Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:8

Διότι δεν ήταν δυνατό να γνωρίσουμε σαφώς με άλλον τρόπο ότι, ενώ ήταν Θεός και Λόγος, έγινε άνθρωπος, εάν δεν είχε γραφτεί ότι ο απαθής έπαθε κάτι και ο ύψιστος είπε κάτι ταπεινό. «Η ώρα ήταν περίπου έκτη». Εύλογα παρουσιάζει τον Ιησού να αναπαύεται στην πηγή. Διότι, καθώς ο ήλιος μεσουρανούσε από το στερέωμα χύνοντας την πιο δυνατή του ακτίνα σε αυτούς που βρίσκονταν στη γη και κατέκαιγε τα σώματα με τις αμείλικτες βολές του, το να προχωρήσει κανείς περισσότερο δεν θα ήταν χωρίς βλάβη, ενώ το να ξαποστάσει για λίγο ήταν περισσότερο λογικό, οπότε μάλιστα θα μπορούσε εύκολα να αποκρούσει την κατηγορία της τρυφηλότητας, αφού η κατάλληλη ώρα συνηγορούσε στην πράξη. Και δεν λέει ότι ήταν ακριβώς έκτη ώρα, αλλά περίπου έκτη, για να μαθαίνουμε και εμείς να μην αδιαφορούμε ούτε στα ελάχιστα, αλλά μάλλον να προσπαθούμε να επιδιώκουμε την αλήθεια ακόμη και στα επουσιώδη. «Έρχεται μια γυναίκα από τη Σαμάρεια για να αντλήσει νερό. Της λέει ο Ιησούς: Δώσε μου να πιω. Διότι οι μαθητές του είχαν πάει στην πόλη για να αγοράσουν τροφές. Του λέει η γυναίκα η Σαμαρείτισα». Δεν αγνοούσε ο Σωτήρας τον ερχομό της γυναίκας. Διότι, ως αληθινός Θεός, γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι αμέσως θα βρισκόταν εκεί για να αντλήσει κρύο νερό από την πηγή. Και επειδή ήταν ήδη παρούσα, περιέκλεισε το θήραμα μέσα στα δίχτυα, και κατευθύνοντας αμέσως τον λόγο της διδασκαλίας, ξεκίνησε τη συζήτηση με αφορμή την παρούσα κατάσταση.

Και η ώρα και ο κόπος και ο τόπος δικαιολογούσαν το να καθίσει αυτός που είναι περιβεβλημένος με σώμα, όπως είναι το δικό μας. Επιβεβαιώνοντας λοιπόν αυτό και προβλέποντας το μελλοντικό κέρδος, καθόταν, λέει, έτσι στην πηγή, δηλαδή απλά στο έδαφος, μόνος σαν ένας από τους πολλούς οδοιπόρους. Διότι οι μαθητές του είχαν αναχωρήσει στην πόλη, για να αγοράσουν τροφές.

Διότι οι μαθητές του είχαν πάει στην πόλη, για να αγοράσουν τρόφιμα. —Ο Ιησούς λοιπόν, έχοντας κοπιάσει. Τι λέει, λοιπόν, ο προφήτης Ησαΐας; Ο μέγας Θεός δεν θα πεινάσει, ούτε πρόκειται να διψάσει, ούτε πρόκειται να κοπιάσει· ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η σοφία του; Αλλά και ο ευαγγελιστής Ματθαίος γράφει γι' αυτόν στο Ευαγγέλιό του: Και αφού νήστεψε σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, ύστερα πείνασε.

