Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:29

Επειδή η όγδοη ημέρα σάλπιζε την ανάσταση των νεκρών, και κατά την ανάσταση των νεκρών δεν υπάρχουν πλέον θυσίες, ούτε λατρείες, ούτε προσφορές για την άφεση των αμαρτιών, «διότι δεν υπάρχει στον θάνατο κάποιος που να σε μνημονεύει· και στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;». Γι' αυτό τον λόγο, παρήγγειλε να προσφέρουν θυσίες κατά τις επτά ημέρες της Σκηνοπηγίας, ώστε, όσο ζεις και διάγεις τον βίο σου, να προσφέρεις θυσίες στον Θεό ευρισκόμενος στη σάρκα ως σε σκηνή, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Τέκνο, όσο ζεις, πρόσφερε αξίως προσφορές στον Κύριο τον Θεό σου· να θυμάσαι ότι ο θάνατος δεν θα αργήσει και η διαθήκη του άδη δεν σου φανερώθηκε». Διότι κατά την όγδοη ημέρα πλέον, κατά την ανάσταση των νεκρών, όταν γίνει η έξοδος από τη σκηνή, όταν σαν από καλύβα και σκηνή εξέλθουμε από τη σορό και τον τάφο, «δεν» απομένει λοιπόν «πλέον θυσία για τις αμαρτίες», καθώς είπε ο απόστολος, «αλλά κάποια φοβερή αναμονή κρίσεως και βάσανος φωτιάς που πρόκειται να καταβροχθίσει αυτούς που αμάρτησαν», όταν θα εξέλθουν «όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως. Εις το τέλος, υπέρ της όγδοης». Θέλεις να δεις με συντομία και με διαφορετικό τρόπο γιατί η ανάσταση του Κυρίου ονομάζεται όγδοη; Πρόσεχε· δες την εβδομάδα των ημερών μέσα στις οποίες δημιουργήθηκε ο κόσμος να αναφέρεται στον Χριστό.

Διότι δεν θα ζήσεις για πάντα, αλλά θυμήσου τη στενοχώρια και τον πνιγμό εκείνης της ώρας, την ώρα του θανάτου, και την επείγουσα απόφαση του Θεού, τους αγγέλους που θα επισπεύδουν, και την ψυχή που θα ταράσσεται μέσα σε όλα αυτά και συγχρόνως θα μαστιγώνεται πικρά από τη συνείδησή της, στρεφόμενη με ελεεινό τρόπο προς τα εγκόσμια. Και αποτύπωσε στη διάνοιά σου την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακρινής αποδημίας, την τελική κατάληξη του κοινού βίου, όταν έλθει ο Υιός του Θεού μέσα στη δόξα Του μαζί με τους αγίους αγγέλους Του. Διότι θα έλθει και δεν θα σιωπήσει, όταν έλθει ο Κύριος για να κρίνει ζώντες και νεκρούς και να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Θυμήσου τον πύρινο ποταμό, τον ακοίμητο σκώληκα, τον φοβερό άδη, το εξώτερο σκότος, τον πικρό κλαυθμό, τον βρυγμό των οδόντων, την άσβεστη κάμινο. Διότι τα πάντα θα παρουσιαστούν γυμνά και εκτεθειμένα, όταν η σάλπιγγα εκείνη, ηχώντας δυνατά και φοβερά, θα αναστήσει αυτούς που κοιμούνται από αιώνων· «και θα εξέλθουν εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως».

Κατά την παρουσία του οποίου όλοι οι άνθρωποι θα αναστηθούν με τα σώματά τους, και θα δώσουν απολογία για τα δικά τους έργα. Και εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά θα πορευθούν στην αιώνια ζωή· εκείνοι δε που έπραξαν τα φαύλα, στο αιώνιο πυρ.

Πώς να μπορέσω να φέρω μπροστά στα μάτια σου τα φρικτά γεγονότα; Εάν λοιπόν ακούσεις, εάν ενδώσεις, θυμήσου την ημέρα εκείνη κατά την οποία: «Αποκαλύπτεται οργή από τον ουρανό». Θυμήσου την ένδοξη παρουσία του Χριστού, όταν θα αναστηθούν: «Εκείνοι μεν που έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής, εκείνοι δε που έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως». Τότε αιώνια αισχύνη θα περιμένει τους αμαρτωλούς· «και φλογερό πυρ που πρόκειται να καταφάγει τους εναντίους». Εκείνα ας σε λυπούν, και ας μη σε λυπεί η εντολή. Πώς να σε δυσωπήσω; Τι να πω; Τη Βασιλεία δεν την επιθυμείς; Τη γέεννα δεν την φοβάσαι; Από πού θα βρεθεί θεραπεία για την ψυχή σου; Διότι, εάν τα φρικτά δεν σε πτοούν και τα χαρμόσυνα δεν σε προτρέπουν, τότε μιλούμε σε πέτρινη καρδιά. Ατένισε, άνθρωπε, τη φύση του πλούτου. Γιατί έχεις καταληφθεί από τέτοιο πάθος για τον χρυσό; Λίθος είναι ο χρυσός, λίθος ο άργυρος, λίθος ο μαργαρίτης, λίθος καθένας από τους λίθους· ο χρυσόλιθος, και το βηρύλλιο, και ο αχάτης, και ο υάκινθος, και ο αμέθυστος, και ο ίασπις. Αυτά είναι τα άνθη του πλούτου· από τα οποία εσύ, άλλα μεν τα αποθηκεύεις κρύβοντάς τα, σκεπάζοντας στο σκοτάδι τους διαφανείς λίθους· άλλα δε τα περιφέρεις, υπερηφανευόμενος για τη λάμψη αυτών των βαρύτιμων λίθων. Πες μου, ποιο είναι το όφελός σου να περιφέρεις το χέρι σου να λάμπει από τους λίθους; Δεν κοκκινίζεις από ντροπή που λαχταράς πετραδάκια όπως οι γυναίκες, όταν εγκυμονούν;

Σκιαγράφησέ μου στη διάνοια το οριστικό τέλος της επίγειας ζωής, όταν θα έλθει ο Υιός του Θεού μέσα στη δόξα Του μαζί με τους αγγέλους Του, «διότι θα έλθει και δεν θα σιωπήσει»· όταν θα έλθει για να κρίνει ζώντες και νεκρούς και να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· όταν η σάλπιγγα εκείνη, ηχώντας δυνατά και φοβερά, θα ξυπνήσει όσους κοιμούνται από αιώνες, και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως.

