Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:37

Διότι εξέπεσαν από την αλήθεια, και αφενός ξεπέρασαν την προδοσία των Ιουδαίων αρνούμενοι τον Χριστό, αφετέρου κυλιούνται μαζί με τους Έλληνες, λατρεύοντας κτίσμα και διάφορους θεούς οι θεομίσητοι. Διότι ένας είναι ο Θεός, και όχι πολλοί, και ένας είναι ο Λόγος Του, και όχι πολλοί· διότι ο Λόγος είναι Θεός, και μόνος Αυτός έχει την πατρική μορφή. Όπως ακριβώς ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγχε τους Ιουδαίους λέγοντας: «Ο Πατέρας που με έστειλε, εκείνος έχει μαρτυρήσει για εμένα· ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή Του έχετε δει· και δεν έχετε τον Λόγο Του να μένει μέσα σας· διότι σε αυτόν που έστειλε εκείνος, εσείς δεν πιστεύετε». Συνέδεσε δε ορθά τον Λόγο με τη μορφή, για να δείξει ότι ο Λόγος του Θεού είναι ο ίδιος και εικόνα και χαρακτήρας και μορφή του δικού Του Πατέρα· και ότι οι Ιουδαίοι, επειδή δεν αποδέχθηκαν Εκείνον που τους μιλούσε, δεν αποδέχθηκαν τον Λόγο, ο οποίος είναι η μορφή του Θεού.

Διότι, ενώ ισχυρίζονται «δεν λέμε δύο αγένητα», ομιλούν για δύο θεούς, και μάλιστα θεούς που έχουν διαφορετικές φύσεις, τον μεν ένα γενητό, τον δε άλλο αγένητο. Και αν οι μεν Έλληνες λατρεύουν ένα αγένητο και πολλά γενητά, αυτοί δε λατρεύουν ένα γενητό και ένα αγένητο, ούτε και έτσι διαφέρουν από τους Έλληνες. Διότι και εκείνος που αποκαλείται από αυτούς ως ο ένας γενητός είναι ένας από τους πολλούς· και οι πολλοί θεοί πάλι των Ελλήνων έχουν την ίδια φύση με αυτόν τον ένα· διότι και αυτός και εκείνοι είναι κτίσματα. Είναι άθλιοι, και υπέστησαν πολύ μεγαλύτερη βλάβη έχοντας τέτοια φρονήματα εναντίον του Χριστού. Διότι εξέπεσαν από την αλήθεια, και αφενός ξεπέρασαν την προδοσία των Ιουδαίων αρνούμενοι τον Χριστό, αφετέρου δε οι θεοστυγείς αυτοί κυλιούνται μαζί με τους Έλληνες λατρεύοντας ένα κτίσμα και διαφορετικούς θεούς. Διότι Ένας είναι ο Θεός και όχι πολλοί, και ένας είναι ο Λόγος Του και όχι πολλοί· και «Θεός είναι ο Λόγος», διότι μόνο Αυτός έχει το πατρικό είδος, και επειδή ακριβώς είναι αυτό, ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγχε τους Ιουδαίους λέγοντας: «Ο Πατέρας που με έστειλε, εκείνος έχει μαρτυρήσει για εμένα. Ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ ούτε το είδος Του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο Του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε Αυτόν που Εκείνος απέστειλε». Και συνέδεσε ορθά τον λόγο με το είδος, για να δείξει ότι ο Λόγος του Θεού είναι Αυτός ο ίδιος και εικόνα και χαρακτήρας και είδος του δικού Του Πατέρα, και ότι οι Ιουδαίοι, επειδή δεν δέχθηκαν Αυτόν που τους μιλούσε, δεν δέχθηκαν τον Λόγο, ο οποίος είναι «το είδος του Θεού».

Γι' αυτό ακριβώς, υπερηφανευόμενοι πολύ για τον Μωυσή, θεωρούσαν και έλεγαν ότι πρέπει να περιγελούν τις διδασκαλίες του Χριστού: «Ο θεσπέσιος Μωυσής μάς παρουσίασε τη θεία φύση μέσω της αίσθησης των ματιών, και μας δώρισε το να ακούσουμε φωνή από ψηλά». Πώς λοιπόν ο Χριστός τους ήλεγξε, επειδή βρίσκονταν σε άγνοια, είχαν απομακρυνθεί πολύ από το πρέπον και είχαν πλανηθεί από την αλήθεια; «Αλήθεια, αλήθεια», λέει, «σας λέω, ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε». Αν και ήταν δυνατόν να δουν πολύ καθαρά στο πρόσωπο του Υιού τη φύση του Θεού και Πατέρα, οι άθλιοι δεν το έκαναν αυτό, αλλά αποτόλμησαν να αποδώσουν τη μορφή της θεότητας σε φωτιά, σε σκοτάδι και σε καπνούς. Γι' αυτό ακριβώς ο Σωτήρας, καθοδηγώντας τους σταδιακά και ωφέλιμα προς το καλύτερο, και συνδυάζοντας το ανθρώπινο με το θεοπρεπές, έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε». Διότι το ότι η πίστη δεν απευθύνεται απλώς σε άνθρωπο, αλλά στη φύση του Θεού, αν και ο Λόγος είχε λάβει σάρκα, το φανέρωσε πολύ καλά με το να δηλώσει ότι η πίστη δεν περιορίζεται στο πρόσωπό του. Και το ότι βρίσκεται σε απόλυτη ταυτότητα σε όλα με τον Θεό και Πατέρα, εξαιτίας της φυσικής ομοιότητας και της ομοειδούς ουσίας, το διασαφήνισε λέγοντας: «Εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε».