Παρομοίως δε και ο ευαγγελιστής Ιωάννης, καθώς μόλις άκουσες, λέγει: «Ο Ιησούς λοιπόν, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν έτσι στην πηγή. Ήταν περίπου η έκτη ώρα». Και ο ένας λέει ότι πείνασε, ενώ ο άλλος ότι και κουράστηκε. Ο προφήτης Ησαΐας όμως, μιλώντας με το Άγιο Πνεύμα, φανερώνει: «Ο μέγας Θεός δεν θα πεινάσει, ούτε θα διψάσει, ούτε θα κουραστεί, και δεν είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η σοφία του». Και πώς είναι δυνατόν, ως προς αυτά, να διατηρηθεί η ομοφωνία μεταξύ των Ευαγγελίων και της προφητείας; Όμως, ούτε ο προφήτης είπε ψέματα –μη γένοιτο– ούτε οι απόστολοι έγραψαν πράγματα ξένα προς το Άγιο Πνεύμα και την προφητεία. Αλλά, επειδή η οικονομία του Σωτήρα μας, του μεγάλου Θεού, είχε μια διπλή και παράδοξη σύμπλεξη, από θεότητα δηλαδή και ανθρωπότητα, σύμφωνα με την ευδοκία και τη θέλησή του, γι' αυτόν τον λόγο ο μεν προφήτης εξαγγέλλει τη δύναμη και τη μεγαλειότητα της θεότητας, οι δε απόστολοι και ευαγγελιστές διακηρύττουν την αληθινή οικονομία του σώματος. Ο Ιησούς λοιπόν, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν έτσι στην πηγή. Ήταν περίπου η έκτη ώρα. Έρχεται μια γυναίκα από τη Σαμάρεια για να αντλήσει νερό. Της λέει ο Ιησούς: «Δώσε μου να πιω». Διότι οι μαθητές του είχαν πάει στην πόλη για να αγοράσουν τρόφιμα. Λέει λοιπόν σε αυτόν η Σαμαρείτιδα γυναίκα: «Πώς εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζητάς να πιεις από εμένα, που είμαι γυναίκα Σαμαρείτιδα;»

Η ώρα ήταν περίπου έκτη· αναφέρει την απουσία των μαθητών, λέγοντας: «Διότι οι μαθητές του είχαν αναχωρήσει στην πόλη, για να αγοράσουν τροφές». Για ποιον λόγο, λοιπόν, προσδιόρισε τον τόπο; Εγώ θα σας πω. Υπήρχε ένα πνευματικό θήραμα, για το οποίο και μετέβη στον τόπο εκείνο, από όπου επρόκειτο να ελκύσει το θήραμα αυτό.

Ήταν φτωχή η Σαμαρείτιδα, τρεφόμενη πάντοτε από τον κόπο των χεριών της, φτωχή και στο σώμα και στα χρήματα, αλλά όχι στην ευσέβεια της ψυχής. Έτσι, λοιπόν, σηκωνόταν και έτρεχε στον ιστό για την εργασία της, από όπου και εξασφάλιζε την τροφή της. Αλλά κατά την έκτη ώρα, όταν όλοι ασχολούνταν με την ανάπαυσή τους, τότε εκείνη, παίρνοντας την υδρία, τη γέμιζε με νερό. Γνώριζε, λοιπόν, ο Κύριος, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα, ότι την ώρα που όλοι διέθεταν για ανάπαυση, εκείνη απασχολούσε τον εαυτό της με τη μεταφορά του νερού. Και για τον λόγο αυτόν, ο Κύριος μετέβη εκεί την έκτη ώρα, καθώς γνώριζε ότι εκείνη πηγαίνει να μεταφέρει το νερό, και ότι θα μπορούσε να θηρεύσει αυτό το πνευματικό θήραμα. Και για ποιον λόγο έστειλε μακριά ο Κύριος τους μαθητές του; Διότι οι μαθητές του, λέει το Ευαγγέλιο, είχαν αναχωρήσει για την πόλη, προκειμένου να αγοράσουν τρόφιμα.

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

Ήταν περίπου η έκτη ώρα. Έρχεται μία γυναίκα από τη Σαμάρεια για να βγάλει νερό. Της λέει ο Ιησούς: «Δώσε μου να πιω». Οι δε μαθητές του είχαν πάει στην αγορά για να αγοράσουν τρόφιμα. Από αυτό μαθαίνουμε αφενός την αντοχή του στις οδοιπορίες, και αφετέρου την αδιαφορία του για τις τροφές, και το πώς αντιμετώπιζε το ζήτημα αυτό ως κάτι το εντελώς δευτερεύον. Έτσι λοιπόν διδάχθηκαν και οι μαθητές να ρυθμίζουν τις προσωπικές τους ανάγκες. Διότι δεν έπαιρναν μαζί τους εφόδια. Και το φανερώνει αυτό ένας άλλος ευαγγελιστής, λέγοντας, όταν τους μιλούσε για το προζύμι των Φαρισαίων, ότι εκείνοι νόμιζαν πως το έλεγε επειδή δεν κρατούσαν ψωμιά. Και όταν τους παρουσιάζει να πεινούν, να κόβουν στάχυα και να τα τρώνε, και όταν λέει ότι ο ίδιος πλησίασε τη συκιά επειδή πεινούσε, με όλα αυτά δεν μας διδάσκει τίποτε άλλο παρά το να περιφρονούμε την κοιλιά, και να μη θεωρούμε ότι η ικανοποίησή της είναι κάτι που αξίζει υπερβολική μέριμνα. Παρατήρησέ τους λοιπόν και εδώ, που ούτε φέρνουν κάτι μαζί τους, ούτε, επειδή δεν κρατούσαν τρόφιμα, φροντίζουν για αυτό προκαταβολικά και από το ξεκίνημα της ημέρας, αλλά αγοράζουν τρόφιμα ακριβώς την ώρα που όλοι γευματίζουν.

