Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:6

Ο Άρειος είπε: Οι άνθρωποι βρίσκονται σε σώμα, ενώ οι άγγελοι, επειδή είναι πνεύματα, είναι ασώματοι. Ο Αθανάσιος είπε: Ποιοι, λοιπόν, κοπιάζουν; Οι άνθρωποι ή οι άγγελοι; Ο Άρειος είπε: Οι άγγελοι είναι ασώματοι, προκειμένου να μην έχουν πείρα καμάτου καθώς Τον διακονούν. Στον άνθρωπο, όμως, το να κοπιάζει είναι ίδιον της φύσης του, εξαιτίας της βαριάς έλξης του σώματος. Ο Αθανάσιος είπε: Ο Κύριος, λοιπόν, πώς κοπίασε; Διότι είναι γεγραμμένο: «Ο δε Ιησούς, έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία, καθόταν». Ο Άρειος είπε: Με οδήγησες στο συμπέρασμα, όπως ήθελες μέσα από το παράδειγμα των αγγέλων και των ανθρώπων, ότι δεν κοπίασε ως Θεός Λόγος, αλλά για να φανεί ότι ανέλαβε αυτή τη σάρκα, την οποία ο Λόγος και Θεός δεν είχε προηγουμένως. Γι' αυτόν τον λόγο παραχώρησε στη σάρκα να πάσχει τα δικά της φυσικά ιδιώματα, ώστε να φανεί ότι είναι πράγματι σάρκα.

Λάζαρε, έλα έξω. Και ο νεκρός ζωοποιούνταν· και ο δεμένος περπατούσε. Θαύμα μέσα στο θαύμα: να είναι δεμένα τα πόδια του με τα σάβανα, και να μην εμποδίζεται στην κίνηση. Διότι αυτό που του έδινε δύναμη ήταν μεγαλύτερο από εκείνο που τον εμπόδιζε. Πώς, λοιπόν, εκείνος που επρόκειτο να ενεργήσει τέτοια θαύματα, έκρινε το συμβάν άξιο δακρύων; Είναι προφανές ότι, στηρίζοντας από παντού την αδυναμία μας, περιέλαβε τα αναγκαία πάθη μέσα σε ορισμένα μέτρα και όρια· αποφεύγοντας αφενός την αναισθησία ως κάτι το θηριώδες, και απορρίπτοντας αφετέρου την υπερβολική λύπη και τον άμετρο θρήνο ως κάτι το αγενές και ανάξιο. Γι' αυτό, δακρύζοντας για τον φίλο Του, αφενός ο Ίδιος απέδειξε τη μετοχή Του στην ανθρώπινη φύση, και αφετέρου ελευθέρωσε εμάς από τις υπερβολές και των δύο άκρων· μην επιτρέποντας ούτε να παραδινόμαστε με αδυναμία στη λύπη, ούτε να παραμένουμε αναίσθητοι απέναντι στα λυπηρά γεγονότα. Όπως, λοιπόν, ο Κύριος καταδέχθηκε την πείνα, όταν η στερεά τροφή εξαντλήθηκε μέσα Του, και δέχθηκε τη δίψα, όταν αναλώθηκε η υγρασία στο σώμα Του· και κοπίασε, επειδή οι μύες και τα νεύρα τεντώθηκαν υπερβολικά από την οδοιπορία· όχι επειδή η θεότητα υποτασσόταν στον κόπο, αλλά επειδή το σώμα δεχόταν τα συμπτώματα που επακολουθούν εκ φύσεως· έτσι δέχθηκε και τα δάκρυα, επιτρέποντας να εκδηλωθεί το σύμπτωμα που είναι φυσιολογικό για τη σάρκα.

Και στους Ψαλμούς αναφέρεται: Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο. Και στον Ιερεμία λέει: Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους συντριμμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό. Αλλά και στον Δανιήλ περιγράφεται λάκκος λεόντων, στον οποίο ρίπτεται ο Δανιήλ. Φρέαρ, αντίθετα, σκάβει ο Αβραάμ· καθώς και οι υπηρέτες του Ισαάκ· και ο Μωυσής, όταν αναχώρησε, αναπαυόταν σε ένα φρέαρ. Και λαμβάνουμε εντολή από τον Σολομώντα να πίνουμε νερό από τα δικά μας αγγεία και από την πηγή των δικών μας φρεάτων. Και ο Σωτήρας, δίπλα στο φρέαρ, διαλέγεται με τη Σαμαρείτιδα περί θείων μυστηρίων.

Έπειτα λέει: Και κοπίασε εις τον αιώνα, και θα ζήσει έως το τέλος. Η αυτοζωή, η δύναμη, η ακούραστη φύση, κοπίασε σε τούτον τον αιώνα, όταν καταπονημένος από την οδοιπορία καθόταν στην πηγή. Ο οποίος δεν θα δει καταφθορά, όταν δει τους σοφούς να πεθαίνουν (διότι ο Πατέρας δεν θα επιτρέψει στον όσιό Του να δει διαφθορά), όταν δηλαδή πεθαίνουν εκείνοι που καυχώνται για τη σοφία η οποία καταργείται. Εάν όμως θέλεις να εκλάβεις τα λεγόμενα και για τους δίκαιους ανθρώπους, θυμήσου τον Ιώβ που λέει: Ο άνθρωπος γεννιέται με κόπο· και πάλι τον Απόστολο, που λέει ότι: Κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς· καθώς και το: Με κόπους περισσότερους.

Δες, λοιπόν, πώς ασυλλόγιστα κατευθύνονται προς αυτό που τους φαίνεται σωστό, χωρίς να σταθμίζουν ή να εξετάζουν ποια από τα γραφόμενα ταιριάζουν στον γυμνό Λόγο, δηλαδή όπως υπήρχε και νοούνταν πριν από την ενανθρώπηση, και ποια πάλι ταιριάζουν σε αυτόν αφότου ενδύθηκε την ανθρώπινη ομοίωση με εμάς. Διότι, αν νομίζουν ότι δεν πρέπει να γίνεται κανένας λόγος περί αυτών, και εντελώς απλοϊκά και απερίσκεπτα εκλαμβάνουν το καθετί από τα γραφόμενα, ποιο είναι το εμπόδιο, πες μου, ας το διδάξουν οι ίδιοι, να ομολογούν ότι ο Λόγος του Θεού —αφού λέγεται ότι τρώει, ότι κοιμάται, και ότι δεν μπορεί να περπατά χωρίς κόπο (επειδή κουράστηκε από την οδοιπορία), και, προχωρώντας ακόμη πιο πέρα, εννοώ το να πεθαίνει— έχει ανάγκη από τροφή, επιδέχεται πόνο και ασθένεια, και υποτάσσεται στον θάνατο. Δεν θεωρείς, λοιπόν, ότι σε τέτοια ζητήματα μάς είναι απολύτως αναγκαία η διάκριση, η οποία να κατανέμει και να διαχωρίζει ορθώς το τι αρμόζει στην κάθε περίσταση; Β. Απολύτως αναγκαία· πώς θα μπορούσε να μην είναι; Α.

