Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:35

«Τους ιερείς της θα ενδύσω με σωτηρία». Η σωτηρία αυτή είναι πάλι ο Χριστός, ο οποίος και στα ανωτέρω έχει ονομαστεί δικαιοσύνη. «Εκεί θα κάνω να ανατείλει κέρας στον Δαβίδ». Κατά τον χρόνο εκείνο κατά τον οποίο θα φανερωθεί το σωτήριο, είναι προφανές ότι θα ανατείλει η δόξα του Δαβίδ. «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Αυτό το αναφέρει για τον Ιωάννη, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και φώτιζε».

Διότι πώς να μην είναι εξαιρετικά ανώτερος, και πώς να μην είναι με κάθε τρόπο αξιοθαύμαστος, αυτός που έχει περιβληθεί τόσο μεγάλη αρετή, και είναι τόσο διαπρεπής στη δικαιοσύνη, ώστε να μιμηθεί τον ίδιο τον Χριστό, και λόγω της εξαιρετικής ομορφιάς της ευλάβειάς του, να θεωρείται τελικά ότι είναι το ίδιο το φως; Δεν ήταν λοιπόν, λέει, εκείνος το φως, αλλά είχε σταλεί για να δώσει μαρτυρία για το φως. Και λέγοντας «το φως», με την προσθήκη του άρθρου, δείχνει σαφώς ότι αυτό είναι ένα· διότι έτσι είναι σύμφωνα με την αλήθεια. Διότι δεν θα αρνηθούμε ότι δικαίως θα μπορούσε να ονομαστεί φως και ο μακάριος Βαπτιστής, ή και καθένας από τους άλλους αγίους, εξαιτίας αυτού που ειπώθηκε γι' αυτούς από τον Σωτήρα μας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Έχει ειπωθεί πάλι για τον άγιο Βαπτιστή: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Και: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που καίει και φέγγει· και εσείς θελήσατε για λίγο να αγαλλιαστείτε στο φως του». Αλλά, αν και οι άγιοι είναι φως και ο Βαπτιστής λύχνος, δεν θα αγνοήσουμε τη χάρη που τους δόθηκε και τη χορηγία από το φως. Διότι ούτε το φως μέσα στον λύχνο είναι δικό του, ούτε βέβαια ο φωτισμός μέσα στους αγίους, αλλά αναδείχθηκαν λαμπροί και διαυγείς με την έλλαμψη της αλήθειας, και «είναι φωστήρες στον κόσμο, προβάλλοντας τον λόγο της ζωής». Και ποια είναι η ζωή, της οποίας τον λόγο προβάλλοντας έγιναν φως, αν όχι βεβαίως ο ίδιος ο Μονογενής, που λέει: «Εγώ είμαι η ζωή»;

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΙ ΕΚΤΕΝΕΣΤΕΡΑ ΣΤΟ ΤΡΙΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. α. Ακριβής διερεύνηση, γιατί ο μακάριος βαπτιστής ονομάστηκε από τον Χριστό όχι μόνο λύχνος, αλλά καιόμενος και φαίνων, με βάση το προκείμενο ρητό: «Εκείνος ήταν ο λύχνος ο καιόμενος». β. Ότι ο Υιός είναι εικόνα του Θεού και Πατρός, στο οποίο περιλαμβάνεται και έλεγχος προς τους Ιουδαίους, ότι δεν κατανοούν τα όσα ειπώθηκαν μάλλον αινιγματικά μέσω του Μωυσή, με βάση το προκείμενο ρητό: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ», και τα εξής. γ. Ότι ο Μωυσής σήμαινε την έλευση του Σωτήρα, λέγοντας: «Προφήτη θα αναστήσει για εσάς ο Κύριος ο Θεός σας σαν κι εμένα». δ. Ότι πολλές φορές οι μεταβάσεις του Χριστού από την Ιερουσαλήμ δηλώνουν τη μετάθεση της χάριτος στα έθνη, και συγχρόνως γίνεται λόγος για τους πέντε κρίθινους άρτους και τα δύο ψάρια, με βάση το προκείμενο ρητό: «Και μετά από αυτά ο Ιησούς αναχώρησε πέραν της θαλάσσης της Τιβεριάδος». ε. Ότι ο Μονογενής είναι ο χαρακτήρας της υποστάσεως του Θεού και Πατρός, και δεν υπάρχει ούτε νοείται άλλος χαρακτήρας εκτός από αυτόν, με βάση το προκείμενο ρητό: «Την οποία ο Υιός του ανθρώπου θα σας δώσει», και τα εξής.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΒΙΒΛΙΟ Γ. Ακριβής έρευνα γιατί ο μακάριος Βαπτιστής ονομάστηκε από τον Χριστό όχι απλώς λύχνος, αλλά καιόμενος και φαίνων. Μόλις τώρα που σταματήσαμε την γραφίδα στο δεύτερο βιβλίο, και αφού διαπλεύσαμε το πλατύ και βαθύ πέλαγος των θείων θεωρημάτων, νομίζοντας ότι καταπλέουμε έτσι στο τέλος σαν σε λιμάνι, και σχεδόν δένοντας το σκάφος στη στεριά, βλέπουμε την αρχή μιας άλλης θάλασσας, δηλαδή τον δρόμο για τα επόμενα, τον οποίο πρέπει να διανύσουμε με κάθε σπουδή, όπως μας παρακινεί ο ίδιος ο σκοπός του εγχειρήματος, αλλά μας πείθει εξίσου και το ρητό: «Διότι των αγαθών κόπων ο καρπός είναι ένδοξος». Εμπρός λοιπόν, αναλαμβάνοντας πάλι θαρραλέο φρόνημα, ας επιτρέψουμε στον αγαθό και φιλάνθρωπο Θεό να κατευθύνει την πορεία μας. Διότι, ανοίγοντας σαν ιστίο το πλάτος της διανοίας μας, και δεχόμενοι την χάρη του Πνεύματος σαν ούριο άνεμο από την πρύμνη, ας προχωρήσουμε σε βαθιά έρευνα. Επειδή ο Χριστός είναι εκείνος που δίνει δρόμο μέσα στη θάλασσα και μονοπάτι μέσα στο νερό. Το δεύτερο βιβλίο μας, λοιπόν, τελείωσε στο χωρίο: «Εγώ όμως δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο, αλλά τα λέω αυτά για να σωθείτε εσείς».

