Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:32

Ποιος είναι δε ο τρόπος της αποστολής, και ο λόγος για τον οποίο έχει σταλεί, επειδή τα έχουμε πει ήδη προηγουμένως με πολλά λόγια, θα παραλείψουμε να μιλήσουμε περαιτέρω γι' αυτά. Όμως πρέπει να παρατηρήσουμε ωφέλιμα εκείνο, ότι δηλαδή λέει πως ο νόμος είναι θέλημα του Θεού και Πατρός. <Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή· άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα, και γνωρίζω ότι είναι αληθινή η μαρτυρία την οποία μαρτυρεί για εμένα.> Ο σοφότατος Σολομών συγκεντρώνοντας εκείνα για τα οποία κάποιος πολύ εύλογα θα καυχώταν και θα αναδείκνυε τον δικό του τρόπο ζωής ως αξιοζήλευτο, και προβάλλοντάς τα ταυτόχρονα στους πιο συνετούς για να τα μάθουν, λέει: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή του λόγου του»· και πάλι: «Ας σε εγκωμιάζει ο πλησίον και όχι το δικό σου στόμα, ο ξένος και όχι τα δικά σου χείλη». Διότι είναι όντως φορτικό και πράγμα ανυπόφορο για τους ακροατές το να μη θέλουν κάποιοι να επαινούνται από τα λόγια άλλων, αλλά να αποδίδουν αχαλίνωτα στον εαυτό τους τα πιο ωραία και εξαιρετικά προτερήματα. Και θα ήταν πολύ φυσικό να μην γίνεται πιστευτός ένας τέτοιος λόγος· διότι από τη φύση μας, παρασυρόμενοι σαν από κάποιες φυσικές και αναγκαίες έλξεις φιλαυτίας, σπεύδουμε στο να μην αποδίδουμε τίποτα το φαύλο στον εαυτό μας, αλλά να του προσάπτουμε πάντοτε, και χωρίς να λέμε πάντοτε την αλήθεια, εκείνα χάρη στα οποία κάποιος νομίζει ότι φαίνεται κόσμιος και αγαθός.

Επειδή λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός απέδιδε στον εαυτό του το να κρίνει δίκαια, έχοντας πει ρητώς ότι δεν μπορεί να πράττει τίποτα από μόνος του, αλλά ότι καθιστά το θέλημα του Πατρός σαν κανόνα για όλα όσα πρέπει να πράξει, και λέγοντάς το αυτό, παρουσιάστηκε ο ίδιος ως μάρτυρας του εαυτού του, αν και ήταν αληθής, αναγκαστικά, προνοώντας και για τη σοφιστεία των Φαρισαίων, αυτό που επρόκειτο να πουν από την αμάθειά τους· διότι δεν γνώριζαν ότι ήταν Θεός κατά φύση· το φέρνει στο προσκήνιο προκαταβολικά και λέει: Θα πείτε βεβαίως, ακολουθώντας τις συνήθειες των πολλών, και μη ξεφεύγοντας από την αλαζονεία που προσιδιάζει στους Ιουδαίους: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή.» Αλλά σε αυτό πάλι θα ακούσετε ως απάντηση, λέει: Ανέχομαι ακόμη αυτούς που με δυσφημούν, και δεν οργίζομαι καθόλου υπερβολικά για τα λόγια που ξεστομίζετε από την προσφιλή σας αμάθεια· δέχομαι καθ' υπόθεση, ότι ορθώς ειπώθηκε από εσάς και αυτό· έστω ότι απορρίπτετε τη δική μου φωνή, υπάρχει άλλος που μαρτυρεί για εμένα.