Θα ήταν άλλωστε παράλογο, ο Ισραήλ, που είχε ήδη παραλύσει από την παραφροσύνη και έπνεε φονικά αισθήματα κατά του Κυρίου, να αγαπιέται τέλεια. Επειδή όμως δεν τον καταδίωκε ακόμη ολοκληρωτικά, αλλά σε κάποιο μέτρο, γι' αυτό και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν τον απογυμνώνει ακόμη ολοκληρωτικά από τη χάρη, αλλά μεταφέρει σταδιακά την ευλογία προς άλλους. Το να αναχωρήσει όμως εντελώς από τη χώρα των Ιουδαίων και να σπεύσει να μεταβεί σε αυτήν των αλλογενών, εξαιτίας της απανθρωπίας αυτών που τον καταδίωκαν, ήταν μια μορφή απειλής, η οποία διαγραφόταν τυπολογικά από την ίδια τη φύση του πράγματος, ότι δηλαδή θα υποστούν ήδη ολοκληρωτική την απώλεια της χάριτος και θα παραδώσουν σε άλλους το δικό τους αγαθό, δηλαδή τον Χριστό, εάν δεν απέχουν από την υβριστική τους συμπεριφορά απέναντί του. <Εκεί υπήρχε και η πηγή του Ιακώβ. Ο Ιησούς, λοιπόν, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν έτσι κοντά στην πηγή.> Έχοντας βγει από τα όρια της Ιουδαίας και βρισκόμενος ήδη ανάμεσα στους αλλογενείς, ο Σωτήρας αναπαύεται στην πηγή του Ιακώβ, υποδεικνύοντάς μας πάλι τυπολογικά και αινιγματικά, ότι ακόμη και αν το ευαγγελικό κήρυγμα αναχωρήσει από την Ιερουσαλήμ και ο θείος λόγος εξορμήσει πλέον στα έθνη, δεν θα αποβληθεί μαζί από τον Ισραήλ η αγάπη προς τους πατέρες, αλλά ο Χριστός θα τους στηρίξει πάλι και θα αναπαυθεί και θα καταλύσει πάλι κοντά τους όπως ανάμεσα σε αγίους, διασώζοντας γι' αυτούς αμάραντη την αρχική χάρη.

Συχνάζει δε στις μνήμες των αγίων, για να προσφέρει τον εαυτό του ως πρότυπο σε εμάς και σε αυτό, και να γίνει αρχή και θύρα της τιμής προς τους πατέρες. Και καταλύει έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία, όπως έχει γραφτεί, ώστε και με αυτό να κατηγορήσει την ασέβεια εκείνων που τον καταδιώκουν. Διότι, ενώ έπρεπε να τον αναπαύουν με ευγνώμονες τιμές και να τον περιθάλπουν με σεβασμό και φόβο ως ευεργέτη, ταλαιπωρούν τον Κύριο με ιδρώτα και κόπους, ώστε να επαληθεύεται λέγοντας για αυτούς στη βίβλο των Ψαλμών: «Και μου ανταπέδωσαν πονηρά αντί αγαθών». Σε αυτά, λοιπόν, διακρίνεται το θράσος των Ιουδαίων. Τι θα μας πουν άραγε και πάλι γι' αυτό οι Αρειανοί, που βρίσκονται τόσο κοντά στην παραφροσύνη εκείνων, ή μάλλον αυτοί προς τους οποίους θα μπορούσε δικαίως να λεχθεί: «Δικαιώθηκαν τα Σόδομα εξαιτίας σου»; Διότι οι μεν σταυρώνουν τον Χριστό κατά σάρκα, οι δε υβρίζουν την ίδια την άρρητη φύση του Λόγου. Ιδού, έχει κοπιάσει από την οδοιπορία· ποιος είναι αυτός που το έπαθε αυτό; Μήπως θα μας παρουσιάσετε τον Κύριο των δυνάμεων να στερείται ισχύος, και θα αποδώσετε στον ίδιο τον Μονογενή εκ του Πατρός τον κόπο της οδοιπορίας, ώστε να νοείται πλέον ως παθητός αυτός που δεν υπόκειται σε πάθος; Ή, πράττοντας ορθά, θα αποφύγετε να σκέφτεστε έτσι, και θα αποδώσετε τις σχετικές κατηγορίες μόνο στη φύση του σώματος, ή μάλλον θα πείτε ότι ο κόπος αρμόζει στην ανθρώπινη φύση, παρά στον Λόγο όπως είναι και νοείται γυμνός και καθ' εαυτόν;

