Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:42

Διότι οι μεν Ιουδαίοι, ενώ ο Ιησούς θαυματουργούσε με ποικίλους τρόπους και έλαμπε με θεοπρεπή δόξα, τον υβρίζουν με πικρές και αφόρητες υποψίες, και συλλαμβάνονται να συμπεριφέρονται τόσο αναιδώς χωρίς να ερυθριούν, ώστε να σπεύδουν να διώξουν από τα σπίτια και την πόλη τους εκείνον που ήταν πρόξενος κάθε χαράς γι' αυτούς· οι Σαμαρείτες όμως, έχοντας πειστεί από τα λόγια μίας γυναίκας, θεωρούν ότι πρέπει να τρέξουν γρήγορα προς αυτόν. Και όταν έφτασαν, τον παρακαλούσαν θερμά να έρθει στην πόλη τους και να τους προσφέρει πλουσιοπάροχα τον σωτήριο λόγο· ο δε Χριστός συγκατατίθεται πρόθυμα και στα δύο, γνωρίζοντας ότι η χάρη δεν θα ήταν άκαρπη. Διότι πολλοί πίστεψαν εξαιτίας του λόγου του. Ας γνωρίζει πάλι μέσα από αυτά ο φιλόθεος και ευλαβής, ότι ο Χριστός απομακρύνεται από όσους τον λυπούν, ενώ κατοικεί μέσα σε όσους τον ευφραίνουν μέσω της υπακοής και της αγαθής πίστης. <Και έλεγαν στη γυναίκα ότι δεν πιστεύουμε πλέον εξαιτίας των δικών σου λόγων· διότι εμείς οι ίδιοι τον έχουμε ακούσει, και γνωρίζουμε ότι αυτός είναι αληθώς ο σωτήρας του κόσμου.> Η πίστη των Σαμαρειτών προέρχεται από σπουδαιότερα πράγματα, και όχι από όσα μαθαίνουν πλέον από άλλους, αλλά από όσα οι ίδιοι θαυμάζουν έχοντας γίνει αυτήκοοι μάρτυρες. Και δηλώνουν ότι γνώρισαν πως αυτός είναι σαφώς ο Σωτήρας του κόσμου, καθιστώντας την ομολογία ενέχυρο της πίστης για την ελπίδα σε αυτόν. <Μετά δε από τις δύο ημέρες αναχώρησε από εκεί για τη Γαλιλαία.>

Στους ίδιους δε απευθύνει και τα ακόλουθα, εφόσον πρόκειται να αναγγείλουν τη δόξα του Κυρίου σε όλα τα έθνη, και πρόκειται να κηρύξουν σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Ποιοι λοιπόν ήταν αυτοί που τα επιτέλεσαν αυτά με έργα; Αν μεν ήταν δυνατόν να υποδειχθούν άλλοι τέτοιοι, είτε κατά τους χρόνους του Κύρου είτε κατά τους χρόνους του Δαρείου· οι προκείμενες προσταγές δίνονται στους μαθητές του Ιησού, οι οποίοι ακούνε το: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Διότι το Άγιο Πνεύμα θέλει να επιτελούν το ευαγγελικό έργο με εντατική και αδιάλειπτη προθυμία· επειδή με τη φράση «από ημέρα σε ημέρα», αυτό ακριβώς φανερώνει, το να ευαγγελίζονται δηλαδή συνεχώς το σωτήριο, για το οποίο έχει ειπωθεί: «Αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου».