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΙ ΕΚΤΕΝΕΣΤΕΡΑ ΣΤΟ ΤΡΙΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. α. Ακριβής διερεύνηση, γιατί ο μακάριος βαπτιστής ονομάστηκε από τον Χριστό όχι μόνο λύχνος, αλλά καιόμενος και φαίνων, με βάση το προκείμενο ρητό: «Εκείνος ήταν ο λύχνος ο καιόμενος». β. Ότι ο Υιός είναι εικόνα του Θεού και Πατρός, στο οποίο περιλαμβάνεται και έλεγχος προς τους Ιουδαίους, ότι δεν κατανοούν τα όσα ειπώθηκαν μάλλον αινιγματικά μέσω του Μωυσή, με βάση το προκείμενο ρητό: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ», και τα εξής. γ. Ότι ο Μωυσής σήμαινε την έλευση του Σωτήρα, λέγοντας: «Προφήτη θα αναστήσει για εσάς ο Κύριος ο Θεός σας σαν κι εμένα». δ. Ότι πολλές φορές οι μεταβάσεις του Χριστού από την Ιερουσαλήμ δηλώνουν τη μετάθεση της χάριτος στα έθνη, και συγχρόνως γίνεται λόγος για τους πέντε κρίθινους άρτους και τα δύο ψάρια, με βάση το προκείμενο ρητό: «Και μετά από αυτά ο Ιησούς αναχώρησε πέραν της θαλάσσης της Τιβεριάδος». ε. Ότι ο Μονογενής είναι ο χαρακτήρας της υποστάσεως του Θεού και Πατρός, και δεν υπάρχει ούτε νοείται άλλος χαρακτήρας εκτός από αυτόν, με βάση το προκείμενο ρητό: «Την οποία ο Υιός του ανθρώπου θα σας δώσει», και τα εξής.

«Οι δε Φαρισαίοι και οι νομικοί αθέτησαν τη βουλή του Θεού» μέσα τους, επειδή δεν βαπτίστηκαν από αυτόν. <Εγώ όμως έχω μαρτυρία μεγαλύτερη από του Ιωάννη· διότι τα έργα που μου έδωσε ο Πατέρας για να τα φέρω σε πέρας, αυτά τα ίδια τα έργα που κάνω, μαρτυρούν για μένα ότι ο Πατέρας με έχει αποστείλει. Και ο Πατέρας που με έστειλε, ο ίδιος έχει μαρτυρήσει για μένα.> Αν και εκείνος ήταν λύχνος, λέει, που σκιαγραφούνταν μέσα από τις διατάξεις του νόμου και προαναγγελλόταν από τη φωνή των αγίων προφητών, ότι δηλαδή θα αναδεικνυόταν κάποτε λάμποντας πριν από το αληθινό φως, και διακηρύττοντας ανάμεσά σας ότι πρέπει να ετοιμάζετε την οδό του Κυρίου και Θεού. Αλλά επειδή σε εσάς ίσως δεν φαίνεται αξιόπιστος, παρόλο που διαθέτει τόση αρετή, εξαιτίας της αχαλίνωτης και εντελώς άτοπης έπαρσης που έχετε μέσα σας, προχωρώ τώρα στο σπουδαιότερο, ενάντια στο οποίο, όπως είναι φυσικό, πάλι δεν θα μπορέσετε να πείτε τίποτα, καθώς το ίδιο το κάλλος της αλήθειας θα σας κάνει να ντραπείτε, ακόμη και παρά τη θέλησή σας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β'. Ότι ο Υιός είναι εικόνα του Θεού και Πατρός, στο οποίο περιέχεται και έλεγχος προς τους Ιουδαίους, καθώς δεν κατανοούν όσα έχουν ειπωθεί από τον Μωυσή μάλλον με αινιγματικό τρόπο. <Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε.> Δεν θα δει κανείς απλώς μια συνηθισμένη διάταξη νοημάτων να καλύπτει πάλι το προκείμενο χωρίο, αλλά ένα πλήθος κρυμμένων νοημάτων, το οποίο πολύ εύκολα διαφεύγει από τον νου εκείνων που ακούνε χωρίς να ερευνούν, και επιτρέπει να γίνει ορατό ίσως μόνο σε εκείνους που εξετάζουν πιο οξυδερκώς. Διότι, τι ήταν άραγε αυτό που έπεισε, θα ρωτούσε ίσως κάποιος, τον Ιησού, ενώ έλεγε ότι μαρτυρείται από τη θεοπρεπή ενέργειά του, να μεταβεί από τα παρακείμενα σε κάτι πολύ απομακρυσμένο, δηλαδή στο ότι οι Φαρισαίοι ούτε τη φωνή του Θεού και Πατέρα έχουν ακούσει ποτέ, ούτε βέβαια έχουν δει τη μορφή του, αλλά ούτε έχουν τον λόγο του να κατοικεί μέσα τους; Και θα συμφωνήσω βεβαίως, όπως νομίζω και κάθε άλλος, ότι δεν θα ήταν ανάρμοστη μια τέτοια απορία από κάποιους. Ποιο νόημα λοιπόν θα εφαρμόσουμε στα προκείμενα, και τι θα διατυπώσουμε πάλι ερευνώντας τα, μένοντας παντού σταθεροί στην αλήθεια, θα προσπαθήσω να το εξηγήσω μέσω της ενέργειας και της χάριτος του Πνεύματος.