Τι σκότωσε τον Ναβουθαί τον Ιεζραηλίτη; Δεν ήταν η επιθυμία του Αχαάβ για το αμπέλι; Ενθυμήσου την ημέρα εκείνη, κατά την οποία αποκαλύπτεται οργή από τον ουρανό. Ενθυμήσου την ένδοξη παρουσία του Χριστού, όταν θα αναστηθούν, όσοι μεν έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, όσοι δε τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως. Εκείνα ας σε λυπούν, και ας μη σε λυπεί η εντολή του Θεού. Πώς να σε μεταπείσω; Τι να πω; Τη Βασιλεία δεν επιθυμείς, τη γέεννα δεν φοβάσαι· από πού να βρεθεί ίαση για την ψυχή σου; Διότι, εάν τα φρικτά δεν φοβάσαι και από τα χαρμόσυνα δεν παρακινείσαι, τότε συνομιλούμε με πέτρινη καρδιά.

Φέρε λοιπόν στον νου σου την έσχατη ημέρα, ω άνθρωπε (διότι βέβαια δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνος αιώνια), και τη συνοχή και την ασφυξία, και την ώρα του θανάτου, και την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού, και τους αγγέλους που επισπεύδουν, και την ψυχή που μέσα σε όλα αυτά θορυβείται φοβερά, και μαστιγώνεται πικρά από την αμαρτωλή της συνείδηση, και στρέφεται ελεεινά προς τα εγκόσμια, και την αναπότρεπτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας. Σχημάτισε στη διάνοιά σου το έσχατο τέλος του παρόντος βίου, όταν θα έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του. Διότι θα έλθει, και δεν θα σιωπήσει· όταν θα έλθει για να κρίνει ζώντες και νεκρούς, και να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· όταν η σάλπιγγα εκείνη, ηχώντας κάτι μέγα και φοβερό, θα αφυπνίσει εκείνους που κοιμούνται από αιώνων, και θα εκπορευθούν εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως. Θυμήσου τη θεοπτία του Δανιήλ, πώς φέρνει μπροστά στα μάτια μας την κρίση. «Έβλεπα», λέει, «έως ότου στήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των ημερών. Ποταμός πυρός έρρεε ενώπιόν του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες παραστέκονταν ενώπιόν του».

Κεφάλαιο βʹ. ΜΑΡΚΟΣ. Για να γνωρίζετε όμως ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει εξουσία επί της γης να συγχωρεί αμαρτίες, λέγει: ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αληθινά σας λέγω, όσα αν δέσετε επί της γης, θα είναι δεμένα στον ουρανό· και όσα αν λύσετε επί της γης, θα είναι λυμένα στον ουρανό. Πάλι, αληθινά σας λέγω, ότι εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν επί της γης για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα τους γίνει από τον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι έρχεται ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν, όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής· ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ.

Διότι το ότι ο Μονογενής είναι ζωή εκ φύσεως, και όχι μέτοχος ζωής από άλλον, και ότι ζωογονεί όπως ακριβώς και ο Πατέρας, θεωρώ περιττό να το πω προς το παρόν, επειδή έχουμε αναλώσει όχι λίγο λόγο σε αυτό στην αρχή του βιβλίου, με αφορμή το ρητό «Ό,τι έγινε, σε αυτόν ήταν ζωή». «Μην απορείτε γι' αυτό· διότι έρχεται ώρα κατά την οποία όλοι όσοι είναι στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του και θα εξέλθουν, όσοι έκαναν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως.» Σημαίνει μεν μέσα από αυτά τον καιρό της ανάστασης όλων, όταν, όπως μας έγραψε ο θεσπέσιος Παύλος «Ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα καταβεί από τον ουρανό» για να κρίνει «την οικουμένη με δικαιοσύνη», και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Όμως, με την επανάληψη των ίδιων πραγμάτων, καθοδηγεί την εξαιρετικά αμαθή διάνοια των Ιουδαίων ώστε να μπορέσουν να κατανοήσουν σαφώς ότι θα είναι αυτουργός και μεγαλύτερων θαυμάτων από αυτά που συνέβησαν στον παράλυτο, και θα αναδειχθεί κριτής της οικουμένης. Αντιπαραβάλλοντας δε χρησίμως τη θεραπεία ενός ασθενούς με την ανάσταση των νεκρών, αποδεικνύει μεγαλύτερη και πιο αξιόλογη την ενέργεια που καταλύει τον θάνατο και αναιρεί τη φθορά όλων, και εύλογα και αναγκαία, ως προς το μικρότερο παράδοξο λέει: Μην απορείτε γι' αυτό.

Αλλά ναι, ως προς αυτά θα πούμε ότι θα αναστηθεί κάθε σάρκα· διότι ο προφητικός λόγος προαναγγέλλει ότι θα αναστηθούν οι νεκροί. Διότι θεωρούμε ότι το μυστήριο της αναστάσεως του Χριστού εκτείνεται σε όλη την ανθρωπότητα, και πιστεύουμε ότι μέσω Αυτού ως πρώτου ολόκληρη η φύση μας έχει απαλλαγεί από τη φθορά. Διότι όλοι θα αναστηθούν, καθ' ομοίωση Εκείνου που αναστήθηκε για εμάς και ο οποίος εμπεριέχει τους πάντες μέσα Του, εφόσον έγινε άνθρωπος. Και όπως ακριβώς στον πρωτόπλαστο υποκύψαμε στον θάνατο, έτσι πάλι στον πρωτότοκο, για χάρη μας, όλοι θα αναβιώσουν από τους νεκρούς. Αλλά «εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά θα εγερθούν σε ανάσταση ζωής», όπως έχει γραφτεί, «ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως». Εγώ προσωπικά θα θεωρούσα, και μάλιστα σε υπέρτατο βαθμό, ότι είναι πιο πικρό και από τον θάνατο το να αναστηθεί κανείς για να κολαστεί, και να λάβει την αναβίωση μόνο για βασανιστήρια. Επομένως, κυρίως πρέπει να θεωρείται ως αληθινή ζωή η εν Χριστώ ζωή, αυτή που βιώνεται εν αγιασμώ, εν μακαριότητι και σε αδιάπτωτη ευφροσύνη· επειδή αυτήν γνωρίζει ότι είναι αληθώς η ζωή και ο σοφός Ιωάννης, λέγοντας: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια, ενώ εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει επάνω του». Διότι ιδού, λέει ότι εκείνος που βρίσκεται στην απείθεια δεν θα δει ζωή, αν και αναμένεται ότι όλο το δημιούργημα θα επανέλθει στη ζωή και θα αναστηθεί.

