Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:28

Κεφάλαιο βʹ. ΜΑΡΚΟΣ. Για να γνωρίζετε όμως ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει εξουσία επί της γης να συγχωρεί αμαρτίες, λέγει: ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αληθινά σας λέγω, όσα αν δέσετε επί της γης, θα είναι δεμένα στον ουρανό· και όσα αν λύσετε επί της γης, θα είναι λυμένα στον ουρανό. Πάλι, αληθινά σας λέγω, ότι εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν επί της γης για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα τους γίνει από τον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι έρχεται ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν, όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής· ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ.

Διότι το ότι ο Μονογενής είναι ζωή εκ φύσεως, και όχι μέτοχος ζωής από άλλον, και ότι ζωογονεί όπως ακριβώς και ο Πατέρας, θεωρώ περιττό να το πω προς το παρόν, επειδή έχουμε αναλώσει όχι λίγο λόγο σε αυτό στην αρχή του βιβλίου, με αφορμή το ρητό «Ό,τι έγινε, σε αυτόν ήταν ζωή». «Μην απορείτε γι' αυτό· διότι έρχεται ώρα κατά την οποία όλοι όσοι είναι στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του και θα εξέλθουν, όσοι έκαναν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως.» Σημαίνει μεν μέσα από αυτά τον καιρό της ανάστασης όλων, όταν, όπως μας έγραψε ο θεσπέσιος Παύλος «Ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα καταβεί από τον ουρανό» για να κρίνει «την οικουμένη με δικαιοσύνη», και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Όμως, με την επανάληψη των ίδιων πραγμάτων, καθοδηγεί την εξαιρετικά αμαθή διάνοια των Ιουδαίων ώστε να μπορέσουν να κατανοήσουν σαφώς ότι θα είναι αυτουργός και μεγαλύτερων θαυμάτων από αυτά που συνέβησαν στον παράλυτο, και θα αναδειχθεί κριτής της οικουμένης. Αντιπαραβάλλοντας δε χρησίμως τη θεραπεία ενός ασθενούς με την ανάσταση των νεκρών, αποδεικνύει μεγαλύτερη και πιο αξιόλογη την ενέργεια που καταλύει τον θάνατο και αναιρεί τη φθορά όλων, και εύλογα και αναγκαία, ως προς το μικρότερο παράδοξο λέει: Μην απορείτε γι' αυτό.

Και βέβαια δεν θα νομίσουμε καθόλου ότι με αυτά τα λόγια κατηγορεί τη λαμπρότητα των δικών του έργων, ή ότι προστάζει τους ακροατές του να μην θεωρούν άξια θαυμασμού εκείνα για τα οποία δικαιολογημένα θα θαύμαζαν, αλλά θέλει να γνωρίζουν και να πιστεύουν εκείνοι που έχουν καταπλαγεί με αυτό, ότι είναι μικρό γι' αυτόν το να θαυμάζεται μόνο για τούτο. Διότι εγείρει με τον λόγο του και με θεοπρεπή ενέργεια, όχι μόνο τους ασθενείς από μικρές αρρώστιες, αλλά ακόμη και αυτούς που έχουν ήδη βυθιστεί στον θάνατο και έχουν νικηθεί από την απόλυτη φθορά· και γι' αυτό λέει, εισάγοντας το μεγαλύτερο: «Έρχεται ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του». Διότι εκείνος που με τον λόγο του έφερε κάποτε στην ύπαρξη αυτά που δεν υπήρχαν, πώς δεν θα είχε τη δύναμη να πείσει αυτό που έχει ήδη δημιουργηθεί να επιστρέψει ξανά στη ζωή; Διότι έτσι και τα δύο θα αποτελούσαν έργο της ίδιας ενέργειας, και το αξιοθαύμαστο αποτέλεσμα και των δύο θα προερχόταν από μία και μόνη εξουσία.

Επειδή όμως ήταν τόσο δυσμαθείς, και εντελώς δεν ανέχονταν τα θεοπρεπή λόγια, ενώ φρονούσαν και έλεγαν ταπεινά πράγματα για αυτόν, ο Σωτήρας, από θεία οικονομία, συγκαταβαίνει στη νηπιώδη κατάστασή τους. Εντούτοις, έκανε την εξήγησή του ανάμικτη, ούτε εγκαταλείποντας εντελώς τα λόγια που ταιριάζουν στον Θεό, ούτε πάλι απομακρυνόμενος πλήρως από τα ανθρώπινα λόγια. Λέγοντας δηλαδή κάτι άξιο της θεϊκής εξουσίας, αμέσως καταπραΰνει τον απαίδευτο θυμό των ακροατών προσθέτοντας και κάτι ανθρώπινο, και πάλι, αφού έλεγε κάτι ανθρώπινο λόγω της θείας οικονομίας, δεν επιτρέπει να θεωρούνται τα σχετικά με αυτόν μόνο μέσα από μικρά πράγματα, αποδεικνύοντας ότι είναι Θεός κατά φύση μέσα από τη δύναμη που ξεπερνά τον άνθρωπο, ή συχνά και μέσα από τα λόγια του. Μια τέτοια τέχνη θα βρεις και τώρα στα χωρία που έχουμε μπροστά μας. Διότι, τι είπε προηγουμένως; «Διότι, όπως ο Πατέρας εγείρει τους νεκρούς και τους ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει», και έπειτα πάλι: «Ότι έρχεται ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του». Και επιπλέον, ότι θα βγουν έξω για να κριθούν, και θα λάβουν την ανταπόδοση ανάλογα με τα έργα που έπραξαν. Εκείνος όμως που λέει ότι μπορεί να ζωογονεί όποιους θέλει, και μάλιστα με τον ίδιο τρόπο όπως ο Πατέρας, πώς να μη θεωρηθεί ότι περιβάλλει τον εαυτό του με τη δύναμη που ταιριάζει στον Θεό; Και το γεγονός ότι ρητά είπε πως θα είναι κριτής πάντων, πώς δεν θα τάραζε δικαιολογημένα εκείνους που νόμιζαν ότι είναι ακόμη ένας απλός άνθρωπος;

