Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:38

Διότι, σε αυτήν που πρόκειται να βαπτιστεί, πρώτα αφαιρούν το κάλυμμα, για να μάθουμε ότι, όπως ακριβώς βγάζουν τα ρυπαρά και παλαιά ιμάτια και ντύνονται με νέα και λαμπρά, έτσι και οι άγγελοι απεκδύουν την ψυχή από τις αμαρτίες και την ενδύουν με τον Χριστό και με τις αρετές. Οι απόστολοι πάλι, κλήθηκαν ως φίλοι για να γίνουν τρυγητές και ληνοβάτες, ώστε ως φίλοι να συλλέξουν τους κόπους των προφητών. Και το ότι οι απόστολοι είναι φίλοι του Χριστού, το λέει ο Χριστός προς αυτούς: «Δεν σας ονομάζω πλέον δούλους, αλλά φίλους· εσείς είστε φίλοι μου. Και λέω σε εσάς, τους φίλους μου.» Και το ότι ο Χριστός έστειλε τους αποστόλους ως φίλους για να θερίσουν τους κόπους άλλων γεωργών, το λέει ο Χριστός προς αυτούς: «Εγώ σας απέστειλα να θερίζετε εκεί όπου εσείς δεν έχετε κοπιάσει· άλλοι έχουν κοπιάσει, και εσείς έχετε εισέλθει στον δικό τους κόπο.» Αλλά, αν και οι προφήτες καλλιέργησαν τη μία άμπελο με τα δώδεκα κλήματα, δηλαδή τη δωδεκάφυλη συναγωγή, και σε αυτήν εσείς προσήλθατε ως έτοιμοι τρυγητές, παρ' όλα αυτά με τις προφητείες τους σας υπέδειξαν και τους αμπελώνες των εθνών. Διότι προφήτευσαν και για τα έθνη, ότι από αμπελώνα των Σοδόμων θα γίνουν άμπελοι του Χριστού, ότι δηλαδή θα τρυγήσετε λίγες αμπέλους από τη συναγωγή των Ιουδαίων και θα σώσετε λίγες ψυχές, αλλά όλα τα έθνη, ως άμπελοι που ανθίζουν, θα δώσουν ευωδία πίστεως και βότρυες αρετών.

Αυτά λοιπόν, λέει, θα τα φέρει εις πέρας το έργο των θεριστών. Δεν θα είναι όμως οπωσδήποτε αμισθί, διότι βεβαίως θα συνάξει γι' αυτούς τον καρπό που τρέφει εις ζωήν αιώνιον. Και βέβαια, λαμβάνοντάς τον, δεν θα ευφρανθούν μόνοι τους, αλλά, καθώς έχουν προσθέσει τον δικό τους κόπο στους κόπους των προφητών και έχουν θερίσει τον σπόρο που καλλιεργήθηκε προηγουμένως από εκείνους, θα τελέσουν μαζί τους μία κοινή πανήγυρη. Νομίζω δε εγώ ότι ο σοφότατος Παύλος, έχοντας εκμάθει σαφώς τους τύπους σχετικά με τα μέλλοντα, από εδώ ορμώμενος είπε σχετικά με τους αγίους πατέρες και τους προφήτες, ότι «Και όλοι αυτοί, έχοντας τελειωθεί μέσω της πίστεως, δεν έλαβαν την επαγγελία, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Διότι ο Σωτήρας έκρινε ότι ο θεριστής πρέπει να χαίρεται μαζί με εκείνον που έσπειρε προηγουμένως. <Εγώ σας απέστειλα να θερίζετε εκείνο για το οποίο εσείς δεν έχετε κοπιάσει· άλλοι έχουν κοπιάσει, και εσείς έχετε εισέλθει στον κόπο τους.> Ήδη τους αποκαλύπτει ολόκληρο το μυστήριο, και, αφαιρώντας το αινιγματικό ένδυμα των λόγων, παρουσιάζει ολοκάθαρο το νόημα αυτού που υποδηλώνεται.