Επειδή πάλι τους έβλεπε να τα σκέφτονται αυτά, τους ελέγχει αυστηρά για την αμάθειά τους λέγοντας: Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε. Διότι τα όσα συνέβησαν συμβολικά εκείνον τον καιρό, και μέσω των οποίων διαμορφωνόταν γι' αυτούς η κάθοδος του Θεού στο όρος Σινά, αυτά, επειδή πάλι δεν κατανοούσαν τίποτα, δεν τα εξέλαβαν ως εικόνες νοητών πραγμάτων, αλλά νόμιζαν ότι η θεία φύση μπορούσε όντως να είναι ορατή και με τα μάτια του σώματος, και είχαν πιστέψει ότι χρησιμοποιεί σωματική φωνή. Το ότι δε ήταν αληθινός ο λόγος του Σωτήρα για αυτούς, και ότι ούτε τη φωνή του Θεού και Πατέρα άκουσαν ποτέ, ούτε βέβαια είδε κανείς με τη σωματική όραση τη μορφή του, δηλαδή τον όμοιο με αυτόν σε όλα Λόγο, θεωρώ ότι πρέπει πάλι να το αποδείξω σαφώς, παραθέτοντας τα όσα είναι γραμμένα στην Έξοδο για πνευματική έρευνα και εξέταση. Έχουν δε ως εξής: «Και έβγαλε ο Μωυσής τον λαό από το στρατόπεδο για τη συνάντηση με τον Θεό, και στάθηκαν κάτω από το όρος Σινά. Το δε όρος Σινά κάπνιζε ολόκληρο, επειδή είχε κατέβει ο Θεός σε αυτό μέσα σε φωτιά, και ανέβαινε ο καπνός σαν καπνός καμινιού· και κυριεύτηκε από μεγάλο δέος όλος ο λαός. Οι δε ήχοι της σάλπιγγας γίνονταν συνεχώς πάρα πολύ δυνατοί· ο Μωυσής μιλούσε, και ο Θεός του απαντούσε με φωνή».

Εμπρός, λοιπόν, παίρνοντας θάρρος από την παροχή και τη χάρη του Σωτήρα, ας λεπτύνουμε την παχύτητα του νομικού γράμματος σε πνευματική θεωρία· διότι έτσι προπάντων θα φανεί αληθινό και αυτό που ειπώθηκε προς τους Φαρισαίους για τον Θεό: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει». Το ότι, λοιπόν, ο λαός οδηγήθηκε έξω από τον Μωυσή για να συναντήσει τον Θεό, όπως είναι γραμμένο, θα μπορούσε να αποτελέσει σαφές σημείο και αινιγματικό λόγο, ότι δεν είναι δυνατόν να προσέλθουν κάποιοι στον Θεό χωρίς παιδαγωγία και καθοδήγηση, αλλά μάλλον χειραγωγούμενοι από τον νόμο προς την επίγνωση όσων ζητούν να μάθουν. Διότι ο Μωυσής θα εννοηθεί από εμάς ως ο νόμος, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από κάποιον: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες». Η δε παράταξή τους στους πρόποδες του όρους, ενώ ο Θεός είχε ήδη κατέβει και βρισκόταν σε αυτό, υποδηλώνει την ετοιμότητα του φρονήματος και την προθυμία για την υπακοή όσων καλούνται, οι οποίοι κατά κάποιον τρόπο δεν διστάζουν να αναλάβουν ακόμη και όσα υπερβαίνουν τη δύναμή τους και είναι υψηλότερα από τη φύση τους, εφόσον ο Θεός είναι συμπαραστάτης τους. Τέτοιοι είναι οπωσδήποτε οι μέτοχοι του Σωτήρα. Γι' αυτό ακριβώς, εξασκώντας υπεράνθρωπη ανδρεία, λένε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;»

Αυτά τα θεωρήματα, πάλι, αναγκαίως τα εισαγάγαμε στον παρόντα λόγο μας. Διότι κρίναμε εντελώς απαραίτητο να φανεί σε όσους θα διαβάσουν το κείμενο ότι ο Ιησούς λέει την αλήθεια, όταν βρίσκεται να λέει προς τους Ιουδαίους για τον δικό του Γεννήτορα: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, και τον λόγο του δεν τον έχετε να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε». Το ότι, πάλι, οι Φαρισαίοι, φουσκώνοντας από ανάρμοστη αλαζονεία, έπλαθαν την ψευδαίσθηση ότι ο θείος λόγος ήταν μαζί τους και μέσα τους, και γι' αυτό ισχυρίζονταν ανόητα ότι είχαν φτάσει σε αξιοθαύμαστη σοφία, το μαρτυρεί και το ίδιο το Πνεύμα, όταν ο Χριστός λέει προς αυτούς μέσω του προφήτη Ιερεμία: «Πώς θα πείτε ότι εμείς είμαστε σοφοί, και ο λόγος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια η γραφίδα των γραμματέων έγινε ψεύτικη· ντροπιάστηκαν οι σοφοί, τρόμαξαν και συνελήφθησαν. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς; Διότι αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Διότι, πώς, έχοντας αποδοκιμάσει τον ζωντανό και ενυπόστατο Λόγο του Θεού, δεν θα καταδικαστούν, εφόσον δεν αποδέχτηκαν την πίστη σε αυτόν, αλλά ατίμασαν τον χαρακτήρα του Θεού και Πατέρα, και αρνήθηκαν να δουν την αληθέστατη, τρόπον τινά, μορφή του μέσα από τη θεοπρεπή εξουσία και δύναμη;