Άλλο. «Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν είναι αληθής· άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα, και γνωρίζω ότι είναι αληθινή η μαρτυρία που δίνει για εμένα. Εσείς στείλατε απεσταλμένους στον Ιωάννη, και αυτός μαρτύρησε την αλήθεια. Εγώ, όμως, δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο». Μαρτύρησε μεν την αλήθεια και ο μακάριος Βαπτιστής για τον Σωτήρα, λέγοντας: «Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Επειδή όμως άπαξ και λέει ο Σωτήρας ότι δεν επιθυμεί να λάβει τη μαρτυρία από άνθρωπο, και ότι άλλος είναι ο αληθινός μάρτυρας για αυτόν, ποιος άραγε είναι αυτός, ο οποίος είναι μάλιστα πιο αξιόλογος και από τη φωνή του Ιωάννη;

Ο λόγος αυτός πτοεί εκείνους που δεν έχουν καταξιωθεί να λάβουν το Άγιο Πνεύμα. «Διότι κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι». Επειδή το όνομα Ιησούς το προφέρουν και οι Ιουδαίοι, αλλά δεν τον θεωρούν Κύριο. Και οι Αρειανοί προφέρουν το όνομα και τον αποκαλούν Θεό, όμως τον θεωρούν θετό και όχι αληθινό, επειδή δεν μετείχαν στο Άγιο Πνεύμα. Διότι, εάν κάποιος δεν δεχθεί το Άγιο Πνεύμα, δεν αποκαλεί τον Ιησού όντως Κύριο, ούτε όντως Θεό, ούτε όντως Υιό του Θεού, ούτε όντως αιώνιο βασιλιά. Ας μάθουν, λοιπόν, όσοι έχουν σχηματίσει εσφαλμένη αντίληψη, ότι σε όλα ο Μονογενής Υιός του Θεού δεν θέλει να μαρτυρεί για τον εαυτό Του. Διότι έτσι είπε στο Ευαγγέλιο: «Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν έχει ισχύ· άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα». Και ποιος είναι ο άλλος παρά εκείνος που βεβαίωσε με φωνή από τον ουρανό: «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα»; Ο ίδιος όμως που λέει «Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν έχει ισχύ», λέει πάλι: «Ακόμη και αν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου είναι αληθινή», και πάλι: «Τα ίδια τα έργα που μου έδωσε ο Πατέρας μαρτυρούν για εμένα», και πάλι: «Ο Μωυσής έγραψε για εμένα» και «Ο Μωυσής μαρτυρεί για εμένα». Το πρώτο βέβαια, το «Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν έχει ισχύ», το είπε επειδή πολλοί δοξάζουν τον εαυτό τους και μαρτυρούν για τον εαυτό τους, προκειμένου να αποκόψει την καύχηση εκείνων που καυχώνται και εκείνων που συνιστούν τους εαυτούς τους.

Και αν κάποιος – επειδή ο Πατέρας ποτέ δεν νοείται ως Υιός και ο Υιός ποτέ δεν νοείται ως Πατέρας, θεωρώντας τον Υιό έτερο από τον Πατέρα, επειδή άλλος είναι ο Πατέρας και άλλος ο Υιός, καθώς έχει ειπωθεί: «άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα» και, όπως λέει, «μαρτυρεί ο Πατέρας που με έστειλε» – εξαιτίας αυτής της ευσεβούς ιδιότητας των προσώπων, του Πατέρα και του Υιού, όπως νοείται μέσα στην Εκκλησία, φοβούμενος μήπως ο Υιός θεωρηθεί ταυτόσημος με τον Πατέρα, ισχυριστεί ότι ο Υιός είναι ανόμοιος κατ' ουσίαν προς τον Πατέρα, ας είναι ανάθεμα.

