Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:18

Επομένως, αυτό που λέγεται στο τέλος, «εποίησε», αυτό είχε πει στην αρχή, «απέδειξε». Διότι από τα σημεία και τα θαύματα που επιτελούσε ο Κύριος, αποδείχθηκε ότι δεν ήταν απλώς άνθρωπος, αλλά Θεός ευρισκόμενος σε σώμα, και ότι αυτός ο ίδιος ο Χριστός είναι Κύριος. Τέτοιο είναι και αυτό που αναφέρεται στα Ευαγγέλια από τον Ιωάννη: «Γι' αυτό λοιπόν τον καταδίωκαν ακόμη περισσότερο οι Ιουδαίοι, επειδή όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά και αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, καθιστώντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Διότι δεν έπλαθε τότε τον εαυτό του ως Θεό ο Κύριος· ούτε είναι καθόλου δυνατόν να υπάρξει κατασκευασμένος Θεός· αλλά το αποδείκνυε μέσω των έργων του, λέγοντας: «Αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου, για να γνωρίσετε ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί και ο Πατέρας εν εμοί». Έτσι λοιπόν, τον κατέστησε Κύριο και Βασιλιά ο Πατέρας ανάμεσά μας, και σε εμάς που προηγουμένως ήμασταν απειθείς. Και είναι φανερό ότι, αυτός που τώρα αναδεικνύεται Κύριος και Βασιλιάς, δεν λαμβάνει τότε την αρχή του να είναι Βασιλιάς και Κύριος, αλλά κάνει αρχή στο να φανερώνει την κυριότητά του και να την επεκτείνει και σε εκείνους που απείθησαν.

Και βέβαια το ίδιο το Πνεύμα μάλλον «λαμβάνει από τον Υιό», όπως είπε ο ίδιος, και είναι παράλογο να πούμε ότι αυτός αγιάζεται από εκείνο. Επομένως, μετέχει του Πατρός· διότι αυτό απομένει και είναι ανάγκη να λέγεται. Και τι είναι άραγε αυτό ή από πού προέρχεται; Αν μεν, λοιπόν, είναι κάτι το εξωτερικό που έχει επινοηθεί από τον Πατέρα, τότε δεν θα μετείχε πλέον του Πατρός, αλλά εκείνου που προέκυψε εξωτερικά, και δεν θα είναι πλέον ο ίδιος ούτε δεύτερος μετά τον Πατέρα, εφόσον θα έχει εκείνο πριν από τον εαυτό του· ούτε θα μπορούσε να ονομαστεί Υιός του Πατρός, αλλά υιός εκείνου, από την μετοχή του οποίου ονομάστηκε Υιός και Θεός. Αν όμως αυτό είναι άτοπο και ασεβές, αφού αφενός ο Πατέρας λέει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», και αφετέρου ο Υιός λέει «ότι ο Θεός είναι δικός του Πατέρας», είναι φανερό ότι αυτό στο οποίο μετέχει δεν προέρχεται απ' έξω, αλλά από την ουσία του Πατρός. Εάν πάλι αυτό είναι κάτι διαφορετικό από την ουσία του Υιού, θα προκύψει το ίδιο άτοπο, καθώς αυτό θα βρεθεί και πάλι ως ενδιάμεσο μεταξύ του Πατρός και της ουσίας του Υιού, όποια κι αν είναι αυτή.

Διότι οι μεν Ιουδαίοι έλεγαν: «Πώς, όντας άνθρωπος, μπορεί να είναι Θεός;» Οι δε Αρειανοί: «Εάν "ήταν αληθινός Θεός από τον Θεό", πώς μπόρεσε να γίνει άνθρωπος;» Και οι Ιουδαίοι σκανδαλίζονταν και χλεύαζαν, λέγοντας: «Αν αυτός ήταν Υιός του Θεού, δεν θα υπέμενε άραγε σταυρό;» Ενώ οι Αρειανοί, στεκόμενοι ακριβώς στο αντίθετο άκρο από αυτούς, μας ισχυρίζονται: «Πώς τολμάτε να λέτε ότι είναι Λόγος της ίδιας ουσίας με τον Πατέρα αυτός που έχει σώμα, ώστε να υπομείνει κάτι τέτοιο;» Έπειτα, καθώς οι Ιουδαίοι ζητούσαν να σκοτώσουν τον Κύριο, επειδή «αποκαλούσε δικό του πατέρα τον Θεό και έκανε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό», επιτελώντας τα έργα που επιτελεί ο Πατέρας, έμαθαν και οι Αρειανοί να λένε τα ίδια, ότι δηλαδή ούτε είναι «ίσος με τον Θεό», ούτε ο Θεός είναι δικός του και κατά φύση Πατέρας του Λόγου· αλλά επιπλέον ζητούν να σκοτώσουν και εκείνους που έχουν αυτό το φρόνημα. Και πάλι, όταν οι Ιουδαίοι λένε: «Δεν είναι αυτός ο υιός του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς τώρα λέει: πριν γίνει ο Αβραάμ εγώ είμαι, και από τον ουρανό έχω κατεβεί;» οι Αρειανοί ακολουθούν και αυτοί την ίδια στάση, λέγοντας παρομοίως: «Πώς μπορεί να είναι Λόγος ή Θεός αυτός που κοιμάται σαν άνθρωπος, που κλαίει και που ρωτά για να μάθει;» Και οι δύο πλευρές, με αφορμή τα ανθρώπινα πάθη που «υπέμεινε» ο Σωτήρας εξαιτίας της σάρκας που είχε, αρνούνται την αϊδιότητα και τη θεότητα του Λόγου.

Αυτό, λοιπόν, που λέγεται προς το τέλος, το «εποίησε», αυτό στην αρχή το διατύπωσε ως «απέδειξε»· διότι από τα σημεία και τα θαύματα που επιτελούσε ο Κύριος, αποδείχθηκε όχι απλώς ότι ήταν άνθρωπος, αλλά ότι είναι Θεός εν σώματι και Κύριος, και ότι αυτός ο ίδιος είναι ο Χριστός. Τέτοιας φύσεως είναι και αυτό που αναφέρεται στα Ευαγγέλια από τον Ιωάννη: «Γι' αυτό, λοιπόν, τον κατεδίωκαν ακόμη περισσότερο οι Ιουδαίοι, επειδή όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Διότι ο Κύριος δεν έπλαθε τότε τον εαυτό του ως Θεό· ούτε εξάλλου είναι διόλου κατασκευασμένος Θεός· αντίθετα, το απεδείκνυε μέσω των έργων του, λέγοντας: «Ακόμη και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου, για να γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Έτσι, λοιπόν, ο Πατέρας τον «εποίησε Κύριο και» βασιλιά «ανάμεσά σας» και «για εσάς» που προηγουμένως ήσασταν απειθείς. Και είναι προφανές ότι αυτός που τώρα αναδεικνύεται Κύριος και βασιλιάς δεν έχει ως αρχή το να γίνει τότε βασιλιάς και Κύριος, αλλά κάνει αρχή στο να επιδεικνύει την κυριότητά του και να την επεκτείνει και σε εκείνους που απείθησαν.