Αλλά ότι αυτά τα σκέφτονταν με παιδαριώδη τρόπο, το κατέστησε απόλυτα σαφές ο Θεός λέγοντας τα εξής: «Τη φωνή του την ακούσατε, ούτε όμως τη μορφή του έχετε δει. Και τον λόγο του δεν τον έχετε να μένει μέσα σας, διότι σε αυτόν που Εκείνος απέστειλε, εσείς δεν πιστεύετε.» Επομένως, εμείς που πιστέψαμε, έχουμε θεαθεί στο πρόσωπο του Υιού τον Πατέρα, και έχουμε αποδεχθεί τον Λόγο του. Γι' αυτό ακριβώς και έχουμε λυτρωθεί· διότι μας έσωσε όχι κάποιος πρέσβης, ούτε κάποιος άγγελος, ούτε ο νόμος μέσω του Μωυσή, αλλά ο ίδιος ο Κύριος, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Το ότι δε είναι αληθινό αυτό που λέω, θα το διαπιστώσουμε και μέσα από τις Γραφές. Το κείμενο έχει ως εξής: «Και είπε, αναφέρει: Εγώ είμαι ο Θεός του πατέρα σου, ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ.»

ΑΛΛΟ, αποδεικτικώς, ότι ο Λόγος του Θεού είναι η μορφή Του. Λέει κάπου προς τους εξαιρετικά απειθείς Ιουδαίους ο Σωτήρας: «Ο Πατέρας που με έστειλε, εκείνος έχει μαρτυρήσει για εμένα· ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι σε αυτόν που εκείνος απέστειλε, εσείς δεν πιστεύετε». Επομένως, επειδή δεν πίστεψαν στον Λόγο που απεστάλη από τον Πατέρα, λέγεται γι' αυτούς ότι ούτε τη φωνή του Θεού έχουν ακούσει, ούτε βέβαια τη μορφή του έχουν δει ποτέ, αλλά ούτε και έχουν τον λόγο να κατοικεί μέσα τους. Είναι, λοιπόν, σε όλους σαφές και ευκολονόητο ότι, εάν είχαν δεχθεί τον απεσταλμένο, θα είχαν ακούσει και τη φωνή του Θεού, και θα είχαν δει τη μορφή του, και θα είχαν τον Λόγο να κατοικεί μέσα τους.

Μέσω αυτού υποδηλώνεται η αδυναμία της διάνοιας εκείνων που παιδαγωγούνται με τον Νόμο, η οποία δεν αποβλέπει κατά κάποιον τρόπο προς τον Θεό, ούτε είναι βέβαια ικανή να δει τη δόξα Του, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν», ή με εκείνο: «Ιδού, λαός ανόητος και ασύνετος· έχουν μάτια, και δεν βλέπουν.» Εμείς όμως, προσεγγίζοντας τους λόγους περί της άρρητης φύσεως με καθαρά και πεφωτισμένα μάτια, θεωρούμε το μεγαλειώδες κάλλος του Θεού και Πατρός να ακτινοβολεί στο πρόσωπο του Υιού. Και στους Ιουδαίους, που νόμιζαν ότι έχουν δει τον Πατέρα, ελέχθη σοφά από τον Χριστό: «Ούτε τη μορφή Του έχετε δει, ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει.» Στον δε Φίλιππο, που επιθυμούσε σφόδρα να μάθει και ρωτούσε με τρόπο πιο χονδροειδή από ό,τι έπρεπε, παρακινούμενος ωστόσο από φιλομάθεια, και ο οποίος έλεγε: «Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα και μας αρκεί», ο Χριστός αποκρίθηκε: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε; Αυτός που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί και ο Πατήρ είναι εν εμοί;» Το ότι δε η θεωρία και η παίδευση μέσω της εντολής του Νόμου δεν είναι καθόλου ισχυρή ούτε επαρκής για την ακριβή και αψεγάδιαστη φανέρωση του Θεού, θα το δούμε, σαν σε σκιά και αίνιγμα, και μέσω των δύο θυγατέρων του Λάβαν. Διότι έχει γραφτεί ότι ο Λάβαν είχε δύο θυγατέρες, το όνομα της μεγαλύτερης ήταν Λεία, και το όνομα της άλλης Ραχήλ.

Και πράγματι, τους Ιουδαίους που νόμιζαν ότι είχαν δει στην πραγματικότητα στο όρος Σινά τον Θεό των όλων, επειδή είχαν εντελώς ανόητες αντιλήψεις, τους ήλεγχε λέγοντας: «Ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή Του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο Του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που Εκείνος απέστειλε». Επομένως, λέει, θα εμφανιστώ ανάμεσά σας όταν ανεγερθεί το αγιαστήριο. Αυτό δε αποτελούσε τύπο της Εκκλησίας, η οποία κατασκευάστηκε καθ' ομοίωση της επουράνιας. Διότι πράγματι λέει: «Θα τα κατασκευάσεις όλα σύμφωνα με όσα σου δείχνω στο όρος, έτσι ακριβώς θα τα φτιάξεις». Διότι υποδείχθηκε στον μακάριο Μωυσή, όπως είπα, ο τύπος των αγίων Εκκλησιών, και με πολλούς τρόπους διαπλάστηκε σαν σε σκιά Αυτός που για χάρη μας έγινε άνθρωπος.