Πώς λοιπόν, θα μπορούσε να πει κάποιος και πολύ εύλογα, κατά την πνευματική περιτομή του νέου λαού, διασώζεται και ο Ισραήλ που δεν την έχει δοκιμάσει; Σε αυτό λοιπόν απαντούμε, ότι όσον αφορά την απροθυμία του Ισραήλ να αποδεχθεί την ανάσταση του Σωτήρα μας Χριστού, ο θάνατος θα είχε βασιλεύσει για πάντα. Επειδή όμως αυτοί που πίστεψαν την αποδέχθηκαν, εξαιτίας τους η χάρη της ανάστασης πέρασε σε ολόκληρη τη φύση, προσφερόμενη κατά κάποιον τρόπο σε όλους μέσω της κατά πνεύμα περιτομής, αν και παρατηρείται μεγάλη διαφορά ως προς την ανάσταση ανάμεσα στους μεν και στους δε. Διότι εκείνοι που απορρίπτουν την πίστη στον Χριστό και με την απείθειά τους υβρίζουν τον χορηγό της ζωής, θα κερδίσουν από την ανάσταση μόνο τη δύναμη να επανέλθουν στη ζωή. Διότι θα αναστηθούν για κατάκριση, εφόσον δεν αγάπησαν τον Χριστό που δικαιώνει. Ενώ οι θαυμαστές της ανάστασης του Σωτήρα και γνήσιοι φύλακες των εντολών Του, θα αναχωρήσουν από τη γη στην οποία βρίσκονται «εις ανάστασιν ζωής», όπως έχει γραφτεί. Επομένως, ο λαός που έχει περιτμηθεί κατά πνεύμα θα μεταβιβάσει ακόμη και στους απίστους το δικό του αγαθό. Διότι σε αυτόν κυρίως οφείλεται η χάρη της ανάστασης, αλλά θα τη μεταβιβάσει και σε άλλους, επειδή ο Θεός θέλησε με τη σοφία Του να διασώσει ολόκληρη τη φύση.

Διότι, εάν νομίζεις ότι αυτό κατορθώνεται με την προσευχή και την παράκληση, κάνε εσύ αυτό που αρμόζει στην προσευχή, αλλά μην το επιβάλλεις σε εμένα τον θαυματουργό, ο οποίος μπορώ με τη δική μου δύναμη να αναστήσω τον νεκρό. Ακούγοντάς τα αυτά η γυναίκα, και ενώ ντρεπόταν μεν να πει «ανάστησέ τον τώρα», προσπαθώντας όμως κατά κάποιον τρόπο να τον παρακινήσει να επιτελέσει τώρα το έργο, φαίνεται πως αδημονεί για την καθυστέρηση του χρόνου, λέγοντας: «Γνωρίζω ότι θα αναστηθεί κατά την εσχάτη ημέρα, αλλά επιθυμώ να δω πρόωρα την ανάσταση του αδελφού μου». Ή, όταν ο Κύριος είπε το «Θα αναστηθεί ο αδελφός σου», η γυναίκα σχεδόν συναινεί σε αυτό το δόγμα λέγοντας: «Το γνωρίζω αυτό· διότι πιστεύω ότι ανασταίνονται οι νεκροί καθώς εσύ δίδαξες: "Ότι έρχεται ώρα, και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως". Ομοίως δε και ο Ησαΐας εν Πνεύματι είπε: "Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία". Διότι δεν δυσπιστώ στον λόγο περί της αναστάσεως, όπως οι Σαδδουκαίοι». <Της είπε ο Ιησούς: Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή. Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, και αν πεθάνει, θα ζήσει, και καθένας που ζει και πιστεύει σε εμένα δεν πρόκειται να πεθάνει στον αιώνα. Το πιστεύεις αυτό;>

Το ότι, αν και υποσχέθηκε πολλές φορές να πράξει πολλά στον κατάλληλο καιρό, εντούτοις έπραξε και πριν από τον καθορισμένο καιρό προς δική μας βεβαίωση, ώστε να πιστέψουμε αληθινά ότι οπωσδήποτε θα εκπληρωθούν όσα ειπώθηκαν από αυτόν, θα το αποδείξουμε από τα εξής. Υποσχόταν ότι θα αναστήσει τους νεκρούς και θα επαναφέρει πάλι στη ζωή όσους κείτονται στη γη και στο χώμα. Διότι λέγει: «Έρχεται η ώρα κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και θα εξέλθουν, όσοι μεν έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής, όσοι δε έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως». Και βιαζόμενος να παράσχει τη βεβαίωση ότι θα κατορθώσει και αυτό εύκολα, δίδασκε λέγοντας: «Εγώ ειμι η ανάστασις και η ζωή». Επειδή όμως το υπερβολικό του πράγματος, το ότι δηλαδή οι νεκροί επρόκειτο κάποτε να ξαναζήσουν, το καθιστούσε κάπως απίστευτο, επισπεύδει ωφέλιμα τον καιρό της αναστάσεως και επιδεικνύει το σημείο ανασταίνοντας τον Λάζαρο, τον υιό της χήρας και το κορίτσι του Ιαείρου. Και τι άλλο επιπλέον αυτών; Λέγοντας ότι θα είναι ενδοξότατη η ανάσταση των αγίων, «Διότι τότε», λέγει, «οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του πατέρα τους», για να γίνει πάλι πιστευτός ότι λέγει την αλήθεια, χάρισε πρόωρα στους μαθητές και τη θέαση αυτού του γεγονότος.

Μέγα θαύμα, αδελφοί, να δει κανείς ξαφνικά τους τάφους να ανοίγουν με τη φωνή της σάλπιγγας και τους νεκρούς να εγείρονται, όσους έχουν κοιμηθεί από τον Αδάμ μέχρι εκείνη την ώρα, σε μία στιγμή και εν ριπή οφθαλμού να ανασταίνονται όλοι μαζί· και τους Αγγέλους να περιτρέχουν με μεγάλη φωνή σάλπιγγας και να συγκεντρώνουν τους δικαίους από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, από τα άκρα των ουρανών έως τα άκρα τους. Εκείνη η φωνή θα ζωοποιήσει τους πάντες, μέχρις ενός, και κανένας από τους ανθρώπους δεν θα παραλειφθεί, και οι μεν θα αναστηθούν εις ανάστασιν ζωής, οι δε εις ανάστασιν κρίσεως.