Αυτά, βέβαια, ας θεωρηθεί ότι ειπώθηκαν από εμάς ανάλογα με τα δικά μας μέτρα· ο φιλομαθής όμως ας ερευνήσει για τα καλύτερα. Ωστόσο, δεν θα διστάσουμε να ερμηνεύσουμε και διαφορετικά το ρητό, υποβιβάζοντας τον λόγο λίγο από τα όρια της θεότητας και της υπεροχής του Μονογενούς· και, επειδή ο Υιός έγινε όντως άνθρωπος και ονομάστηκε έτσι, προσαρμόζοντας τη δύναμη των νοημάτων στην ένσαρκη οικονομία, αποδεικνύοντας ότι και τα επόμενα είναι συγγενή και αλληλένδετα με όσα έχουν ήδη παραδοθεί. Λοιπόν, διαβεβαίωσε σαφώς ότι «θα ακούσουν τη φωνή του όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία» και ότι θα εξέλθουν για να κριθούν. Και επειδή άπαξ και προχώρησε στον λόγο περί της κρίσεως της οικουμένης από τον ίδιο, δεν υπόσχεται μόνο ότι κατά τον καιρό εκείνο, κατά τον οποίο λέει ότι θα γίνει η ανάσταση των νεκρών, θα είναι δίκαιος κριτής, αλλά βεβαιώνει ότι ήδη κρίνει ορθά και δίκαια τα πράγματα σε αυτήν τη ζωή. Τι ήταν λοιπόν το ζητούμενο, ή για ποια πράγματα γίνεται γενικά ο λόγος; Άκου λοιπόν. Γεννήθηκε για εμάς από γυναίκα· διότι, όπως λέει ο Παύλος: «Δεν αναλαμβάνει, βέβαια, τη φύση αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς». Και επειδή έγινε άνθρωπος και πήρε μορφή δούλου, υποτάχθηκε και στον νόμο αυτός που είναι ο νομοθέτης, ως Θεός και Κύριος.

Διότι, εάν νομίζεις ότι αυτό κατορθώνεται με την προσευχή και την παράκληση, κάνε εσύ αυτό που αρμόζει στην προσευχή, αλλά μην το επιβάλλεις σε εμένα τον θαυματουργό, ο οποίος μπορώ με τη δική μου δύναμη να αναστήσω τον νεκρό. Ακούγοντάς τα αυτά η γυναίκα, και ενώ ντρεπόταν μεν να πει «ανάστησέ τον τώρα», προσπαθώντας όμως κατά κάποιον τρόπο να τον παρακινήσει να επιτελέσει τώρα το έργο, φαίνεται πως αδημονεί για την καθυστέρηση του χρόνου, λέγοντας: «Γνωρίζω ότι θα αναστηθεί κατά την εσχάτη ημέρα, αλλά επιθυμώ να δω πρόωρα την ανάσταση του αδελφού μου». Ή, όταν ο Κύριος είπε το «Θα αναστηθεί ο αδελφός σου», η γυναίκα σχεδόν συναινεί σε αυτό το δόγμα λέγοντας: «Το γνωρίζω αυτό· διότι πιστεύω ότι ανασταίνονται οι νεκροί καθώς εσύ δίδαξες: "Ότι έρχεται ώρα, και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως". Ομοίως δε και ο Ησαΐας εν Πνεύματι είπε: "Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία". Διότι δεν δυσπιστώ στον λόγο περί της αναστάσεως, όπως οι Σαδδουκαίοι». <Της είπε ο Ιησούς: Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή. Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, και αν πεθάνει, θα ζήσει, και καθένας που ζει και πιστεύει σε εμένα δεν πρόκειται να πεθάνει στον αιώνα. Το πιστεύεις αυτό;>