Διότι δεν ήταν δυνατό να γνωρίσουμε σαφώς με άλλον τρόπο ότι, ενώ ήταν Θεός και Λόγος, έγινε άνθρωπος, εάν δεν είχε γραφτεί ότι ο απαθής έπαθε κάτι και ο ύψιστος είπε κάτι ταπεινό. «Η ώρα ήταν περίπου έκτη». Εύλογα παρουσιάζει τον Ιησού να αναπαύεται στην πηγή. Διότι, καθώς ο ήλιος μεσουρανούσε από το στερέωμα χύνοντας την πιο δυνατή του ακτίνα σε αυτούς που βρίσκονταν στη γη και κατέκαιγε τα σώματα με τις αμείλικτες βολές του, το να προχωρήσει κανείς περισσότερο δεν θα ήταν χωρίς βλάβη, ενώ το να ξαποστάσει για λίγο ήταν περισσότερο λογικό, οπότε μάλιστα θα μπορούσε εύκολα να αποκρούσει την κατηγορία της τρυφηλότητας, αφού η κατάλληλη ώρα συνηγορούσε στην πράξη. Και δεν λέει ότι ήταν ακριβώς έκτη ώρα, αλλά περίπου έκτη, για να μαθαίνουμε και εμείς να μην αδιαφορούμε ούτε στα ελάχιστα, αλλά μάλλον να προσπαθούμε να επιδιώκουμε την αλήθεια ακόμη και στα επουσιώδη. «Έρχεται μια γυναίκα από τη Σαμάρεια για να αντλήσει νερό. Της λέει ο Ιησούς: Δώσε μου να πιω. Διότι οι μαθητές του είχαν πάει στην πόλη για να αγοράσουν τροφές. Του λέει η γυναίκα η Σαμαρείτισα». Δεν αγνοούσε ο Σωτήρας τον ερχομό της γυναίκας. Διότι, ως αληθινός Θεός, γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι αμέσως θα βρισκόταν εκεί για να αντλήσει κρύο νερό από την πηγή. Και επειδή ήταν ήδη παρούσα, περιέκλεισε το θήραμα μέσα στα δίχτυα, και κατευθύνοντας αμέσως τον λόγο της διδασκαλίας, ξεκίνησε τη συζήτηση με αφορμή την παρούσα κατάσταση.

Και παρόλα αυτά τα τόσο δεινά, δεν καταβλήθηκε από λύπη, παρά μόνο στο μέτρο που κατά θεία οικονομία δεν απέφυγε με φρίκη την αδοξία του πάθους, αλλά ήταν γεμάτος από την ταιριαστή σε αυτόν ευφροσύνη και χαρά, επειδή έβλεπε το πλήθος αυτών που σώζονταν και το ότι εκπληρωνόταν το θέλημα του Θεού και Πατρός. Για τον λόγο αυτόν θεωρούσε χαρά την ατιμία, και υπολόγιζε ως απόλαυση τους πόνους. Διότι, αν και τολμήθηκαν εναντίον του πολλά και απεχθέστατα, θα βρούμε γραμμένο ότι τότε ο Ιησούς «αγαλλίασε στο πνεύμα και είπε: Σε δοξολογώ, Πατέρα, κύριε του ουρανού και της γης, επειδή απέκρυψας αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα απεκάλυψας στα νήπια· ναι, Πατέρα, διότι έτσι φάνηκε καλό ενώπιόν σου». Ακούς ότι επειδή έβλεπε να αποκτούν σοφία αυτοί που ήταν νήπια και κάποτε ανόητοι, από τη μία χαίρεται και αγαλλιάζει δια του Πνεύματος, και από την άλλη αναπέμπει ευχαριστία εκ μέρους μας προς τον Πατέρα που μας διασώζει; Αλλά και όταν διέσχιζε τη χώρα των Σαμαρειτών και είχε κουραστεί «από την οδοιπορία», όπως είναι γραμμένο, δεν «καθόταν κοντά στην πηγή» του Ιακώβ; Και επειδή η γυναίκα του παρείχε ό,τι χρειαζόταν για την άντληση του νερού, και της μίλησε τα πρέποντα, και περίμενε να έρθει το πλήθος των Σαμαρειτών, φαίνεται να παραβλέπει την αναγκαία τροφή. Τι είπε άραγε προς τους μαθητές, όταν τον συμβούλευαν να φάει; «

ΕΠΙΛΥΣΗ. Για όσους λοιπόν ισχυρίζονται ότι δεν πρέπει να αποδίδουμε από κοινού τη σάρκα στη θεότητα του Μονογενούς, ούτε τη θεότητα στη σάρκα κατά τις θαυματουργίες· ή ακόμη ότι τον Λάζαρο τον ανέστησε από το μνήμα φωνάζοντας ο Θεός Λόγος και όχι ο άνθρωπος, και ότι δεν κοπίασε ο Θεός στην οδοιπορία, αλλά ο αναληφθείς άνθρωπος, και πως αυτός πείνασε και δίψασε και σταυρώθηκε και πέθανε· λέμε ότι έχουν απομακρυνθεί πλήρως από την αλήθεια και ότι αγνοούν το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Διότι εμείς δεν λέμε ότι υπάρχουν δύο υιοί, ούτε δύο χριστοί, αλλά ένας Χριστός και Υιός, ο Οποίος αφενός γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα προ παντός αιώνος και χρόνου ως Θεός Μονογενής και ενυπόστατος Λόγος Του, και αφετέρου, κατά τους έσχατους καιρούς του αιώνα, ο Ίδιος γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα. Ας μην κάνουν λοιπόν διαχωρισμούς ως δίψυχοι, ούτε ας μας εισάγουν δύο υιούς, αλλά ας ομολογούν έναν και τον αυτόν, ως ενανθρωπήσαντα Θεό Λόγο, και ότι σε Αυτόν ανήκουν τα πάντα, τόσο τα λόγια όσο και οι ενέργειες. Διότι, επειδή ο Ίδιος ήταν ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος, ομιλεί τόσο θεοπρεπώς όσο και ανθρωπίνως· και ενεργεί παρομοίως τόσο τα ανθρώπινα όσο και τα θεοπρεπή. Όταν λοιπόν ομολογήσουν έναν Υιό και Χριστό και Κύριο, θα παύσουν να διαιρούν από αμάθεια και να διαχωρίζουν σε δύο, έτσι ώστε, από τη μια να θεωρείται μεμονωμένα και ξεχωριστά ως υιός ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος, και από την άλλη, ως έτερος υιός πάλι μεμονωμένα και ξεχωριστά, ο αναληφθείς άνθρωπος, όπως αυτοί ισχυρίζονται.

Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ως άνθρωπος ρωτά: «Πού θέσατε τον Λάζαρο;» και σχετικά με την αιμορροούσα: «Ποιος με άγγιξε;» και για εκείνους που τον αναζητούσαν: «Ποιον ζητάτε;», αλλά και τους μαθητές ρωτά ως άνθρωπος: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;», αλλά και «πόσους άρτους έχετε μαζί σας;» έλεγε, και έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία κάθισε δίπλα στο φρέαρ στη Σαμάρεια, αλλά και «το παιδί αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» και «ο Ιησούς πρόκοβε σε ηλικία και σοφία», αλλά και «προτού να μάθει το παιδί να φωνάζει πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας», Εκείνος που είναι η Σοφία και «που διδάσκει στους ανθρώπους γνώση και που φύτεψε το αυτί στον άνθρωπο» και που έδωσε έναρθρη λαλιά στους υιούς των ανθρώπων «και έκανε καθαρή τη γλώσσα των μογιλάλων». Όλα αυτά τα υπέμεινε για εμάς, προκειμένου, διαφυλάσσοντας όλη την ακολουθία της ενανθρώπησης που οικονομἠθηκε για χάρη μας, να μην αφανίσει τον χαρακτήρα της αλήθειας.