Και πάλι: μην απορείτε γι' αυτό, διότι έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως. Διότι είναι γραμμένο: «Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω, και ας ακούσει η γη τα ρήματα από το στόμα μου. Ας αναμένεται σαν τη βροχή ο λόγος μου, και ας κατέβουν σαν τη δροσιά τα ρήματά μου». Αυτή είναι η δροσιά που ανατέλλει και ζωοποιεί τους νεκρούς. Όπως ακριβώς και ένας άλλος προφήτης αναφωνεί, λέγοντας: «Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα, και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη· διότι η δροσιά που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία γι' αυτούς». Διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό, και τίποτα δεν είναι αδύνατο για αυτόν. Διότι είτε πρόκειται για ανθρώπους, είτε για γη, είτε για τα πελάγη των θαλασσών, είτε για τις αβύσσους, είτε για οποιαδήποτε άλλη κτίση, τα πάντα βρίσκονται στο χέρι του, και μπροστά του είναι σαν να μην υπάρχουν. Και ας σε πείσει ο προφήτης, λέγοντας: «Ποιος μέτρησε με το χέρι του το νερό, και τον ουρανό με τη σπιθαμή, και όλη τη γη με μια χούφτα; Ποιος ζύγισε τα βουνά σε σταθμά και τις κοιλάδες σε ζυγαριά;» Και πάλι λέει: «Όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν μια σταγόνα από τον κουβά και σαν το ελάχιστο βάρος της ζυγαριάς, και θα θεωρηθούν σαν σάλιο. Ο δε Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση προσφοράς, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, και όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν ένα τίποτα». Ο δε Αββακούμ λέει: «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα· Κύριε, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην».

Όταν στηθούν οι θρόνοι, και καθίσει ο Παλαιός των ημερών, και ανοιχτούν τα βιβλία, και ρεύσει ποταμός πυρός, και το φως θα βρίσκεται μπροστά, και το σκότος θα είναι ετοιμασμένο· και θα πορευθούν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, η οποία τώρα είναι κρυμμένη στον Χριστό και αργότερα θα φανερωθεί μαζί Του· ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα θα πορευθούν σε ανάσταση κρίσεως, για την οποία ήδη καταδικάστηκαν όσοι δεν πίστεψαν από τον λόγο που τους κρίνει· και τους μεν θα τους υποδεχθεί το ανέκφραστο φως και η θεωρία της αγίας και βασιλικής Τριάδος, η οποία θα εκλάμπει σαφέστερα και καθαρότερα και θα ενώνεται ολόκληρη με ολόκληρο τον νου, την οποία μάλιστα εγώ θεωρώ ως τη μόνη βασιλεία των ουρανών· για τους δε, μαζί με τα άλλα βάσανα, ή μάλλον πριν από τα άλλα, θα υπάρχει η αποπομπή τους από τον Θεό και η ατελεύτητη αισχύνη στη συνείδησή τους. Και αυτά μεν θα συμβούν αργότερα.

«Στα έσχατα όρια της σοφίας του ποιος έφτασε;» λέει ο Ιώβ. «Ποιος είναι σοφός, για να τα κατανοήσει αυτά;» και να μη μετρήσει με το ανέφικτο αυτό που υπερβαίνει κάθε μέτρηση; ΛΑ΄. Ας είναι λοιπόν άλλος τολμηρός και γενναίος ως προς αυτά, ή μάλλον ας μην είναι κανείς· εγώ πάντως διστάζω να αποδώσω οπωσδήποτε την παρούσα τιμωρία στην κακία, ή την παρούσα άνεση και ευημερία στην ευσέβεια. Υπάρχουν βέβαια περιπτώσεις που αυτό αποβλέπει σε κάτι χρήσιμο, είτε επειδή η κακία ανακόπτεται μέσω της κακοπάθειας των πονηρών, είτε επειδή η αρετή ανοίγει τον δρόμο της μέσω της ευημερίας των καλυτέρων. Δεν συμβαίνει όμως αυτό πάντοτε, ούτε κατά απόλυτο κανόνα, αλλά ανήκει αποκλειστικά στον μέλλοντα καιρό, κατά τον οποίο οι μεν θα λάβουν τα έπαθλα της αρετής, οι δε τα επιτίμια της κακίας. Διότι, όπως λέει, θα αναστηθούν οι μεν «εις ανάστασιν ζωής», οι δε «εις ανάστασιν κρίσεως». Τα παρόντα ανήκουν σε άλλον τύπο και σε άλλη παιδαγωγία, η οποία κατευθύνει τα πάντα προς τα εκεί, εφόσον και εκείνο που σε εμάς φαίνεται ως ανωμαλία, για τον Θεό ενέχει οπωσδήποτε κάποια ομαλότητα. Συμβαίνει όπως ακριβώς σε ένα σώμα με τις προεξοχές και τις εσοχές, τα μεγάλα και τα μικρά μεγέθη, καθώς και με τις εξάρσεις και τις υφέσεις της γης, όπου από τη μεταξύ τους σχέση συντίθεται και αναδεικνύεται η ομορφιά· επειδή και για έναν τεχνίτη, αυτό που στην ύλη φαίνεται προς το παρόν άτακτο και ανώμαλο, είναι άκρως έντεχνο εάν το προετοιμάζει για την κατασκευή κάποιου έργου. Και αυτό γίνεται κατανοητό και ομολογείται από εμάς, όταν πλέον αντικρίσουμε την ολοκληρωμένη ομορφιά του δημιουργήματος.

Αφού, λοιπόν, αυτά διαχωρίστηκαν με αυτόν τον τρόπο, αναθεματίζοντας κάθε αιρετική αντίληψη σχετικά με τα θεία δόγματα, πιστεύουμε, όπως διδαχθήκαμε από τη φωνή του Κυρίου, στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, ομολογώντας μαζί με αυτή την πίστη και την οικονομία που επιτελέστηκε από τον Δεσπότη της κτίσεως υπέρ των ανθρώπων. Ο Οποίος, αν και υπήρχε στη μορφή του Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό Του λαμβάνοντας μορφή δούλου και, αφού σαρκώθηκε στην αγία Παρθένο, μας λύτρωσε από τον θάνατο στον οποίο κρατιόμασταν όντας πουλημένοι εξαιτίας της δικής μας αμαρτίας, δίνοντας ως αντάλλαγμα για τη λύτρωση των ψυχών μας το τίμιο αίμα Του, το οποίο έχυσε πάνω στον σταυρό· και αφού άνοιξε τον δρόμο σε εμάς για την εκ νεκρών ανάσταση μέσω του εαυτού Του, θα έλθει στους καθορισμένους καιρούς μέσα στη δόξα του Πατρός, για να κρίνει την κάθε ψυχή με δικαιοσύνη, όταν όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή Του, και θα εξέλθουν, εκείνοι μεν που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως. Προκειμένου, όμως, η αιρετική διαφθορά, που τώρα διασπείρεται από τον Ευνόμιο, να μην παρεισφρήσει ανεξέταστα σε κάποιον από τους πιο απλοϊκούς και βλάψει τον ακέραιο άνθρωπο, αναγκαστικά θα προσπαθήσουμε, παραθέτοντας τμηματικά την έκθεση πίστεως που κυκλοφορεί από αυτούς, να ανασκευάσουμε την κακία του δόγματός τους.