Ο δε Υιός, όταν παραβάλλεται προς τον Πατέρα, δεν θα είναι βεβαίως Θεός και του ίδιου του Πατέρα, αλλά μονογενής και αγαπητός Υιός του και «εικόνα του αόρατου Θεού» και «απαύγασμα» της πατρικής δόξας. Σέβεται και προσκυνεί και δοξάζει τον δικό του Πατέρα, αναγνωρίζοντάς τον ως Θεό και δικό του (στον οποίο, όπως έχει καταγραφεί, προσεύχεται, τον οποίο ευχαριστεί, στον οποίο γίνεται «υπήκοος μέχρι θανάτου»), και ομολογεί ότι ζει «διά τον Πατέρα» και ότι δεν μπορεί να πράξει τίποτα χωρίς τον Πατέρα, ούτε να κάνει το δικό του θέλημα αλλά το θέλημα του Πατέρα. Λέει, λοιπόν, με αυτές ακριβώς τις λέξεις: «διότι έχω κατέβει από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», και πάλι: «εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από μόνος μου· κρίνω σύμφωνα με ό,τι ακούω, και η δική μου κρίση είναι δίκαιη, διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε». Και ότι αυτός που τον έστειλε ήταν διαφορετικός από τον ίδιο, το αποδεικνύει λέγοντας στη συνέχεια: «εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή· άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα». Έπειτα, αφού μνημονεύσει τον Βαπτιστή, διδάσκει ότι ο Πατέρας είναι μάρτυράς του, λέγοντας: «και ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός έχει μαρτυρήσει για εμένα», και προσθέτει: «εάν με αγαπούσατε, θα χαιρόσασταν που πηγαίνω προς τον Πατέρα· διότι ο Πατέρας μου είναι ανώτερός μου». Μέσα από όλα αυτά, αποδεικνύει ότι ο ίδιος είναι έτερος από τον Πατέρα.

Ο ίδιος ο Ιωάννης διδάσκει λέγοντας: «Για να πιστέψουν όλοι δι' αυτού». Και ο ίδιος ο Χριστός, έχοντας πει ότι «Δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο», για να μη φανεί στους ανόητους ότι περιπίπτει σε αντιφάσεις —αφού από τη μία έλεγε, «Άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα, και γνωρίζω ότι η μαρτυρία του είναι αληθινή», υποδηλώνοντας τον Ιωάννη, και από την άλλη έλεγε, «Δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο»— έδωσε γρήγορα τη λύση, λέγοντας: «Αλλά τα λέω αυτά για εσάς, για να σωθείτε». Ήταν σαν να έλεγε: «Ως προς το ότι βέβαια είμαι Θεός, και γνήσιος Υιός του Θεού, και [ότι προέρχομαι] από εκείνη την άφθαρτη και μακάρια ουσία, δεν έχω ανάγκη από κανέναν για να δώσει μαρτυρία».

Ομιλία Μ΄. «Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή. Άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα, και γνωρίζω ότι η μαρτυρία του είναι αληθινή». Α΄. Εάν κάποιος επιχειρούσε να ανασκάψει μια μεταλλειοφόρο έκταση, όντας άπειρος σε αυτήν την τέχνη, δεν θα εξήγαγε χρυσό, αλλά συγχέοντας τα πάντα απλώς και συλλήβδην, θα υπέμενε κόπο ανώφελο και επιζήμιο. Έτσι και με τις θείες Γραφές, όσοι δεν γνωρίζουν τη λογική τους ακολουθία, ούτε εξετάζουν τα ιδιώματα και τους κανόνες τους, αλλά τα προσεγγίζουν όλα απλοϊκά και με έναν μόνο τρόπο, αναμειγνύοντας τον χρυσό με το χώμα, ποτέ δεν πρόκειται να βρουν τον θησαυρό που είναι κρυμμένος σε αυτές. Αυτά τα είπα τώρα, επειδή το προκείμενο σε εμάς χωρίο έχει μεν πολύ χρυσό, ο οποίος όμως δεν είναι ολοφάνερος, αλλά είναι καταχωσμένος από πάνω με πολλή ασάφεια.

Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, καταρρίπτει πρώτα τη φιλονικία τους, με το να εκθέσει αυτό που επρόκειτο να πουν και να δείξει ότι γνωρίζει τις απόκρυφες σκέψεις της διάνοιάς τους. Και αφού παρέχει αυτό ως πρώτη απόδειξη της δυνάμεώς του, ύστερα, μετά την αντίθεση, παρέχει και άλλες αποδείξεις, σαφείς και αναντίρρητες, παρουσιάζοντας τρεις μάρτυρες για τα λεγόμενα: τα έργα που επιτέλεσε ο ίδιος, τη μαρτυρία του Πατρός και το κήρυγμα του Ιωάννη. Και τοποθετεί πρώτη την ελάσσονα μαρτυρία, εκείνη του Ιωάννη. Διότι, αφού είπε: «Άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα, και γνωρίζω ότι είναι αληθινή η μαρτυρία του», πρόσθεσε: «Εσείς στείλατε απεσταλμένους στον Ιωάννη, και εκείνος μαρτύρησε υπέρ της αληθείας». Καίτοι, εάν δεν είναι αληθινή η δική σου μαρτυρία, πώς λες ότι «Γνωρίζω ότι είναι αληθινή η μαρτυρία του Ιωάννη» και ότι «Μαρτύρησε υπέρ της αληθείας»;