Έρχεται μία γυναίκα από τη Σαμάρεια για να αντλήσει νερό. Δες πώς δείχνει ότι και η γυναίκα είχε εξέλθει για άλλον λόγο, αποστομώνοντας παντού την αναίσχυντη αντιλογία των Ιουδαίων, και για να μην πει κανείς ότι έρχεται σε αντίθεση με το ίδιο του το πρόσταγμα, εφόσον παραγγέλλει στους μαθητές να μην εισέρχονται σε πόλη Σαμαρειτών, ενώ ο ίδιος συνομιλεί με Σαμαρείτες. Γι' αυτό τον λόγο ο Ευαγγελιστής πρόσθεσε το, «Οι μαθητές του είχαν απέλθει στην πόλη για να αγοράσουν τροφές», εισάγοντας πολλές αιτίες για τη συνομιλία του μαζί της. Τι κάνει λοιπόν η γυναίκα; Ακούγοντας το, «Δώσε μου να πιω», με πολλή σύνεση χρησιμοποιεί τον λόγο του Χριστού για να διατυπώσει ερώτηση, και λέει: «Πώς εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζητάς να πιεις από εμένα, που είμαι γυναίκα Σαμαρείτιδα; Διότι οι Ιουδαίοι δεν συναναστρέφονται με τους Σαμαρείτες». Και από πού κατάλαβε ότι αυτός ήταν Ιουδαίος; Ίσως από την εξωτερική εμφάνιση και από την προφορά. Εσύ, όμως, παρατήρησε πόσο συνετή ήταν η γυναίκα. Διότι, αν έπρεπε κάποιος να φυλαχθεί, αυτός ήταν ο Ιησούς, όχι εκείνη. Καθώς δεν είπε ότι οι Σαμαρείτες δεν συναναστρέφονται τους Ιουδαίους, αλλά ότι οι Ιουδαίοι δεν προσεγγίζουν τους Σαμαρείτες. Παρόλα αυτά η γυναίκα, αν και ήταν απαλλαγμένη από την κατηγορία, επειδή θεώρησε ότι ο άλλος διαπράττει παράπτωμα, ούτε και τότε σιώπησε, αλλά σύμφωνα με όσα νομίζει, σπεύδει να διορθώσει αυτό που γινόταν αντίθετα στον νόμο.

Αυτόν λοιπόν που βλασφήμησε κατά του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή κατά των θείων σημείων, και ο οποίος ούτε μέσω αυτών δεν απέβαλε την προηγούμενη δυσφημία, αυτόν τίποτε άλλο δεν θα τον διορθώσει. Και εφόσον δεν διορθώνεται, πώς θα ακολουθήσει η άφεση του αμαρτήματος; Γι' αυτό, εύλογα και θεοπρεπώς, ο σωτήριος Λόγος, η πηγή της αφέσεως, αποφάνθηκε ότι είναι ανάξιος κάθε συγγνώμης αυτός που με πείσμα μετέτρεψε τις θεουργίες σε βλασφημίες. Διότι, εφόσον δεν άφησε στον εαυτό του κανένα περιθώριο ούτε μεταμέλειας ούτε διόρθωσης για τις ύβρεις και τις βλασφημίες κατά του Πνεύματος, κάθε άλλο παρά πρόκειται να αξιωθεί της αφέσεως. Τον είδες να τρώει και να πίνει, και γι' αυτό Τον αποκαλείς φαγά και οινοπότη; Τον είδες να δέχεται αμαρτωλούς και τελώνες, και αυτό σε ώθησε να Τον αποκαλείς φίλο τελωνών και αμαρτωλών; Αλλά σου απομένουν τα υψηλά έργα, μέσω των οποίων, αν απομακρυνθείς από αυτές τις ύβρεις και καταφύγεις στη μετάνοια, θα βρεις την άφεση. Επειδή μιλούσε με γυναίκα, και μάλιστα Σαμαρείτιδα, και ζητούσε να πιει νερό από αυτήν, παρασύρθηκες εξαιτίας αυτού να σκέφτεσαι ταπεινά για Αυτόν; Και πώς, όπως ακριβώς έλαβες τη Σαμαρείτιδα ως αφορμή για πιο ταπεινή υπόληψη και γνώμη, δεν την έλαβες με τον ίδιο τρόπο και ως δασκάλα της πιο υψηλής αντίληψης; ‘