Το ότι, αν και υποσχέθηκε πολλές φορές να πράξει πολλά στον κατάλληλο καιρό, εντούτοις έπραξε και πριν από τον καθορισμένο καιρό προς δική μας βεβαίωση, ώστε να πιστέψουμε αληθινά ότι οπωσδήποτε θα εκπληρωθούν όσα ειπώθηκαν από αυτόν, θα το αποδείξουμε από τα εξής. Υποσχόταν ότι θα αναστήσει τους νεκρούς και θα επαναφέρει πάλι στη ζωή όσους κείτονται στη γη και στο χώμα. Διότι λέγει: «Έρχεται η ώρα κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και θα εξέλθουν, όσοι μεν έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής, όσοι δε έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως». Και βιαζόμενος να παράσχει τη βεβαίωση ότι θα κατορθώσει και αυτό εύκολα, δίδασκε λέγοντας: «Εγώ ειμι η ανάστασις και η ζωή». Επειδή όμως το υπερβολικό του πράγματος, το ότι δηλαδή οι νεκροί επρόκειτο κάποτε να ξαναζήσουν, το καθιστούσε κάπως απίστευτο, επισπεύδει ωφέλιμα τον καιρό της αναστάσεως και επιδεικνύει το σημείο ανασταίνοντας τον Λάζαρο, τον υιό της χήρας και το κορίτσι του Ιαείρου. Και τι άλλο επιπλέον αυτών; Λέγοντας ότι θα είναι ενδοξότατη η ανάσταση των αγίων, «Διότι τότε», λέγει, «οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του πατέρα τους», για να γίνει πάλι πιστευτός ότι λέγει την αλήθεια, χάρισε πρόωρα στους μαθητές και τη θέαση αυτού του γεγονότος.

Και πάλι: μην απορείτε γι' αυτό, διότι έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως. Διότι είναι γραμμένο: «Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω, και ας ακούσει η γη τα ρήματα από το στόμα μου. Ας αναμένεται σαν τη βροχή ο λόγος μου, και ας κατέβουν σαν τη δροσιά τα ρήματά μου». Αυτή είναι η δροσιά που ανατέλλει και ζωοποιεί τους νεκρούς. Όπως ακριβώς και ένας άλλος προφήτης αναφωνεί, λέγοντας: «Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα, και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη· διότι η δροσιά που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία γι' αυτούς». Διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό, και τίποτα δεν είναι αδύνατο για αυτόν. Διότι είτε πρόκειται για ανθρώπους, είτε για γη, είτε για τα πελάγη των θαλασσών, είτε για τις αβύσσους, είτε για οποιαδήποτε άλλη κτίση, τα πάντα βρίσκονται στο χέρι του, και μπροστά του είναι σαν να μην υπάρχουν. Και ας σε πείσει ο προφήτης, λέγοντας: «Ποιος μέτρησε με το χέρι του το νερό, και τον ουρανό με τη σπιθαμή, και όλη τη γη με μια χούφτα; Ποιος ζύγισε τα βουνά σε σταθμά και τις κοιλάδες σε ζυγαριά;» Και πάλι λέει: «Όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν μια σταγόνα από τον κουβά και σαν το ελάχιστο βάρος της ζυγαριάς, και θα θεωρηθούν σαν σάλιο. Ο δε Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση προσφοράς, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, και όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν ένα τίποτα». Ο δε Αββακούμ λέει: «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα· Κύριε, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην».

Αφού, λοιπόν, αυτά διαχωρίστηκαν με αυτόν τον τρόπο, αναθεματίζοντας κάθε αιρετική αντίληψη σχετικά με τα θεία δόγματα, πιστεύουμε, όπως διδαχθήκαμε από τη φωνή του Κυρίου, στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, ομολογώντας μαζί με αυτή την πίστη και την οικονομία που επιτελέστηκε από τον Δεσπότη της κτίσεως υπέρ των ανθρώπων. Ο Οποίος, αν και υπήρχε στη μορφή του Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό Του λαμβάνοντας μορφή δούλου και, αφού σαρκώθηκε στην αγία Παρθένο, μας λύτρωσε από τον θάνατο στον οποίο κρατιόμασταν όντας πουλημένοι εξαιτίας της δικής μας αμαρτίας, δίνοντας ως αντάλλαγμα για τη λύτρωση των ψυχών μας το τίμιο αίμα Του, το οποίο έχυσε πάνω στον σταυρό· και αφού άνοιξε τον δρόμο σε εμάς για την εκ νεκρών ανάσταση μέσω του εαυτού Του, θα έλθει στους καθορισμένους καιρούς μέσα στη δόξα του Πατρός, για να κρίνει την κάθε ψυχή με δικαιοσύνη, όταν όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή Του, και θα εξέλθουν, εκείνοι μεν που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως. Προκειμένου, όμως, η αιρετική διαφθορά, που τώρα διασπείρεται από τον Ευνόμιο, να μην παρεισφρήσει ανεξέταστα σε κάποιον από τους πιο απλοϊκούς και βλάψει τον ακέραιο άνθρωπο, αναγκαστικά θα προσπαθήσουμε, παραθέτοντας τμηματικά την έκθεση πίστεως που κυκλοφορεί από αυτούς, να ανασκευάσουμε την κακία του δόγματός τους.