Ιω. 5, 31-34 Ή μάλλον θα μπορούσε να πει κανείς ότι το «εάν εγώ μαρτυρώ περί εμαυτού» και τα εξής, δεν λέγεται ως απόφανση ούτε προτείνεται από τον Δεσπότη, αλλά προβάλλεται ως αντίρρηση των Ιουδαίων και προέρχεται από εκείνους· επειδή, δηλαδή, ο Δεσπότης είπε πολλά και υψηλά για τον εαυτό Του, ότι «εκείνος που δεν τιμά» Αυτόν όπως τον Πατέρα «δεν τιμά ούτε τον Πατέρα», ότι «εκείνος που ακούει τον λόγο» Του «δεν έρχεται σε κρίση, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή», ότι «οι νεκροί» ακούγοντας «τη φωνή» Του θα ζήσουν και τα παρόμοια. Επειδή, λοιπόν, όταν τα έλεγε αυτά οι Ιουδαίοι δυσανασχετούσαν και επρόκειτο να Του πουν: «εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου, η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή» (διότι αυτό έπραξαν και αλλού). Προλαμβάνοντας, λοιπόν, αυτή την αντίρρηση, αποδεικνύει ότι δεν έχουν κανένα λογικό έρεισμα ούτε σε αυτό, λέγοντας για παράδειγμα: «Θα μου πείτε», λέει, «ότι λέγοντας αυτά εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου και η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή, αλλά και αυτή σας η πρόφαση έχει πλέον ανααιρεθεί. Διότι δεν είμαι εγώ ο μόνος που μαρτυρώ για τον εαυτό μου, αλλά και ο Ιωάννης, τον οποίο εσείς θαυμάζετε και θεωρείτε αξιόπιστο. Και γιατί λέω τον Ιωάννη; Αλλά και ο ίδιος ο Πατέρας μαρτύρησε διά του Πνεύματος, του οποίου τη μαρτυρία εσείς δεν ακούσατε, ούτε τώρα ούτε στο παρελθόν, ούτε αποκτήσατε ορθή αντίληψη για τη μακαρία και ακήρατη ουσία Του».

Ιωάν. 8, 14 Επειδή προηγουμένως αλλού είπε ότι «άλλος είναι αυτός που μαρτυρεί για εμένα» και παρουσίασε τον Ιωάννη, τον υπεράνθρωπο χαρακτήρα των έργων και τη μαρτυρία του ίδιου του Πατέρα μέσω της φωνής και του Πνεύματος, επειδή, λοιπόν, αυτά τα λέει εκεί, τώρα τους απαντά με τρόπο πιο δεσποτικό και θεοπρεπή, αποκαλύπτοντας την εξουσία και τη θεότητά του: Διότι δεν είναι, λέει, η δική μου μαρτυρία σαν τη δική σας, αλλά είναι θεϊκή και δεν επιδέχεται ούτε καν σκιά ψεύδους. Και εκεί μεν παρουσιάζει μάρτυρες, συγκαταβαίνοντας σε αυτούς, και με στοιχεία που θα μπορούσαν να πείσουν ακόμη και τους φιλόνικους, οδηγώντας τους μέσω αυτών στην πίστη προς αυτόν. Επειδή όμως παρέμεναν ακόμη στην απιστία και σε τίποτα δεν τους ωφέλησε η πολλή συγκατάβαση, καθώς βέβαια κατέχονταν από τη δική τους πώρωση, αποφαίνεται τώρα πιο δεσποτικά, επιπλήττοντας την ανοησία τους ως εξουσιαστής.