Ας πιστέψουμε, λοιπόν, σε Εκείνον που λέει: «Διότι θα σαλπίσει και οι νεκροί θα αναστηθούν», και πάλι: «Έρχεται η ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του και θα εξέλθουν: εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως». Διότι δεν υπόσχεται μόνο, αλλά και με τα έργα, τα οποία εκτελεί καθημερινά, διδάσκει σαφώς ότι είναι παντοδύναμος· γιατί ούτε στην αρχή, όταν δημιουργούσε, κουράστηκε, ούτε, όταν μεταμορφώνει, θα στερηθεί σοφίας. Ας αναλογιστούμε τα παρόντα, και δεν θα δυσπιστήσουμε για το μέλλον· διότι, καθώς κάθε ενέργεια του Θεού συνοδεύεται από έκπληξη και από μέγα και ανέκφραστο θαύμα, όταν δούμε τις ομοιότητες των πατέρων και των προπάππων να μεταβαίνουν με ακρίβεια στις μορφές των απογόνων και τα παιδιά να γίνονται πιστά εκμαγεία των προπατόρων τους, τότε πράγματι υπερθαυμάζω την πάνσοφη τέχνη του αριστοτέχνη Θεού και Σωτήρα, πώς δηλαδή οι μιμήσεις αρχετύπων, που ούτε υπάρχουν πλέον ούτε φαίνονται, δημιουργούνται με απόρρητο μυστήριο και αναπλάθονται, εγείροντας, κατά κάποιον τρόπο, τους νεκρούς μέσω της ενέργειας των χαρακτηριστικών τους. Πολλές φορές, μάλιστα, τα ιδιώματα πολλών προσώπων συγχρόνως απεικονίζονται σε ένα σώμα: του πατέρα η μύτη, του παππού το μάτι, του θείου το βάδισμα, της μητέρας η φωνή, και ένας άνθρωπος μοιάζει σαν ένα φυτό που δέχθηκε τα μπόλια πολλών δέντρων και καρποφορεί μύρια είδη για αυτούς που θα συλλέξουν τους καρπούς του.

Όμως, δεν περιμένει όλους όσοι θα αναστηθούν από το χώμα της γης μία όμοια κατάσταση στη μετέπειτα ζωή, αλλά, όπως λέγει, «θα πορευθούν εκείνοι μεν που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, εκείνοι δε που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως». Επομένως, εάν ο βίος κάποιου αποβλέπει προς εκείνη την φοβερή κατάκριση, αυτός, έστω και αν μέσω της άνωθεν γεννήσεως συμβαίνει να συγκαταλέγεται στους αδελφούς του Κυρίου, διαψεύδει το όνομα αυτό, αρνούμενος, μέσω της μορφής της κακίας, τη συγγένεια με τον Πρωτότοκο. Ο δε μεσίτης Θεού και ανθρώπων, αυτός που ενώνει μέσω του εαυτού Του την ανθρώπινη φύση με τον Θεό, ενώνει μόνο εκείνο το οποίο είναι άξιο της συμφυΐας με τον Θεό. Διότι, όπως ακριβώς οικειώθηκε μέσα Του τον δικό Του άνθρωπο με τη δύναμη της θεότητας, ο οποίος αφενός ήταν μέρος της κοινής ανθρώπινης φύσεως, αφετέρου όμως δεν είχε υποκύψει στα πάθη της φύσεως που παρακινούν στην αμαρτία (διότι «αμαρτία», λέγει, «δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα Του»)· έτσι θα οδηγήσει και τον καθένα χωριστά σε συνάφεια με τη θεότητα, εάν δεν φέρουν πάνω τους τίποτα το ανάξιο της συμφυΐας με το Θείο. Αλλά εάν κάποιος είναι αληθινά ναός του Θεού, χωρίς να περικλείει μέσα του κανένα είδωλο και εγκαθίδρυμα κακίας, αυτός θα παραληφθεί από τον Μεσίτη προς μετουσία της θεότητος, έχοντας καταστεί καθαρός για την υποδοχή της δικής Του καθαρότητας.

Εφόσον λοιπόν αυτά πρόκειται να συμβούν έτσι, πρόσθεσε λέγοντας: «και πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, αυτοί μεν σε ζωή αιώνια, εκείνοι δε σε ονειδισμό και αισχύνη αιώνια, και οι συνετοί θα λάμψουν όπως η λαμπρότητα του στερεώματος, και από το πλήθος των δικαίων όπως τα άστρα στον αιώνα και ακόμη περισσότερο». Ποιοι λοιπόν είναι αυτοί που κοιμούνται «στο χώμα της γης» παρά τα σώματα των ανθρώπων, τα οποία, αναλαμβάνοντας τις δικές τους ψυχές, θα αναστηθούν, άλλοι μεν «σε ανάσταση ζωής», λαμβάνοντάς τα πίσω καθαρά, διαυγή και απαστράπτοντα «όπως η λαμπρότητα του στερεώματος», άλλοι δε «σε ανάσταση κρίσεως», λαμβάνοντάς τα πίσω ικανά να αντέξουν την αιώνια κόλαση· όπως λέει και ο Παύλος: «ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά σαν μέσα από φωτιά». Διότι και ο Κύριος στο ευαγγέλιο έχει πει κάτι παρόμοιο: «τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος» που φέγγει στη δόξα του. Και ο Ησαΐας λέει: «ξύπνα εσύ που κοιμάσαι και αναστήσου από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός». Και ο Κύριος πάλι: «αλήθεια σας λέω, έρχεται η ώρα και τώρα είναι, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού» «και θα αναστηθούν, όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως».

Και πάλι έρχεται φέροντας την αιώνια βασιλεία και θα μας αναστήσει όλους από τα μνήματα και «θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». «Αλήθεια σας λέω», λέει στους μαθητές του και στα πλήθη, παραγγέλλοντας ότι «έρχεται η ώρα, και είναι τώρα, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι ακούσουν θα ζήσουν». «Διότι έρχεται η ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως».

Έτσι λοιπόν πρέπει να αναγνωσθεί το χωρίο: Επειδή είναι Υιός ανθρώπου, μην απορείτε γι' αυτό. Επειδή φαινόταν ότι τα λεγόμενα προκαλούσαν αντίδραση σε όσους άκουγαν, και δεν τον θεωρούσαν τίποτε περισσότερο από έναν απλό άνθρωπο, ενώ όσα έλεγε ήταν ανώτερα από την ανθρώπινη φύση, ή μάλλον ανώτερα και από την αγγελική, και προσιδίαζαν μόνο στον Θεό· για να λύσει αυτήν την αντίρρηση, πρόσθεσε: Μην απορείτε που είναι Υιός ανθρώπου· διότι έρχεται ώρα κατά την οποία όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά, σε ανάσταση ζωής· ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως. Και για ποιον λόγο δεν είπε: Μην απορείτε που είναι Υιός ανθρώπου, διότι είναι και Υιός Θεού, αλλά μνημόνευσε την ανάσταση; Αυτό βέβαια το έθεσε πιο πάνω, λέγοντας: Θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού. Αν όμως εδώ το αποσιώπησε, μην απορήσεις.