Πράγματι, «άλλοι κοπίασαν και εσείς έχετε εισέλθει στον κόπο τους»· διωκόμενοι οι προφήτες προαναφωνούσαν, οι δίκαιοι δεν σιωπούσαν όταν χτυπιούνταν· η χορεία των πατριαρχών κινδύνευε· αντιδρούσαν τύραννοι, πολεμούσαν βασιλείς, παρατάσσονταν άρχοντες· συνοργίζονταν οι λαοί, ολόκληρος ο κόσμος αντιμαχόταν τους αγώνες των δικαίων· από τη μία πλευρά σύρονταν στα δικαστήρια, από την άλλη καταξεσκίζονταν με μαστιγώσεις· από παντού βασανιστήρια και στρεβλώσεις, από παντού θλίψεις και οδυρμοί, από παντού κατήφεια και σκοτάδι· αλλά, ενώ βρισκόμαστε σε μια τέτοια κατήφεια και σε τόσο μεγάλο σκοτάδι του βίου, εμείς ευαγγελιζόμαστε τη λήξη του χειμώνα. Διότι ο Ιωάννης, ο μέγας Πρόδρομος του Κυρίου, όντας ακόμα δεμένος στα σπάργανα της φύσης, μας υπέδειξε τη σωτήρια άνοιξη και, βιαζόμενος να κηρύξει με τη φωνή του εκείνον που φανέρωσε με τα πόδια του, παραβιάζει τα ίδια τα όρια της φύσης για να εξέλθει. Καθώς θεωρούσε ότι η Ελισάβετ καθυστερούσε να γεννήσει την πίεζε, σκιρτούσε χορεύοντας και ταυτόχρονα δυσανασχετώντας για το γεγονός ότι κρατούνταν μέσα στην κοιλιά της, διαμαρτυρόταν για την περίοδο των μηνών της κύησης, ταρακουνούσε τη μήτρα σαν να ήταν άδικη φυλακή, κλοτσούσε τα κλείθρα της φύσης, μεμφόταν τον τρόπο του τοκετού και, έχοντας σφαλισμένα τα χείλη, φώναζε με τις στάσεις του σώματός του, λέγοντας σχεδόν τα εξής προς την Ελισάβετ μέσα από τις κινήσεις του: «Αδικείς, ω μητέρα, που καθυστερείς· προφήτη περιφέρεις στη γαστέρα σου, τη χαρά της οικουμένης συγκρατείς, τον Πρόδρομο του Βασιλέως Χριστού βαστάζεις, τον στρατιώτη του βασιλικού κηρύγματος κατακρατείς, τον μάρτυρα και τον μεγαλύτερο από όλους όσους έχουν γεννηθεί από γυναίκες περισφίγγεις, και εμποδίζεις τον ταχύ δρομέα της ευσέβειας».

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

Πράγματι, άλλοι έχουν κοπιάσει, και εμείς έχουμε εισέλθει στους κόπους τους· διαλαλούσαν προηγουμένως οι προφήτες, και δεν σιωπούσαν όταν χτυπιούνταν· η χορεία των πατριαρχών κινδύνευε· παρατάσσονταν εναντίον τους τύραννοι· βασιλιάδες τους πολεμούσαν· ο λαός οργιζόταν· ολόκληρος ο κόσμος αντιμαχόταν τους αγώνες των δικαίων· από τη μια μεριά οδηγούνταν στα δικαστήρια, και από την άλλη καταξεσκίζονταν με τα μαστίγια· πανταχόθεν υπήρχαν τόποι βασανιστηρίων και στρεβλώσεις. Αλλά, ενώ βρισκόμασταν σε τέτοια κατήφεια βίου, ο Ιωάννης, αναγγέλλοντας χαρμόσυνα το τέλος του χειμώνα, δεμένος ακόμη στα σπάργανα της φύσεως, μας υπέδειξε τη σωτήρια άνοιξη· και σπεύδοντας να κηρύξει με τη φωνή του Εκείνον τον οποίο προμήνυσε με τα πόδια του, παραβίαζε τα όρια της φύσεως· διότι παρότρυνε την Ελισάβετ, η οποία αργούσε να γεννήσει· σκιρτούσε, ταυτόχρονα χορεύοντας από χαρά και δυσανασχετώντας για το ότι κρατούνταν στη μήτρα· διαμαρτυρόταν για την περίοδο των μηνών της κυήσεως· τράνταζε τη μήτρα σαν να ήταν άδικη φυλακή, και φώναζε με τα σκιρτήματά του, εκφέροντας τέτοια λόγια προς την Ελισάβετ: «Αδικείς, ω μητέρα, που αργείς να γεννήσεις, κρατώντας εγκλωβισμένη τη χαρά της οικουμένης και εμποδίζοντας τον Πρόδρομο· κυοφορείς προφήτη, κρατάς βασιλικό στρατιώτη· εμποδίζεις τον ταχυδρόμο της ευσεβείας· αδικείς, ω μητέρα· δεν γνωρίζεις το μέλλον, αγνοείς τα όσα πρόκειται να συμβούν».

Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να πει ότι άλλος έσπειρε και άλλος θερίζει, για να μη νομίσει κανείς, όπως ακριβώς είπα, ότι οι προφήτες έχουν στερηθεί τον μισθό τους, λέγει κάτι το παράξενο και παράδοξο, το οποίο δεν συμβαίνει στα αισθητά πράγματα, αλλά αποτελεί εξαιρετικό γνώρισμα των πνευματικών. Διότι στα μεν αισθητά πράγματα, εάν συμβεί άλλος να σπείρει και άλλος να θερίσει, δεν χαίρονται μαζί, αλλά θλίβονται εκείνοι που έσπειραν, επειδή κόπιασαν για άλλους, και χαίρονται μόνο εκείνοι που θερίζουν. Εδώ όμως δεν συμβαίνει έτσι, αλλά και αυτοί που δεν θερίζουν αυτά τα οποία έσπειραν, χαίρονται εξίσου με εκείνους που θερίζουν· από το οποίο είναι φανερό, ότι και αυτοί συμμετέχουν στους μισθούς. Εγώ σας απέστειλα να θερίζετε εκείνο για το οποίο εσείς δεν έχετε κοπιάσει· άλλοι έχουν κοπιάσει, και εσείς έχετε εισέλθει στον κόπο τους.

«Διότι, αφού είδε», λέγει, «τα πλήθη, τα σπλαχνίστηκε, επειδή ήταν ταλαιπωρημένα και εγκαταλελειμμένα, σαν πρόβατα που δεν έχουν ποιμένα. Τότε λέγει στους μαθητές του: Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού να βγάλει εργάτες στον θερισμό του». Δες πάλι την έλλειψη κενοδοξίας του. Για να μην προσελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό του, αποστέλλει τους μαθητές. Όχι μόνο για αυτόν τον λόγο, αλλά και για να τους εκπαιδεύσει, ώστε, αφού ασκηθούν στην Παλαιστίνη σαν σε κάποια παλαίστρα, να αποδυθούν έπειτα στους αγώνες της οικουμένης. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, καθορίζει τα προγυμνάσματα αυστηρότερα από τους αγώνες, σε ό,τι αφορά τη δική τους αρετή, προκειμένου να καταπιαστούν ευκολότερα με τους μετέπειτα αγώνες, σαν να προγυμνάζει στο πέταγμα νεοσσούς που είναι ακόμη τρυφεροί. Και προς το παρόν τους καθιστά ιατρούς των σωμάτων, επιφυλάσσοντας για αργότερα τη θεραπεία των ψυχών, που προηγείται σε αξία. Και παρατήρησε πώς παρουσιάζει το έργο εύκολο και αναγκαίο. Διότι τι λέγει; Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Διότι δεν σας στέλνω για σπορά, λέγει, αλλά για θερισμό. Όπως ακριβώς έλεγε και στο κατά Ιωάννην: Άλλοι έχουν κοπιάσει, και εσείς έχετε εισέλθει στον κόπο τους. Και αυτά τα έλεγε για να καταστείλει το υψηλό τους φρόνημα, αλλά και για να τους παρασκευάσει να έχουν θάρρος, αποδεικνύοντας ότι ο μεγαλύτερος μόχθος είχε ήδη προηγηθεί.

Όταν, όμως, συμβαίνει κάτι τέτοιο σε τόπους, ή σε φυτά, ή σε άλογα ζώα, μην ακριβολογείς ούτε να λες: «Πώς, λοιπόν, ξεράθηκε δίκαια η συκιά, εφόσον δεν ήταν ο καιρός της;» Διότι το να λέει κανείς κάτι τέτοιο αποτελεί εσχάτη ανοησία· αντίθετα, να παρατηρείς το θαύμα, να θαυμάζεις και να δοξάζεις τον θαυματουργό. Επειδή και στην περίπτωση των χοίρων που καταποντίστηκαν πολλοί είπαν το ίδιο πράγμα, εξετάζοντας ενδελεχώς το ζήτημα του δικαίου· αλλά ούτε και σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να τους δίνουμε προσοχή, διότι και αυτά είναι άλογα ζώα, όπως ακριβώς και εκείνο το φυτό είναι άψυχο. Για ποιον λόγο, λοιπόν, περιβάλλεται με αυτήν τη μορφή το γεγονός, και ποια είναι η αφορμή αυτής της κατάρας; Όπως ακριβώς ανέφερα, αυτό αφορούσε την υπόνοια των μαθητών. Αν, όμως, δεν ήταν ακόμη ο καιρός της, μάταια ορισμένοι υποστηρίζουν ότι εδώ υποδηλώνεται ο Νόμος. Διότι καρπός του ήταν η πίστη, και τότε ήταν ο καιρός αυτού του καρπού, και πράγματι τον απέδωσε. «Διότι ήδη τα χωράφια είναι λευκά για θερισμό», λέει, και, «Σας απέστειλα να θερίσετε εκείνα για τα οποία εσείς δεν έχετε κοπιάσει».