Δεν είναι απίθανο, επίσης, να πούμε ότι η ομοίωση προς τον Θεό ενυπάρχει στον άνθρωπο και όσον αφορά την ικανότητα της εξουσίας. Διότι του έχει δοθεί η εξουσία να άρχει σε όλα όσα βρίσκονται πάνω στη γη. Και αυτός είναι ο δεύτερος τρόπος της ομοίωσης προς Αυτόν. Εάν όμως το να έχει πλαστεί ή το να έχει δημιουργηθεί κατ' εικόνα του Δημιουργού βρισκόταν στη φύση και τη μορφή του ανθρώπινου σώματος, πώς θα ήταν δυνατόν κάποιοι να το χάσουν; Διότι δεν έχουμε αποβάλει τίποτα από όσα μας ενυπάρχουν ουσιωδώς. Επειδή όμως ο αγιασμός και η δικαιοσύνη μάς διαμορφώνουν προς τον Θεό, λέμε ότι εκείνοι που δεν ζουν πλέον σύμφωνα με την αρετή και εν αγιασμώ, αποβάλλουν αυτή την τόσο σεπτή και εξαίρετη ομορφιά. Γι' αυτό και ανακτάται πάλι μέσω του αγιασμού, της αρετής και της ζωής σύμφωνα με την ευσέβεια. Αν, πάλι, κάποιοι νομίζουν από υπερβολική ελαφρότητα ότι η θεία φύση έχει ανθρώπινη μορφή, πώς έλεγε ο Σωτήρας στους Ιουδαίους περί του Θεού και Πατρός: «Αλήθεια σας λέω, ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή Του έχετε δει;». Διότι εάν ήταν, όπως είπα, ανθρωποειδής, πώς δεν θα είχαν δει τη μορφή Του όχι μόνο οι Ιουδαίοι, αλλά και όλοι οι άνθρωποι;

Διότι, λέει η Γραφή, ούτε τη φωνή του έχετε ποτέ ακούσει, ούτε τη μορφή του έχετε δει. Γι' αυτό και προς τους Ισραηλίτες λέει ο Μωυσής: Και να προσέχετε πάρα πολύ τις ψυχές σας, διότι δεν είδατε κανένα ομοίωμα. Εάν λοιπόν είναι παντελώς αδύνατο να φανταστεί κανείς την ομοιότητα, άραγε η διάνοια θα μπορέσει να προσεγγίσει την υπόσταση;

Πόσα άλλα, και μάλιστα περισσότερα από αυτά, θα μπορούσε κανείς να συλλέξει και να μας παραθέσει ως απόδειξη ενάντια στην ανοησία του Σαμοσατέα; Διότι, εάν βρισκόταν μέσα στον Πατέρα, όπως ακριβώς ο λόγος μέσα στην καρδιά του ανθρώπου, πώς ήλθε εμφανιζόμενος με δική του μορφή; Επειδή, καθώς ομιλεί προς τους μαθητές του, αναφέρει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Και δεν είπε: «Εγώ είμαι ο Πατέρας». Αλλά το «εμένα» σημαίνει [τον Υιό] μέσα στον Πατέρα. Και δεν είπε: «Εγώ είμαι Εκείνος», αλλά «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και Εκείνος είναι που μαρτυρεί για εμένα». Και πάλι, σχετικά με το Άγιο Πνεύμα, αναφέρει ότι «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας αποστείλει άλλον Παράκλητο». Πρόσεξε πώς το «θα αποστείλει» και το «άλλον» και το «εγώ», αποσκοπούν στο να αποδείξουν ότι ο Πατέρας είναι ενυπόστατος, ο Υιός ενυπόστατος, και το Άγιο Πνεύμα ενυπόστατο. «Διότι Εκείνος θα με δοξάσει», αναφέρει μιλώντας για το Άγιο Πνεύμα, «επειδή θα λάβει από το δικό μου». Και τι εννοεί; Αυτό που εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από το δικό μου. Αλλά λέγει επίσης: «Οι μαρτυρίες δύο ανθρώπων θα σταθούν, και εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για εμένα ο Πατέρας που με απέστειλε». Και πόσα άλλα παρόμοια και περισσότερα από αυτά υπάρχουν· διότι, ιδού, λέγει: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψες στα νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι έτσι ήταν το θέλημά σου».

Ο δε Υιός, όταν παραβάλλεται προς τον Πατέρα, δεν θα είναι βεβαίως Θεός και του ίδιου του Πατέρα, αλλά μονογενής και αγαπητός Υιός του και «εικόνα του αόρατου Θεού» και «απαύγασμα» της πατρικής δόξας. Σέβεται και προσκυνεί και δοξάζει τον δικό του Πατέρα, αναγνωρίζοντάς τον ως Θεό και δικό του (στον οποίο, όπως έχει καταγραφεί, προσεύχεται, τον οποίο ευχαριστεί, στον οποίο γίνεται «υπήκοος μέχρι θανάτου»), και ομολογεί ότι ζει «διά τον Πατέρα» και ότι δεν μπορεί να πράξει τίποτα χωρίς τον Πατέρα, ούτε να κάνει το δικό του θέλημα αλλά το θέλημα του Πατέρα. Λέει, λοιπόν, με αυτές ακριβώς τις λέξεις: «διότι έχω κατέβει από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», και πάλι: «εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από μόνος μου· κρίνω σύμφωνα με ό,τι ακούω, και η δική μου κρίση είναι δίκαιη, διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε». Και ότι αυτός που τον έστειλε ήταν διαφορετικός από τον ίδιο, το αποδεικνύει λέγοντας στη συνέχεια: «εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή· άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα». Έπειτα, αφού μνημονεύσει τον Βαπτιστή, διδάσκει ότι ο Πατέρας είναι μάρτυράς του, λέγοντας: «και ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός έχει μαρτυρήσει για εμένα», και προσθέτει: «εάν με αγαπούσατε, θα χαιρόσασταν που πηγαίνω προς τον Πατέρα· διότι ο Πατέρας μου είναι ανώτερός μου». Μέσα από όλα αυτά, αποδεικνύει ότι ο ίδιος είναι έτερος από τον Πατέρα.