«Έρχεται μια γυναίκα από τη Σαμάρεια για να βγάλει νερό. Της λέγει ο Ιησούς: Δώσε μου να πιω. Διότι οι μαθητές του είχαν πάει στην πόλη για να αγοράσουν τρόφιμα». Αναφέροντας ο ευαγγελιστής ότι ο Κύριος είχε κοπιάσει από την οδοιπορία, μας δείχνει αφενός μεν την ταπεινοφροσύνη του και την απλότητά του (διότι δεν χρησιμοποιούσε υποζύγια για την οδοιπορία, αλλά περπατούσε πεζός, διδάσκοντας και εμάς να μην έχουμε ανάγκη από πολλά), αφετέρου δε ότι οδοιπορούσε με εντατικό ρυθμό και όχι ράθυμα. Από αυτό μαθαίνουμε και εμείς να πράττουμε το έργο του Θεού με ζήλο και επιμέλεια. Η δε φράση, «Καθόταν έτσι», θα μπορούσε να σημαίνει απλώς και όπως έτυχε, και ότι δεν καθόταν πάνω σε θρόνο, αλλά έτσι, απλά δηλαδή, αναπαύοντας το σώμα πάνω στο έδαφος και δροσίζοντάς το δίπλα στην πηγή. Έπειτα εισάγει και μια άλλη αιτία για το ότι καθόταν δίπλα στην πηγή, το ότι ήταν ακριβώς μεσημέρι. «Διότι ήταν», λέει, «περίπου η έκτη ώρα». Ώστε, και λόγω της ζέστης της ώρας, είχε ανάγκη από ανάπαυση και δροσιά. Και για έναν ακόμη λόγο: για να μην κατηγορήσει κάποιος τον Κύριο, πώς, ενώ παραγγέλλει στους μαθητές του να μην πάνε σε δρόμο εθνικών, ο ίδιος πηγαίνει στους Σαμαρείτες, γι' αυτό αναφέρει ότι το ότι κάθισε στον τόπο αυτό έγινε εξαιτίας του κόπου, και ότι η συνομιλία με τη γυναίκα είχε εύλογη αφορμή, τη δίψα. Επειδή δηλαδή διψούσε, όπως ήταν φυσικό σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, είχε ανάγκη και από πόσιμο νερό.

Και σε Εκείνον που ζητούσε [νερό], η γυναίκα μιλά με λόγια ψυχής φιλομαθούς. Τι έπρεπε λοιπόν να κάνει; Να διώξει τη γυναίκα που είχε τέτοια φιλομαθή διάθεση και διψούσε να ακούσει τις απαντήσεις στις απορίες της; Μη γένοιτο! Αυτό δεν ταιριάζει στη φιλανθρωπία του Θεού. Παρατήρησε ακόμη μέσα από αυτό την απουσία αλαζονείας του Κυρίου. Διότι μένει μόνος Του στον δρόμο, καθώς οι μαθητές έφυγαν στην πόλη για να αγοράσουν τροφές. Τόσο πολύ δηλαδή έβαζαν σε δεύτερη μοίρα τις ανάγκες του στομαχιού, ώστε την ώρα που σχεδόν όλοι κοιμούνται μετά το φαγητό, αυτοί αγόραζαν τροφές, δηλαδή μόνο ψωμιά, για να μάθουμε και εμείς να αδιαφορούμε για την ποικιλία των εδεσμάτων. Παρατήρησε επίσης και την ακρίβεια του ευαγγελιστή.