Έχει γραφτεί: «ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Εάν λοιπόν η γη έχει θεμελιωθεί με τη σοφία, πώς αυτός που θεμελιώνει θεμελιώνεται; Αλλά και αυτό έχει ειπωθεί παροιμιωδώς. Και πρέπει και αυτού να αναζητούμε το νόημα, για να γνωρίζουμε ότι ο Πατέρας μεν με τη σοφία δημιουργεί και θεμελιώνει τη γη ώστε να είναι σταθερή και να διατηρείται· η ίδια όμως η σοφία θεμελιώνεται σε εμάς, για να γίνει αρχή και θεμέλιο της καινής μας κτίσεως και ανακαινίσεως. Δεν είπε λοιπόν ούτε σε αυτά τα χωρία «προ του αιώνος με εποίησε Λόγο ή Υιό», για να μην θεωρηθεί ότι έχει αρχή δημιουργίας· διότι αυτό πρέπει προπάντων να αναζητούμε, εάν δηλαδή είναι Υιός, και περί αυτού να ερευνούμε πρωτίστως τις Γραφές. Διότι και όταν ρωτήθηκαν οι απόστολοι, ο Πέτρος αποκρίθηκε λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος»· διότι αυτό και ο πατέρας της Αρειανής αιρέσεως ρώτησε πρώτο από όλα: «αν είσαι Υιός του Θεού». Γνώριζε δηλαδή ότι αυτή είναι η αλήθεια και το κύριο στοιχείο της πίστεώς μας, και ότι, εάν μεν αυτός είναι ο Υιός, η διαβολική τυραννία θα λάβει τέλος· εάν όμως είναι κτίσμα, τότε είναι και αυτός ένας από τους απογόνους του Αδάμ, ο οποίος εξαπατήθηκε από αυτόν (τον διάβολο), και συνεπώς δεν θα είχε καμία ανησυχία. Γι' αυτό και οι τότε Ιουδαίοι αγανακτούσαν, επειδή ο Κύριος αποκαλούσε τον εαυτό του Υιό του Θεού «και έλεγε ότι ο Θεός είναι δικός του Πατέρας».

Και σε τι διαφέρει αυτό από την απολογία του Σαμοσατέως; Ας πουν, λοιπόν, πώς τολμά ένας άνθρωπος να λέει τέτοια πράγματα για τον εαυτό του: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα;» Και πώς ο ευαγγελιστής μαρτυρεί για αυτόν, όταν έλεγε αυτά τα λόγια, ότι αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό; Δεν είναι ο άνθρωπος ίσος με τον Θεό, αλλά ο Θεός που προέρχεται από τον Θεό θα είναι ίσος κατά τη φύση με εκείνον που τον γέννησε, όπως ακριβώς μαρτυρεί και ο Παύλος, ο οποίος δεν εξηγεί τα περί της ενανθρωπήσεως, αλλά τα πριν από την ενανθρώπηση: «Ο οποίος, υπάρχοντας σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό.» Γνωρίζουμε ότι ο Σωτήρας πολλές φορές μίλησε και ανθρωπίνως· αλλά όχι όταν λέει: «Εγώ είμαι αυτός που μαρτυρεί για τον εαυτό του, και μαρτυρεί για μένα ο Πατέρας που με έστειλε.» Διότι αυτός που στάλθηκε στον κόσμο δεν είναι άνθρωπος, αυτός που λέει: «Εξήλθα από τον Πατέρα και έχω έρθει·» αυτός που λέει: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια·» αυτός που λέει: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε.»

Οι Σαμαρείτες πιστεύουν. Έρχεται στην Κανά ο Ιησούς, και ο βασιλικός αξιωματούχος προσέρχεται για τον γιο του. Ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα, και θεραπεύει το Σάββατο εκείνον που ήταν παράλυτος επί τριάντα οκτώ έτη. Οι Ιουδαίοι ζητούσαν να τον θανατώσουν. Τους λέγει ότι εστάλη από τον Θεό.

Έπειτα προσθέτει: ΕΥΝ. Ποιος άραγε είναι τόσο ανόητος, ή τόσο τολμηρός στην ασέβεια, ώστε να ονομάσει τον Υιό ίσο με τον Πατέρα; ΒΑΣ. Ας του πούμε ως προς αυτά τα λόγια του προφήτη: «Όψη πόρνης απέκτησες· έχασες την ντροπή σου απέναντι σε όλους». Διότι και εκείνες προσάπτουν τις δικές τους ντροπές σε αυτούς που έχουν ζήσει με σεμνότητα· έτσι και αυτός, αυτούς που επιθυμούν να μεγαλύνουν τη δόξα του Μονογενούς τούς αποκαλεί ανόητους και τολμηρούς στην ασέβεια, οργιζόμενος για τα ίδια ακριβώς πράγματα για τα οποία εξοργίζονταν και οι Ιουδαίοι τότε, λέγοντας ότι: «Κάνει τον εαυτό του ίσο με τον Θεό».

Αν και (και ας μη φανεί σε κανέναν παράδοξο αυτό που λέγεται) εκείνοι φαίνονταν κατά κάποιον τρόπο να διακρίνουν περισσότερο τη λογική ακολουθία. Διότι αγανακτούσαν, επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα· συμπεραίνοντας από μόνοι τους το επόμενο, ότι δηλαδή μέσω αυτού καθιστά τον εαυτό του ίσο με τον Θεό· καθώς στο να έχει κανείς τον Θεό ως Πατέρα ακολουθεί αναγκαστικά το να είναι ίσος με Αυτόν. Αυτός όμως, ενώ δήθεν αποδέχεται το πρώτο, απορρίπτει το δεύτερο, και μας προβάλλει τα λόγια του Κυρίου που είπε: «Ο Πατέρας, ο οποίος με έστειλε, είναι μεγαλύτερός μου»· αλλά δεν ακούει τον Απόστολο που λέει ότι: «Δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό». Εντούτοις, εάν σύμφωνα με τον δικό σου ισχυρισμό η αγεννησία ήταν ουσία, και ήθελε να επιδείξει την υπεροχή κατά την ουσία, θα έλεγε: «Ο αγέννητος είναι μεγαλύτερός μου». Αλλά δικός σας είναι ο ισχυρισμός ότι η προσωνυμία του Πατέρα υποδηλώνει ενέργεια και όχι ουσία. Επομένως, αποκαλώντας τον Πατέρα μεγαλύτερο από τον Υιό, ισχυρίζεστε ότι η ενέργεια είναι μεγαλύτερη από το έργο.

Διότι, επειδή ο Σωτήρας ονόμασε τον εαυτό Του μόνο Υιό του Θεού, καθώς είναι αυτονόητο για τον Υιό, εάν είναι αληθινά Υιός, να είναι και ίσος με τον Πατέρα· «ήθελαν να Τον λιθοβολήσουν», αναφέρει το ιερό κείμενο, «όχι μόνο επειδή κατέλυε το Σάββατο, αλλά και επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό Του πατέρα, κάνοντας τον εαυτό Του ίσο με τον Θεό». Είναι, επομένως, ίσος με τον Πατέρα και σύμφωνα με τον Απόστολο και σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα, έστω και αν δεν το επιθυμεί ο Ευνόμιος.

Να ομολογείς Πατέρα του Υιού, όχι κτίσματος, δημιουργό. Και κατά την αληθινή ομολογία του Πατρός απόδωσε την ομοτιμία του γεννηθέντος προς Αυτόν, ενθυμούμενος τη μαρτυρία του ευαγγελιστή, ότι αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, καθιστώντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό. Το να είναι δε ίσος με τον Γεννήτορα νοείται κατά τη φύση, και όχι κατ' αναλογία σωματικού μεγέθους.

