Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:38

Διότι εξέπεσαν από την αλήθεια, και αφενός ξεπέρασαν την προδοσία των Ιουδαίων αρνούμενοι τον Χριστό, αφετέρου κυλιούνται μαζί με τους Έλληνες, λατρεύοντας κτίσμα και διάφορους θεούς οι θεομίσητοι. Διότι ένας είναι ο Θεός, και όχι πολλοί, και ένας είναι ο Λόγος Του, και όχι πολλοί· διότι ο Λόγος είναι Θεός, και μόνος Αυτός έχει την πατρική μορφή. Όπως ακριβώς ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγχε τους Ιουδαίους λέγοντας: «Ο Πατέρας που με έστειλε, εκείνος έχει μαρτυρήσει για εμένα· ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή Του έχετε δει· και δεν έχετε τον Λόγο Του να μένει μέσα σας· διότι σε αυτόν που έστειλε εκείνος, εσείς δεν πιστεύετε». Συνέδεσε δε ορθά τον Λόγο με τη μορφή, για να δείξει ότι ο Λόγος του Θεού είναι ο ίδιος και εικόνα και χαρακτήρας και μορφή του δικού Του Πατέρα· και ότι οι Ιουδαίοι, επειδή δεν αποδέχθηκαν Εκείνον που τους μιλούσε, δεν αποδέχθηκαν τον Λόγο, ο οποίος είναι η μορφή του Θεού.

Διότι, ενώ ισχυρίζονται «δεν λέμε δύο αγένητα», ομιλούν για δύο θεούς, και μάλιστα θεούς που έχουν διαφορετικές φύσεις, τον μεν ένα γενητό, τον δε άλλο αγένητο. Και αν οι μεν Έλληνες λατρεύουν ένα αγένητο και πολλά γενητά, αυτοί δε λατρεύουν ένα γενητό και ένα αγένητο, ούτε και έτσι διαφέρουν από τους Έλληνες. Διότι και εκείνος που αποκαλείται από αυτούς ως ο ένας γενητός είναι ένας από τους πολλούς· και οι πολλοί θεοί πάλι των Ελλήνων έχουν την ίδια φύση με αυτόν τον ένα· διότι και αυτός και εκείνοι είναι κτίσματα. Είναι άθλιοι, και υπέστησαν πολύ μεγαλύτερη βλάβη έχοντας τέτοια φρονήματα εναντίον του Χριστού. Διότι εξέπεσαν από την αλήθεια, και αφενός ξεπέρασαν την προδοσία των Ιουδαίων αρνούμενοι τον Χριστό, αφετέρου δε οι θεοστυγείς αυτοί κυλιούνται μαζί με τους Έλληνες λατρεύοντας ένα κτίσμα και διαφορετικούς θεούς. Διότι Ένας είναι ο Θεός και όχι πολλοί, και ένας είναι ο Λόγος Του και όχι πολλοί· και «Θεός είναι ο Λόγος», διότι μόνο Αυτός έχει το πατρικό είδος, και επειδή ακριβώς είναι αυτό, ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγχε τους Ιουδαίους λέγοντας: «Ο Πατέρας που με έστειλε, εκείνος έχει μαρτυρήσει για εμένα. Ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ ούτε το είδος Του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο Του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε Αυτόν που Εκείνος απέστειλε». Και συνέδεσε ορθά τον λόγο με το είδος, για να δείξει ότι ο Λόγος του Θεού είναι Αυτός ο ίδιος και εικόνα και χαρακτήρας και είδος του δικού Του Πατέρα, και ότι οι Ιουδαίοι, επειδή δεν δέχθηκαν Αυτόν που τους μιλούσε, δεν δέχθηκαν τον Λόγο, ο οποίος είναι «το είδος του Θεού».

