δεν είχε τέτοια συνήθεια. Αλλά, καθώς η μητέρα του Δεσπότη διέτρεχε μαζί με τον Υιό και Δημιουργό τον ευαγγελικό δρόμο, έτσι και αυτές, ακολουθώντας την, διακονούσαν τον κοινό Δεσπότη και τους μαθητές με τα υπάρχοντά τους ως προς τα αναγκαία.

Όπως ακριβώς τον Δεσπότη ακολουθούσε ο χορός των μαθητών, έτσι και τη Δέσποινα και Μητέρα του Κυρίου ακολουθούσε ο χορός των μαθητευόμενων γυναικών. Διότι απορούσαν, λέει, κάποτε οι μαθητές επειδή μιλούσε με γυναίκα, γεγονός που αποδεικνύει ότι ο Κύριος δεν είχε τέτοια συνήθεια, αλλά η Μητέρα του Δεσπότου διένυε μαζί με τον Υιό και Δημιουργό τον ευαγγελικό δρόμο. Και αυτές, ακολουθώντας την, διακονούσαν τον κοινό Δεσπότη και τους μαθητές, παρέχοντας τα αναγκαία από τα υπάρχοντά τους.

Διότι τέτοιους προσκυνητές αναζητά ο Θεός· επειδή είναι πνεύμα, πνευματικούς, και επειδή είναι αλήθεια, αληθινούς. «Λέει σε αυτόν η γυναίκα: Γνωρίζω ότι έρχεται ο Μεσσίας, αυτός που ονομάζεται Χριστός. Όταν έρθει εκείνος, θα μας τα αναγγείλει όλα. Της λέει ο Ιησούς: Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλάει. Εκείνη τη στιγμή ήρθαν οι μαθητές του, και εξεπλάγησαν που μιλούσε με γυναίκα.

Κανείς, ωστόσο, δεν είπε: «Τι ζητάς;» ή «Τι μιλάς μαζί της;». Από πού γνώριζε η γυναίκα ότι έρχεται ο Μεσσίας, ο οποίος ονομάζεται Χριστός; Από τις Μωσαϊκές Γραφές. Διότι, όπως έχουμε ήδη αναφέρει, οι Σαμαρείτες δέχονταν την Πεντάτευχο του Μωυσή. Επειδή, λοιπόν, είχαν αποδεχθεί τα Μωσαϊκά βιβλία, από αυτά γνώριζαν τις προφητείες περί του Χριστού, και ότι είναι Υιός του Θεού.