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

Λέει λοιπόν ο ευαγγελιστής: Από εκείνη την πόλη πολλοί από τους Σαμαρείτες πίστεψαν σε αυτόν, εξαιτίας του λόγου της γυναίκας που μαρτυρούσε ότι: «Μου είπε όλα όσα έπραξα». Όταν, λοιπόν, ήλθαν σε αυτόν οι Σαμαρείτες, τον παρακαλούσαν να μείνει κοντά τους. Και έμεινε εκεί δύο ημέρες. Και πολύ περισσότεροι πίστεψαν εξαιτίας του λόγου του· και έλεγαν στη γυναίκα: «Δεν πιστεύουμε πλέον εξαιτίας των δικών σου λόγων· διότι εμείς οι ίδιοι τον έχουμε ακούσει και γνωρίζουμε ότι αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός». Είδες, αγαπητέ, τη δίψα του Χριστού, και πώς θεωρούσε ως τροφή και ποτό τη σωτηρία εκείνων που πίστευαν σε αυτόν; Διότι, λέει: «Δική μου τροφή είναι να πράττω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε, και να φέρω εις πέρας το έργο του». Για τον λόγο αυτόν, ενώ διψά, ποτίζει τη Σαμαρείτιδα με νερό, και εκείνη, αφού άντλησε, προσέφερε πλουσιοπάροχα στους συμπολίτες της την άφθονη δωρεά του Κυρίου. Μέσα από αυτήν, ο λαός του Αβραάμ αποδεικνύεται πιο δυσμαθής από τον τρόπο σκέψης των Σαμαρειτών· διότι σε εκείνους δεν ωφελούσαν ούτε οι διδασκαλίες που γίνονταν στον ναό· σε τούτην όμως ωφέλησε και η συζήτηση δίπλα στο πηγάδι. Ας ενδυθούμε, λοιπόν, κι εμείς τις αρετές της Σαμαρείτιδας, ας οικειοποιηθούμε τον θείο ζήλο, ας ποθήσουμε κι εμείς την καλοπροαίρετη φιλομάθεια· και όταν συζητούμε μέσα στην εκκλησία τα θεία, ας θεωρούμε ότι λέγεται και προς εμάς αυτό που ειπώθηκε προς εκείνην από τον Δεσπότη Χριστό: «Εκείνοι που προσκυνούν τον Θεό, πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και με αλήθεια».

Διότι, εάν οι Σαμαρείτες, αφού τον άκουσαν, λένε στη γυναίκα: «Δεν πιστεύουμε πλέον εξαιτίας των δικών σου λόγων· διότι εμείς οι ίδιοι γνωρίζουμε ότι αυτός είναι ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός», πολύ περισσότερο οι μαθητές θα είχαν πεισθεί ταχύτερα, πράγμα που βεβαίως και συνέβη.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ΄. Όταν, λοιπόν, ήλθαν σε αυτόν οι Σαμαρείτες, τον παρακαλούσαν να μείνει κοντά τους. Και έμεινε εκεί δύο ημέρες. Και πολύ περισσότεροι πίστεψαν σε αυτόν εξαιτίας του λόγου του· και έλεγαν στη γυναίκα: «Δεν πιστεύουμε πλέον εξαιτίας των δικών σου λόγων· διότι εμείς οι ίδιοι τον έχουμε ακούσει και γνωρίζουμε ότι αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός». Και μετά από δύο ημέρες αναχώρησε από εκεί και μετέβη στη Γαλιλαία.

Αλλά αυτό δεν ήταν αντάξιο της δικής του πρόνοιας. Γι' αυτό και δέχτηκε, και έμεινε κοντά τους δύο ημέρες. Διότι εκείνοι μεν ήθελαν να τον κρατήσουν διαρκώς (αφού αυτό δήλωσε ο ευαγγελιστής λέγοντας ότι τον παρακαλούσαν να μείνει κοντά τους)· αυτός όμως δεν συγκατένευσε, αλλά έμεινε μόνο δύο ημέρες, και κατά τη διάρκειά τους πολλοί περισσότεροι πίστεψαν σε αυτόν. Αν και δεν ήταν αναμενόμενο να πιστέψουν αυτοί, αφενός διότι δεν είχαν δει κανένα σημείο και αφετέρου διότι διάκειντο εχθρικά προς τους Ιουδαίους· παρ' όλα αυτά, επειδή έκριναν τα λεγόμενα με φιλαλήθεια, δεν στάθηκε αυτό εμπόδιο για εκείνους, αλλά ανυψώθηκε η σκέψη τους πάνω από τα κωλύματα, και φιλοτιμούνταν στο να τον θαυμάζουν περισσότερο. Διότι στη γυναίκα, αναφέρει, έλεγαν: Δεν πιστεύουμε πλέον εξαιτίας των δικών σου λόγων· διότι εμείς οι ίδιοι ακούσαμε και γνωρίζουμε, ότι αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός. Οι μαθητές ξεπέρασαν τον δάσκαλο.