Γι' αυτό ακριβώς, υπερηφανευόμενοι πολύ για τον Μωυσή, θεωρούσαν και έλεγαν ότι πρέπει να περιγελούν τις διδασκαλίες του Χριστού: «Ο θεσπέσιος Μωυσής μάς παρουσίασε τη θεία φύση μέσω της αίσθησης των ματιών, και μας δώρισε το να ακούσουμε φωνή από ψηλά». Πώς λοιπόν ο Χριστός τους ήλεγξε, επειδή βρίσκονταν σε άγνοια, είχαν απομακρυνθεί πολύ από το πρέπον και είχαν πλανηθεί από την αλήθεια; «Αλήθεια, αλήθεια», λέει, «σας λέω, ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε». Αν και ήταν δυνατόν να δουν πολύ καθαρά στο πρόσωπο του Υιού τη φύση του Θεού και Πατέρα, οι άθλιοι δεν το έκαναν αυτό, αλλά αποτόλμησαν να αποδώσουν τη μορφή της θεότητας σε φωτιά, σε σκοτάδι και σε καπνούς. Γι' αυτό ακριβώς ο Σωτήρας, καθοδηγώντας τους σταδιακά και ωφέλιμα προς το καλύτερο, και συνδυάζοντας το ανθρώπινο με το θεοπρεπές, έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε». Διότι το ότι η πίστη δεν απευθύνεται απλώς σε άνθρωπο, αλλά στη φύση του Θεού, αν και ο Λόγος είχε λάβει σάρκα, το φανέρωσε πολύ καλά με το να δηλώσει ότι η πίστη δεν περιορίζεται στο πρόσωπό του. Και το ότι βρίσκεται σε απόλυτη ταυτότητα σε όλα με τον Θεό και Πατέρα, εξαιτίας της φυσικής ομοιότητας και της ομοειδούς ουσίας, το διασαφήνισε λέγοντας: «Εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β'. Ότι ο Υιός είναι εικόνα του Θεού και Πατρός, στο οποίο περιέχεται και έλεγχος προς τους Ιουδαίους, καθώς δεν κατανοούν όσα έχουν ειπωθεί από τον Μωυσή μάλλον με αινιγματικό τρόπο. <Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε.> Δεν θα δει κανείς απλώς μια συνηθισμένη διάταξη νοημάτων να καλύπτει πάλι το προκείμενο χωρίο, αλλά ένα πλήθος κρυμμένων νοημάτων, το οποίο πολύ εύκολα διαφεύγει από τον νου εκείνων που ακούνε χωρίς να ερευνούν, και επιτρέπει να γίνει ορατό ίσως μόνο σε εκείνους που εξετάζουν πιο οξυδερκώς. Διότι, τι ήταν άραγε αυτό που έπεισε, θα ρωτούσε ίσως κάποιος, τον Ιησού, ενώ έλεγε ότι μαρτυρείται από τη θεοπρεπή ενέργειά του, να μεταβεί από τα παρακείμενα σε κάτι πολύ απομακρυσμένο, δηλαδή στο ότι οι Φαρισαίοι ούτε τη φωνή του Θεού και Πατέρα έχουν ακούσει ποτέ, ούτε βέβαια έχουν δει τη μορφή του, αλλά ούτε έχουν τον λόγο του να κατοικεί μέσα τους; Και θα συμφωνήσω βεβαίως, όπως νομίζω και κάθε άλλος, ότι δεν θα ήταν ανάρμοστη μια τέτοια απορία από κάποιους. Ποιο νόημα λοιπόν θα εφαρμόσουμε στα προκείμενα, και τι θα διατυπώσουμε πάλι ερευνώντας τα, μένοντας παντού σταθεροί στην αλήθεια, θα προσπαθήσω να το εξηγήσω μέσω της ενέργειας και της χάριτος του Πνεύματος.

