Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:39

Επειδή ο Σωτήρας αγαπά τους προφήτες και αγαπά τους αποστόλους, ούτε τον δικό τους κόπο θέτει έξω από τα χέρια των αποστόλων, ούτε βέβαια απονέμει εξ ολοκλήρου στους αγίους αποστόλους το καύχημα για όσους πρόκειται να σωθούν μέσω της πίστης σε Αυτόν. Αντιθέτως, αφού συγκέρασε και τρόπον τινά ανέμειξε τον κόπο της κάθε πλευράς με την αμοιβαία συνεργασία, λέει ότι η τιμή θα είναι κοινή και για τους δύο, και πολύ δικαιολογημένα. Βεβαιώνει δε ότι οι απόστολοι εισήλθαν στους κόπους των αγίων προφητών, μην επιτρέποντας να υπερηφανεύονται εις βάρος της δόξας των προκατόχων τους, αλλά παρακινώντας τους να τους τιμούν περισσότερο, καθώς προηγήθηκαν και σε κόπο και σε χρόνο. Και ποιος θα αρνιόταν να συμφωνήσει ότι αυτό το δίδαγμα θα είναι αναμφίβολα άριστο και για εμάς; «Από δε την πόλη εκείνη πολλοί από τους Σαμαρείτες πίστεψαν σε Αυτόν, εξαιτίας του λόγου της γυναίκας που μαρτυρούσε ότι μου είπε όλα όσα έκανα». Κατακρίνεται πάλι και μέσω αυτών ο Ισραήλ, και μέσω της υπακοής των Σαμαρειτών ελέγχεται ταυτόχρονα ως απρόθυμος για μάθηση και σκληρός.

Κηρύττει αυτόν που γνωρίζει τα πάντα, κηρύττει ισχυρότερα από τους αποστόλους. Δεν Τον είδε να ανασταίνεται από τους νεκρούς, δεν είδε τον τετραήμερο Λάζαρο να ανακαλείται από τον τάφο, δεν είδε τον θάνατο να φυλακίζεται, δεν είδε τη θάλασσα να χαλιναγωγείται με τον λόγο Του, δεν είδε Εκείνον που έπλασε τον Αδάμ να αναπληρώνει με πηλό ό,τι έλειπε από τη δημιουργία του τυφλού, και όμως διακήρυττε με τον λόγο της τον Κεραμέα του παραδείσου: «Ελάτε να δείτε έναν άνθρωπο, ο οποίος μου είπε όλα όσα έπραξα». Από την πόλη εκείνη των Σαμαρειτών, πολλοί πίστεψαν σε Αυτόν εξαιτίας του λόγου της γυναίκας που μαρτυρούσε ότι: «Μου είπε πάντα όσα έπραξα». Ας μιμηθούμε και εμείς αυτήν τη γυναίκα τη Σαμαρείτιδα, και ας μην ντρεπόμαστε για τα δικά μας αμαρτήματα, αλλά ας φοβόμαστε τον Θεό. Τώρα όμως βλέπω να συμβαίνει το αντίθετο· διότι Εκείνον μεν που πρόκειται να μας κρίνει δεν Τον φοβόμαστε, ενώ εκείνους που σε τίποτα δεν μπορούν να μας βλάψουν, αυτούς τους τρέμουμε, και φοβόμαστε την ντροπή απέναντί τους. Γι' αυτόν τον λόγο, εξαιτίας εκείνων που φοβόμαστε, ενώπιόν τους υφιστάμεθα την τιμωρία. Διότι εκείνος που ντρέπεται να αποκαλύψει σε άνθρωπο τα αμαρτήματά του, αλλά δεν ντρέπεται να τα πράξει ενώ τον βλέπει ο Θεός, ούτε θέλει να τα ομολογήσει και να μετανοήσει, κατά την ημέρα εκείνη θα διαπομπευθεί όχι ενώπιον ενός και δύο, αλλά ενώπιον ολόκληρης της οικουμένης που θα τον βλέπει.

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

Λέει λοιπόν ο ευαγγελιστής: Από εκείνη την πόλη πολλοί από τους Σαμαρείτες πίστεψαν σε αυτόν, εξαιτίας του λόγου της γυναίκας που μαρτυρούσε ότι: «Μου είπε όλα όσα έπραξα». Όταν, λοιπόν, ήλθαν σε αυτόν οι Σαμαρείτες, τον παρακαλούσαν να μείνει κοντά τους. Και έμεινε εκεί δύο ημέρες. Και πολύ περισσότεροι πίστεψαν εξαιτίας του λόγου του· και έλεγαν στη γυναίκα: «Δεν πιστεύουμε πλέον εξαιτίας των δικών σου λόγων· διότι εμείς οι ίδιοι τον έχουμε ακούσει και γνωρίζουμε ότι αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός». Είδες, αγαπητέ, τη δίψα του Χριστού, και πώς θεωρούσε ως τροφή και ποτό τη σωτηρία εκείνων που πίστευαν σε αυτόν; Διότι, λέει: «Δική μου τροφή είναι να πράττω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε, και να φέρω εις πέρας το έργο του». Για τον λόγο αυτόν, ενώ διψά, ποτίζει τη Σαμαρείτιδα με νερό, και εκείνη, αφού άντλησε, προσέφερε πλουσιοπάροχα στους συμπολίτες της την άφθονη δωρεά του Κυρίου. Μέσα από αυτήν, ο λαός του Αβραάμ αποδεικνύεται πιο δυσμαθής από τον τρόπο σκέψης των Σαμαρειτών· διότι σε εκείνους δεν ωφελούσαν ούτε οι διδασκαλίες που γίνονταν στον ναό· σε τούτην όμως ωφέλησε και η συζήτηση δίπλα στο πηγάδι. Ας ενδυθούμε, λοιπόν, κι εμείς τις αρετές της Σαμαρείτιδας, ας οικειοποιηθούμε τον θείο ζήλο, ας ποθήσουμε κι εμείς την καλοπροαίρετη φιλομάθεια· και όταν συζητούμε μέσα στην εκκλησία τα θεία, ας θεωρούμε ότι λέγεται και προς εμάς αυτό που ειπώθηκε προς εκείνην από τον Δεσπότη Χριστό: «Εκείνοι που προσκυνούν τον Θεό, πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και με αλήθεια».