Διότι δακρύζει μεν, για να ελέγξει την πλάνη του Μανιχαίου, αποδεικνύοντας ότι δεν ενδύθηκε το σώμα φαινομενικά, αλλά αληθινά· και διψά δε, για να δείξει ότι δεν είχε μόνο σάρκα, αλλά και ψυχή. Διότι βέβαια δεν δίψησε η θεότητά του, 〈αλλά με τη σάρκα〉 και με την ψυχή δίψησε και κουράστηκε από την οδοιπορία, λόγω της φυσικής ακολουθίας της σάρκας και της ψυχής.

Εννοώ δηλαδή το εξής: Ο Λόγος υπήρχε προ των αιώνων, ενώ η σάρκα δημιουργήθηκε κατά τους έσχατους χρόνους, και κανείς δεν θα μπορούσε, αντιστρέφοντας τα πράγματα, να πει είτε ότι η σάρκα είναι προαιώνια είτε ότι ο Λόγος δημιουργήθηκε στους έσχατους χρόνους. Η σάρκα είναι παθητικής φύσεως, ενώ ο Λόγος ενεργητικής, και ούτε αυτή δημιουργεί τα όντα ούτε η θεότητα έχει παθητική δύναμη. Εν αρχή ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, ενώ ο άνθρωπος υποβάλλεται στην πείρα του θανάτου, και ούτε το ανθρώπινο υπάρχει εξ αϊδίου ούτε το θείο είναι θνητό. Και όλα τα άλλα εξετάζονται με τον ίδιο τρόπο: Ούτε η ανθρώπινη φύση ζωοποιεί τον Λάζαρο ούτε η απαθής εξουσία δακρύζει για τον κείμενο νεκρό, αλλά το μεν δάκρυ είναι ίδιον του ανθρώπου, η δε ζωή ίδιον της όντως Ζωής. Ούτε η ανθρώπινη πτωχεία τρέφει τις χιλιάδες ούτε η παντοδύναμη εξουσία προστρέχει στη συκιά. Ποιος είναι αυτός που κοπιάζει από την οδοιπορία και ποιος είναι αυτός που άκοπα έδωσε υπόσταση σε ολόκληρο τον κόσμο με τον λόγο; Ποιο είναι το απαύγασμα της δόξας και ποιο εκείνο που διαπερνάται από τα καρφιά; Ποια μορφή ραπίζεται κατά το πάθος και ποια δοξάζεται εξ αϊδίου;

Αυτή, λοιπόν, θα λάβει χώρα στον κατάλληλο καιρό. Ο δε Κύριος, πριν από το πάθος και την ανάσταση, κηρύττοντας το ευαγγέλιο της βασιλείας και δείχνοντας στους μαθητές ότι η εκλογή των αξίων της πίστεως και της αιώνιας κληρονομιάς που προσφέρεται από αυτόν δεν θα προέρχεται μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη, σύμφωνα με την ευαγγελική φωνή που διαβάζεται σήμερα εις επήκοον όλων: «έρχεται σε μία πόλη της Σαμάρειας που λέγεται Συχάρ, κοντά στο χωράφι που έδωσε ο Ιακώβ στον γιο του, τον Ιωσήφ. Υπήρχε δε εκεί η πηγή του Ιακώβ». Πηγή λοιπόν ονομάζει το πηγάδι· διότι το νερό που είχε ήταν πηγαίο, όπως θα γίνει φανερό στην πορεία του λόγου. Ήταν δε του Ιακώβ, επειδή ακριβώς εκείνος το έσκαψε. Το δε χωράφι που έδωσε ο Ιακώβ στον Ιωσήφ είναι τα Σίκιμα.

Όπως ακριβώς περνώντας ο Ιακώβ, όπως αναφέρει η ιστορία, κατέλαβε τη Συχέμ, έτσι και περνώντας ο Χριστός τώρα, προσείλκυσε τη Σαμάρεια. Αλλά εκείνος μεν, όπως ο ίδιος λέει, με τη ρομφαία και το τόξο του, δηλαδή για την εξολόθρευση και την απώλεια των προηγούμενων κατοίκων, ο δε Χριστός με τον λόγο και τη διδασκαλία, γι' αυτό και προς σωτηρία· «διότι ο Ιησούς, όντας καταπονημένος», λέει, «από την οδοιπορία, καθόταν έτσι στην πηγή· η ώρα ήταν περίπου έκτη».

Και η ώρα και ο κόπος και ο τόπος δικαιολογούσαν το να καθίσει αυτός που είναι περιβεβλημένος με σώμα, όπως είναι το δικό μας. Επιβεβαιώνοντας λοιπόν αυτό και προβλέποντας το μελλοντικό κέρδος, καθόταν, λέει, έτσι στην πηγή, δηλαδή απλά στο έδαφος, μόνος σαν ένας από τους πολλούς οδοιπόρους. Διότι οι μαθητές του είχαν αναχωρήσει στην πόλη, για να αγοράσουν τροφές.

Ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, και τα εξής. «Τα γόνατά μου εξασθένησαν.» Εάν ο Χριστός κάθεται έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία, όπως λέει ο Ιωάννης, δεν είναι καθόλου παράξενο να εξασθένησαν τα γόνατά του και από τη νηστεία· διότι, προς επιβεβαίωση της σάρκας με την οποία σαρκώθηκε, υπέμεινε χωρίς αμαρτία τα ανθρώπινα. «Και εγώ έγινα ονειδισμός σε αυτούς.» Αυτά, όπως ακριβώς συνέβησαν, ο Ματθαίος τα έχει παραδώσει·

Διαφορετικά, θα ήταν περιττή και η κάθοδός του στη Μαρία. Διότι, για ποιον λόγο κατήλθε σε αυτήν, αν δεν επρόκειτο να λάβει τίποτε από αυτήν; Επιπλέον, αν δεν είχε λάβει τίποτε από τη Μαρία, δεν θα δεχόταν τις προερχόμενες από τη γη τροφές, με τις οποίες τρέφεται το σώμα που έχει ληφθεί από τη γη. Ούτε, αφού νήστεψε σαράντα ημέρες παρόμοια με τον Μωυσή και τον Ηλία, θα πεινούσε, επειδή το σώμα του επιζητούσε τη δική του τροφή. Ούτε ο μαθητής του Ιωάννης, γράφοντας γι' αυτόν, θα έλεγε: «Ο δε Ιησούς, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν». Ούτε ο Δαβίδ θα είχε προφητεύσει γι' αυτόν: «Και πρόσθεσαν στον πόνο των τραυμάτων μου». Ούτε θα είχε δακρύσει για τον Λάζαρο. Ούτε θα ίδρωνε θρόμβους αίματος. Ούτε θα έλεγε ότι «Περίλυπη είναι η ψυχή μου». Ούτε, όταν κεντήθηκε η πλευρά του, θα εξήρχετο αίμα και ύδωρ.

Γι' αυτόν τον λόγο, και όταν επρόκειτο να γεννηθεί, δεν αναζήτησε λαμπρή κατοικία ούτε μητέρα πλούσια και επιφανή, αλλά φτωχή, η οποία είχε μνηστήρα ξυλουργό. Και γεννιέται σε κατάλυμα και τοποθετείται σε φάτνη, και όταν εξέλεγε μαθητές, δεν επέλεξε ρήτορες και σοφούς, ούτε εύπορους και ευγενείς, αλλά φτωχούς και προερχόμενους από φτωχούς και παντελώς άσημους. Και όταν παρέθετε τράπεζα, άλλοτε μεν παρέθετε κρίθινους άρτους, άλλοτε δε έδινε εντολή στους μαθητές να αγοράσουν τα αναγκαία από την αγορά ακριβώς εκείνη τη στιγμή. Και αφού έφτιαχνε στρωμνές από χόρτο, φορούσε και περιβαλλόταν με ενδύματα ευτελή, τα οποία σε τίποτα δεν διέφεραν από εκείνα του πλήθους. Κατοικία εξάλλου δεν είχε, και αν έπρεπε να μεταβεί από τόπο σε τόπο, οδοιπορούσε με τα πόδια μέχρι να κοπιάσει, και όταν καθόταν δεν είχε ανάγκη από θρόνο ούτε από προσκέφαλο, αλλά καθόταν στο έδαφος, άλλοτε στο όρος, άλλοτε παρά την πηγή, και όχι μόνο παρά την πηγή, αλλά και εντελώς μόνος συνομιλεί με τη Σαμαρείτιδα. Πάλι, θέτοντας μέτρο στη λύπη, όταν έπρεπε να θρηνήσει, δακρύζει ήρεμα, καθορίζοντας παντού, όπως ακριβώς είπα, κανόνες και όρια για το μέχρι πού πρέπει να προχωρά κανείς και όχι παραπέρα.

Στη Σαμαρείτιδα, και στο χωρίο: «Έρχεται ο Ιησούς σε πόλη της Σαμάρειας, η οποία ονομάζεται Συχάρ». Α΄. Σήμερα ο Χριστός μάς διακήρυξε τους άθλους της Σαμαρείτιδας· και πρέπει ο φτωχός λόγος να διαπλεύσει το πέλαγος των κατορθωμάτων της. Διότι βλέπω την πίστη της και επιθυμώ να εκφωνήσω τον εγκωμιαστικό της λόγο, και μαζί με εσάς να επαινέσω τη φτωχή και πλούσια, την πόρνη και απόστολο, την άσωτη και πιστή, την πολύγαμη και πολυδύναμη, αυτήν που μόλυνε πολλούς και διακόνησε τον μονογενή Λόγο του Θεού, τη μολυσμένη και καθαρισμένη, τη διψασμένη, που επιθύμησε τα ζωντανά ύδατα και κληρονόμησε τη χάρη των επουράνιων ναμάτων. Τι λέει, άλλωστε, ο ευαγγελιστής Ιωάννης, αυτός που βροντοφώναξε τα άρρητα μυστήρια; Έρχεται ο Ιησούς σε μια πόλη της Σαμάρειας, που ονομάζεται Συχάρ, κοντά στο χωράφι που έδωσε ο Ιακώβ στον γιο του, τον Ιωσήφ. Εκεί βρισκόταν η πηγή του Ιακώβ. Ο Ιησούς, λοιπόν, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν όπως ήταν πάνω στην πηγή. Ήταν περίπου η έκτη ώρα. Έρχεται μια γυναίκα από τη Σαμάρεια για να βγάλει νερό. Της λέει ο Ιησούς: Δώσε μου να πιω.

Διότι οι μαθητές του είχαν πάει στην πόλη, για να αγοράσουν τρόφιμα. —Ο Ιησούς λοιπόν, έχοντας κοπιάσει. Τι λέει, λοιπόν, ο προφήτης Ησαΐας; Ο μέγας Θεός δεν θα πεινάσει, ούτε πρόκειται να διψάσει, ούτε πρόκειται να κοπιάσει· ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η σοφία του; Αλλά και ο ευαγγελιστής Ματθαίος γράφει γι' αυτόν στο Ευαγγέλιό του: Και αφού νήστεψε σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, ύστερα πείνασε.