Ας πιστέψουμε, λοιπόν, σε Εκείνον που λέει: «Διότι θα σαλπίσει και οι νεκροί θα αναστηθούν», και πάλι: «Έρχεται η ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του και θα εξέλθουν: εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως». Διότι δεν υπόσχεται μόνο, αλλά και με τα έργα, τα οποία εκτελεί καθημερινά, διδάσκει σαφώς ότι είναι παντοδύναμος· γιατί ούτε στην αρχή, όταν δημιουργούσε, κουράστηκε, ούτε, όταν μεταμορφώνει, θα στερηθεί σοφίας. Ας αναλογιστούμε τα παρόντα, και δεν θα δυσπιστήσουμε για το μέλλον· διότι, καθώς κάθε ενέργεια του Θεού συνοδεύεται από έκπληξη και από μέγα και ανέκφραστο θαύμα, όταν δούμε τις ομοιότητες των πατέρων και των προπάππων να μεταβαίνουν με ακρίβεια στις μορφές των απογόνων και τα παιδιά να γίνονται πιστά εκμαγεία των προπατόρων τους, τότε πράγματι υπερθαυμάζω την πάνσοφη τέχνη του αριστοτέχνη Θεού και Σωτήρα, πώς δηλαδή οι μιμήσεις αρχετύπων, που ούτε υπάρχουν πλέον ούτε φαίνονται, δημιουργούνται με απόρρητο μυστήριο και αναπλάθονται, εγείροντας, κατά κάποιον τρόπο, τους νεκρούς μέσω της ενέργειας των χαρακτηριστικών τους. Πολλές φορές, μάλιστα, τα ιδιώματα πολλών προσώπων συγχρόνως απεικονίζονται σε ένα σώμα: του πατέρα η μύτη, του παππού το μάτι, του θείου το βάδισμα, της μητέρας η φωνή, και ένας άνθρωπος μοιάζει σαν ένα φυτό που δέχθηκε τα μπόλια πολλών δέντρων και καρποφορεί μύρια είδη για αυτούς που θα συλλέξουν τους καρπούς του.

Και πάλι έρχεται φέροντας την αιώνια βασιλεία και θα μας αναστήσει όλους από τα μνήματα και «θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». «Αλήθεια σας λέω», λέει στους μαθητές του και στα πλήθη, παραγγέλλοντας ότι «έρχεται η ώρα, και είναι τώρα, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι ακούσουν θα ζήσουν». «Διότι έρχεται η ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως».

Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το χωρίο: «Του έδωσε εξουσία να ασκεί κρίση». Και για ποιο λόγο περιστρέφει διαρκώς τον λόγο στην ανάσταση και την κρίση; Διότι, όπως ακριβώς «ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί αυτούς που θέλει»· και πάλι, «Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό»· και πάλι, «Όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα Του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα Του»· και πάλι, «Εκείνοι που θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού θα ζήσουν»· και εδώ πάλι λέει: «Του έδωσε εξουσία να ασκεί κρίση». Για ποιο λόγο λοιπόν τα επαναλαμβάνει αυτά συνεχώς, εννοώ την κρίση, τη ζωή και την ανάσταση; Επειδή αυτά περισσότερο από όλα είναι που μπορούν να προσελκύσουν ακόμη και τον πιο ανένδοτο ακροατή. Διότι εκείνος που έχει πειστεί ότι θα αναστηθεί και ότι θα δώσει σε Αυτόν λόγο για τα σφάλματά του, ακόμη και αν δεν είδε κανένα άλλο θαύμα, αποδεχόμενος αυτήν την αλήθεια θα προστρέξει οπωσδήποτε κοντά Του, φροντίζοντας να καταστήσει τον Κριτή ευμενή προς τον εαυτό του. Το ότι «είναι Υιός ανθρώπου, μην απορείτε γι' αυτό». Ο Παύλος ο Σαμοσατέας, βέβαια, δεν το ερμηνεύει έτσι, αλλά πώς; «Του έδωσε εξουσία να ασκεί κρίση, επειδή είναι Υιός ανθρώπου». Αλλά αυτό, διατυπωμένο κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν έχει καμία λογική ακολουθία. Διότι δεν έλαβε την εξουσία της κρίσης επειδή είναι άνθρωπος (αφού τότε τι θα εμπόδιζε όλους τους ανθρώπους να είναι κριτές;), αλλά επειδή είναι Υιός εκείνης της ανέκφραστης Ουσίας, γι' αυτό ακριβώς είναι Κριτής.

Έτσι λοιπόν πρέπει να αναγνωσθεί το χωρίο: Επειδή είναι Υιός ανθρώπου, μην απορείτε γι' αυτό. Επειδή φαινόταν ότι τα λεγόμενα προκαλούσαν αντίδραση σε όσους άκουγαν, και δεν τον θεωρούσαν τίποτε περισσότερο από έναν απλό άνθρωπο, ενώ όσα έλεγε ήταν ανώτερα από την ανθρώπινη φύση, ή μάλλον ανώτερα και από την αγγελική, και προσιδίαζαν μόνο στον Θεό· για να λύσει αυτήν την αντίρρηση, πρόσθεσε: Μην απορείτε που είναι Υιός ανθρώπου· διότι έρχεται ώρα κατά την οποία όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά, σε ανάσταση ζωής· ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως. Και για ποιον λόγο δεν είπε: Μην απορείτε που είναι Υιός ανθρώπου, διότι είναι και Υιός Θεού, αλλά μνημόνευσε την ανάσταση; Αυτό βέβαια το έθεσε πιο πάνω, λέγοντας: Θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού. Αν όμως εδώ το αποσιώπησε, μην απορήσεις.