Διότι, αναφέροντας το έργο, το οποίο ήταν αποκλειστικό γνώρισμα του Θεού, δίνει στους ακροατές τη δυνατότητα να συμπεράνουν από αυτό πλέον ότι ήταν και Θεός και Υιός του Θεού. Αν αυτό λεγόταν συνεχώς από τον ίδιο, θα τους προκαλούσε τότε δυσφορία· αποδεικνυόμενο όμως μέσω του συλλογισμού των θαυμάτων, καθιστούσε τη διδασκαλία λιγότερο επαχθή. Άλλωστε, και εκείνοι που συνθέτουν συλλογισμούς, όταν, αφού θέσουν τα δεδομένα, αποδείξουν ακλόνητα το ζητούμενο, πολλές φορές δεν εξάγουν οι ίδιοι το συμπέρασμα, αλλά, προδιαθέτοντας ευνοϊκότερα τον ακροατή και κάνοντας τη νίκη τους πιο λαμπρή, παρασκευάζουν τον ίδιο τον αντίπαλο να εκφέρει την απόφαση, ώστε οι παριστάμενοι να ταχθούν περισσότερο με το μέρος τους, εφόσον οι ίδιοι οι αντίδικοι εκφέρουν ψήφο υπέρ αυτών. Μνημονεύοντας, λοιπόν, την ανάσταση του Λαζάρου, αποσιώπησε την κρίση· διότι ο Λάζαρος δεν αναστήθηκε για τον σκοπό αυτό. Μιλώντας όμως για την καθολική ανάσταση, πρόσθεσε και το εξής, ότι «Εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά θα πορευτούν σε ανάσταση ζωής· ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως». Έτσι και ο Ιωάννης καθοδηγούσε τον ακροατή, μνημονεύοντας την κρίση, και λέγοντας ότι «Εκείνος που δεν πιστεύει στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του». Έτσι και ο ίδιος ο Χριστός μιλούσε στον Νικόδημο: «Διότι εκείνος που πιστεύει στον Υιό», του έλεγε, «δεν κρίνεται· ενώ εκείνος που δεν πιστεύει, έχει ήδη κριθεί». Έτσι και εδώ κάνει μνεία και για το δικαστήριο και για την κόλαση που επιφυλάσσεται για τις πονηρές πράξεις.

Διότι, επειδή ανέφερε πιο πάνω ότι «Εκείνος που ακούει τον λόγο μου και πιστεύει σε αυτόν που με έστειλε δεν κρίνεται», για να μη νομίσει κανείς ότι αυτό μόνο αρκεί για τη σωτηρία, πρόσθεσε και τα έργα του βίου, λέγοντας ότι «Εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά, θα αναστηθούν σε ανάσταση ζωής· ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως». Επειδή, λοιπόν, είπε ότι ολόκληρη η οικουμένη θα λογοδοτήσει σε αυτόν και ότι όλοι θα αναστηθούν από τη φωνή του, πράγμα καινοφανές και παράδοξο, το οποίο ακόμη και σήμερα δεν γίνεται πιστευτό από πολλούς, ακόμη και από εκείνους που φαίνεται ότι έχουν πιστέψει, πόσο μάλλον τότε από τους Ιουδαίους, άκουσε πώς το θεμελιώνει, συγκαταβαίνοντας πάλι στην αδυναμία των ακροατών: «Δεν μπορώ εγώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου».

Κατανόησε πώς αυτοί μεν που έπραξαν τα αγαθά μακαρίζονται και ενόσω ζουν και μετά θάνατον, και κατά την ημέρα της ανταποδόσεως θα εκπορευθούν σε ανάσταση ζωής, αυτοί δε που έπραξαν τα φαύλα και εδώ βάλλονται πάντοτε από όλους με κατάρες και δυσφημίες και ανασταίνονται όχι πλέον σε ανάσταση ζωής, αλλά κατακρίσεως.

Και ο θείος Δανιήλ γράφει: «Και κατά τον καιρό εκείνο θα εγερθεί ο Μιχαήλ, ο άρχων ο μέγας, ο οποίος στέκεται προστάτης των υιών του λαού σου· και θα υπάρξει καιρός θλίψεως, θλίψη τέτοια που δεν έχει ξαναγίνει από τότε που υπήρξε έθνος πάνω στη γη μέχρι τον καιρό εκείνο. Και κατά τον καιρό εκείνο θα σωθεί ο λαός σου, καθένας που θα βρεθεί γραμμένος στο βιβλίο. Και πολλοί από αυτούς που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, άλλοι για ζωή αιώνια, και άλλοι για ονειδισμό και αιώνια ντροπή. Και οι συνετοί θα λάμψουν όπως η λαμπρότητα του στερεώματος, και πολλοί από τους δικαίους σαν τα άστρα στους αιώνες και επέκεινα». —Λέγοντας ότι «πολλοί από αυτούς που κοιμούνται στο χώμα της γης θα εγερθούν», είναι φανερό ότι υποδηλώνει την ανάσταση των σωμάτων· διότι βεβαίως κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι οι ψυχές κοιμούνται στο χώμα της γης. Αλλά και ο Κύριος στα ιερά ευαγγέλια παρέδωσε ολοκάθαρα τη διδασκαλία για την ανάσταση των σωμάτων. «Διότι θα ακούσουν», λέει, «αυτοί που βρίσκονται στα μνημεία τη φωνή του Υιού του Θεού, και θα εξέλθουν αυτοί που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ αυτοί που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως».

«Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους.» «Πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγγέλους του, και τότε θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» «Αμέσως μετά τη θλίψη εκείνων των ημερών, ο ήλιος θα σκοτεινιάσει και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της, και τα άστρα θα πέσουν από τον ουρανό και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευτούν· και τότε θα φανεί το σημείο του Υιού του ανθρώπου στον ουρανό· και τότε θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης· και θα δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω σε νεφέλη με δύναμη και πολλή δόξα· και θα αποστείλει τους αγγέλους του με σάλπιγγα και φωνή μεγάλη, και θα συνάξουν τους εκλεκτούς του από τους τέσσερις ανέμους, από τα πέρατα των ουρανών έως τα άλλα πέρατά τους. Για την ημέρα όμως εκείνη και την ώρα κανείς δεν γνωρίζει, ούτε οι άγγελοι των ουρανών, παρά μόνο ο Πατέρας.» «Γρηγορείτε. διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα.» «Έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του· και θα βγουν όσοι έπραξαν τα αγαθά, σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως.» «Όπως έγινε στις ημέρες του Νώε, έτσι θα γίνει και στις ημέρες του Υιού του ανθρώπου.»