Και για να κατανοήσετε σαφέστερα πόσων στεφάνων ήταν άξιοι εκείνοι στους οποίους ανατέθηκε τότε η Εκκλησία, και πόσος μόχθος και κίνδυνος υπάρχει στο να αναλαμβάνει κανείς ένα έργο από τα προοίμια και την αρχή του, και να είναι ο πρώτος που το προσεγγίζει, σας παραθέτω τη μαρτυρία του Χριστού, ο οποίος τα επιβεβαιώνει αυτά και επικυρώνει τη γνώμη που εκφράσαμε. Διότι, βλέποντας πολλούς να έρχονται προς αυτόν και θέλοντας να δείξει στους αποστόλους ότι οι προφήτες κοπίασαν περισσότερο από αυτούς, λέει: «Άλλοι έχουν κοπιάσει, και εσείς έχετε εισέλθει στον κόπο τους».

Και εκείνος που θερίζει λαμβάνει μισθό και συγκεντρώνει καρπό για την αιώνια ζωή, ώστε να χαίρεται μαζί και εκείνος που σπέρνει και εκείνος που θερίζει. Διότι ως προς αυτό ο λόγος είναι αληθινός, ότι άλλος είναι αυτός που σπέρνει και άλλος αυτός που θερίζει. Εγώ σας έστειλα να θερίζετε εκείνο για το οποίο εσείς δεν έχετε κοπιάσει. Άλλοι έχουν κοπιάσει, και εσείς έχετε εισέλθει στον δικό τους κόπο». Αρχίζει τώρα να αποκαλύπτει σαφέστερα στους μαθητές τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως με αινιγματικό τρόπο. Διότι εσείς, λέει, λέτε (αντί του νομίζετε) ότι ο θερισμός έρχεται μέσα σε αυτό το τετράμηνο, ο αισθητός δηλαδή· εγώ όμως σας λέω ότι είναι ήδη παρών ο νοητός θερισμός.

Δεν στερήθηκαν βέβαια εξαιτίας αυτού τη χαρά, αλλά χαίρονται μαζί μας, αν και δεν θερίζουν μαζί μας, πράγμα που δεν συμβαίνει στους υλικούς θερισμούς. Διότι εκεί, εάν συμβεί να σπείρει άλλος και να θερίσει άλλος, αισθάνεται λύπη εκείνος που δεν θερίζει. Στα πνευματικά όμως δεν συμβαίνει έτσι· αλλά και οι προφήτες που κήρυξαν προηγουμένως και μαλάκωσαν από πριν τις γνώμες των ανθρώπων, χαίρονται μαζί μας που ελκύσαμε τους ανθρώπους προς τη σωτηρία. Το δε, «Εγώ σας απέστειλα να θερίζετε εκείνο για το οποίο δεν κοπιάσατε», γι' αυτό το λέει ο Κύριος, ώστε όταν αποστέλλει τους μαθητές στο κήρυγμα, να μην ταραχθούν με τη σκέψη ότι αποστέλλονται σε έργο κοπιαστικό. Διότι το πιο κοπιαστικό έργο, λέει, το ανέλαβαν οι προφήτες, ενώ εσείς στέλνεστε στα έτοιμα. Και ως αληθινό λόγο αναφέρει κάποια παροιμία που κυκλοφορούσε ευρέως στο πλήθος, ότι «Άλλος είναι αυτός που σπέρνει και άλλος αυτός που θερίζει». Πρόσεξε δε πώς τα λέει όλα δεσποτικά και εξουσιαστικά· «Εγώ απέστειλα εσάς να θερίζετε». Ας τα ακούσουν αυτά οι οπαδοί του καταραμένου Μαρκίωνα, και του Μάνη, και οι παρόμοιοι με αυτούς, οι οποίοι αποξενώνουν την Παλαιά Διαθήκη από τη Νέα· διότι και από εδώ ελέγχονται. Εάν δηλαδή η Παλαιά ήταν κάτι ξένο, πώς οι απόστολοι θέρισαν τους κόπους των προφητών; Επομένως, εφόσον οι απόστολοι θέρισαν όσα ανήκουν στην Παλαιά, εκείνη δεν είναι ξένη προς την Καινή Διαθήκη, αλλά και οι δύο είναι μία.