Και ο θείος Δανιήλ γράφει: «Και κατά τον καιρό εκείνο θα εγερθεί ο Μιχαήλ, ο άρχων ο μέγας, ο οποίος στέκεται προστάτης των υιών του λαού σου· και θα υπάρξει καιρός θλίψεως, θλίψη τέτοια που δεν έχει ξαναγίνει από τότε που υπήρξε έθνος πάνω στη γη μέχρι τον καιρό εκείνο. Και κατά τον καιρό εκείνο θα σωθεί ο λαός σου, καθένας που θα βρεθεί γραμμένος στο βιβλίο. Και πολλοί από αυτούς που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, άλλοι για ζωή αιώνια, και άλλοι για ονειδισμό και αιώνια ντροπή. Και οι συνετοί θα λάμψουν όπως η λαμπρότητα του στερεώματος, και πολλοί από τους δικαίους σαν τα άστρα στους αιώνες και επέκεινα». —Λέγοντας ότι «πολλοί από αυτούς που κοιμούνται στο χώμα της γης θα εγερθούν», είναι φανερό ότι υποδηλώνει την ανάσταση των σωμάτων· διότι βεβαίως κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι οι ψυχές κοιμούνται στο χώμα της γης. Αλλά και ο Κύριος στα ιερά ευαγγέλια παρέδωσε ολοκάθαρα τη διδασκαλία για την ανάσταση των σωμάτων. «Διότι θα ακούσουν», λέει, «αυτοί που βρίσκονται στα μνημεία τη φωνή του Υιού του Θεού, και θα εξέλθουν αυτοί που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ αυτοί που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως».

Τώρα όμως υπόσχεται λέγοντας: «Ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω, όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό», λέγει ο Κύριος. Το δε «ακόμη μία φορά» δηλώνει τη μετάθεση όσων σαλεύονται, ώστε να παραμείνουν τα μη σαλευόμενα. Εάν λοιπόν διδασκόμαστε ότι αυτό θα γίνει μία φορά και δεν θα ξανασαλευθούν, πώς είναι μαθητές του Ευαγγελίου εκείνοι που διασύρουν το μέγα δώρο της αναστάσεώς μας και το καύχημα της Εκκλησίας, και μας εξαγγέλλουν πάλι την έκπτωση των σωμάτων; Διότι, εάν είναι κακό το να διαιωνίζονται αυτά, για ποιο λόγο και ανασταίνονται; Ως χαρμόσυνο μήνυμα και ως χαρά εξαγγέλλεται η ανάστασή τους. Και ο μέγας Παύλος υπέμενε τις αλυσίδες που τον περιέβαλαν για χάρη αυτής της ελπίδας, και όταν δικαζόταν για την ελπίδα και την ανάσταση των νεκρών, έχοντας ελπίδα στον Θεό ότι πρόκειται να υπάρξει ανάσταση των νεκρών, δικαίων και αδίκων, διδάσκει να μη θεωρείται απίστευτο το κήρυγμά του. Εάν ο Θεός εγείρει τους νεκρούς, προς τι αυτό, εάν βέβαια είναι καλό το να υπάρχουν οι ψυχές χωρίς σώμα, αφού απαλλαγούν μία φορά από αυτά; Γιατί δεν παραμένουν ευθύς εξαρχής στην αθάνατη κατάσταση μετά τον θάνατο, αν όχι όλων, τουλάχιστον των δικαίων; Αντιθέτως μάλιστα, ο ίδιος ο Κύριος, ευαγγελιζόμενος δωρεές και ευεργεσίες προς εμάς, διακηρύσσει: «Έρχεται ώρα κατά την οποία όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του ανθρώπου, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν».

«Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους.» «Πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγγέλους του, και τότε θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» «Αμέσως μετά τη θλίψη εκείνων των ημερών, ο ήλιος θα σκοτεινιάσει και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της, και τα άστρα θα πέσουν από τον ουρανό και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευτούν· και τότε θα φανεί το σημείο του Υιού του ανθρώπου στον ουρανό· και τότε θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης· και θα δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω σε νεφέλη με δύναμη και πολλή δόξα· και θα αποστείλει τους αγγέλους του με σάλπιγγα και φωνή μεγάλη, και θα συνάξουν τους εκλεκτούς του από τους τέσσερις ανέμους, από τα πέρατα των ουρανών έως τα άλλα πέρατά τους. Για την ημέρα όμως εκείνη και την ώρα κανείς δεν γνωρίζει, ούτε οι άγγελοι των ουρανών, παρά μόνο ο Πατέρας.» «Γρηγορείτε. διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα.» «Έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του· και θα βγουν όσοι έπραξαν τα αγαθά, σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως.» «Όπως έγινε στις ημέρες του Νώε, έτσι θα γίνει και στις ημέρες του Υιού του ανθρώπου.»