Ας αρχίσουμε, λοιπόν, με το τρίτο, συνδέοντας με τη σειρά τα όσα ακολουθούν από αυτά που λέει ο Χριστός για τον άγιο Βαπτιστή: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και έφεγγε, και εσείς θελήσατε να αγαλλιάσετε για λίγο στο φως του». Παρομοιάζει τον άγιο Βαπτιστή με λύχνο, διότι, σύμφωνα με το φυσικό μέτρο που προσιδιάζει στον άνθρωπο, έλαμψε πριν από την παρουσία Του, χωρίς όμως να χρησιμοποιεί δικό του φως. Διότι το φως στον λύχνο δεν είναι δικό του, αλλά προέρχεται από έξω, είναι εισηγμένο και προστιθέμενο. Έτσι μπορεί να δει κανείς και στους αγίους τον φωτισμό που προέρχεται από τον Χριστό εν Πνεύματι. Γι' αυτό, άλλωστε, με μεγάλη ευγνωμοσύνη, έχοντας το σωστό φρόνημα και πράττοντας ορθά, και οι ίδιοι ομολογούν με τη δική τους φωνή: «Διότι από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Διότι ο Μονογενής είναι φως κατά φύση, καθώς έλαμψε από φως, εννοώ από την ουσία του Πατρός. Η κτίση όμως μετέχει σε Αυτόν, και κάθε ον που διαθέτει τη δύναμη του λογικεύεσθαι και του φρονείν, είναι σαν ένα σκεύος ικανό να γεμίζει από το θείο φως, άριστα κατασκευασμένο από τον αριστοτέχνη των πάντων Θεό. Λύχνος, λοιπόν, είναι ο μακάριος Βαπτιστής, σύμφωνα με τον λόγο που ήδη εξηγήσαμε. Λέγοντας δε αυτό, ο Σωτήρας κατ' οικονομίαν καλεί τους ανόητους Φαρισαίους να θυμηθούν τη φωνή του Θεού και Πατρός, ο οποίος λέει κάπου γι' αυτόν: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου».

Εκείνος λοιπόν, λέει, ήταν ο λύχνος, και εσείς θελήσατε να αγαλλιάσετε για λίγη ώρα στο φως του. Διότι έπρεπε να αποδείξει ότι οι Φαρισαίοι όχι μόνο απομακρύνονταν εύκολα από το πρέπον και, λόγω της μεγάλης ανοσιότητας των τρόπων τους, απωθούσαν την επιθυμία να πιστέψουν, αλλά και να τους ελέγξει ως άστατους. Επίσης, ότι σε καμία περίπτωση δεν ήταν συνηθισμένοι να παραμένουν προσηλωμένοι στην επιθυμία των αγαθών, αλλά, αφού τα γεύονταν μόλις και μετά βίας, και αφού επαινούσαν μόνο με λόγια εκείνους που φαίνονταν να είναι σεβαστοί, δεν ντρέπονταν να μεταπηδούν γρήγορα στην αντίθετη κατάσταση· διότι αυτό νομίζω ότι σημαίνει το να θελήσετε να αγαλλιάσετε για λίγη ώρα στο φως του. Διότι στην αρχή θαύμαζαν υπερβολικά τον άγιο Βαπτιστή, ως ασκητή, ως φιλόθεο, ως υπόδειγμα κάθε ευσέβειας, αλλά αυτοί που τον τιμούσαν με τον θαυμασμό τους, πάλι τον υβρίζουν, μη ανεχόμενοι να τον ακούν να λέει το: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας». Διότι κάνοντας ακριβώς αυτό, καταδικάζονται σαφώς μέσω της απείθειάς τους.