Διότι θα έλεγα ότι, παρόλο που του ήταν δυνατό να αποτινάξει τις άκριτες ορμές των Ιουδαίων, και μάλιστα πολύ εύκολα, θα αποδειχθεί ότι ο ίδιος τις όξυνε εναντίον του. Γιατί δηλαδή δεν έλεγε μάλλον: «Εγώ είμαι κτίσμα και δημιούργημα του Θεού», αλλά ονόμαζε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό; Και γιατί έπρεπε να αναφωνεί στις συναγωγές: «Όποιος πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται», και όχι αυτό που ήταν φυσικό και μπορούσε πολύ εύκολα να κατευνάσει τον αδάμαστο φθόνο των ακροατών: «Όποιος πιστεύει στο κτίσμα δεν κρίνεται»; Διότι νομίζω πως, αν κάποιος μάθαινε ότι διακήρυττε αυτά, δεν θα τον θεωρούσε ενοχλητικό, ούτε θα ήθελε να τον λιθοβολήσει, και πηγαίνοντάς τον μέχρι την άκρη του βουνού να επιχειρήσει να τον ρίξει σε γκρεμούς παράλογους. Και τι έκαναν βεβαίως οι σοφότατοι μαθητές, έχοντας γι' αυτόν την αντίληψη αποκλειστικά του Υιού και όχι του κτίσματος; Διότι, όταν βάδιζε πάνω στην κορυφή των κυμάτων και αφού υπέταξε την υγρή και ρευστή φύση των υδάτων με ανέκφραστη δύναμη κάτω από τα πόδια του, διέτρεχε το πλατύ πέλαγος, προσέφερε μεν στους αγίους αποστόλους το ασυνήθιστο θαύμα, έπειτα δε ανέβηκε με τη θέλησή του στο πλοιάριο και συνέπλεε, καίτοι του ήταν πάρα πολύ εύκολο, αν ήθελε να το κατορθώσει, να συνεχίσει να επιβαίνει στα ίδια τα κύματα. Εκείνοι δε, όντας ήδη κατάπληκτοι και αναλογιζόμενοι την ακαταμάχητη εξουσία του, τον προσκυνούσαν λέγοντας: «Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού».

Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι «και εγώ εργάζομαι». Συνεπώς, καταισχύνει τον αχαλίνωτο θυμό των διωκτών του, φέρνοντάς τους αντιμέτωπους με τον παραλογισμό των σκέψεών τους, δείχνοντας ότι δεν αντιστέκονται τόσο στον Ίδιο όσο, θα μπορούσε να πει κανείς, στον Πατέρα, στον οποίο αποκλειστικά φρόντιζαν να αποδίδουν την τιμή του νόμου, μη γνωρίζοντας ακόμη τον εκ φύσεως Υιό που προέρχεται από Αυτόν και μέσω Αυτού. Γι' αυτό ακριβώς αποκαλεί τον Θεό μοναδικά δικό του Πατέρα, καθοδηγώντας τους με τον πιο επιδέξιο τρόπο σε αυτό το κάλλιστο και πολύτιμο μάθημα. <Γι' αυτό λοιπόν περισσότερο ζητούσαν οι Ιουδαίοι να τον σκοτώσουν, επειδή όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά και αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό.> Ο νους των Ιουδαίων εντείνεται προς την απανθρωπία, και μέσω εκείνων των πραγμάτων από τα οποία έπρεπε να θεραπευτούν, νοσούν βαρύτερα, ώστε δίκαια να ακούσουν το: «Πώς θα πείτε ότι εμείς είμαστε σοφοί;». Διότι, ενώ έπρεπε να ημερέψουν τη γνώμη τους, μεταστρεφόμενοι σε ευσέβεια με τον πρέποντα λογισμό, εκείνοι ήδη τρέφουν φονικές διαθέσεις εναντίον Εκείνου που αποδεικνύει εμπράκτως ότι δεν διαπράχθηκε απολύτως καμία αμαρτία ενάντια στον θείο νόμο με το να θεραπευτεί ένας άνθρωπος κατά την ημέρα του Σαββάτου. Συνυφαίνουν δε, με τις οργές τους για το Σάββατο, την αλήθεια ως έγκλημα βλασφημίας, σφίγγοντας τους εαυτούς τους με τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτημάτων σε αξεδιάλυτους θυμούς. Διότι θεωρούσαν ότι έπρατταν ευσεβώς με το να αγανακτούν επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, ενώ ήταν άνθρωπος.

Το να βλέπει, όμως, και το να βλέπεται, ας νοηθεί πάλι σε αυτά με τρόπο θεοπρεπή. <Και μεγαλύτερα από αυτά έργα θα του δείξει, ώστε εσείς να θαυμάζετε.> Στα προηγούμενα ο μακάριος Ευαγγελιστής λέει πως «Οι Ιουδαίοι ζητούσαν να σκοτώσουν τον Ιησού, επειδή όχι μόνο κατέλυε το σάββατο, αλλά και αποκαλούσε δικό του Πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό.» Την κατηγορία, λοιπόν, σχετικά με το σάββατο την απέκρουσε, αποδεικνύοντας ότι και ο ίδιος ο Πατέρας εργάζεται κατά το σάββατο, και έχοντας αφιερώσει μακροσκελή λόγο σε αυτό· το ότι όμως έχει ισότητα με τον Πατέρα, αν και έγινε άνθρωπος για εμάς, προσπαθεί να το διδάξει. Διότι αυτό ήταν που έλειπε ακόμη από τον λόγο· και για αυτό λέει ότι: «Και μεγαλύτερα από αυτά έργα θα του δείξει, ώστε εσείς να θαυμάζετε.» Και τι θέλει πάλι να μας φανερώσει μέσα από αυτό;

Ο Μονογενής, υπάρχοντας ως άνθρωπος όσον αφορά τη φύση του σώματος, και ενώ βλεπόταν ακόμη πάνω στη γη με σάρκα ως ένας από εμάς, και υποδεικνύοντας στους Ιουδαίους με πολλούς τρόπους τα προς σωτηρίαν, περιέβαλε τον εαυτό του με τη λαμπρότητα δύο θεοπρεπών πραγμάτων. Διαβεβαίωνε σαφώς ότι και θα αναστήσει τους νεκρούς, και θα τους παραστήσει στο δικό του βήμα για να κριθούν· αλλά ήταν πάρα πολύ φυσικό να δυσφορούν με αυτό οι ακροατές, κατηγορώντας τον ήδη και θεωρώντας εύλογο να τον διώκουν, επειδή «αποκαλούσε δικό του πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Αναμειγνύοντας, λοιπόν, τον λόγο που αρμόζει στην ανθρωπότητα με τη θεοπρεπή εξουσία και λαμπρότητα, απαλύνει το βάρος της οργής, μιλώντας κάπως πιο ήπια και συγκαταβατικά από ό,τι θα έπρεπε, λέγοντας: «Διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του». Μην απορείτε για αυτό, λέει, αν τώρα, υπάρχοντας σαν εσάς και ορώμενος ως άνθρωπος, υπόσχομαι ότι θα αναστήσω τους νεκρούς και προειδοποιώ ότι θα τους φέρω σε κρίση· μου έδωσε ο Πατέρας τη δύναμη να ζωοποιώ, μου έδωσε την εξουσία να κρίνω. Επειδή δε μέσω αυτών θεράπευσε την ευάλωτη ακοή των Ιουδαίων, φροντίζει αμέσως και για τη μελλοντική ωφέλεια, και εξηγώντας αμέσως την αιτία του να λέει ότι έχει λάβει αυτή τη δύναμη, προβάλλει την ανθρωπότητα η οποία δεν έχει τίποτα από μόνη της, λέγοντας: «Επειδή είναι Υιός ανθρώπου».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ. Ότι σε τίποτα δεν είναι κατώτερος από τον Θεό και Πατέρα ο Υιός, αλλά είναι ισοδύναμος ως προς την ενέργεια στα πάντα, ως Θεός από Θεό. <Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου. Καθώς ακούω, κρίνω, και η δική μου κρίση είναι δίκαιη, διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.> Στρέψε την προσοχή σου πάλι στα λεγόμενα με μεγαλύτερη ακρίβεια, και δέξου τη δύναμη του θεωρήματος με βαθιά σκέψη. Επειδή οι Ιουδαίοι δεν γνώριζαν το βαθύ μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας, ούτε αναγνώριζαν τον Θεό Λόγο που κατοικούσε στον ναό ο οποίος προήλθε από την Παρθένο, με ζήλο συχνά πλανημένο, και «όχι κατ' επίγνωση», όπως λέει ο Παύλος, εξάπτονταν σε αγριότητα τρόπων και ανήμερη οργή. Και μάλιστα επιχειρούσαν να τον λιθοβολήσουν, επειδή «αν και ήταν άνθρωπος, έκανε τον εαυτό του Θεό», και πάλι, επειδή «ονόμαζε δικό του Πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό».