Επειδή πάλι τους έβλεπε να τα σκέφτονται αυτά, τους ελέγχει αυστηρά για την αμάθειά τους λέγοντας: Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε. Διότι τα όσα συνέβησαν συμβολικά εκείνον τον καιρό, και μέσω των οποίων διαμορφωνόταν γι' αυτούς η κάθοδος του Θεού στο όρος Σινά, αυτά, επειδή πάλι δεν κατανοούσαν τίποτα, δεν τα εξέλαβαν ως εικόνες νοητών πραγμάτων, αλλά νόμιζαν ότι η θεία φύση μπορούσε όντως να είναι ορατή και με τα μάτια του σώματος, και είχαν πιστέψει ότι χρησιμοποιεί σωματική φωνή. Το ότι δε ήταν αληθινός ο λόγος του Σωτήρα για αυτούς, και ότι ούτε τη φωνή του Θεού και Πατέρα άκουσαν ποτέ, ούτε βέβαια είδε κανείς με τη σωματική όραση τη μορφή του, δηλαδή τον όμοιο με αυτόν σε όλα Λόγο, θεωρώ ότι πρέπει πάλι να το αποδείξω σαφώς, παραθέτοντας τα όσα είναι γραμμένα στην Έξοδο για πνευματική έρευνα και εξέταση. Έχουν δε ως εξής: «Και έβγαλε ο Μωυσής τον λαό από το στρατόπεδο για τη συνάντηση με τον Θεό, και στάθηκαν κάτω από το όρος Σινά. Το δε όρος Σινά κάπνιζε ολόκληρο, επειδή είχε κατέβει ο Θεός σε αυτό μέσα σε φωτιά, και ανέβαινε ο καπνός σαν καπνός καμινιού· και κυριεύτηκε από μεγάλο δέος όλος ο λαός. Οι δε ήχοι της σάλπιγγας γίνονταν συνεχώς πάρα πολύ δυνατοί· ο Μωυσής μιλούσε, και ο Θεός του απαντούσε με φωνή».

Αυτά τα θεωρήματα, πάλι, αναγκαίως τα εισαγάγαμε στον παρόντα λόγο μας. Διότι κρίναμε εντελώς απαραίτητο να φανεί σε όσους θα διαβάσουν το κείμενο ότι ο Ιησούς λέει την αλήθεια, όταν βρίσκεται να λέει προς τους Ιουδαίους για τον δικό του Γεννήτορα: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, και τον λόγο του δεν τον έχετε να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που εκείνος απέστειλε». Το ότι, πάλι, οι Φαρισαίοι, φουσκώνοντας από ανάρμοστη αλαζονεία, έπλαθαν την ψευδαίσθηση ότι ο θείος λόγος ήταν μαζί τους και μέσα τους, και γι' αυτό ισχυρίζονταν ανόητα ότι είχαν φτάσει σε αξιοθαύμαστη σοφία, το μαρτυρεί και το ίδιο το Πνεύμα, όταν ο Χριστός λέει προς αυτούς μέσω του προφήτη Ιερεμία: «Πώς θα πείτε ότι εμείς είμαστε σοφοί, και ο λόγος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια η γραφίδα των γραμματέων έγινε ψεύτικη· ντροπιάστηκαν οι σοφοί, τρόμαξαν και συνελήφθησαν. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς; Διότι αποδοκίμασαν τον λόγο του Κυρίου». Διότι, πώς, έχοντας αποδοκιμάσει τον ζωντανό και ενυπόστατο Λόγο του Θεού, δεν θα καταδικαστούν, εφόσον δεν αποδέχτηκαν την πίστη σε αυτόν, αλλά ατίμασαν τον χαρακτήρα του Θεού και Πατέρα, και αρνήθηκαν να δουν την αληθέστατη, τρόπον τινά, μορφή του μέσα από τη θεοπρεπή εξουσία και δύναμη;

Αλλά ότι αυτά τα σκέφτονταν με παιδαριώδη τρόπο, το κατέστησε απόλυτα σαφές ο Θεός λέγοντας τα εξής: «Τη φωνή του την ακούσατε, ούτε όμως τη μορφή του έχετε δει. Και τον λόγο του δεν τον έχετε να μένει μέσα σας, διότι σε αυτόν που Εκείνος απέστειλε, εσείς δεν πιστεύετε.» Επομένως, εμείς που πιστέψαμε, έχουμε θεαθεί στο πρόσωπο του Υιού τον Πατέρα, και έχουμε αποδεχθεί τον Λόγο του. Γι' αυτό ακριβώς και έχουμε λυτρωθεί· διότι μας έσωσε όχι κάποιος πρέσβης, ούτε κάποιος άγγελος, ούτε ο νόμος μέσω του Μωυσή, αλλά ο ίδιος ο Κύριος, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Το ότι δε είναι αληθινό αυτό που λέω, θα το διαπιστώσουμε και μέσα από τις Γραφές. Το κείμενο έχει ως εξής: «Και είπε, αναφέρει: Εγώ είμαι ο Θεός του πατέρα σου, ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ.»