Ήδη, λοιπόν, όπως νομίζω, ακολουθώντας τον συνηθισμένο και καθιερωμένο στους πολλούς τρόπο ερμηνείας του προκειμένου, εκθέσαμε τη θεώρησή του σύμφωνα με τις δυνάμεις μας. Επειδή όμως ο λόγος του Σωτήρα φαίνεται να μας κατευθύνει σε βαθιές έννοιες και σχεδόν να μας εξαναγκάζει να προσεγγίσουμε βαθύτερα νοήματα, υποδηλώνοντας όχι απλώς ότι ο Ιωάννης ήταν λύχνος, αλλά ότι ήταν καιόμενος και φαίνων, θεωρούμε αναγκαίο, προσεγγίζοντας με μεγαλύτερη οξύνοια τη δύναμη των λεγομένων, να ιχνηλατήσουμε το κάλλος της αλήθειας. Θα παρατεθεί λοιπόν πάλι ενώπιόν μας το ίδιο το ρητό. «Εκείνος ήταν ο λύχνος», λέει. Θα αρκούσε και μόνο μέσω αυτού να καταδείξει τον άγιο Βαπτιστή, ώστε οι ακροατές να ανατρέξουν νοερά στην προφητεία γι' αυτόν, η οποία έχει ως εξής: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Επειδή όμως προσθέτει, εκτός από το να τον αποκαλέσει λύχνο, το «καιόμενος και φαίνων», είναι προφανές βεβαίως ότι δεν παραπέμπει τον ακροατή μόνο στη φωνή του προφήτη, αλλά και σε κάποια νομική διατύπωση, η οποία προτύπωνε και πάλι ως τύπο και σκιά τη δαδουχία του Ιωάννη, την οποία εκείνος καλώς επιτέλεσε δίνοντας μαρτυρία για τον Δεσπότη Χριστό. Καθώς δε οι υπερόπτες Φαρισαίοι ασχολούνταν συνεχώς με τα λόγια του Μωυσή, τους ελέγχει πάλι ως αμαθείς και ότι φαίνονταν μάλλον σοφοί κατά φαντασίαν, παρά ότι ήταν όντως νομομαθείς.

Αυτός λοιπόν είναι ολόκληρος ο σκοπός του λόγου· θεωρώ δε ότι πρέπει αναντίρρητα, παραθέτοντας και το ίδιο το θείο λόγιο, να αναδείξουμε πλέον τον μακάριο Βαπτιστή όχι απλώς ως λύχνο, αλλά ως λύχνο που καίει και φωτίζει.

Έτσι λοιπόν πιστεύουμε ότι και ο θεσπέσιος Βαπτιστής εξέλαμψε το φως της μαρτυρίας του για τον Σωτήρα μας, λαμβάνοντας τη δύναμη να φωταγωγεί όχι από αλλού, παρά από το νοητό έλαιο, το οποίο έχει τη δύναμη και την καταλληλότητα να ανάψει μέσα μας το θείο φως, πράγμα που και ο ίδιος ο Σωτήρας υπέδειξε αινιγματικά λέγοντας: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης, και τι άλλο θέλω αν έχει ήδη ανάψει;». Επομένως, ως τύπος πάλι, ο λύχνος που καίει και φέγγει διαπαντός στη Σκηνή του Μαρτυρίου ήταν ο μακάριος Βαπτιστής. Και το ότι αυτός φέγγει μέσα στη Σκηνή του Μαρτυρίου, σημαίνει εύλογα ότι ο δικός του φωτισμός είναι δεκτός στις εκκλησίες, και δεν θα μείνει έξω από την ιερή και θεία αυλή του Σωτήρα. Όμως, το ότι ο λύχνος φαίνεται έξω από το καταπέτασμα, φαίνεται να υποδηλώνει ότι θα φέρει τον πιο απλό και εισαγωγικό φωτισμό, λέγοντας: «Μετανοείτε, γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Από τα κρυμμένα όμως μέσα από το καταπέτασμα, δηλαδή τα μυστήρια του Σωτήρα μας, δεν φανερώνει απολύτως τίποτα. Διότι δεν βάπτισε για μετουσία του Αγίου Πνεύματος, ούτε ο δικός του φωτισμός εισήγαγε στο εσωτερικό του καταπετάσματος. Διότι αφορούσε την εξωτερική σκηνή «η οποία ακόμη διατηρούσε τη στάση της», σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου.