Διότι τα ίδια τα έργα του καθενός καταμαρτυρούν εναντίον του, όχι βγάζοντας φωνή, αλλά παρουσιαζόμενα τέτοια όπως ακριβώς έχουν διαμορφωθεί από εμάς. Πώς θα μπορέσω να φέρω προ των οφθαλμών σου τα φρικτά εκείνα; Εάν λοιπόν ακούσεις, εάν λοιπόν ενδώσεις, θυμήσου την ημέρα εκείνη, κατά την οποία αποκαλύπτεται η ένδοξη παρουσία του Χριστού. Τότε θα αναστηθούν, όσοι μεν έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής, όσοι δε τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως.

Σε Εκείνον λοιπόν που δημιούργησε όλα αυτά εκ του μηδενός και εξακολουθεί να δημιουργεί, δεν είναι αδύνατο να αναστήσει από τη γη τα νεκρωμένα και διεφθαρμένα σώματα, ώστε ο καθένας να λάβει την ανταπόδοση σύμφωνα με τα έργα του. Διότι, όπως λέει, ο παρών καιρός είναι καιρός εργασίας, ενώ ο μελλοντικός είναι καιρός ανταπόδοσης. Επειδή, πού θα βρισκόταν η δικαιοσύνη του Θεού, εάν δεν υπήρχε ανάσταση; Διότι πολλοί, αν και δίκαιοι, αφού υπέφεραν πολλές κακουχίες στον παρόντα βίο και τιμωρήθηκαν, θανατώθηκαν βίαια. Ενώ κάποιοι άλλοι, όντας ασεβείς και παράνομοι, ανάλωσαν την παρούσα ζωή μέσα στην τρυφή και την ευημερία. Ο Θεός όμως, επειδή είναι αγαθός και δίκαιος, όρισε ημέρα ανάστασης και εξέτασης, ώστε, αφού η κάθε ψυχή λάβει και πάλι το δικό της σώμα, ο μεν κακός, που απήλαυσε εδώ τα αγαθά, να κολαστεί εκεί για όσα αμάρτησε, ο δε αγαθός, που τιμωρήθηκε εδώ για όσα αμάρτησε, να γίνει εκεί κληρονόμος των αγαθών. «Διότι θα ακούσουν», λέει ο Κύριος, «όσοι βρίσκονται στα μνημεία τη φωνή του Υιού του Θεού, και θα εξέλθουν εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως», τότε που και θρόνοι θα στηθούν, και ο Παλαιός των Ημερών και Δημιουργός των πάντων θα καθίσει στον θρόνο, και θα ανοιχτούν βιβλία που θα έχουν καταγεγραμμένες τις πράξεις, τα λόγια και τις σκέψεις όλων μας, και ποταμός πυρός θα ρέει, και όλα τα κρυμμένα θα αποκαλυφθούν.

Και λέγει ο Βαρλαάμ: Από όσα έχουν ήδη συμβεί, απέκτησα την πλήρη βεβαιότητα και για τα μελλοντικά· διότι εκείνοι που τα κήρυξαν, αφού σε τίποτε δεν αστόχησαν ως προς την αλήθεια, αλλά στερέωσαν τα λεγόμενά τους με σημεία και τέρατα και με ποικίλες θαυματουργικές δυνάμεις, οι ίδιοι μάς δίδαξαν και περί των μελλοντικών. Όπως λοιπόν για τα παρόντα δεν δίδαξαν τίποτε το διεστραμμένο και πλαστό, αλλά όλα όσα είπαν και έπραξαν έλαμψαν πιο λαμπρά και από τον ήλιο, έτσι και για τα μελλοντικά αληθινά δογμάτισαν· τα οποία άλλωστε και ο ίδιος ο Κύριος ημών και Δεσπότης Ιησούς Χριστός επιβεβαίωσε με λόγια και με έργα. Διότι, λέγει, «αλήθεια σας λέω ότι έρχεται η ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν»· και πάλι: «Έρχεται η ώρα, κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν, εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως»· και πάλι, σχετικά με την ανάσταση των νεκρών, λέγει: «Δεν διαβάσατε αυτό που σας ελέχθη από τον Θεό, ο οποίος λέγει: Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ;».

9. Και πάλι ο θείος Γρηγόριος, στον λόγο του για την πληγή του χαλαζιού, προδιαγράφοντας εκείνη τη μέλλουσα κρίση, λέει: «Θα πορευτούν αυτοί που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, η οποία τώρα είναι κρυμμένη εν Χριστώ και αργότερα θα φανερωθεί μαζί Του· ενώ αυτοί που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως, στην οποία οι μη πιστεύοντες έχουν ήδη καταδικαστεί από τον λόγο που τους κρίνει».

Διότι τίποτε τέτοιο δεν μας παραδίδει η Γραφή, αλλά ο ίδιος που πρόκειται να μας κρίνει λέει: «Θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια»· και πάλι: «Θα εκπορευθούν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως», και πουθενά δεν αφήνει κάποιον ενδιάμεσο τόπο. Και αφού χώρισε όλους τους κρινόμενους σε δύο μερίδες, και έστησε τους μεν στα δεξιά, και τους δε στα αριστερά, και αφού ονόμασε τους μεν πρόβατα, και τους δε ερίφια, και μίλησε στον καθένα ξεχωριστά, πουθενά δεν παρουσίασε και κάποιους τρίτους, οι οποίοι οφείλουν να καθαριστούν μέσω εκείνου του πυρός. Φαίνεται λοιπόν ότι αυτό είναι το πυρ που αναφέρει και ο απόστολος, για το οποίο ο προφήτης Δαβίδ λέει: «Πυρ θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα»· και πάλι:

Και ο μακάριος Παύλος λέγει: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Και πάλι: «Κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, ο οποίος είναι ειδωλολάτρης, δεν έχει μερίδιο στη βασιλεία του Χριστού και του Θεού». «Και θα εξέλθουν», λέγει ο Κύριος, «όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως».