Το ότι δε δεν αποδέχονταν την άρρητη και προαιώνια γέννησή του, εννοώ δηλαδή την εκ του Θεού Πατρός, πάσχοντας από πολλή αθλιότητα λογισμών, και σκοντάφτοντας σαν σε κάποιον λίθο εξαιτίας μόνο της ενανθρωπήσεως, θα το κατανοήσεις εύκολα όταν ακούσεις τον Ευαγγελιστή να λέει: «Γι' αυτό, λοιπόν, ζητούσαν οι Ιουδαίοι να τον σκοτώσουν, διότι όχι μόνο καταργούσε το σάββατο, αλλά και αποκαλούσε δικό του Πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Έχει καταγραφεί επίσης και η φωνή των ανόσιων Ιουδαίων προς αυτόν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Κατανοείς, λοιπόν, και μάλιστα πολύ καθαρά, ότι αφενός εκείνοι που υπήρξαν γνήσιοι φύλακες των λόγων του ομολόγησαν και πίστεψαν ότι ανέλαμψε εκ του Πατρός· διότι αυτό νομίζω ότι φανερώνει το «Εξήλθον»· και ότι έχει σταλεί προς εμάς «για να διακηρύξει το πρόσταγμα του Κυρίου», σύμφωνα με το λεγόμενο στους Ψαλμούς. Αφετέρου, εκείνοι που χλεύασαν τον τόσο θείο και εκ του Πατρός λόγο, αρνήθηκαν την πίστη και απέρριψαν ξεκάθαρα ότι είναι Θεός και προέρχεται εκ του Πατρός, και ότι έχει έρθει σε εμάς για τη δική μας σωτηρία, αφού έγινε σαν εμάς χωρίς αμαρτία.

Επειδή, λοιπόν, ο νόμος προστάζει να τιμωρείται με θάνατο αυτός που υποπίπτει στο έγκλημα της βλασφημίας, λένε ότι ο Κύριος υπόκειται σε αυτή την καταδίκη· διότι, όπως λένε, έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού. Πρέπει όμως εμείς να θυμηθούμε πάλι, πού και πώς έχει ειπωθεί αυτό από τον Χριστό. Λοιπόν, κάποτε στην κολυμβήθρα που ονομαζόταν Προβατική, απάλλαξε τον παράλυτο από τη μακρόχρονη και δυσβάσταχτη ασθένεια κατά την ημέρα του Σαββάτου. Αυτοί όμως, ενώ έπρεπε να θαυμάσουν αυτόν που επιτελούσε τέτοια θαύματα, σκανδαλίζονταν πάλι, κατηγορώντας τον για κατάλυση του νόμου μόνο και μόνο εξαιτίας του Σαββάτου. Αλλά και τότε ο Χριστός απολογούνταν λέγοντας: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». Έπειτα λέει πάνω σε αυτά ο Ευαγγελιστής: «Γι' αυτό λοιπόν καταδίωκαν οι Ιουδαίοι τον Ιησού, επειδή όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά και έλεγε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Σκανδαλίζονταν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι, επειδή ο Χριστός αποκαλούσε δικό του Πατέρα τον Κύριο των πάντων, όταν γι' αυτό τον λόγο έκανε μαζί τους μια πραότατη συζήτηση, λέγοντας τα εξής: «Είναι γραμμένο στον νόμο σας: Εγώ είπα, θεοί είστε, και όλοι υιοί του Υψίστου. Εάν λοιπόν, λέει, ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι βλασφημείς, επειδή είπα ότι είμαι Υιός του Θεού;»

Διότι γόγγυζαν εναντίον του Χριστού τα πλήθη των Ιουδαίων, πότε μεν λέγοντας: «Πενήντα έτη δεν έχεις ακόμη, και έχεις δει τον Αβραάμ;», πότε δε, εκτός από αυτά, δεν δίσταζαν να τον καταδιώκουν, και καταλόγιζαν εναντίον του την αλήθεια ως έγκλημα. Διότι ο μεν Σωτήρας των όλων ονόμαζε τον εαυτό του Υιό του Θεού και Πατρός, και, αποδεικνύοντας ότι η σκιά του νόμου δεν ήταν τίποτα, παρέθετε την ομορφιά της εν πνεύματι λατρείας. Εκείνοι όμως τον καταδίωκαν: «Όχι μόνο», λέει, «επειδή κατέλυε το Σάββατο, αλλά και επειδή αποκαλούσε δικό του πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό.» Αυτοί λοιπόν που γογγύζουν θα μάθουν να υπακούν, λέει, και οι γλώσσες που ψελλίζουν θα μάθουν να μιλούν για ειρήνη. Διότι οι γλώσσες εκείνων που δεν είχαν συνηθίσει να μιλούν ορθά για τον Χριστό ψέλλιζαν, αλλά θα μάθουν, λέει, να μιλούν τα δικά του και μάλλον να ξεστομίζουν λόγια ειρήνης, χωρίς να επιστρέφουν πλέον στην προηγούμενη παραφροσύνη τους, αλλά υποτάσσοντας μάλλον σε αυτόν τον αυχένα της διάνοιάς τους. Και το να μιλά κανείς για ειρήνη προς τον Ιησού σημαίνει να λέει: Κύριε, ο Θεός ημών, κάνε μας δικούς σου, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά σου ονομάζουμε. <Αλίμονο, τέκνα αποστάτες, αυτά λέει ο Κύριος: Κάνατε βουλή όχι μέσω εμού, και συμφωνίες όχι μέσω του πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτία στις αμαρτίες· εσείς που πορεύεστε για να κατεβείτε στην Αίγυπτο· εμένα όμως δεν με ρωτήσατε, για να λάβετε βοήθεια από τον Φαραώ και να προστατευθείτε από τους Αιγυπτίους.