Με αυτόν τον τρόπο τους προτρέπει περισσότερο. Επειδή δηλαδή φαινόταν ότι ήταν κοπιαστικό πράγμα το να περιέλθουν την οικουμένη και να κηρύξουν, τους δείχνει ότι είναι και πάρα πολύ εύκολο. Διότι το εξαιρετικά κοπιαστικό, το οποίο απαιτούσε πολύ μόχθο, ήταν εκείνο: το να ρίξουν τους σπόρους και να οδηγήσουν μια αμύητη ψυχή στη θεογνωσία. Και για ποιον λόγο τα λέει αυτά; Για να μην ταραχθούν, όταν θα τους αποστείλει για να κηρύξουν, νομίζοντας ότι αποστέλλονται σε έργο κοπιαστικό. Διότι το πιο κοπιαστικό έργο, λέει, ανήκε στους προφήτες, και τα ίδια τα γεγονότα επιβεβαιώνουν τον λόγο, ότι δηλαδή εσείς ήλθατε στα εύκολα. Όπως δηλαδή κατά τον θερισμό ο καρπός συγκεντρώνεται με ευκολία και σε μια στιγμή το αλώνι γεμίζει με δεμάτια, χωρίς να περιμένουν τις εναλλαγές των εποχών, και τον χειμώνα και την άνοιξη και τη βροχή· έτσι γίνεται και τώρα, και τα ίδια τα έργα το βροντοφωνάζουν. Ενώ, λοιπόν, αυτός έλεγε αυτά, έβγαιναν οι Σαμαρείτες και συγκεντρωνόταν αθρόα ο καρπός. Γι' αυτόν τον λόγο είπε: «Σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, ότι είναι λευκά». Είπε αυτά, και το έργο φάνηκε, και τα λόγια του επιβεβαιώνονταν από τα ίδια τα γεγονότα. Διότι από την πόλη εκείνη, λέει, πολλοί από τους Σαμαρείτες πίστεψαν σε αυτόν εξαιτίας του λόγου της γυναίκας, η οποία μαρτυρούσε: «Μου είπε όλα όσα έπραξα». Επειδή αντιλαμβάνονταν ότι η γυναίκα δεν θα θαύμαζε χαριστικά αυτόν που είχε ελέγξει τα αμαρτήματά της, ούτε, για να κάνει χάρη σε άλλον, θα διαπόμπευε την ίδια της τη ζωή.

Ας ακούσουν και οι οπαδοί του Αρείου πώς ως Κύριος και εξουσιαστής στέλνει τους μαθητές· τους στέλνει δε, για να θερίσουν από τα γήινα, και να αποκόψουν αυτούς που είναι προσκολλημένοι σε αυτά, τόσο τους Έλληνες όσο και τους Ιουδαίους, και να τους μεταφέρουν στο αλώνι, εννοώ την Εκκλησία· στην οποία, αφού βρεθούν, μέσω του αλωνίσματος από τα βόδια, δηλαδή τους διδασκάλους, και υποτασσόμενοι σε αυτούς, τρίβονται, και αποβάλλοντας καθετί το αχυρένιο και σαρκικό και ό,τι αποτελεί καύσιμη ύλη για το πυρ, εναποτίθενται ως καθαροί κόκκοι στην ουράνια αποθήκη, και έπειτα γίνονται τροφή του Θεού, ο οποίος ευφραίνεται με τη σωτηρία τους. Έτσι ο Παύλος θέριζε, αποκόβοντας από τη γη και διδάσκοντάς μας ότι το πολίτευμά μας υπάρχει στους ουρανούς. Μερικοί δε χρησιμοποιούν με χαριτωμένο τρόπο και για τους γέροντες το ρητό, «Δείτε τα χωράφια, ότι είναι λευκά προς θερισμό», λόγω δηλαδή των λευκών μαλλιών, και του θερισμού του θανάτου. «Από την πόλη δε εκείνη, πολλοί από τους Σαμαρείτες πίστεψαν σε αυτόν εξαιτίας του λόγου της γυναίκας που μαρτυρούσε, ότι Μου είπε όλα όσα έκανα. Όταν λοιπόν ήρθαν προς αυτόν οι Σαμαρείτες, τον παρακαλούσαν να μείνει κοντά τους· και έμεινε εκεί δύο ημέρες, και πολύ περισσότεροι πίστεψαν εξαιτίας του δικού του λόγου· και έλεγαν στη γυναίκα ότι Δεν πιστεύουμε πια εξαιτίας των δικών σου λόγων· διότι εμείς οι ίδιοι έχουμε ακούσει, και γνωρίζουμε, ότι αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός.»