Παρομοίως δε και ο ευαγγελιστής Ιωάννης, καθώς μόλις άκουσες, λέγει: «Ο Ιησούς λοιπόν, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν έτσι στην πηγή. Ήταν περίπου η έκτη ώρα». Και ο ένας λέει ότι πείνασε, ενώ ο άλλος ότι και κουράστηκε. Ο προφήτης Ησαΐας όμως, μιλώντας με το Άγιο Πνεύμα, φανερώνει: «Ο μέγας Θεός δεν θα πεινάσει, ούτε θα διψάσει, ούτε θα κουραστεί, και δεν είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η σοφία του». Και πώς είναι δυνατόν, ως προς αυτά, να διατηρηθεί η ομοφωνία μεταξύ των Ευαγγελίων και της προφητείας; Όμως, ούτε ο προφήτης είπε ψέματα –μη γένοιτο– ούτε οι απόστολοι έγραψαν πράγματα ξένα προς το Άγιο Πνεύμα και την προφητεία. Αλλά, επειδή η οικονομία του Σωτήρα μας, του μεγάλου Θεού, είχε μια διπλή και παράδοξη σύμπλεξη, από θεότητα δηλαδή και ανθρωπότητα, σύμφωνα με την ευδοκία και τη θέλησή του, γι' αυτόν τον λόγο ο μεν προφήτης εξαγγέλλει τη δύναμη και τη μεγαλειότητα της θεότητας, οι δε απόστολοι και ευαγγελιστές διακηρύττουν την αληθινή οικονομία του σώματος. Ο Ιησούς λοιπόν, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν έτσι στην πηγή. Ήταν περίπου η έκτη ώρα. Έρχεται μια γυναίκα από τη Σαμάρεια για να αντλήσει νερό. Της λέει ο Ιησούς: «Δώσε μου να πιω». Διότι οι μαθητές του είχαν πάει στην πόλη για να αγοράσουν τρόφιμα. Λέει λοιπόν σε αυτόν η Σαμαρείτιδα γυναίκα: «Πώς εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζητάς να πιεις από εμένα, που είμαι γυναίκα Σαμαρείτιδα;»

Είναι λοιπόν αναγκαίο, αγαπητοί, να εξετάσουμε για ποιο λόγο επισήμανε και τον τόπο, και την ώρα, και την απομάκρυνση των μαθητών· τον τόπο, «Καθόταν κοντά στην πηγή»· την ώρα.

Η ώρα ήταν περίπου έκτη· αναφέρει την απουσία των μαθητών, λέγοντας: «Διότι οι μαθητές του είχαν αναχωρήσει στην πόλη, για να αγοράσουν τροφές». Για ποιον λόγο, λοιπόν, προσδιόρισε τον τόπο; Εγώ θα σας πω. Υπήρχε ένα πνευματικό θήραμα, για το οποίο και μετέβη στον τόπο εκείνο, από όπου επρόκειτο να ελκύσει το θήραμα αυτό.

Δεν βλέπεις πώς ενεργούν οι αλιείς; Ότι δεν διατρέχουν κάθε τόπο της θάλασσας, αλλά κατευθύνονται σε γνωστό τόπο, όπου γνωρίζουν ότι παραμονεύουν τα ψάρια; Διότι υπάρχουν πολλοί τόποι στη θάλασσα που τρέφουν τα ψάρια περισσότερο από άλλους. Έτσι ακριβώς και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο μέγας Θεός σύμφωνα με την προφητεία, γνώριζε ως Θεός ότι από εκεί μπορούσε να λάβει το θήραμα, δηλαδή τη γυναίκα τη Σαμαρείτιδα. Όπως λοιπόν είπα, οι αλιείς παραμονεύουν σε εκείνους τους τόπους από όπου ελπίζουν να αλιεύσουν το ψάρι· έτσι και ο Χριστός ήλθε στον τόπο, από τον οποίο επρόκειτο να θηρεύσει τη Σαμαρείτιδα, και μέσω αυτής να επιτελέσει μεγάλη άγρα ανθρώπων. Ιδού, φανέρωσα την αιτία για τον τόπο. Γιατί όμως ανέφερε και την ώρα; Διότι λέγει: «Ο Ιησούς, κοπιασμένος από την οδοιπορία, καθόταν έτσι στην πηγή. Ήταν περίπου η έκτη ώρα». Άκουσε, λοιπόν, αγαπητέ, και σχετικά με την ώρα.

Είδε έναν άνδρα καταφρονημένο, και δεν του έδωσε καμία σημασία. Αλλά ο ίδιος ο Θεός, που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, βλέποντας τον θησαυρό της πίστεως, της λέγει: Δώσε μου να πιω. Η πηγή της ζωής, καθήμενος δίπλα στην πηγή, ζητά να πιει, μη επιθυμώντας να πιει, αλλά να δώσει. Δώσε μου να πιω, για να σου δώσω να πιεις ύδωρ αφθαρσίας. Διότι εγώ διψώ για τη σωτηρία των ανθρώπων· όχι για να πιω, αλλά για να ποτίσω. Μιμήθηκα τον δικό μου Πατέρα· διότι λέγει ο Θεός προς τον Αβραάμ: Δώσε μου τον υιό σου· πρόσφερέ μου τον Ισαάκ, τον αγαπητό σου υιό, τον μονογενή, ως ολοκάρπωση πάνω σε ένα από τα όρη που θα σου υποδείξω. Αλλά δεν το είπε αυτό επειδή ήθελε να λάβει τον υιό, αλλά επειδή επιθυμούσε να χαρίσει τον δικό Του Υιό στην οικουμένη.

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

Διότι ο Χριστός δεν περίμενε να τον αναζητήσουν με τις επίμονες προσπάθειές τους όσοι είχαν ανάγκη, αλλά ο ίδιος αγωνιούσε για την παροχή κάθε βοήθειας· τον συνείχε η μέριμνα για τους παραλύτους, συμπάσχοντας με εκείνους που είχαν πυρετό, κάνοντας δικά του τα δεινά των τυφλών, περιφέροντας τη φροντίδα του για τους λεπρούς, τρέχοντας προς βοήθεια των δαιμονισμένων, καθαρίζοντας τις ρυπωμένες ψυχές όλων, γινόμενος δάσκαλος σε γυναίκες που κουβαλούσαν νερό. Διότι τότε, έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία, καθόταν δίπλα στο πηγάδι· «Διότι ο Ιησούς», λέγει, «έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία, καθόταν έτσι δίπλα στην πηγή. Ήταν περίπου η έκτη ώρα».