Λύση σε αυτό. Έπρεπε οι χριστομάχοι να προσπαθούν από παντού να αναζητούν την αλήθεια που βρίσκεται στις θείες Γραφές, μελετώντας τα σχετικά με τον Πατέρα και τον Υιό, και όχι να πλάθουν για τον εαυτό τους συλλογισμούς σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες και να επινοούν συμπλοκές διεστραμμένων νοημάτων. Διότι, αν σκανδαλίζονται επειδή ο Υιός λέει: «Ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου», ας ωφεληθούν ακούγοντας για αυτόν: «Ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό». Πράγμα που πολύ καθαρά λέει και ο Ιωάννης: «Διότι αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Αν λοιπόν, σύμφωνα με τη φωνή των αγίων, βρίσκεται σε ισότητα με τον Πατέρα, πώς θα είναι ετεροούσιος ως προς αυτόν; Διότι θα τους πούμε και εμείς ότι όσα βρίσκονται εκ φύσεως σε ισότητα μεταξύ τους θα είναι οπωσδήποτε και ομοούσια, όπως ακριβώς ο άνθρωπος με τον άνθρωπο, και το άλογο με το άλογο.

ΑΛΛΟ. «Ο Πατέρας μου μέχρι τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι.» Γι' αυτό, λοιπόν, οι Ιουδαίοι ζητούσαν ακόμη περισσότερο να σκοτώσουν τον Ιησού, διότι όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά και αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό. Αγανακτούν οι Ιουδαίοι κατά του Σωτήρα μας Χριστού, διότι, ενώ φαίνεται άνθρωπος, δεν αποκαλεί τον Θεό κοινό Πατέρα, αλλά δικό του, λέγοντας: «Ο Πατέρας μου μέχρι τώρα εργάζεται.» Από το γεγονός δε ότι αποκαλεί τον Θεό δικό του Πατέρα, οδηγούμενοι σε κάποια φυσική και αληθινή θεώρηση, λένε ότι σφετερίζεται την ισότητα προς τον Θεό, επειδή αυτό που προέρχεται φυσικά από κάτι, είναι ίσο ως προς τον τρόπο της υπάρξεώς του με εκείνο από το οποίο προέρχεται.

Εφόσον λοιπόν οι Ιουδαίοι είχαν αυτές τις υποψίες για τον Χριστό, ποιος τάχα μπορεί να πει ότι σφάλλουν ως προς την ορθότητα και την αλήθεια όσοι έχουν αυτή την άποψη, ότι δηλαδή, ονομάζοντας τον Θεό δικό του Πατέρα, έκανε τον εαυτό του ίσο με Εκείνον που τον γέννησε;

«και μετά τις δύο ημέρες ήλθε στη Γαλιλαία» «και υπήρχε κάποιος βασιλικός του οποίου ο γιος ασθενούσε στην Καπερναούμ», όταν του είπε ο Ιησούς: «Πήγαινε, ο γιος σου ζει» και πίστεψε και θεραπεύτηκε το παιδί. Και λέει το Ευαγγέλιο: «〈Αυτό〉 το δεύτερο πάλι σημείο έκανε ο Ιησούς, όταν ήλθε από την Ιουδαία στη Γαλιλαία». «Μετά από αυτό υπήρχε εορτή των Ιουδαίων (θεωρώ δε ότι μιλάει για άλλη εορτή των Ιουδαίων, είτε για την Πεντηκοστή είτε για τη Σκηνοπηγία) και ανέβηκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα», όταν, ερχόμενος στην Προβατική κολυμβήθρα κατά την ημέρα του Σαββάτου, θεράπευσε τον επί τριάντα οκτώ έτη ασθενούντα παραλυτικό. Από εκεί και έπειτα λοιπόν, αφού συμπληρώθηκε ο δεκτός ενιαυτός, άρχισαν να τον διώκουν, αφότου θεράπευσε τον παραλυτικό στην κολυμβήθρα το Σάββατο· έπειτα πάλι λέει: «Γι' αυτό τον καταδίωκαν ακόμη περισσότερο οι Ιουδαίοι τον Ιησού, διότι όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά και αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Πώς, επομένως, δεν είναι αξιοκατάκριτες οι αιρέσεις που καθιστούν τον Υιό ελλιπή ως προς τον Πατέρα; Διότι [λέγουν] «κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό», αναφέρει το Ευαγγέλιο. «Μετά δε από αυτά, ανεχώρησε ο Ιησούς πέρα από τη θάλασσα της Γαλιλαίας, δηλαδή της Τιβεριάδος, και τον ακολουθούσε πολύ πλήθος, επειδή έβλεπαν τα σημεία που έκανε στους ασθενείς. Ανέβηκε λοιπόν ο Ιησούς στο όρος και εκεί καθόταν μαζί με τους μαθητές του. Και ήταν 〈εγγύς〉 το Πάσχα, η εορτή των Ιουδαίων.»

Διότι, εάν βεβαίως έχει γεννήσει από τον εαυτό του τον Υιό, είναι αδύνατον να μην είναι αυτός ίσος και όμοιος με τον Πατέρα. Επειδή κάθε τι που γεννά, γεννά κάτι όμοιο με τον εαυτό του, και όχι μόνο όμοιο, αλλά και ίσο κατά την ταυτότητα. Διότι ο άνθρωπος γεννά άνθρωπο και ο Θεός Θεό, και ο μεν άνθρωπος γεννά μέσα από σωματική ένωση, ενώ ο Θεός ανεκδιήγητα μόνος του γέννησε τον Μονογενή, και μάλιστα όχι με κάποια διαρροή, ούτε με συστολή ούτε με διαστολή, αλλά όντας πνεύμα ο Πατέρας γέννησε από τον εαυτό του ανάρχως και αχρόνως τον Υιό, όμοιο με αυτόν κατά πάντα και ίσο, όπως αναφέρει το άγιο Ευαγγέλιο ότι «ζητούσαν οι Ιουδαίοι να τον σκοτώσουν, επειδή όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά επειδή αποκαλούσε και τον εαυτό του Υιό του Θεού, καθιστώντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Πώς άλλωστε να μην είναι όμοιος με τον Πατέρα και ίσος κατά πάντα εκείνος που έχει μέσα του τη ζωή και λέγει «όπως ακριβώς ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς, έτσι και ο Υιός ανασταίνει τους νεκρούς», και που λέγει «όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»; Δεν είναι δυνατόν να είναι διαφορετικός εκείνος που δι' εαυτού φανερώνει τον Πατέρα και λέγει ότι «όποιος γνωρίζει εμένα, γνωρίζει τον Πατέρα» και «όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», δεδομένου ότι ο ίδιος δεν είναι άλλος (διαφορετικός) από τον Πατέρα· όπως άλλωστε υποδηλώνει ο Πατέρας † και ο Υιός: «ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωσιν». Διότι, εάν ο Υιός δεν ήταν όμοιος με τον Πατέρα, πώς λοιπόν ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν;

Γι' αυτό, λοιπόν, οι Ιουδαίοι ζητούσαν ακόμη περισσότερο να τον θανατώσουν, λέει, διότι όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά και επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, καθιστώντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό. Και βεβαίως δεν φανέρωνε μόνο αυτό· διότι δεν το αποδείκνυε μόνο με τα λόγια, αλλά πολύ περισσότερο με τις πράξεις. Για ποιον λόγο; Διότι στα μεν λόγια μπορούσαν να επιτεθούν και να τον κατηγορήσουν για αλαζονεία· βλέποντας όμως την αλήθεια των γεγονότων να επαληθεύεται στην πράξη και τη δύναμή του να διακηρύσσεται μέσω των έργων, δεν μπορούσαν πλέον να φέρουν καμία απολύτως αντίρρηση.