Για να σε διδάξει λοιπόν ο Θεός ότι μέσω αυτού προτύπωνε τον προάγγελο του Σωτήρα, συνάπτει αμέσως την επιλογή εκείνων που θα ιεράτευαν. Θα αναχθείς πάλι, αναλογιζόμενος όλο το νόημα του κεφαλαίου, σε μια τέτοιου είδους θεωρία, καθόλου άκομψη, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται: στο τέλος της Σκηνής έχει εισαχθεί η διάταξη για τον λύχνο, μετά την οποία ακολουθεί αμέσως η προβολή και η καθιέρωση των ιερέων. Διότι στο τέλος του νόμου και των προφητών έλαμψε η προπορευόμενη «Φωνή βοώντος στην έρημο», όπως έχει γραφτεί, «ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας», μετά τον οποίο ακολουθεί αμέσως η χειροτονία και η ανάδειξη των αγίων αποστόλων μέσω του Χριστού· διότι ο Κύριος «εξέλεξε δώδεκα, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους». Και αφού με αυτά έχει ολοκληρωθεί για εμάς η θεώρηση σχετικά με τον λύχνο, ας δούμε πάλι τα λόγια του Σωτήρα: «Εκείνος ήταν ο λύχνος», λέει, «που έκαιγε και έφεγγε, και εσείς θελήσατε να αγαλλιάσετε προς ώραν στο φως του». Κατηγορεί τους Φαρισαίους για έξη αμαθή και δύσκολη στο να αχθεί σε υπακοή, και τους ελέγχει πάλι ότι νοσούν από ασύγκριτη απαιδευσία, μη όντας σε θέση να κατανοήσουν ούτε αυτά που ισχυρίζονταν ότι γνώριζαν, και έχοντας απομακρυνθεί πάρα πολύ από την ακριβή γνώση του νόμου, αγνοώντας παντελώς όσα ο νομοθέτης προτύπωνε μέσα από σύμβολα μέσω του Μωυσή.

Διότι λέγοντας ότι «εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και φώτιζε», τους ελέγχει ευλόγως ως ανθρώπους που δεν έχουν κατανοήσει ακόμη αυτό που σκιαγραφούνταν από παλιά μέσα από τα νομικά αινίγματα. Και με το να πει «Εσείς όμως θελήσατε να αγαλλιάσετε για λίγη ώρα στο φως του», πάλι τους παρουσιάζει να προτάσσουν πάντοτε το δικό τους θέλημα έναντι της άνωθεν απόφασης, και να έχουν συνηθίσει να ακολουθούν μόνο όσα οι ίδιοι επιθυμούν. Διότι, λέγει, ενώ ο νομοθέτης διέταξε να φέγγει και να καίει ο λύχνος διαπαντός, εσείς δεν θελήσατε να φέγγει για πάντα, αλλά μόνο για μία ώρα, δηλαδή για ένα εντελώς ελάχιστο χρονικό διάστημα. Επειδή, αφού στην αρχή τον θαυμάσατε, κατόπιν σβήσατε, όσον αφορά το δικό σας μέρος, το φως του λύχνου, επικρίνοντας εντελώς παράλογα αυτόν που είχε σταλεί από τον Θεό, και όχι μόνο αρνούμενοι οι ίδιοι να βαπτιστείτε, αλλά εμποδίζοντάς τον και από το να βαπτίζει άλλους· διότι στείλατε απεσταλμένους προς αυτόν λέγοντας: «Τότε γιατί βαπτίζεις;», δηλαδή γιατί φωτίζεις οδηγώντας στη μετάνοια και στην επίγνωση του Χριστού; Επομένως, ο Σωτήρας απήγγειλε κατηγορία αφέλειας και συνάμα παρανομίας στους ανόητους γραμματείς και Φαρισαίους, υπερασπιζόμενος πάλι τα λόγια του Ιωάννη. Αυτό ακριβώς νομίζω πως εννόησε και κατανόησε άριστα ο μακάριος Λουκάς, και γι' αυτό κατακρίνει εντόνως τη δική τους απόνοια, λέγοντας: «Και όλος ο λαός, όταν άκουσε» –τα λόγια του Σωτήρα δηλαδή– «εδικαίωσε τον Θεό, καθώς βαπτίστηκε με το βάπτισμα του Ιωάννη».

Και αναλύσαμε βέβαια εκτενέστερα αυτά τα ζητήματα, όταν μας τέθηκε το χωρίο στην αρχή του βιβλίου: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και έφεγγε»· τα θίξαμε όμως τώρα κάπως παρεμπιπτόντως, επειδή ήταν αναγκαίο, μετά την αναχώρηση του Ιωάννη, να δείξουμε ότι η ανάδειξη των αγίων αποστόλων βρισκόταν πολύ κοντά και ακολουθούσε αμέσως.

«Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί. Και όλα τα στρεβλά θα γίνουν ευθεία, και η τραχιά οδός πεδιάδα, και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε». Λέγοντας ότι έχει λυτρωθεί ο Ισραήλ και ότι έχει απαλλαγεί από τα παραπτώματά της η Ιερουσαλήμ και έχοντας προστάξει να την παρηγορήσουν, υποδεικνύει ότι ο καιρός της παρηγοριάς ακολουθεί σχεδόν κατά πόδας τα λεγόμενα και έρχεται γρήγορα. Και αυτός είναι ο καιρός της παρουσίας του Σωτήρα μας, του οποίου πρόδρομος εμφανίστηκε ο θεσπέσιος Βαπτιστής στην έρημο της Ιουδαίας, φωνάζοντας δυνατά και λέγοντας: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου. Κάντε ευθείες τις οδούς του Θεού μας». Έχοντας προγνωρίσει ακριβώς αυτό εν πνεύματι, και ο μακάριος Ζαχαρίας, που ήταν πατέρας του Ιωάννη, προφήτευσε λέγοντας: «Και εσύ, παιδί, προφήτης του Υψίστου θα ονομαστείς. Διότι θα προπορευτείς μπροστά από το πρόσωπο του Κυρίου για να ετοιμάσεις τις οδούς του». Και για αυτόν έλεγε ο Σωτήρας προς αυτούς: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και έλαμπε. Εσείς όμως θελήσατε να αγαλλιάσετε προσωρινά στο φως του». Διότι Ήλιος της δικαιοσύνης και αληθινό φως είναι ο Χριστός. Με λύχνο όμως παρομοιάζει η ιερή Γραφή τον μακάριο Βαπτιστή.