Αλλεπάλληλη απληστία φιλανθρωπίας: πρώτον μεν, διότι κουράστηκε, σπεύδοντας να προετοιμάσει τη σωτηρία της Σαμαρείτιδας· δεύτερον, διότι καθόταν, περιμένοντας να τη σώσει μόλις θα εμφανιζόταν· τρίτον, διότι ανάλωνε την ώρα του γεύματος παραμένοντας για χάρη της. «Ήταν η ώρα», λέγει, «περίπου έκτη». Διότι, αν και ήταν Θεός, ωστόσο, ως προς τη φαινόμενη ανθρώπινη φύση Του, είχε περιβληθεί προσωρινά τα φυσικά πάθη, αισθανόμενος κόπωση, υποκείμενος στον ύπνο, ενοχλούμενος από την πείνα, έχοντας απόλυτη συγγένεια με εμάς, εκτός από την αμαρτία. Νικούσε όμως μέσα Του τον κόπο του σώματος ο πόθος για εκείνους που σώζονται. Καθυστερούσε περισσότερο από Εκείνον που είχε κοπιάσει αυτή που είχε την ανάγκη, και Εκείνος που δεν είχε καμία ανάγκη παρέμενε. Φλεγόταν από τον καύσωνα του μεσημεριού και προσδοκούσε την παρουσία εκείνης που επρόκειτο να σωθεί. Διότι καθόταν, λέγει, στην πηγή, και δεν περίμενε το θήραμα αναπαυόμενος, αλλά, έχοντας διακαή πόθο να προσφέρει τη σωτηρία, προετοιμαζόταν ώστε να είναι έτοιμος για τη Σαμαρείτιδα.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, όταν καταδιώκονταν από τους Ιουδαίους, τότε στρέφονταν προς τα έθνη· έτσι και ο Χριστός, όταν τον αποδίωξαν, τότε πλησίασε και εκείνους, όπως ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση της Συροφοινίκισσας γυναίκας. Αυτό δε συνέβη, ώστε να αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους κάθε δικαιολογία, και για να μην έχουν το δικαίωμα να λένε ότι, αφού μας εγκατέλειψε, αναχώρησε προς τους απερίτμητους. Γι' αυτόν τον λόγο και οι μαθητές, απολογούμενοι, έλεγαν: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους, ιδού στρεφόμαστε προς τα έθνη»· και ο ίδιος πάλι έλεγε: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και πάλι: «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον δώσει στα σκυλιά». Επειδή όμως τον αποδίωξαν, άνοιξαν τη θύρα στα έθνη. Και ούτε καν έτσι πηγαίνει πρωτίστως προς αυτούς, αλλά ως περαστικός. Όντας περαστικός, λοιπόν, «ήλθε σε μία πόλη της Σαμάρειας που ονομάζεται Συχάρ, πλησίον του αγρού τον οποίο έδωσε ο Ιακώβ στον γιο του, τον Ιωσήφ· και βρισκόταν εκεί η πηγή του Ιακώβ».

Διότι δεν χρησιμοποίησε υποζύγια, αλλά βάδιζε τόσο εντατικά, ώστε να κουραστεί από την οδοιπορία. Και αυτό το διδάσκει παντού, το να εξυπηρετείται δηλαδή κανείς ο ίδιος και να είναι απέριττος, και να μην έχει ανάγκη από πολλά. Διότι τόσο πολύ επιθυμεί να είμαστε αποξενωμένοι από τα περιττά, ώστε να περικόπτουμε πολλά ακόμη και από τα απολύτως αναγκαία. Γι' αυτό έλεγε: «Οι αλεπούδες έχουν φωλιές, και τα πετεινά του ουρανού καταλύματα· ο δε Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι Του». Γι' αυτό και τον περισσότερο χρόνο Του τον περνά στα όρη, όχι μόνο την ημέρα, αλλά και τη νύχτα, καθώς και στις ερήμους. Αυτό διακηρύττοντας και ο Δαβίδ έλεγε: «Από χείμαρρο θα πιει στον δρόμο», φανερώνοντας τη λιτότητα του βίου Του. Αυτό καταδεικνύει και ο Ιωάννης στο σημείο αυτό: «Ο Ιησούς, λοιπόν, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν έτσι απλά δίπλα στην πηγή».

Ήταν περίπου η έκτη ώρα. Έρχεται μία γυναίκα από τη Σαμάρεια για να βγάλει νερό. Της λέει ο Ιησούς: «Δώσε μου να πιω». Οι δε μαθητές του είχαν πάει στην αγορά για να αγοράσουν τρόφιμα. Από αυτό μαθαίνουμε αφενός την αντοχή του στις οδοιπορίες, και αφετέρου την αδιαφορία του για τις τροφές, και το πώς αντιμετώπιζε το ζήτημα αυτό ως κάτι το εντελώς δευτερεύον. Έτσι λοιπόν διδάχθηκαν και οι μαθητές να ρυθμίζουν τις προσωπικές τους ανάγκες. Διότι δεν έπαιρναν μαζί τους εφόδια. Και το φανερώνει αυτό ένας άλλος ευαγγελιστής, λέγοντας, όταν τους μιλούσε για το προζύμι των Φαρισαίων, ότι εκείνοι νόμιζαν πως το έλεγε επειδή δεν κρατούσαν ψωμιά. Και όταν τους παρουσιάζει να πεινούν, να κόβουν στάχυα και να τα τρώνε, και όταν λέει ότι ο ίδιος πλησίασε τη συκιά επειδή πεινούσε, με όλα αυτά δεν μας διδάσκει τίποτε άλλο παρά το να περιφρονούμε την κοιλιά, και να μη θεωρούμε ότι η ικανοποίησή της είναι κάτι που αξίζει υπερβολική μέριμνα. Παρατήρησέ τους λοιπόν και εδώ, που ούτε φέρνουν κάτι μαζί τους, ούτε, επειδή δεν κρατούσαν τρόφιμα, φροντίζουν για αυτό προκαταβολικά και από το ξεκίνημα της ημέρας, αλλά αγοράζουν τρόφιμα ακριβώς την ώρα που όλοι γευματίζουν.

Διότι καθόταν αναπαύοντας το σώμα του και δροσίζοντάς το δίπλα στην πηγή. Επειδή ήταν ακριβώς το μέσο της ημέρας, πράγμα που δήλωσε και ο Ευαγγελιστής λέγοντας: Ήταν περίπου η έκτη ώρα· και καθόταν έτσι. Τι σημαίνει όμως το «έτσι»; Όχι πάνω σε θρόνο, λέει, ούτε πάνω σε προσκεφάλαιο, αλλά απλώς και όπως έτυχε, πάνω στο έδαφος.