Διότι, για να μην νομίσεις, ακούγοντας ότι έχει ως αίτιο τον Πατέρα, ότι υπάρχει διαφορά ουσίας και ελάττωση τιμής, έρχεται ο Ίδιος ως κριτής σου, αποδεικνύοντας και από αυτό το γεγονός την ισότητα. Επειδή εκείνος που έχει την εξουσία να τιμωρεί και να τιμά όποιους θέλει, έχει την ίδια δύναμη με τον Πατέρα. Διότι, αν δεν συμβαίνει αυτό, αλλά έλαβε την τιμή μεταγενέστερα επειδή γεννήθηκε αργότερα, τι συνέβη ώστε να τιμηθεί σε ύστερο χρόνο; Μετά από ποια πρόοδο έφτασε σε αυτό το σημείο, ώστε να λάβει αυτό το αξίωμα και να εγκαθιδρυθεί; Δεν ντρέπεστε να εισάγετε τόσο αναιδώς αυτά τα ανθρώπινα και ευτελή νοήματα στην άφθαρτη φύση, η οποία δεν περιέχει τίποτα το επίκτητο; Για ποιον λόγο λοιπόν εκφράζεται έτσι, θα ρωτήσει κάποιος; Ώστε να γίνει ευπρόσδεκτος ο λόγος Του, και να προετοιμάσει τον δρόμο για τα υψηλά νοήματα. Γι' αυτόν τον λόγο αναμειγνύει αυτά με εκείνα, και εκείνα με αυτά. Και πρόσεξε πώς· διότι είναι καλό να τα δούμε αυτά εξ αρχής. Είπε: «Ο Πατέρας μου εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι», αποδεικνύοντας από αυτό την ισότητα και την ομοτιμία. Και εκείνοι ζητούσαν να τον σκοτώσουν. Τι κάνει λοιπόν; Ως προς τη διατύπωση μεν συγκαταβαίνει, αλλά προβάλλει τα ίδια νοήματα, λέγοντας τα εξής: «Δεν μπορεί ο Υιός να κάνει τίποτα από μόνος Του». Έπειτα ανάγει και πάλι τον λόγο του στα υψηλά, λέγοντας: «Διότι όσα κάνει Εκείνος, αυτά παρομοίως τα κάνει και ο Υιός».

Διότι, όπως ακριβώς όταν λέει ότι «ερευνά τις καρδιές των ανθρώπων», δεν φανερώνει ότι η έρευνα γίνεται από άγνοια, αλλά από ακριβή γνώση· έτσι ακριβώς και όταν λέει ότι «τον δοκίμασε», δεν εννοεί τίποτε άλλο παρά ότι γνώριζε με ακρίβεια. Μπορεί βέβαια να ειπωθεί και κάτι άλλο, ότι δηλαδή τον καθιστούσε πιο δοκιμασμένο, όπως ακριβώς τότε τον Αβραάμ, έτσι και αυτόν τώρα, μέσω αυτής της ερώτησης, οδηγώντας τον στην ακριβή γνώση του θαύματος. Γι' αυτό ακριβώς και ο ευαγγελιστής, για να μην παραμείνεις στην αδυναμία της λέξης και υποψιαστείς κάτι άτοπο για τα λεγόμενα, πρόσθεσε: «Διότι ο Ίδιος γνώριζε τι επρόκειτο να πράξει». Πάντως, είναι αναγκαίο να παρατηρήσουμε εκείνο: το πώς, όταν υπάρχει κάποια εσφαλμένη υπόνοια, ο ευαγγελιστής τη διορθώνει αμέσως με μεγάλη σπουδή. Όπως λοιπόν εδώ, για να μην υποψιαστούν οι ακροατές κάτι τέτοιο, πρόσθεσε τη διόρθωση λέγοντας: «Διότι ο Ίδιος γνώριζε τι επρόκειτο να πράξει»· έτσι και εκεί όπου λέει ότι οι Ιουδαίοι Τον κατεδίωκαν, «όχι μόνο επειδή καταργούσε το σάββατο, αλλά και επειδή έλεγε τον Θεό δικό Του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό Του ίσο με τον Θεό»· αν αυτό δεν αποτελούσε διακήρυξη του ίδιου του Χριστού, που επιβεβαιωνόταν από τα έργα Του, θα πρόσθετε και εκεί αυτή τη διόρθωση. Διότι, αν σε αυτά που ο ίδιος γράφει προνοεί ο ευαγγελιστής, μήπως τυχόν υποψιαστεί κάποιος κάτι, πολύ περισσότερο θα προνοούσε σε όσα έλεγαν άλλοι γι' Αυτόν, εάν δεν έβλεπε ότι η αντίληψη που επικρατούσε γι' Αυτόν ήταν η ορθή.

Αλλά δεν το έπραξε· διότι γνώριζε ότι αυτή ήταν η γνώμη του και η απόφασή του αμετάκλητη. Γι' αυτό, λέγοντας: «Κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό», δεν προέβη σε καμία τέτοια διόρθωση· διότι αυτό που ελέχθη δεν αποτελούσε δική τους εσφαλμένη υποψία, αλλά δική του απόφανση, επικυρωμένη μέσω των έργων. Αφού λοιπόν ρωτήθηκε ο Φίλιππος, λέει ο Ανδρέας, ο αδελφός του Σίμωνος Πέτρου: «Υπάρχει εδώ ένα παιδί που έχει πέντε κρίθινα ψωμιά και δύο ψάρια· αλλά τι είναι αυτά για τόσους πολλούς;»

Και βέβαια, και προηγουμένως το ζητούσαν. Διότι λέγει: «Γι' αυτό ζητούσαν οι Ιουδαίοι να τον θανατώσουν»· και, «Γιατί ζητάτε να με θανατώσετε;». Αλλά τότε μεν το ζητούσαν, τώρα όμως και επικύρωσαν την απόφασή τους, και προβαίνουν στην εκτέλεση του έργου. Ο δε Ιησούς δεν κυκλοφορούσε πλέον φανερά στην Ιουδαία. Πάλι διασώζει τον εαυτό του ανθρωπίνως, και το πράττει αυτό συνεχώς.

Καθοδηγώντας, κυβερνώντας, οικονομώντας, διατηρώντας, συγκρατώντας, υποβαστάζοντας. Διότι όχι μόνο έφερε τα πάντα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, αλλά προνοεί και για όσα έχουν δημιουργηθεί, όπως ακριβώς ο Πατέρας που τον γέννησε. Γι' αυτό και δηλώνοντας τούτο έλεγε: «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, κι εγώ εργάζομαι». Για τον λόγο αυτό οι Ιουδαίοι ζητούσαν ακόμη περισσότερο να τον θανατώσουν, όχι μόνο επειδή κατέλυε το Σάββατο, αλλά και επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό.