ΑΛΛΟ, αποδεικτικώς, ότι ο Λόγος του Θεού είναι η μορφή Του. Λέει κάπου προς τους εξαιρετικά απειθείς Ιουδαίους ο Σωτήρας: «Ο Πατέρας που με έστειλε, εκείνος έχει μαρτυρήσει για εμένα· ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να μένει μέσα σας, διότι σε αυτόν που εκείνος απέστειλε, εσείς δεν πιστεύετε». Επομένως, επειδή δεν πίστεψαν στον Λόγο που απεστάλη από τον Πατέρα, λέγεται γι' αυτούς ότι ούτε τη φωνή του Θεού έχουν ακούσει, ούτε βέβαια τη μορφή του έχουν δει ποτέ, αλλά ούτε και έχουν τον λόγο να κατοικεί μέσα τους. Είναι, λοιπόν, σε όλους σαφές και ευκολονόητο ότι, εάν είχαν δεχθεί τον απεσταλμένο, θα είχαν ακούσει και τη φωνή του Θεού, και θα είχαν δει τη μορφή του, και θα είχαν τον Λόγο να κατοικεί μέσα τους.

Και πράγματι, τους Ιουδαίους που νόμιζαν ότι είχαν δει στην πραγματικότητα στο όρος Σινά τον Θεό των όλων, επειδή είχαν εντελώς ανόητες αντιλήψεις, τους ήλεγχε λέγοντας: «Ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή Του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο Του να μένει μέσα σας, διότι εσείς δεν πιστεύετε σε αυτόν που Εκείνος απέστειλε». Επομένως, λέει, θα εμφανιστώ ανάμεσά σας όταν ανεγερθεί το αγιαστήριο. Αυτό δε αποτελούσε τύπο της Εκκλησίας, η οποία κατασκευάστηκε καθ' ομοίωση της επουράνιας. Διότι πράγματι λέει: «Θα τα κατασκευάσεις όλα σύμφωνα με όσα σου δείχνω στο όρος, έτσι ακριβώς θα τα φτιάξεις». Διότι υποδείχθηκε στον μακάριο Μωυσή, όπως είπα, ο τύπος των αγίων Εκκλησιών, και με πολλούς τρόπους διαπλάστηκε σαν σε σκιά Αυτός που για χάρη μας έγινε άνθρωπος.

Διότι, παρόλο που ο Θεός τα διέταξε αυτά, εντούτοις δεν υπάρχει μέσα σας, επειδή δεν πιστεύετε σε εμένα. Διότι, αν οι Γραφές αναφέρουν επανειλημμένα αυτό το πράγμα, ότι δηλαδή πρέπει να πιστεύετε σε εμένα, και εσείς δεν πιστεύετε, είναι ολοφάνερο ότι και ο λόγος Του έχει απομακρυνθεί από εσάς. Γι' αυτό πάλι πρόσθεσε: «Διότι σε αυτόν που Εκείνος απέστειλε, εσείς δεν πιστεύετε». Έπειτα, για να μην πουν: «Πώς λοιπόν μαρτύρησε για σένα, εφόσον εμείς δεν ακούσαμε τη φωνή Του;», λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές· διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα», δείχνοντας ότι μέσω αυτών έδωσε τη μαρτυρία Του. Διότι, πράγματι, μαρτύρησε και στον Ιορδάνη, και στο όρος. Αλλά δεν επικαλείται εκείνη τη φωνή. Διότι ίσως εξαιτίας αυτού να μην γινόταν πιστευτή. Επειδή τη μεν φωνή στο όρος ούτε καν την άκουσαν· την άλλη, ενώ την άκουσαν, δεν της έδωσαν προσοχή. Γι' αυτό τους παραπέμπει στις Γραφές, δείχνοντας ότι και η μαρτυρία του Πατρός από εκεί προέρχεται· προηγουμένως, όμως, έχοντας αναιρέσει τα παλαιά για τα οποία καυχιούνταν, είτε ότι δηλαδή είχαν δει τον Θεό, είτε ότι είχαν ακούσει τη φωνή Του. Επειδή, λοιπόν, ήταν φυσικό να δυσπιστούν στη φωνή Του και να φέρνουν στον νου τους τα όσα συνέβησαν στο όρος Σινά, αφού πρώτα διόρθωσε την εσφαλμένη αντίληψή τους γι' αυτά και έδειξε ότι τα γεγονότα εκείνα αποτελούσαν θεία συγκατάβαση, τότε τους παρέπεμψε στη μαρτυρία των Γραφών.