Δες, λοιπόν, εδώ τα προοίμια της αναστάσεως· διότι όπως ακριβώς εκείνους από τη γη των Χαλδαίων τους οδήγησε προς τη γη του Ισραήλ, έτσι και από ολόκληρη τη γη προς τη βασιλεία των ουρανών, αφού αναστήσει αυτούς που είναι άξιοί της, θα τους εισαγάγει. Διότι δεν είπε ο Κύριος ότι θα σας αναστήσω και θα σας εισαγάγω στη γη του καθενός και στη δική του πατρίδα, αλλ' ότι «έρχεται ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι ακούσουν θα ζήσουν· και θα εξέλθουν όσοι έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής», δηλαδή της θείας βασιλείας και της ατελεύτητης αγαλλιάσεως, «εκείνοι δε που έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως», δηλαδή κατακρίσεως και κολάσεως και θείας αποστροφής. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός γνώριζε εκ των προτέρων ότι επρόκειτο μερικοί από κακοφροσύνη να μην πιστέψουν στην ανάσταση, την προεικόνισε πριν από την παρουσία του Χριστού, τόσο με τα προαναφερθέντα ολότελα ξερά οστά μέσω του Ιεζεκιήλ, όσο και μέσω του Ηλία, με τον υιό της χήρας στα Σάρεπτα, και μέσω του Ελισσαίου, με το τέκνο της Σωμανίτιδας. Και όπως τότε έλεγαν οι Ιουδαίοι: «Τα οστά μας έχουν ξεραθεί, η ελπίδα μας έχει χαθεί», έτσι και μετά την παρουσία του Χριστού και τα θεία Του σημεία και την έγερση του Λαζάρου και κάποιων άλλων, καθώς και το άχραντο πάθος, την ταφή και την έγερση, πολλοί αθετούσαν την ανάσταση.

«Ο λόγος σας να είναι πάντοτε με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, για να γνωρίζετε πώς πρέπει να αποκρίνεστε στον καθένα.» Και πάλι ο Αδελφόθεος λέει: «Έτσι να μιλάτε και έτσι να πράττετε, σαν άνθρωποι που πρόκειται να κριθούν μέσω του νόμου της ελευθερίας.» Ώστε να είμαστε ασφαλείς και να μην πέσουμε σε πειρασμό σε ακατάλληλη στιγμή, αλλά να ξεφύγουμε από τα παρόντα κακά όπως από παγίδα. Και τέτοιος είναι μεν ο ανθρώπινος πειρασμός, δηλαδή ο ελαφρύς. Ο πειρασμός όμως των δαιμόνων, αυτός είναι ο εξαιρετικά βαρύς και αδυσώπητος, ο οποίος, καθώς είναι διαρκώς έτοιμος κάθε μέρα και ώρα και στιγμή στο να μας πειράζει, κάνει για εμάς την αντίσταση πάρα πολύ δύσκολη και τη νίκη δυσκατόρθωτη. Αλλά επειδή τα πάντα κατορθώνονται εκ φύσεως με την επιμέλεια, ας υπομείνουμε και ας νικήσουμε μαζί με τον Χριστό, διότι αυτός είναι που βαστάζει μαζί μας τους αγώνες: «Διότι χωρίς εμένα», λέει, «δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα.» Και ας σπεύσουμε να μην πέσουμε σε αυτόν τον πειρασμό ούτε να βρεθούμε υπό την εξουσία του διαβόλου, διότι εδώ δεν πρόκειται για εξορία σε νησί για λίγο χρόνο, αλλά για απόρριψη από τον Θεό και αποπομπή στο εξώτερο σκοτάδι. Και δεν πρόκειται εδώ για το να μαστιγωθεί κανείς τόσες και τόσες φορές, αλλά οι μαστιγώσεις είναι άπειρες και οι οδύνες ατελεύτητες: «Διότι θα αναστηθούν», λέει, «όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως.»

Διότι δεν είπε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα», αλλά «Σε εκείνον που με έστειλε». Εκείνος λοιπόν που πιστεύει σε αυτόν, δεν έρχεται σε κρίση, δηλαδή σε κόλαση, αλλά ζει αιώνια ζωή, μην υφιστάμενος τον ψυχικό και αιώνιο θάνατο, έστω κι αν υποστεί τον φυσικό και πρόσκαιρο. «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι έρχεται ώρα, και είναι τώρα, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι ακούσουν θα ζήσουν. Διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του, και του έδωσε εξουσία να κρίνει, επειδή είναι Υιός ανθρώπου. Μην απορείτε για αυτό, διότι έρχεται ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι είναι στα μνήματα θα ακούσουν τη φωνή του, και θα βγουν έξω, εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως». Αφού είπε πιο πάνω ότι όποιος δεν τιμά τον Υιό δεν τιμά τον Πατέρα, και αφού εξέφρασε κάποια υψηλά λόγια για τον εαυτό του, για να μη νομισθεί ότι αυτά που λέει είναι καύχημα και κενή αλαζονεία, παρέχει και την απόδειξη μέσω των έργων λέγοντας ότι «Έρχεται ώρα». Έπειτα, για να μην υποπτευθούμε ότι ο χρόνος είναι μακρινός, λέει: «Και είναι τώρα, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού», δηλαδή τώρα που εγώ βρίσκομαι ανάμεσά σας. Αυτά δε τα λέει για τους νεκρούς που επρόκειτο να αναστήσει, όπως τον γιο της χήρας, την κόρη του αρχισυνάγωγου, και τον Λάζαρο. Έπειτα προσθέτει και έναν συλλογισμό αποδεικτικό των όσων είπε. «

Αφού μίλησε για τη μερική ανάσταση, του Λαζάρου, εννοώ, και των άλλων, οι οποίοι βέβαια είχαν πεθάνει παλαιότερα, τώρα μιλάει για την καθολική: «Ότι έρχεται ώρα, κατά την οποία όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Θεού»· διότι εδώ μιλάει για την καθολική ανάσταση. Επειδή δε είπε παραπάνω ότι «Εκείνος που πιστεύει, δεν έρχεται σε κρίση», για να μην νομίσουμε ότι η πίστη μόνη της αρκεί για τη σωτηρία, λέει ότι «Θα αναστηθούν εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως, και εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής». Άρα, η πίστη μόνη της, χωρίς έργα, δεν δικαιώνει, αλλά πρέπει να συνυπάρχουν και τα έργα· διότι τότε κυρίως υφίσταται η πίστη. Πρόσεξε δε ότι η διδασκαλία γίνεται διπλή, μέσω του φόβου και της ιλαρότητας. Διότι το να κατακριθούν όσοι έπραξαν τα φαύλα προκαλεί φόβο· ενώ το να αναστηθούν στη ζωή όσοι έπραξαν τα αγαθά προτρέπει μέσω της ιλαρότητας. «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου· καθώς ακούω, κρίνω, και η κρίση η δική μου είναι δίκαιη· διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός που με έστειλε». Όπως ακριβώς ελέχθη και στα προηγούμενα, τα λόγια αυτά, το «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», και όσα είναι παρόμοια, αποδεικνύουν το απαράλλακτο του Υιού προς τον Πατέρα.