Διότι όλα αυτά τα περιέχει το μεγαλείο, η Βίβλος, και παρέχει αγαλλίαση και απολύτρωση. Τι διδάσκει λοιπόν η Βίβλος; Ο Χριστός, λέει, αυτός που αναβλύζει πηγή ζωής στους ανθρώπους, έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία κάθισε στην πηγή της Σαμάρειας, και ήταν ώρα καύσωνα. Διότι ήταν περίπου η έκτη ώρα, καθώς είναι γραμμένο, στο μέσον της ημέρας, όταν ο Μεσσίας ήλθε για να καταυγάσει εκείνους που βρίσκονταν στη νύχτα. Πηγή έφθασε σε πηγή, για να ξεπλύνει, όχι για να πιει. Ο κρουνός της αθανασίας στάθηκε στο ρεύμα της άθλιας σαν να είχε ανάγκη. Κουράζεται να βαδίζει εκείνος που περπάτησε πάνω στη θάλασσα ακούραστα, αυτός που παρέχει αγαλλίαση και απολύτρωση.

Διότι, όταν τον έδιωχναν, τότε πήγε στους εθνικούς· και ούτε τότε ως κύριο έργο του, αλλά παρεμπιπτόντως. «Έρχεται λοιπόν σε μια πόλη της Σαμάρειας που λέγεται Συχάρ, κοντά στο χωράφι που έδωσε ο Ιακώβ στον γιο του, τον Ιωσήφ. Εκεί υπήρχε η πηγή του Ιακώβ». Αξίζει να πούμε από πού προήλθαν οι Σαμαρείτες και από πού έλαβαν αυτή την ονομασία. Το όρος ονομαζόταν Σομόρ από εκείνον που το απέκτησε, όπως ακριβώς λέει και ο Ησαΐας: «Η κεφαλή της Σομόρων είναι ο Εφραίμ». Εκείνοι που κατοικούσαν στους πρόποδες του όρους, δεν ονομάζονταν αρχικά Σαμαρείτες, αλλά Ισραηλίτες. Επειδή όμως αμάρτησαν ενώπιον του Θεού, παραδόθηκαν κατά διάφορους καιρούς στους Ασσυρίους. Τελικά, ο Ασσύριος βασιλιάς επιτέθηκε εναντίον τους, επειδή σχεδίαζαν αποστασία, τους κυρίευσε, και δεν τους επέτρεψε πλέον να παραμείνουν στη χώρα τους, υποπτευόμενος νέα αποστασία· αντιθέτως, αυτούς τους μετέφερε στους Βαβυλωνίους και τους Μήδους, και φέρνοντας από εκεί έθνη από διάφορους τόπους, τα εγκατέστησε στη Σαμάρεια. Αφού έγιναν αυτά, επειδή ο Θεός ήθελε να δείξει στους βαρβάρους ότι δεν τους παρέδωσε τους Ιουδαίους από αδυναμία Του, αλλά εξαιτίας των αμαρτιών τους, εξαπέλυσε λιοντάρια εναντίον των βαρβάρων που μετοίκησαν στη Σαμάρεια, τα οποία τους κατέστρεφαν όλους ολοσχερώς. Όταν αυτό αναφέρθηκε στον βασιλιά, εκείνος κάλεσε κάποιους από τους αιχμάλωτους Ιουδαίους γέροντες και τους ρώτησε τι έπρεπε να γίνει, ώστε τα λιοντάρια να μην κατασπαράζουν πλέον τους βαρβάρους στη Σαμάρεια.

Επομένως, δεν υπάρχει τίποτα το καινούργιο, ούτε τώρα, αν οι εθνικοί εισήχθησαν στη βασιλεία των ουρανών αντί για τους Ιουδαίους. Και η τοποθεσία που έδωσε ο Ιακώβ στον Ιωσήφ, ονομαζόταν Σύκιμα. Διότι, επειδή τα παιδιά του Ιακώβ εξολόθρευσαν τους Συκιμίτες και ερήμωσαν την πόλη, αυτήν ακριβώς την ερημωμένη πόλη έδωσε ως κλήρο στον Ιωσήφ ο πατέρας. «Ο Ιησούς, λοιπόν, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν έτσι στην πηγή. Ήταν περίπου η έκτη ώρα».

«Έρχεται μια γυναίκα από τη Σαμάρεια για να βγάλει νερό. Της λέγει ο Ιησούς: Δώσε μου να πιω. Διότι οι μαθητές του είχαν πάει στην πόλη για να αγοράσουν τρόφιμα». Αναφέροντας ο ευαγγελιστής ότι ο Κύριος είχε κοπιάσει από την οδοιπορία, μας δείχνει αφενός μεν την ταπεινοφροσύνη του και την απλότητά του (διότι δεν χρησιμοποιούσε υποζύγια για την οδοιπορία, αλλά περπατούσε πεζός, διδάσκοντας και εμάς να μην έχουμε ανάγκη από πολλά), αφετέρου δε ότι οδοιπορούσε με εντατικό ρυθμό και όχι ράθυμα. Από αυτό μαθαίνουμε και εμείς να πράττουμε το έργο του Θεού με ζήλο και επιμέλεια. Η δε φράση, «Καθόταν έτσι», θα μπορούσε να σημαίνει απλώς και όπως έτυχε, και ότι δεν καθόταν πάνω σε θρόνο, αλλά έτσι, απλά δηλαδή, αναπαύοντας το σώμα πάνω στο έδαφος και δροσίζοντάς το δίπλα στην πηγή. Έπειτα εισάγει και μια άλλη αιτία για το ότι καθόταν δίπλα στην πηγή, το ότι ήταν ακριβώς μεσημέρι. «Διότι ήταν», λέει, «περίπου η έκτη ώρα». Ώστε, και λόγω της ζέστης της ώρας, είχε ανάγκη από ανάπαυση και δροσιά. Και για έναν ακόμη λόγο: για να μην κατηγορήσει κάποιος τον Κύριο, πώς, ενώ παραγγέλλει στους μαθητές του να μην πάνε σε δρόμο εθνικών, ο ίδιος πηγαίνει στους Σαμαρείτες, γι' αυτό αναφέρει ότι το ότι κάθισε στον τόπο αυτό έγινε εξαιτίας του κόπου, και ότι η συνομιλία με τη γυναίκα είχε εύλογη αφορμή, τη δίψα. Επειδή δηλαδή διψούσε, όπως ήταν φυσικό σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, είχε ανάγκη και από πόσιμο νερό.