Σε Εκείνον λοιπόν που δημιούργησε όλα αυτά εκ του μηδενός και εξακολουθεί να δημιουργεί, δεν είναι αδύνατο να αναστήσει από τη γη τα νεκρωμένα και διεφθαρμένα σώματα, ώστε ο καθένας να λάβει την ανταπόδοση σύμφωνα με τα έργα του. Διότι, όπως λέει, ο παρών καιρός είναι καιρός εργασίας, ενώ ο μελλοντικός είναι καιρός ανταπόδοσης. Επειδή, πού θα βρισκόταν η δικαιοσύνη του Θεού, εάν δεν υπήρχε ανάσταση; Διότι πολλοί, αν και δίκαιοι, αφού υπέφεραν πολλές κακουχίες στον παρόντα βίο και τιμωρήθηκαν, θανατώθηκαν βίαια. Ενώ κάποιοι άλλοι, όντας ασεβείς και παράνομοι, ανάλωσαν την παρούσα ζωή μέσα στην τρυφή και την ευημερία. Ο Θεός όμως, επειδή είναι αγαθός και δίκαιος, όρισε ημέρα ανάστασης και εξέτασης, ώστε, αφού η κάθε ψυχή λάβει και πάλι το δικό της σώμα, ο μεν κακός, που απήλαυσε εδώ τα αγαθά, να κολαστεί εκεί για όσα αμάρτησε, ο δε αγαθός, που τιμωρήθηκε εδώ για όσα αμάρτησε, να γίνει εκεί κληρονόμος των αγαθών. «Διότι θα ακούσουν», λέει ο Κύριος, «όσοι βρίσκονται στα μνημεία τη φωνή του Υιού του Θεού, και θα εξέλθουν εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως», τότε που και θρόνοι θα στηθούν, και ο Παλαιός των Ημερών και Δημιουργός των πάντων θα καθίσει στον θρόνο, και θα ανοιχτούν βιβλία που θα έχουν καταγεγραμμένες τις πράξεις, τα λόγια και τις σκέψεις όλων μας, και ποταμός πυρός θα ρέει, και όλα τα κρυμμένα θα αποκαλυφθούν.

Και λέγει ο Βαρλαάμ: Από όσα έχουν ήδη συμβεί, απέκτησα την πλήρη βεβαιότητα και για τα μελλοντικά· διότι εκείνοι που τα κήρυξαν, αφού σε τίποτε δεν αστόχησαν ως προς την αλήθεια, αλλά στερέωσαν τα λεγόμενά τους με σημεία και τέρατα και με ποικίλες θαυματουργικές δυνάμεις, οι ίδιοι μάς δίδαξαν και περί των μελλοντικών. Όπως λοιπόν για τα παρόντα δεν δίδαξαν τίποτε το διεστραμμένο και πλαστό, αλλά όλα όσα είπαν και έπραξαν έλαμψαν πιο λαμπρά και από τον ήλιο, έτσι και για τα μελλοντικά αληθινά δογμάτισαν· τα οποία άλλωστε και ο ίδιος ο Κύριος ημών και Δεσπότης Ιησούς Χριστός επιβεβαίωσε με λόγια και με έργα. Διότι, λέγει, «αλήθεια σας λέω ότι έρχεται η ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν»· και πάλι: «Έρχεται η ώρα, κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν, εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως»· και πάλι, σχετικά με την ανάσταση των νεκρών, λέγει: «Δεν διαβάσατε αυτό που σας ελέχθη από τον Θεό, ο οποίος λέγει: Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ;».

Αλλά όταν έλθει εν τη δόξη αυτού ο Υιός του Ανθρώπου, «ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του» σύμφωνα με τον άγιο Μαλαχία; Με πολλούς τρόπους δε ο Δεσπότης ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου: «Θα δουν», λέει, «τον υιό του ανθρώπου μετά δυνάμεως και δόξης πολλής»· και: «Από τώρα θα δείτε τον υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού»· και: «Από τώρα θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον υιό του ανθρώπου». «Έχει δε και εξουσία να κάνει κρίση· και το ότι είναι υιός ανθρώπου, μην το απορείτε αυτό». Και γενικά άπειρες φορές θα τον έβρισκε κανείς να ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου, και θεωρώ άξιο να ερευνήσουμε ποιου ανθρώπου είναι υιός, εφόσον το αναφέρει συχνά. Διότι δεν αποκαλεί βέβαια τον Πατέρα και Θεό άνθρωπο, μη γένοιτο· επειδή έχουμε ακούσει ότι ο Θεός κατέχει τα ονόματα Θεός και Κύριος και παντοκράτορας και παντεπόπτης και κάποια άλλα αξιοθαύμαστα, άνθρωπος όμως πουθενά. Αλλά ούτε πάλι αποκαλεί άνθρωπο τον δίκαιο και μνήστορα Ιωσήφ, ονομάζοντας τον εαυτό του υιό του, εφόσον ούτε δικός του υιός είναι.