Και πώς δεν θέλουν να κατανοήσουν ότι το «Και εσύ προφήτης του Υψίστου θα κληθείς» ειπώθηκε από τον Ζαχαρία, σαν να είχαν γίνει και οι άλλοι προφήτες δικοί του, δηλαδή του Θεού; <Για να φανεί σε αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου.> (E f. 29 b) Σε αυτούς λοιπόν που βρίσκονταν υπό τον νόμο και στην Ιουδαία, ο Βαπτιστής ήταν σαν ένας λύχνος που προπορευόταν του Χριστού, και για αυτόν είχε προαναφωνήσει ο Θεός: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Τον προτύπωνε δε και ο νόμος, προστάζοντας να διατηρείται άσβεστος ο λύχνος στην πρώτη σκηνή· αλλά οι Ιουδαίοι, αφού χάρηκαν για λίγο χρονικό διάστημα με αυτόν, προστρέχοντας στο βάπτισμά του και θαυμάζοντας τον βίο του, ευθύς τον παρέδωσαν στον θάνατο, σχεδόν σβήνοντας τον αειφεγγή λύχνο· για αυτό και ο Σωτήρας έλεγε για αυτόν: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και έφεγγε· εσείς δε θελήσατε να αγαλλιάσετε για λίγο στο φως του». <Για να κατευθύνει τα πόδια μας σε οδό ειρήνης.> (I f. 132) Διότι η οικουμένη πλανιόταν, λατρεύοντας την κτίση παρά τον Κτίστη, και συσκοτιζόταν από το σκοτάδι της αμάθειας, και σαν μια νύχτα που έπεφτε στις διάνοιες όλων, δεν τους άφηνε να δουν τον κατά φύση και αληθινό Θεό· ανέτειλε όμως σε αυτούς από τον Ισραήλ, δίκην φωτός και ήλιου, ο Κύριος των όλων.

Λοιπόν, διότι θα το πω ξανά, πλούσιος και άφθονος είναι ο φωτισμός του Χριστού για εκείνους που εισέρχονται στα Άγια των αγίων, αλλά μικρότερος για εκείνους που βρίσκονται υπό τον Νόμο. Και ο λόγος είναι αληθινός. Διότι σε καμία περίπτωση η σκιά του Νόμου δεν ισοσταθμίζει την πνευματική λαμπρότητα των ευαγγελικών θεσπισμάτων· διότι τα μεν καταυγάζουν ολόκληρη την οικουμένη, ενώ η δε ήταν γνωστή μόνο στους προερχόμενους από τον Ισραήλ. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Φαίνεται όμως, ω Παλλάδιε, ότι η τράπεζα και ο λύχνος, αυτός που βρισκόταν στην πρώτη σκηνή, υποδηλώνουν και κάτι άλλο. ΠΑΛΛ. Τι δηλαδή εννοείς; ΚΥΡ. Ότι ο μεν λύχνος προτυπώνει ίσως τον θεσπέσιο Ιωάννη τον Βαπτιστή, οι δε δώδεκα άρτοι προανατυπώνουν για εμάς τον χορό των αγίων αποστόλων. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο; ΚΥΡ. Ή δεν γνωρίζεις ότι, για εκείνους που ζούσαν υπό τον Νόμο και στην Ιουδαία, ο θεσπέσιος Βαπτιστής ήταν σαν ένας λύχνος που προπορευόταν του Χριστού, και γι' αυτόν είχε προαναφωνήσει ο Θεός και Πατέρας: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου»; Αυτό άλλωστε το επιβεβαίωσε και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας γι' αυτόν στους διδασκάλους των Ιουδαίων: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και φώτιζε, και εσείς θελήσατε να αγαλλιάσετε για λίγη ώρα στο φως του». Διότι πρόσεξε πώς ο μακάριος Παύλος, όντας νομομαθής, σχεδόν ανακαλεί στη μνήμη μας τον λύχνο της πρώτης σκηνής. Διότι ο νομοθέτης διέταξε να διατηρείται άσβεστος, λέγοντας τα εξής: «Και θα τον ανάβουν ο Ααρών και οι γιοι του από το βράδυ μέχρι το πρωί ενώπιον του Κυρίου αδιαλείπτως».

«Επάνω δε σε αυτόν θα ανθίσει το αγίασμά μου». Αυτό το αναφέρει για τον Ιωάννη, σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν από τον Κύριο: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και έλαμπε». Είναι όμως δυνατόν να τα κατανοήσει κανείς αυτά και με άλλον τρόπο κατά τους καιρούς των διωγμών· ο δε Σύμμαχος ανέφερε «το αγίασμά του»· διότι το αγίασμα του Σωτήρος μας μέσα στην Εκκλησία αγιάζει ολόκληρη την οικουμένη.