Διότι τίποτα ξένο και αλλότριο προς τον Πατέρα δεν μπορώ εγώ να κάνω. Επειδή ούτε θέλημα έχω διαφορετικό από το πατρικό, ούτε δύναμη. Και καθώς ακούω από τον Πατέρα, έτσι κρίνω. δηλαδή, όπως θα έκρινε ο ίδιος ο Πατέρας, έτσι κι εγώ. Και αυτά τα λέει για να δείξει, όπως πολλές φορές αναφέραμε, το απαράλλακτο και στα έργα, και στα λόγια, και στις κρίσεις. Διότι για να μη σκανδαλίζονται ορισμένοι βλέποντάς τον ως άνθρωπο, αναρωτώμενοι πώς αυτός που φαίνεται άνθρωπος θα μπορούσε να κάνει δίκαιη κρίση, αφού ο Δαβίδ είπε: «Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης», προηγήθηκε λέγοντας: «Μην απορείτε, διότι είμαι Υιός ανθρώπου». λέει δε και τώρα ότι η κρίση η δική μου είναι δίκαιη, διότι κρίνω, όπως ακούω τον Πατέρα μου να κρίνει. Επειδή δεν ζητώ το δικό μου θέλημα, αλλά του Πατέρα. Διότι εκείνος που θέλει να επιβάλει το δικό του βούλημα, ίσως θα μπορούσε να θεωρηθεί ύποπτος ότι διαφθείρει το δίκαιο. Εκείνος όμως που δεν επιδιώκει το δικό του, τι αφορμή θα μπορούσε να έχει ώστε να μην αποφασίζει δίκαια; Εγώ, λοιπόν, δεν ζητώ το δικό μου θέλημα. επειδή δεν έχω δικό μου θέλημα, αλλά ό,τι θέλει ο Πατέρας, εκείνο θέλω κι εγώ. «Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν είναι αληθής. Άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα, και γνωρίζω ότι είναι αληθινή η μαρτυρία που δίνει για εμένα. Εσείς στείλατε απεσταλμένους στον Ιωάννη, και αυτός έχει μαρτυρήσει υπέρ της αλήθειας. Εγώ, όμως, δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο, αλλά τα λέω αυτά, για να σωθείτε εσείς».

Επειδή ίσως εκείνοι επρόκειτο να του πουν, ότι «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου, και κανένας που μαρτυρεί για τον εαυτό του δεν είναι αξιόπιστος», απαντά προβάλλοντας ένσταση, ότι «Δεν μαρτυρώ εγώ για τον εαυτό μου· διότι τότε, σύμφωνα με τη δική σας γνώμη, δεν θα ήμουν άξιος να γίνω πιστευτός. "Άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα"», δηλαδή ο Ιωάννης. Το ότι λέει, όμως, πως «Ακόμη κι αν εγώ μαρτυρώ, η μαρτυρία μου είναι αληθινή», το λέει κατά συγκατάβαση· διότι, ακολουθώντας τον συλλογισμό των Ιουδαίων, λέει: Ας υποθέσουμε ότι εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου. Ακόμη λοιπόν κι αν εγώ μαρτυρώ, η μαρτυρία μου είναι αληθινή· διότι, εφόσον είμαι Θεός, είμαι αξιόπιστος. Ώστε το μεν πρώτο το είπε ενστατικά, ότι «Δεν μαρτυρώ εγώ, αλλά ο Πρόδρομος»· το δε δεύτερο κατά αντιπαράσταση, δηλαδή κατά παραχώρηση, ότι «Ακόμη κι αν εγώ μαρτυρώ, η μαρτυρία μου είναι αληθινή». Τρεις λοιπόν μάρτυρες έχω, λέει: τον Ιωάννη, τα έργα μου, και τον Πατέρα μου. Και τοποθετεί πρώτο τον Ιωάννη, ώστε να μην του πει κάποιος: «Τι γίνεται λοιπόν αν εκείνος μαρτύρησε για να σου κάνει χάρη;» Γι' αυτό λέει ότι «Εσείς οι ίδιοι στείλατε απεσταλμένους στον Ιωάννη». Και οπωσδήποτε δεν θα στέλνατε ανθρώπους να τον ρωτήσουν, αν δεν τον θεωρούσατε αξιόπιστο.