Απορία. Για ποιο λόγο ο Ιωάννης παρουσίασε τον Κύριο να λέει στους Ιουδαίους για τον Πατέρα: «Ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή Του έχετε δει», ενώ ο Μωυσής λέει: «Άκουσε άραγε κανένα έθνος τη φωνή του ζωντανού Θεού, όπως την άκουσες εσύ, και έζησε;»

Στον Ιορδάνη, λέγοντας, «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός· αυτόν να ακούτε». Αλλά και αυτό χρειαζόταν απόδειξη. Η μαρτυρία, λοιπόν, του Ιωάννη ήταν φανερή· διότι οι ίδιοι είχαν στείλει απεσταλμένους και δεν μπορούσαν να την αρνηθούν. Και το ίδιο ίσχυε ομοίως και με την απόδειξη από τα θαύματα. Διότι τα είδαν να γίνονται, και άκουσαν από αυτόν που θεραπεύτηκε, και πίστεψαν στο γεγονός, γι' αυτό άλλωστε και κατηγορούσαν. Απέμενε, λοιπόν, να αποδειχθεί το ζήτημα της μαρτυρίας του Πατρός. Έπειτα, σκοπεύοντας να το αποδείξει αυτό, πρόσθεσε: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ». Και πώς ο Μωυσής λέει, «Ο Θεός μιλούσε, και ο Μωυσής απαντούσε»; Πώς πάλι ο Δαβίδ λέει: «Γλώσσα που δεν γνώριζε άκουσε»; Και πάλι ο Μωυσής: «Υπάρχει τέτοιο έθνος, που άκουσε φωνή Θεού;». «Ούτε τη μορφή του έχετε δει». Αν και λέγεται ότι τον έχουν δει και ο Ησαΐας, και ο Ιερεμίας, και ο Ιεζεκιήλ, και αρκετοί άλλοι. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέει τώρα ο Χριστός; Τους εισάγει σε μια υψηλή θεολογική διδασκαλία, δείχνοντας σιγά-σιγά ότι ούτε φωνή ούτε μορφή υπάρχει στον Θεό, αλλά είναι ανώτερος και από σχήματα και από τέτοιους ήχους. Διότι, όπως ακριβώς λέγοντας, «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει», δεν εννοεί αυτό, ότι δηλαδή εκφέρει μεν φωνή, αλλά δεν ακούγεται· έτσι και λέγοντας, «Ούτε τη μορφή του έχετε δει», δεν εννοεί αυτό, ότι δηλαδή έχει μεν μορφή, αλλά δεν είναι ορατή· αλλά ότι τίποτε από αυτά δεν υπάρχει στον Θεό. Για να μην πουν: «Μάταια κομπάζεις».

Έλεγε: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου»· και στους Ιουδαίους το είπε αυτό πολλές φορές. Επειδή, λοιπόν, τον ρώτησε ο Πέτρος πολλές φορές, καθώς και οι Ιουδαίοι, ποιος είναι ο Πατέρας, τον ρώτησε και ο Θωμάς, και κανείς δεν έμαθε τίποτα σαφές, αλλά εξακολουθούσαν να μην κατανοούν τα λεγόμενα, προκειμένου να μη φανεί ο Φίλιππος φορτικός και ότι τον ενοχλεί, ρωτώντας και αυτός μετά τους Ιουδαίους «Δείξε μας τον Πατέρα σου», πρόσθεσε: «και αυτό μας αρκεί· δεν ζητούμε τίποτε περισσότερο». Καίτοι ο Χριστός έλεγε: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», και μέσω του εαυτού Του φανέρωνε τον Πατέρα, εκείνος αντέστρεψε την τάξη και λέει: «Δείξε τον Πατέρα», σαν να γνώριζε ακριβώς τον ίδιο τον Χριστό. Αλλά ο Χριστός δεν του το επιτρέπει, παρά τον επαναφέρει στον σωστό δρόμο, πείθοντάς τον να γνωρίσει τον Πατέρα μέσω Εκείνου. Αυτός, όμως, ήθελε να δει με τα σωματικά του μάτια, ίσως επειδή είχε ακούσει για τους προφήτες ότι είδαν τον Θεό. Αλλά εκείνα ήταν θεία συγκατάβαση, ω Φίλιππε. Γι' αυτό ο Χριστός έλεγε: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό»· και πάλι: «Καθένας που άκουσε από τον Θεό και έμαθε, έρχεται σε εμένα. Ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή Του έχετε δει».

«Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου γλυπτό ούτε κανένα απολύτως ομοίωμα, δεν θα τα προσκυνήσεις ούτε θα τα λατρεύσεις, διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας», και πάλι: «τους βωμούς τους θα γκρεμίσετε και τις στήλες τους θα συντρίψετε και τα ιερά τους δάση θα κόψετε και τα γλυπτά των θεών τους θα κατακάψετε με φωτιά· διότι σε καμία περίπτωση δεν θα προσκυνήσετε άλλον θεό», και λίγο μετά: «και χωνευτούς θεούς δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου». Και πάλι: «και χωνευτούς θεούς δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου.» «Δεν θα τα προσκυνήσεις ούτε θα τα λατρεύσεις, διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας», και πάλι: «τους βωμούς τους θα γκρεμίσετε και τις στήλες τους θα συντρίψετε και τα γλυπτά των θεών τους θα κατακάψετε με φωτιά· διότι σε καμία περίπτωση δεν θα προσκυνήσετε άλλον θεό», και λίγο μετά: «και χωνευτούς θεούς δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου.» Βλέπεις, πώς εξαιτίας της ειδωλολατρίας απαγορεύει την εικονογραφία και ότι είναι αδύνατον να εικονίζεται ο Θεός, ο άποσος, απερίγραπτος και αόρατος. «Διότι», λέει, «δεν είδατε καμία μορφή του», όπως ακριβώς και ο Παύλος, στεκόμενος στο μέσο του Αρείου Πάγου, λέει: «Εφόσον λοιπόν είμαστε γένος του Θεού, δεν πρέπει να νομίζουμε ότι το θείο είναι όμοιο με χρυσό ή άργυρο ή λίθο, δημιούργημα ανθρώπινης τέχνης και επινόησης».

Διότι άλλο πράγμα είναι η προσκύνηση της λατρείας και άλλο η τιμητική προσκύνηση που αποδίδεται σε εκείνους που υπερέχουν σε κάποιο αξίωμα. Στους Ιουδαίους, λοιπόν, εξαιτίας της ευκολίας με την οποία γλιστρούσαν προς την ειδωλολατρία, αυτά είχαν νομοθετηθεί· εμείς όμως, για να μιλήσουμε θεολογικά, στους οποίους δόθηκε το χάρισμα, έχοντας αποφύγει τη δεισιδαίμονα πλάνη, να ενωθούμε καθαρά με τον Θεό, έχοντας γνωρίσει την αλήθεια και λατρεύοντας μόνο τον Θεό, και έχοντας πλουτίσει με την τελειότητα της θεογνωσίας και φτάνοντας σε κατάσταση τέλειου άνδρα, αφήνοντας πίσω τη νηπιότητα, δεν βρισκόμαστε πλέον υπό παιδαγωγό, καθώς έχουμε λάβει τη διακριτική ικανότητα από τον Θεό και γνωρίζουμε τι είναι αυτό που μπορεί να εικονιστεί και τι είναι αυτό που δεν περιγράφεται σε εικόνα. «Διότι ο νόμος έγινε παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό, ώστε να δικαιωθούμε εκ πίστεως·» και «ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία, όταν ήμασταν νήπια.» «Αφού όμως ήρθε η πίστη, δεν είμαστε πλέον υπό παιδαγωγό.» «Διότι καμία μορφή Του», λέει, «δεν είδατε.» Ω, τι σοφία του νομοθέτη! Πώς θα εικονιστεί το αόρατο;

ΜΓ΄. Ιστορείται δε και τούτο, ότι, όταν γεννήθηκε στη Βηθλεέμ ο Σωτήρας όλων μας Χριστός, ο τότε ηγεμόνας του έθνους των Περσών έστειλε εκεί κάποιον ταλαντούχο ζωγράφο, ο οποίος, αφού φιλοτέχνησε την εικόνα του τεχθέντος και της τεκούσης, του την έφερε. Ας το δει αυτό η άπιστη καρδιά! Ούτε τους Πέρσες θα παραδεχθεί, οι οποίοι διήνυσαν τόσο μεγάλο δρόμο για να κομίσουν δώρα στον γεννηθέντα βασιλιά, όπως άρμοζε, καθοδηγούμενοι μάλιστα από άστρο, και, πράγμα το οποίο όντως προκαλούσε δέος και τους έθετε σε προφανή κίνδυνο, να κηρύττουν λαμπρά ως βασιλιά αυτόν που γεννήθηκε, ενώ βρίσκονταν σε ξένη χώρα. Αν πάλι δεν έχουν καταγραφεί όλα στην ευαγγελική ιστορία, δεν είναι γι' αυτόν τον λόγο όλα απίστευτα· διότι δεν πρέπει να αθετήσουμε και τα άλλα σημεία που έκανε ο Ιησούς, τα οποία είναι βέβαια πολλά, τόσα που ούτε ο κόσμος δεν θα χωρούσε να γραφτούν το καθένα ξεχωριστά, με τη δικαιολογία ότι δεν έχουν καταγραφεί, όπως λέει ο μέγας ευαγγελιστής Ιωάννης. Σχετικά λοιπόν με την αόρατη, υπερούσια και ακατάληπτη φύση, για την οποία λέγεται ότι είναι αδύνατον να απεικονιστεί, ισχύει ότι «Ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει, ούτε τη μορφή Του έχετε δει»· και το «Κανένας δεν έχει δει ποτέ τον Θεό, ούτε κανένας από τους ανθρώπους Τον είδε, ούτε μπορεί να Τον δει»· ακριβώς επειδή τέτοια είναι η φύση Του, και δεν οράται ούτε ακούγεται, αλλά βρίσκεται υπεράνω κάθε μορφής και ήχου· και βέβαια ισχύει και το ότι «δεν θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει»· «Ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή Του».