Διότι, από τη μία πλευρά, ο Προφήτης, εκ προσώπου του Πατρός, λέει γι' αυτόν μέσω της υμνωδίας: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου», δηλαδή, ετοίμασα υπηρέτη και πρόδρομο του φωτός. Ο δε Κύριος, επιβεβαιώνοντας την πατρική φωνή, λέει: «Εκείνος ήταν ο αναμμένος λύχνος». Αλλά όμως, αν και ήταν λύχνος, τόσο πολύ απείχε από το να επισκιαστεί από την παρουσία του Κυρίου, ο οποίος ήταν ο ήλιος της δικαιοσύνης, ώστε έλαμψε ακόμη περισσότερο, εφόσον ο Βαπτιστής έγινε ταυτόχρονα κήρυκας και θεολόγος του ίδιου του Σωτήρα. Ο Ιωάννης, λοιπόν, επειδή φώτιζε μόνο έναν οίκο, αυτόν του Ισραήλ, ονομάστηκε λύχνος. Ενώ οι απόστολοι του Σωτήρα δεν αναγορεύθηκαν λύχνοι ούτε αστέρια, αλλά φωστήρες, διότι δεν έλαμπαν σε μία μόνο περιοχή ούτε σε μία γωνία, αλλά καταύγαζαν τα πάντα κάτω από τον ουρανό. Έξαρχοι και κορυφαίοι αυτών είναι ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, οι οποίοι σήμερα σεμνύνονται για τα μαρτύριά τους υπέρ του Χριστού, έχοντας μεν πορευθεί με σύμφωνο φρόνημα προς το τέλος του βίου τους, αλλά έχοντας αγωνιστεί με διαφορετικούς τρόπους μαρτυρίου.

Όταν λοιπόν βλέπει την άνω σκηνή, αυτά βλέπει ο προφήτης μέσα από εκείνα. Εάν όμως κάποιος θεωρήσει την κάτω σκηνή, επειδή σε πολλά σημεία η Εκκλησία ονομάζεται Χριστός από τον Παύλο, θα ήταν ορθό να θεωρήσει ότι οι ονομασίες αυτές αφορούν τους υπηρέτες του θείου μυστηρίου, τους οποίους ο λόγος ονομάζει και στύλους της Εκκλησίας, δηλαδή τους αποστόλους, τους διδασκάλους και τους προφήτες. Διότι δεν είναι μόνο ο Πέτρος, ο Ιωάννης και ο Ιάκωβος στύλοι της Εκκλησίας, ούτε μόνο ο Ιωάννης ο Βαπτιστής ήταν ο καιόμενος λύχνος, αλλά όλοι όσοι στηρίζουν δι' εαυτών την Εκκλησία και όσοι γίνονται φωστήρες διά των ιδίων τους έργων, ονομάζονται και στύλοι και λύχνοι. Εσείς είστε το φως του κόσμου, λέει προς τους Αποστόλους ο Κύριος. Και πάλι, ο θείος Απόστολος παραγγέλλει σε άλλους να είναι στύλοι, λέγοντας: να γίνεστε εδραίοι και αμετακίνητοι. Και τον Τιμόθεο οικοδόμησε ως καλό στύλο, καθιστώντας τον, όπως λέει με την ίδια του τη φωνή, στύλο και εδραίωμα της αλήθειας.

Τότε, αναφέρει, έρχεται ο Ιησούς από τη Γαλιλαία στον Ιορδάνη, προς τον Ιωάννη, για να βαπτιστεί από αυτόν. Διότι ήλθε ο Δεσπότης των ουρανών προς τον ερημοπολίτη, προσήλθε αυτός που αίρει την αμαρτία του κόσμου προς αυτόν που κηρύττει τη μετάνοια, το αληθινό φως προς τον λύχνο που φωτίζει· διότι αυτός, αναφέρει, ήταν ο λύχνος που φώτιζε.

Φανερώνοντας και τα δύο αυτά, ο Χριστός έλεγε: «Εκείνος ήταν ο λύχνος ο καιόμενος· και εσείς θελήσατε προς στιγμήν να αγαλλιάσετε στο φως του». Αλλά και η απόκρισή του, πάλι, τον καθιστούσε περισσότερο αξιόπιστο. Διότι εκείνος που δεν ζητά τη δική του δόξα, λέει, είναι αληθινός, και αδικία δεν υπάρχει σε αυτόν. Και αυτός δεν αναζήτησε τη δόξα, αλλά τους παραπέμπει σε άλλον. Εξάλλου, και εκείνοι που απεστάλησαν, προέρχονταν από τους πλέον αξιόπιστους ανάμεσά τους και από όσους κατείχαν τα πρωτεία, ώστε να μην υπάρχει από πουθενά για αυτούς καταφύγιο, ούτε δικαιολογία για την απιστία την οποία έδειξαν απέναντι στον Χριστό. Για ποιον λόγο, άλλωστε, δεν αποδεχθήκατε όσα ειπώθηκαν για αυτόν από τον Ιωάννη;

Διότι επιθυμούσε εκείνο να πραγματοποιηθεί μέσω των έργων· το δε επιδιωκόμενο ήταν, προς το παρόν, να τον καταστήσει απλώς γνωστό και να πείσει ορισμένους να ακούσουν για την αιώνια ζωή. Τη δε μεγαλύτερη μαρτυρία την αφήνει στον Ίδιο, τη μαρτυρία διά των έργων, όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος: «Εγώ δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο· διότι τα έργα που μου έδωσε ο Πατέρας, αυτά είναι που μαρτυρούν για εμένα». Δες, λοιπόν, πόσο πιο αποτελεσματικό ήταν αυτό.