Πού βρίσκονται τώρα τα τέκνα των αιρετικών, αυτοί που μαίνονται εναντίον της ίδιας τους της σωτηρίας και τον αποκόπτουν από την ισότητά του προς τον Πατέρα; Ας ακούσουν τη φωνή του ευαγγελιστή (και όταν αναφέρομαι στον ευαγγελιστή, εννοώ τον Χριστό που κινεί την ψυχή του)· ας ακούσουν, ας ντραπούν και ας σταματήσουν να μαίνονται με αυτόν τον τρόπο. Διότι και οι Ιουδαίοι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τον κατεδίωκαν, επειδή διακήρυττε τον εαυτό του ίσο (με τον Θεό)· και αυτοί (οι αιρετικοί) γι' αυτόν τον λόγο πνίγονται από την οργή τους, επειδή εμείς του αποδίδουμε αυτόν τον ύμνο, έχοντας διδαχθεί από τον ίδιο. Αλλά, ισχυρίζεται, αυτή η διαπίστωση δεν προήλθε από τον ίδιο, ούτε από τον ευαγγελιστή, αλλά από τους Ιουδαίους. Μάλιστα, ακόμη και αν προερχόταν από τους Ιουδαίους, αποτελεί το μέγιστο έγκλημά σου και την έσχατη κατηγορία εναντίον σου το γεγονός ότι, όσα οι αγνώμονες Ιουδαίοι αντιλήφθηκαν πως συνάγονται από τα λόγια του, αυτά εσύ, κωφεύοντας ηθελημένα, δεν τα βλέπεις. Διότι δεν τα επινόησαν από μόνοι τους, αλλά τα συμπέραναν από όσα έλεγε ο Χριστός απευθυνόμενος σε αυτούς. Και για να μάθεις ότι αυτή η φράση δεν ανήκει καν στους Ιουδαίους, αλλά αποτελεί κρίση και ρήση του ευαγγελιστή (και όταν λέω του ευαγγελιστή, εννοώ του Χριστού που κινεί τη διάνοιά του), εξέτασε τα ίδια τα λόγια: «Ο Πατέρας μου».

γʹ. Πάλι αλλού, αφού τέλεσε το θαύμα των άρτων, αναχώρησε μαζί τους, περνούσε στην απέναντι όχθη και έλεγε στους μαθητές: «Προσέχετε από το προζύμι των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων». Εκείνοι δε, επειδή άκουσαν για προζύμι, υπέθεσαν ότι μιλούσε για άρτους· αυτός όμως δεν μιλούσε για άρτους, αλλά για τη διδασκαλία των Φαρισαίων. Επειδή, λοιπόν, με άλλο νόημα μίλησε ο ίδιος και άλλο υπέθεσαν εκείνοι, δες πώς το διορθώνει, λέγοντας: «Έτσι ασύνετοι είστε ακόμη και εσείς; Δεν θυμάστε τους πέντε άρτους και πόσα κοφίνια πήρατε, και τους επτά άρτους και πόσες σπυρίδες πήρατε; Πώς δεν κατανοείτε ότι δεν σας μίλησα για άρτους, αλλά για τη διδασκαλία των Φαρισαίων, ώστε να προσέχετε;» Βλέπεις πώς, όπως στην περίπτωση του ναού ο ευαγγελιστής, έτσι και εδώ ο ίδιος [ο Κύριος] διορθώνει την εσφαλμένη υποψία εκείνων που είχαν πλανηθεί; Έτσι, λοιπόν, και στην περίπτωση που καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, εάν μεν ο ίδιος δεν καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, αλλά οι Ιουδαίοι το υπέθεταν αυτό από τα λεγόμενά του, ο ευαγγελιστής θα είχε διορθώσει αυτή την υποψία και θα έλεγε ότι οι μεν Ιουδαίοι νόμιζαν ότι καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, αυτός όμως ούτε το έπραττε αυτό ούτε το επεδίωκε. Για να μάθεις όμως από τα ίδια του τα λόγια ότι ακριβώς αυτό επιθυμούσε κατεξοχήν να εδραιώσει στις διάνοιες των ανθρώπων, ας ανατρέξουμε πιο πάνω στον λόγο και ας μάθουμε για ποιο πράγμα εγκαλούνταν όταν προέβαλλε αυτή την απολογία.

Βλέπεις πώς, όταν μεν κάνει λόγο για τους δούλους, φέρνει στο μέσον τους δούλους, τον Δαβίδ και τους ιερείς· όταν όμως κάνει λόγο για τον εαυτό του, αναφέρει τον Πατέρα; Αν πάλι κάπου έχει χρησιμοποιήσει και άλλες απολογίες, όπως όταν λέει: «Αν ο άνθρωπος λαμβάνει περιτομή, εναντίον μου οργίζεστε επειδή έκανα έναν άνθρωπο εντελώς καλά την ημέρα του Σαββάτου;» και πάλι: «Ποιος από εσάς δεν λύνει το πρόβατό του και το βόδι του;», δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι δεν μιλάει πάντοτε ως Θεός, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις που ομιλεί και ως άνθρωπος, επειδή ήταν και Θεός και άνθρωπος. Εδώ, ωστόσο, ομιλεί σύμφωνα με τη δική του αξία, λέγοντας: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». Γι' αυτό λέει ο ευαγγελιστής: «Τον κατεδίωκαν οι Ιουδαίοι, όχι μόνο επειδή κατέλυε το Σάββατο, αλλά επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Εγώ, όμως, ευχαρίστως θα ρωτούσα και εκείνο τον αιρετικό: Αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα ή δεν τον αποκαλούσε; Αυτό αποτελούσε ιουδαϊκή υπόνοια ή απόφανση του Χριστού; Διότι, έστω κι αν φέρεται αναίσχυντα μύριες φορές, ελέγχεται από την ίδια την αλήθεια. Έλεγε: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι»· κατέλυε το Σάββατο ή δεν το κατέλυε; Είναι ολοφάνερο ότι το κατέλυε. Εργάζομαι, λέει, κι εκείνος εργάζεται. Επομένως, κανένα από τα δύο αυτά δεν αποτελούσε ιουδαϊκή υπόνοια, αλλά επιβεβαίωση και δήλωση του Χριστού, και το ότι κατέλυε το Σάββατο, και το ότι αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα.

Πώς, λοιπόν, ενώ ισχυρίζεσαι ότι αυτά αποτελούν απόφανση του Χριστού, λες ότι εκείνο αποτελεί υπόνοια των Ιουδαίων, τη στιγμή που ακολουθεί αμέσως μετά, συνδέεται με αυτό και εξιστορείται με τον ίδιο τρόπο από τον ευαγγελιστή; Διότι όλα αυτά αποτελούν αφήγηση του ευαγγελιστή, ο οποίος ερμηνεύει τα λεγόμενα του Χριστού. Γι' αυτό, όταν οι Ιουδαίοι τον κατηγορούσαν, έλεγε ότι τον καταδίωκαν όχι μόνο επειδή κατέλυε το Σάββατο, αλλά και επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, καθιστώντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό. Αλλά ο μεν έλεγχος κατά των αιρετικών έχει φτάσει σε επαρκές τέλος· εάν όμως θέλετε να μάθετε και ποια ακριβώς είναι η εργασία την οποία επιτελεί ο Πατήρ και ποια ο Υιός, θα έλεγα ότι είναι η πρόνοια για τα όντα, η διακράτηση, η φροντίδα. Διότι όλα τα ορατά δημιουργήθηκαν σε έξι ημέρες· «Και κατέπαυσεν ο Θεός κατά την έβδομη ημέρα»· η πρόνοια όμως γι' αυτά δεν σταμάτησε ποτέ. Αυτήν, λοιπόν, την πρόνοια αποκαλεί εργασία ο Χριστός, όταν λέει: «Ο Πατήρ μου εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι», εννοώντας, προνοώντας, φροντίζοντας, διακρατώντας, συνέχοντας, χωρίς να αφήνει τίποτα να διαλυθεί.