Δες, λοιπόν, εδώ τα προοίμια της αναστάσεως· διότι όπως ακριβώς εκείνους από τη γη των Χαλδαίων τους οδήγησε προς τη γη του Ισραήλ, έτσι και από ολόκληρη τη γη προς τη βασιλεία των ουρανών, αφού αναστήσει αυτούς που είναι άξιοί της, θα τους εισαγάγει. Διότι δεν είπε ο Κύριος ότι θα σας αναστήσω και θα σας εισαγάγω στη γη του καθενός και στη δική του πατρίδα, αλλ' ότι «έρχεται ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι ακούσουν θα ζήσουν· και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής», δηλαδή της θείας βασιλείας και της ατελεύτητης αγαλλιάσεως, «εκείνοι δε που έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως», δηλαδή κατακρίσεως και κολάσεως και θείας αποστροφής. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός γνώριζε εκ των προτέρων ότι επρόκειτο μερικοί από κακοφροσύνη να μην πιστέψουν στην ανάσταση, την προεικόνισε πριν από την παρουσία του Χριστού, τόσο με τα προαναφερθέντα ολότελα ξερά οστά μέσω του Ιεζεκιήλ, όσο και μέσω του Ηλία, με τον υιό της χήρας στα Σάρεπτα, και μέσω του Ελισσαίου, με το τέκνο της Σωμανίτιδας. Και όπως τότε έλεγαν οι Ιουδαίοι: «Τα οστά μας έχουν ξεραθεί, η ελπίδα μας έχει χαθεί», έτσι και μετά την παρουσία του Χριστού και τα θεία Του σημεία και την έγερση του Λαζάρου και κάποιων άλλων, καθώς και το άχραντο πάθος, την ταφή και την έγερση, πολλοί αθετούσαν την ανάσταση.

Αυτός δε ο εγκλεισμός ας μη σας προξενεί λύπη, ούτε να παρακούσετε, για να μην περιπέσετε στο παράπτωμα της παρακοής, αλλά μάλλον να ενεργήσετε έτσι ώστε να σας χορηγήσει ο Κύριος τον μισθό της υπακοής. Διότι, όπως ακριβώς όσο ζούσε με αυτό το σώμα αγάπησε την ησυχία ως δώρο Θεού, έτσι και αφού απεβίωσε προτίμησε να την διατηρήσει μέχρι την κοινή ανάσταση, όταν όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν και θα αναστηθούν για να τον προϋπαντήσουν και να τον προσκυνήσουν. Σας κάνω δε γνωστό και τούτο, αδελφοί, ότι αυτή η παλαιότερη και κύρια εγκλείστρα, εξαιτίας των αγίων και σεπτών εικόνων που έχουν ιστορηθεί σε αυτήν, διατηρεί την αξία άγιου ευκτηρίου. Γι' αυτό, αν και μία και δύο φορές επιχείρησαν κάποιοι να εγκατασταθούν σε αυτήν, δεν τα κατάφεραν· διότι μου φαίνεται ότι και στο μέλλον κανείς δεν θα μπορέσει να εγκατασταθεί σε αυτήν. Διότι, αν ο Κύριος την διαφύλαξε για κάποιον άλλο σκοπό, ποιος είναι ικανός να αντιλέξει; Αν όμως κάποιος αυθάδης θελήσει απλώς να εγκατασταθεί σε αυτήν σαν να ήταν ένα κοινό κελί, αυτό είναι ανόσιο και αποκρουστικό, και θα αποκαλυφθεί ο ίδιος εχθρός και επιβουλευτής του εαυτού του.

Και όπως ακριβώς εκλάβαμε με θεοπρεπή τρόπο το «του δείχνει» και το «θα του δείξει» και το «του έδωσε εξουσία», ή μάλλον όπως η αλληλουχία του λόγου μάς διδάσκει και απαιτεί να τα εκλάβουμε με θεοπρεπή τρόπο, έτσι και το «καθώς ακούω, κρίνω» θα εκληφθεί θεοπρεπώς. Διότι, επειδή είπε «έρχεται ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν», όχι τη φωνή του Πατέρα, αλλά τη φωνή του Υιού, λέγοντας αυτό το υψηλό και θεοπρεπές για τον εαυτό του, αμέσως πρόσθεσε και εκείνο το οποίο συντελούσε προς τιμήν του Πατέρα, δηλαδή ότι δεν έχει αφαιρεθεί η κρίση από τον Πατέρα, αλλά εγώ που κρίνω, εκφέρω την απόφασή μου σύμφωνη με αυτόν.

Άλλο επιχείρημα διά της εις άτοπον απαγωγής. μ'. Εάν το αρχέτυπο φανερώνεται στην εικόνα, τότε πρέπει οπωσδήποτε και το ένα να είναι όμοιο με το άλλο ως προς αυτό το στοιχείο· εφόσον όμως ο Χριστός είναι ενσώματος, άρα ενσώματος είναι και ο Πατέρας, σύμφωνα με τον οποίο μορφώθηκε η εικόνα. Εάν όμως αυτό είναι άτοπο, ας είναι οπωσδήποτε, ως εικόνα μεν του Πατέρα, απερίγραπτος· διότι απερίγραπτος είναι ο Πατέρας, επειδή είναι και ασώματος· ενώ σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί από τον ίδιο, ότι δηλαδή είναι Υιός ανθρώπου, ας μην προκαλεί απορία αυτό, είναι περιγραπτός· διότι περιγραπτός είναι κάθε άνθρωπος, επειδή είναι και ενσώματος· πράγμα το οποίο είναι αληθές.