Διότι δεν ήταν φυσικό να τα γνωρίζουν αυτά πολλοί, αλλά επειδή θεωρούσαν ότι μιλούσε αφ’ εαυτού του, έως τότε πρόσεχαν τον Ιωάννη. Γι’ αυτό λέγει: «Εγώ δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο». Και αν δεν επρόκειτο να λάβεις μαρτυρία από άνθρωπο, και να στηριχθείς σε αυτήν, για ποιο λόγο επικαλέστηκες τη δική του μαρτυρία; Για να μην προβάλλουν λοιπόν αυτούς τους ισχυρισμούς, άκουσε πώς διόρθωσε και αυτήν την αντίρρηση με τα όσα πρόσθεσε. Διότι, αφού είπε ότι «Εγώ από άνθρωπο δεν λαμβάνω τη μαρτυρία», συμπλήρωσε: «Αλλά αυτά τα λέω, για να σωθείτε εσείς». Και αυτό που λέγει έχει την εξής έννοια: Εγώ βέβαια δεν είχα ανάγκη από τη δική του μαρτυρία, αφού είμαι Θεός, δεν είχα ανάγκη δηλαδή την ανθρώπινη. Επειδή όμως εσείς προσέχατε περισσότερο εκείνον και τον θεωρούσατε ως τον πιο αξιόπιστο από όλους, και σε εκείνον μεν προστρέξατε ως σε προφήτη (διότι ολόκληρη η πόλη ξεχύθηκε στον Ιορδάνη), ενώ σε εμένα δεν πιστέψατε ούτε όταν θαυματουργούσα, γι’ αυτό σας υπενθυμίζω εκείνη τη μαρτυρία. Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και φώτιζε, λέγει, και εσείς θελήσατε για λίγο χρόνο να αγαλλιάσετε στο φως του.

Επειδή όμως δεν θέλετε, σας οδηγώ στον Ιωάννη, όχι επειδή έχω ανάγκη τη δική του μαρτυρία, αλλά επειδή τα κάνω όλα για αυτόν τον λόγο, ώστε να σωθείτε εσείς. Διότι εγώ έχω μαρτυρία μεγαλύτερη από του Ιωάννη, αυτήν που προέρχεται από τα έργα. Αλλά δεν επιδιώκω μόνο αυτό, το να γίνω δηλαδή ευπρόσδεκτος σε εσάς μέσω αξιόπιστων προσώπων, αλλά και μέσω εκείνων που σας είναι γνωστά και τα οποία θαυμάζετε. Αφού λοιπόν τους έλεγξε λέγοντας ότι «θελήσατε για λίγη ώρα να αγαλλιάσετε στο φως του», και αφού απέδειξε ότι εκείνη η προθυμία τους ήταν πρόσκαιρη και αβέβαιη με το να τον ονομάσει λύχνο, φανέρωσε ότι το φως δεν το είχε από τον εαυτό του, αλλά από τη χάρη του Πνεύματος. Όμως, εκείνο που θα λεγόταν σε αντιδιαστολή προς αυτόν δεν το ανέφερε ακόμη, ότι δηλαδή ο Ίδιος είναι ο ήλιος της δικαιοσύνης, αλλά αφού προσωρινά μόνο το υπονόησε, τους έλεγξε αυστηρά και αποδεικνύει ότι, εξαιτίας του ίδιου φρονήματος με το οποίο περιφρόνησαν εκείνον, δεν μπόρεσαν ούτε στον Χριστό να πιστέψουν. Διότι και αυτόν που θεωρούσαν θαυμαστό, μόνο για λίγο τον θαύμασαν· ενώ αν δεν είχαν ενεργήσει έτσι, εκείνος γρήγορα θα τους είχε οδηγήσει προς τον Ιησού. Αφού, επομένως, απέδειξε ότι είναι από κάθε άποψη ανάξιοι συγγνώμης, πρόσθεσε λέγοντας: «Εγώ όμως έχω τη μαρτυρία μεγαλύτερη από του Ιωάννη».