Διότι έτσι η ομήγυρή μας θα είναι πιο λαμπρή και η συγκέντρωση μεγαλύτερη, όταν εσείς, μέσω αυτών που ακούτε, θα μπορέσετε να προσελκύσετε και άλλους. Στην προηγούμενη, λοιπόν, σύναξη, αφού παρουσίασα αυτή την ευαγγελική ρήση που λέει, «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, και εγώ εργάζομαι», και αφού απέδειξα μέσα από αυτήν την ισότητα του Υιού προς Εκείνον που τον γέννησε, πράγμα που και πριν από αυτό το είχε διακηρύξει ο ευαγγελιστής λέγοντας, «Γι' αυτό τον καταδίωκαν περισσότερο, όχι μόνο επειδή καταπατούσε το Σάββατο, αλλά και επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό», με αυτόν τον τρόπο ολοκλήρωσα την ομιλία μου. Σήμερα, όμως, είναι αναγκαίο να ανασκευάσουμε τα αντεπιχειρήματα που μας προβάλλουν οι αιρετικοί ενάντια σε αυτά.

Δεν παρατίθεται όπως έχει ειπωθεί από τη Γραφή. Διότι τι θέλουν, λέγει, να αποδείξουν με αυτό; Βλέπεις, λέγει, πώς ανέτρεψε ο Υιός του Θεού εκείνη την υπόνοια της ισότητος; Διότι, επειδή οι Ιουδαίοι, λέγει, αυτό υποπτεύονταν, ότι δηλαδή καθιστά τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, για τον λόγο αυτόν αντέτεινε λέγοντας: «Ο Υιός δεν δύναται να κάνει τίποτε από τον εαυτό του».

Αυτός τι [λέει]; Αυτός είπε το «δεν υπήρχε». Ποιος σε δίδαξε να λες το «δεν υπήρχε»; Ιωάννη· εσύ τον δίδαξες να λέει το «δεν υπήρχε»; Εγώ όχι, Δέσποτα· αλλά τι; «Στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό και Θεός ήταν ο Λόγος»· και αυτός ήταν στην αρχή. Παντού υπάρχει το «ήταν» και πουθενά το «δεν υπήρχε»· [αυτό προέρχεται] από ανθρώπινους συλλογισμούς. Τι άλλο ομολόγησες εσύ; Εγώ, λέει, ότι είναι ίσος. Εκείνος τι; Ότι είναι ανόμοιος. Εσύ όμως πού έμαθες ότι είναι ίσος; Ποιος σε δίδαξε; Ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «Γι' αυτό», λέει, «καταδίωκαν τον Σωτήρα, επειδή όχι μόνο καταργούσε το Σάββατο, αλλά και αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Αυτό δίδαξε και ο απόστολος· λέγοντας τι; «Δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του». Από πού λοιπόν αυτός έμαθε το «ανόμοιος»; Από ανθρώπινους συλλογισμούς. Εσύ πάλι τι ομολόγησες; Εγώ, ότι όπως ακριβώς εργάζεται ο Υιός· ποιος σε δίδαξε; Ο ευαγγελιστής· λέγοντας τι; «Όπως ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί αυτούς που θέλει»· τι ομολόγησες λοιπόν πάλι; Ότι είναι όμοιος σε όλα με τον Πατέρα· ποιος το είπε; Ο ευαγγελιστής· «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Εκείνος τι είπε; Ότι ο Υιός είναι κτίσμα. Ποιος σε δίδαξε;

Αυτό, λοιπόν, υποδηλώνοντας και ο ευαγγελιστής έλεγε, ότι τον καταδίωκαν οι Ιουδαίοι, όχι μόνο επειδή κατέλυε το Σάββατο, αλλά και επειδή αποκαλούσε δικό του Πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, πράγμα που είναι πολύ σπουδαιότερο· διότι με την απόδειξη των ίδιων των έργων του, αυτό ακριβώς θεμελίωνε. Τι έλεγαν, λοιπόν, οι φθονεροί και πονηροί, που έλιωναν από κακία για τα καλά των άλλων και ζητούσαν από παντού να βρουν αφορμές; «Γιατί αυτός», λένε, «βλασφημεί; Κανείς δεν μπορεί να συγχωρεί αμαρτίες παρά μόνο ένας, ο Θεός». Όπως ακριβώς εκεί τον καταδίωκαν επειδή κατέλυε το Σάββατο, και παίρνοντας αφορμή από τις δικές τους κατηγορίες, υπό τύπον απολογίας φανέρωσε την ισότητά του προς Εκείνον που τον γέννησε, λέγοντας: «Ο Πατέρας μου εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι»· έτσι ακριβώς και εδώ, από εκείνα για τα οποία τον κατηγορούν, από αυτά τα ίδια αποδεικνύει το απαράλλακτο προς τον Πατέρα. Διότι, τι λέει;

Έτσι πράττουν και οι ιατροί· αντιμετωπίζουν πρώτα τα κατεπείγοντα και οξύτατα από τα νοσήματα. Πάντως, είναι συγγενής και αυτός ο αγώνας με τον προηγούμενο. Διότι, επειδή είναι συγγενικά τα γνωρίσματα της ασέβειας στους Ανομοίους και στους Ιουδαίους, συγγενικοί γίνονται σε εμάς και οι τωρινοί αγώνες με τους προηγούμενους. Επειδή, αυτό ακριβώς που προσήπταν ως κατηγορία οι Ιουδαίοι, αυτό προσάπτουν και οι Ανόμοιοι. Και τι προσήπταν εκείνοι; Ότι αποκαλούσε τον Θεό δικό Του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό Του ίσο με τον Θεό. Αυτό προσάπτουν και τούτοι, ή μάλλον δεν προσάπτουν απλώς κατηγορία, αλλά και εξαλείφουν το ρητό μαζί με το νόημά του, αν όχι με το χέρι τους, πάντως με το φρόνημά τους.

Επειδή λοιπόν τον θεωρούσαν αντίθεο, λέγοντας ότι «Αυτός δεν είναι από τον Θεό»· και, «Για κανένα καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, όντας άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό»· και γι' αυτό ζητούσαν να τον λιθοβολήσουν, επειδή όχι μόνο κατέλυε το Σάββατο, αλλά αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό, καθώς λοιπόν δεν μπορούσαν να κατανοήσουν τα υψηλά και τα άξια της θεότητάς του, αρχίζει να ομιλεί ταπεινά, αποδεικνύοντας με κάθε τρόπο ότι δεν είναι αντίθεος: «Αν με αγαπούσατε, θα χαιρόσασταν που εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα που με έστειλε, διότι ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου». Διότι, όταν καθιστούσε τον εαυτό του ίσο με τον Πατέρα, επιχειρούσαν να τον λιθοβολήσουν. Εάν όμως αυτά δεν έχουν έτσι, θα αναγκαστείς να επαινέσεις τους Ιουδαίους ότι δικαίως τον σταύρωσαν ως αντίθεο· διότι όποιος παρουσιάζει τον εαυτό του ίσο με τον Θεό και Πατέρα, χωρίς να είναι, είναι αντίθεος.