Ιω. 5, 36-39 Ως συνέχεια στα προλεχθέντα θέτει το 〈ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει〉 και τα εξής. Το δε 〈έχετε δει〉, όπως λέει και πιο κάτω: «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», πρέπει να εκληφθεί αντί του «δεν έχετε ορθή πίστη και θεοπρεπή αντίληψη για αυτόν, έστω κι αν προσποιείστε ότι τον υπερασπίζεστε». Πώς όμως τίθεται ως συνέχεια; Επειδή είπε ότι ο 〈Πατέρας που με έστειλε, αυτός έχει μαρτυρήσει για εμένα〉 και ότι 〈τα έργα, τα οποία μου έδωσε〉 να κάνω 〈ο Πατέρας,〉 εκείνα 〈μαρτυρούν για εμένα, εσείς〉 όμως ούτε έτσι 〈πιστεύετε,〉 είναι φανερό 〈ότι,〉 όπως φαίνεται, λέει 〈ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει,〉 ούτε εκείνη, όταν έλεγε: «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα», ούτε σκέφτεστε τίποτα το ορθό για τη μακάρια, απαθή και παντοκρατορική του φύση· διότι διαφορετικά, κρίνοντας ορθά ότι 〈τα έργα,〉 τα οποία εγώ 〈κάνω,〉 προέρχονται μόνο από εκείνη την αυθεντία και εξουσία, δεν θα βλασφημούσατε εμένα, τον Υιό του, που πράττει τα ίδια με τον Πατέρα, αποκαλώντας με αντίθεο. Βλέπεις πώς ελέχθη ως συνέχεια. Το ότι δε ποτέ δεν 〈έχετε ακούσει〉 δεν το λέει για τώρα, αλλά ούτε όταν μιλούσε στον Μωυσή· διότι πώς θα μπορούσαν να τον ακούσουν αυτοί που αμέσως κατασκεύασαν τον μόσχο και, αφού μετά από αυτά δέχτηκαν τις νουθεσίες, μύριες φορές εκπορνεύθηκαν στην ειδωλολατρία;

Γι' αυτό, αληθινά, ούτε τότε ούτε τώρα ακούσατε τη φωνή του, ούτε φυλάξατε στην καρδιά σας την ορθή και αδιάστροφη πίστη γι' αυτόν, και για τον λόγο αυτό δεν έχετε να παραμένουν μέσα σας ούτε οι παλαιοί προφητικοί λόγοι που προαναγγέλθηκαν για τον Υιό ούτε η τωρινή μαρτυρία που ειπώθηκε από τον Πατέρα· αλλά αν θέλετε, έστω και αργά, να ατενίσετε την αλήθεια και να μάθετε ότι αυτά έχουν προαναγγελθεί από παλιά για εμένα, ερευνάτε τις Γραφές· διότι μήπως νομίζετε ότι και εδώ λέγοντας αυτά σας λέω πράγματα ασύμφορα; Δεν νομίζετε και εσείς ότι μέσα σε αυτές βρίσκετε ζωή;

«Διότι τα έργα τα οποία μου έδωσε ο Πατήρ για να τα ολοκληρώσω, αυτά τα έργα τα οποία εγώ πράττω, μαρτυρούν για εμένα, ότι ο Πατήρ με έχει αποστείλει· και ο Πατήρ ο οποίος με έστειλε, αυτός έχει μαρτυρήσει για εμένα. Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να παραμένει μέσα σας· διότι σε αυτόν που εκείνος απέστειλε, σε αυτόν εσείς δεν πιστεύετε». Μαρτύρησε μεν, λέγει, ο Ιωάννης για εμένα, ο Ιωάννης που θεωρείται από εσάς ως ο πλέον αξιόπιστος από όλους. Επειδή όμως είναι πιθανό να βρεθούν κάποιοι συκοφάντες, οι οποίοι τυχόν θα πουν: Και τι μας αφορά αυτό;

«Αλλά εσείς», λέει, «ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει, του Πατέρα εννοώ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, αλλά σας είναι εντελώς άγνωστος· διότι και τον λόγο του δεν τον έχετε να μένει μέσα σας· δηλαδή, τις Γραφές που μαρτυρούν για εμένα δεν τις γνωρίζετε, αν και νομίζετε ότι τις γνωρίζετε, και καυχιέστε, θεωρώντας ότι σας έχουν εμπιστευθεί τα Λόγια του Θεού. Από πού είναι φανερό ότι δεν γνωρίζετε τις Γραφές; «Επειδή σε αυτόν που έστειλε εκείνος, εσείς δεν πιστεύετε». Όπως λοιπόν ούτε τη φωνή του Θεού ακούσατε (διότι ο Θεός δεν έχει αισθητή φωνή), ούτε τη μορφή του είδατε (διότι είναι άμορφος και ασχημάτιστος)· έτσι ούτε τον λόγο του, εννοώ βέβαια τις Γραφές που μαρτυρούν για εμένα, έχετε μέσα σας. «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή· και εκείνες είναι που μαρτυρούν για εμένα, και δεν θέλετε να έρθετε προς εμένα, για να έχετε ζωή. Δόξα από ανθρώπους δεν λαμβάνω, αλλά σας έχω γνωρίσει, ότι την αγάπη του Θεού δεν έχετε μέσα σας». Τους είπε ότι ο λόγος του Θεού, δηλαδή οι Γραφές που μαρτυρούν για εμένα, δεν υπάρχει μέσα σας. Διδάσκοντας λοιπόν πώς θα μπορέσουν να αποκτήσουν τον λόγο του Θεού, λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές· διότι σε αυτές εσείς νομίζετε ότι έχετε ζωή».