Και όπως ακριβώς από μια φωτιά ανάβουν πολλά λυχνάρια, και οι λαμπάδες καίνε, φέγγοντας προφανώς από τη μία φύση της φωτιάς, έτσι και οι χριστιανοί ανάβουν από τη μία φύση του θεϊκού πυρός του Υιού του Θεού, και έχουν τις λαμπάδες τους αναμμένες στις καρδιές τους, και φέγγουν ενώπιόν Του, όντας και αυτοί Χριστοί όπως Εκείνος. Διότι λέγει: «για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διότι ονομάστηκε Χριστός, ώστε με το ίδιο έλαιο με το οποίο χρίστηκε ο ίδιος, αφού χριστούμε και εμείς μέσω αυτού, να γίνουμε Χριστοί, όντας κατά κάποιον τρόπο μιας ουσίας και ένα σώμα. Διότι πάλι λέγει: «τόσο αυτός που αγιάζει όσο και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν». Και για τον Ιωάννη λέγει ο Κύριος: «εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε», εξαιτίας του Αγίου Πνεύματος που άναβε μέσα του και φλόγιζε την καρδιά του. Και όπως ακριβώς οι ακτίνες του ήλιου, όταν φωτίζουν ένα σύννεφο, το κάνουν να λάμπει προσδίδοντάς του χρυσαφένια όψη, έτσι και το Άγιο Πνεύμα, όταν έλθει στην ψυχή του ανθρώπου, έδωσε ζωή, έδωσε αγιασμό, έδωσε αθανασία, και ανέστησε αυτόν που ήταν πεσμένος. Και αυτό που κινήθηκε από το Άγιο Πνεύμα με αιώνια κίνηση, έγινε άγιο ζωντανό πλάσμα. Και ο άνθρωπος έλαβε την αξία, αφού κατοίκησε μέσα του το Πνεύμα, προφήτη, αποστόλου, αγγέλου, Θεού.

Προς τον Ησύχιο πρωτονοτάριο. Καλή μεν η επιστολή της πάγκαλης τιμιότητάς σου, καθώς και από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς εκφράστηκε και με την ομορφιά της αγάπης στολίστηκε, δεν ανταποκρίνεται όμως στην πραγματικότητα ο τρόπος με τον οποίο μας εξύμνησε, εμάς τους απαίδευτους, με εγκωμιαστικούς λόγους. Διότι πότε έγινα, όπως λες, λύχνος που καίει και φέγγει, με τον οποίο ο κύριός μου αγαλλίασε φωτιζόμενος, ή πηγή που αναβλύζει κρυστάλλινα νερά, από την οποία άντλησε η αγάπη σου σωτήριο λόγο, και δεν συνέβη μάλλον το αντίθετο, δηλαδή να σκοτεινιάσει περισσότερο και από την καπνιά, για να μιλήσω προφητικά, η όψη μας εξαιτίας της αχρηστίας του βίου μας, και ο λόγος μας να εξασθενήσει, μη έχοντας από τα έργα τη δύναμη να στηρίξει αυτόν που ακούει; Και αυτά τα λέω όχι για να κατακρίνω τη φυλακή στη Σμύρνη (μη γένοιτο· διότι αυτή είναι σεβαστή, αποτελώντας για μένα φρουρό της σεβαστής ομολογίας), αλλά για να κατηγορήσω τον εαυτό μου, επειδή δεν πολιτεύτηκα μέσα σε αυτήν επαξίως.

«Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και φώτιζε, και εσείς θελήσατε να αγαλλιάσετε για λίγο στο φως του.» Φαίνεται εδώ ότι ο Κύριος λέει τα αντίθετα. Διότι σε πολλά μέρη φαίνεται να έχει δώσει μαρτυρία για τον εαυτό του, όπως ακριβώς είπε στη Σαμαρείτιδα: «Εγώ είμαι ο Χριστός»· και στον τυφλό, και σε πολλά άλλα μέρη.

Επομένως και εσείς οι ίδιοι μαρτυρείτε ότι ο Ιωάννης ήταν φιλαλήθης. Αν και εγώ βέβαια, όντας Θεός, δεν έχω ανάγκη από ανθρώπινη μαρτυρία, ο Δεσπότης από τον δούλο. Επειδή όμως εσείς τον θεωρείτε πιο αξιόπιστο, και του δίνετε μεγαλύτερη προσοχή από ό,τι σε εμένα, και σε εκείνον μεν προστρέξατε, ενώ εμένα ούτε όταν θαυματουργώ δεν πιστεύετε· γι' αυτό σας υπενθυμίζω τη μαρτυρία του Ιωάννη, και τα πάντα κάνω, και αποδέχομαι ακόμη και τα όσα είναι ανάξια της θεότητάς μου, για να σωθείτε εσείς. Και τον Ιωάννη τον αποκαλεί λύχνο που καίει, διότι είχε πλαστεί από το χώμα της γης, και το φως δεν προερχόταν από τον ίδιο, αλλά από τη χάρη του Πνεύματος και ήταν προσωρινό. Γιατί, μόλις φάνηκε η ημέρα του Κυρίου, δηλαδή η διδασκαλία Του, ο λύχνος κρύφτηκε. Εσείς, όμως, για ένα διάστημα αποδεχθήκατε τα λόγια του και αγαλλιάσατε με αυτόν· έπειτα, αφού ξεχάσατε όσα είπε για εμένα, παραμείνατε στην προηγούμενη απιστία σας. Διότι, αν είχατε πιστέψει σε εκείνον με βεβαιότητα, γρήγορα θα σας είχε οδηγήσει στην πίστη προς εμένα. «Εγώ όμως έχω τη μαρτυρία μεγαλύτερη από του Ιωάννη.»