Διότι δεν είπε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα», αλλά «Σε εκείνον που με έστειλε». Εκείνος λοιπόν που πιστεύει σε αυτόν, δεν έρχεται σε κρίση, δηλαδή σε κόλαση, αλλά ζει αιώνια ζωή, μην υφιστάμενος τον ψυχικό και αιώνιο θάνατο, έστω κι αν υποστεί τον φυσικό και πρόσκαιρο. «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι έρχεται ώρα, και είναι τώρα, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι ακούσουν θα ζήσουν. Διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του, και του έδωσε εξουσία να κρίνει, επειδή είναι Υιός ανθρώπου. Μην απορείτε για αυτό, διότι έρχεται ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι είναι στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή του, και θα βγουν έξω, εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως». Αφού είπε πιο πάνω ότι όποιος δεν τιμά τον Υιό δεν τιμά τον Πατέρα, και αφού εξέφρασε κάποια υψηλά λόγια για τον εαυτό του, για να μη νομισθεί ότι αυτά που λέει είναι καύχημα και κενή αλαζονεία, παρέχει και την απόδειξη μέσω των έργων λέγοντας ότι «Έρχεται ώρα». Έπειτα, για να μην υποπτευθούμε ότι ο χρόνος είναι μακρινός, λέει: «Και είναι τώρα, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού», δηλαδή τώρα που εγώ βρίσκομαι ανάμεσά σας. Αυτά δε τα λέει για τους νεκρούς που επρόκειτο να αναστήσει, όπως τον γιο της χήρας, την κόρη του αρχισυνάγωγου, και τον Λάζαρο. Έπειτα προσθέτει και έναν συλλογισμό αποδεικτικό των όσων είπε. «

Διότι αυτός που έχει πειστεί ότι και θα αναστηθεί, και ότι θα δώσει σε Αυτόν λόγο για τα παραπτώματά του, θα προστρέξει οπωσδήποτε σε Αυτόν, προσπαθώντας να Τον εξευμενίσει, εφόσον πρόκειται να είναι ο κριτής του. Και μην απορείτε που είναι Υιός ανθρώπου. Διότι, αν και είναι Υιός ανθρώπου, είναι ταυτόχρονα και Θεός· επομένως, ευλόγως κατέχει την εξουσία της κρίσεως, ως Υιός του Θεού. Αν λοιπόν φαίνεται και ως άνθρωπος, μην απορείτε. Πρέπει δε να γνωρίζετε ότι ο Παύλος ο Σαμοσατέας, που δογμάτιζε ότι ο Κύριος είναι ένας απλός άνθρωπος, διάβαζε αυτό το χωρίο ως εξής: «Και του έδωσε εξουσία να κάνει και κρίση, επειδή είναι Υιός ανθρώπου»· και τοποθετώντας εδώ στίξη, διάβαζε από νέα αρχή το: «Μην απορείτε για αυτό». Αλλά είναι εντελώς ανόητο να το διαβάζει κανείς έτσι. Διότι ο Πατέρας έδωσε την κρίση στον Υιό, όχι επειδή είναι Υιός ανθρώπου, αλλά επειδή είναι Θεός. Εκείνος βεβαίως, μη αποδεχόμενος να ονομάσει τον Χριστό Θεό, αλλά μόνο Υιό ανθρώπου, εννοούσε ότι είναι κριτής με αυτόν τον τρόπο, όχι δηλαδή ως Θεός, αλλά ως Υιός ανθρώπου· εμείς, όμως, το κατανοούμε έτσι όπως ακριβώς έχει ειπωθεί.

Αφού μίλησε για τη μερική ανάσταση, του Λαζάρου, εννοώ, και των άλλων, οι οποίοι βέβαια είχαν πεθάνει παλαιότερα, τώρα μιλάει για την καθολική: «Ότι έρχεται ώρα, κατά την οποία όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Θεού»· διότι εδώ μιλάει για την καθολική ανάσταση. Επειδή δε είπε παραπάνω ότι «Εκείνος που πιστεύει, δεν έρχεται σε κρίση», για να μην νομίσουμε ότι η πίστη μόνη της αρκεί για τη σωτηρία, λέει ότι «Θα αναστηθούν εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως, και εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής». Άρα, η πίστη μόνη της, χωρίς έργα, δεν δικαιώνει, αλλά πρέπει να συνυπάρχουν και τα έργα· διότι τότε κυρίως υφίσταται η πίστη. Πρόσεξε δε ότι η διδασκαλία γίνεται διπλή, μέσω του φόβου και της ιλαρότητας. Διότι το να κατακριθούν όσοι έπραξαν τα φαύλα προκαλεί φόβο· ενώ το να αναστηθούν στη ζωή όσοι έπραξαν τα αγαθά προτρέπει μέσω της ιλαρότητας. «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου· καθώς ακούω, κρίνω, και η κρίση η δική μου είναι δίκαιη· διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός που με έστειλε». Όπως ακριβώς ελέχθη και στα προηγούμενα, τα λόγια αυτά, το «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», και όσα είναι παρόμοια, αποδεικνύουν το απαράλλακτο του Υιού προς τον Πατέρα.