«Γνωρίζουμε», λέγει, «ότι αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός». Βλέπεις πώς αμέσως κατενόησαν ότι επρόκειτο να προσελκύσει την οικουμένη και ότι ήλθε για την αποκατάσταση της κοινής σωτηρίας, και ότι δεν επρόκειτο να περιορίσει την πρόνοιά του στους Ιουδαίους, αλλά να σπείρει τον λόγο του παντού; Όμως οι Ιουδαίοι δεν ενήργησαν έτσι· αντιθέτως, επιζητώντας να εγκαθιδρύσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού.

Διότι ήλθαν μεν πολλοί για να σώσουν, και προφήτες και άγγελοι· αλλά ο αληθινός Σωτήρας είναι αυτός, λέγει, ο οποίος παρέχει την αληθινή σωτηρία, και όχι μόνο την πρόσκαιρη. Αυτό αποτελεί γνώρισμα ειλικρινούς πίστεως. Διότι είναι αξιοθαύμαστοι και από τις δύο απόψεις, και επειδή πίστεψαν, και επειδή πίστεψαν χωρίς σημεία· τους οποίους άλλωστε μακαρίζει και ο Χριστός λέγοντας: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν»· και επειδή αυτό το έπραξαν με ειλικρίνεια. Μολονότι δηλαδή άκουσαν τη γυναίκα να λέγει με αμφιβολία, «Μήπως είναι αυτός ο Χριστός;», δεν είπαν και αυτοί ότι «Και εμείς το υποπτευόμαστε», ούτε ότι «Το νομίζουμε», αλλά ότι «Γνωρίζουμε»· και όχι απλώς αυτό, αλλά ότι «Αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου».

Ας ακούσουν και οι οπαδοί του Αρείου πώς ως Κύριος και εξουσιαστής στέλνει τους μαθητές· τους στέλνει δε, για να θερίσουν από τα γήινα, και να αποκόψουν αυτούς που είναι προσκολλημένοι σε αυτά, τόσο τους Έλληνες όσο και τους Ιουδαίους, και να τους μεταφέρουν στο αλώνι, εννοώ την Εκκλησία· στην οποία, αφού βρεθούν, μέσω του αλωνίσματος από τα βόδια, δηλαδή τους διδασκάλους, και υποτασσόμενοι σε αυτούς, τρίβονται, και αποβάλλοντας καθετί το αχυρένιο και σαρκικό και ό,τι αποτελεί καύσιμη ύλη για το πυρ, εναποτίθενται ως καθαροί κόκκοι στην ουράνια αποθήκη, και έπειτα γίνονται τροφή του Θεού, ο οποίος ευφραίνεται με τη σωτηρία τους. Έτσι ο Παύλος θέριζε, αποκόβοντας από τη γη και διδάσκοντάς μας ότι το πολίτευμά μας υπάρχει στους ουρανούς. Μερικοί δε χρησιμοποιούν με χαριτωμένο τρόπο και για τους γέροντες το ρητό, «Δείτε τα χωράφια, ότι είναι λευκά προς θερισμό», λόγω δηλαδή των λευκών μαλλιών, και του θερισμού του θανάτου. «Από την πόλη δε εκείνη, πολλοί από τους Σαμαρείτες πίστεψαν σε αυτόν εξαιτίας του λόγου της γυναίκας που μαρτυρούσε, ότι Μου είπε όλα όσα έκανα. Όταν λοιπόν ήρθαν προς αυτόν οι Σαμαρείτες, τον παρακαλούσαν να μείνει κοντά τους· και έμεινε εκεί δύο ημέρες, και πολύ περισσότεροι πίστεψαν εξαιτίας του δικού του λόγου· και έλεγαν στη γυναίκα ότι Δεν πιστεύουμε πια εξαιτίας των δικών σου λόγων· διότι εμείς οι ίδιοι έχουμε ακούσει, και γνωρίζουμε, ότι αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός.»