Ιω. 5, 36-39 Ως συνέχεια στα προλεχθέντα θέτει το 〈ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει〉 και τα εξής. Το δε 〈έχετε δει〉, όπως λέει και πιο κάτω: «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», πρέπει να εκληφθεί αντί του «δεν έχετε ορθή πίστη και θεοπρεπή αντίληψη για αυτόν, έστω κι αν προσποιείστε ότι τον υπερασπίζεστε». Πώς όμως τίθεται ως συνέχεια; Επειδή είπε ότι ο 〈Πατέρας που με έστειλε, αυτός έχει μαρτυρήσει για εμένα〉 και ότι 〈τα έργα, τα οποία μου έδωσε〉 να κάνω 〈ο Πατέρας,〉 εκείνα 〈μαρτυρούν για εμένα, εσείς〉 όμως ούτε έτσι 〈πιστεύετε,〉 είναι φανερό 〈ότι,〉 όπως φαίνεται, λέει 〈ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει,〉 ούτε εκείνη, όταν έλεγε: «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα», ούτε σκέφτεστε τίποτα το ορθό για τη μακάρια, απαθή και παντοκρατορική του φύση· διότι διαφορετικά, κρίνοντας ορθά ότι 〈τα έργα,〉 τα οποία εγώ 〈κάνω,〉 προέρχονται μόνο από εκείνη την αυθεντία και εξουσία, δεν θα βλασφημούσατε εμένα, τον Υιό του, που πράττει τα ίδια με τον Πατέρα, αποκαλώντας με αντίθεο. Βλέπεις πώς ελέχθη ως συνέχεια. Το ότι δε ποτέ δεν 〈έχετε ακούσει〉 δεν το λέει για τώρα, αλλά ούτε όταν μιλούσε στον Μωυσή· διότι πώς θα μπορούσαν να τον ακούσουν αυτοί που αμέσως κατασκεύασαν τον μόσχο και, αφού μετά από αυτά δέχτηκαν τις νουθεσίες, μύριες φορές εκπορνεύθηκαν στην ειδωλολατρία;

«Διότι τα έργα τα οποία μου έδωσε ο Πατήρ για να τα ολοκληρώσω, αυτά τα έργα τα οποία εγώ πράττω, μαρτυρούν για εμένα, ότι ο Πατήρ με έχει αποστείλει· και ο Πατήρ ο οποίος με έστειλε, αυτός έχει μαρτυρήσει για εμένα. Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, και δεν έχετε τον λόγο του να παραμένει μέσα σας· διότι σε αυτόν που εκείνος απέστειλε, σε αυτόν εσείς δεν πιστεύετε». Μαρτύρησε μεν, λέγει, ο Ιωάννης για εμένα, ο Ιωάννης που θεωρείται από εσάς ως ο πλέον αξιόπιστος από όλους. Επειδή όμως είναι πιθανό να βρεθούν κάποιοι συκοφάντες, οι οποίοι τυχόν θα πουν: Και τι μας αφορά αυτό;

«Αλλά εσείς», λέει, «ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει, του Πατέρα εννοώ, ούτε τη μορφή του έχετε δει, αλλά σας είναι εντελώς άγνωστος· διότι και τον λόγο του δεν τον έχετε να μένει μέσα σας· δηλαδή, τις Γραφές που μαρτυρούν για εμένα δεν τις γνωρίζετε, αν και νομίζετε ότι τις γνωρίζετε, και καυχιέστε, θεωρώντας ότι σας έχουν εμπιστευθεί τα Λόγια του Θεού. Από πού είναι φανερό ότι δεν γνωρίζετε τις Γραφές; «Επειδή σε αυτόν που έστειλε εκείνος, εσείς δεν πιστεύετε». Όπως λοιπόν ούτε τη φωνή του Θεού ακούσατε (διότι ο Θεός δεν έχει αισθητή φωνή), ούτε τη μορφή του είδατε (διότι είναι άμορφος και ασχημάτιστος)· έτσι ούτε τον λόγο του, εννοώ βέβαια τις Γραφές που μαρτυρούν για εμένα, έχετε μέσα σας. «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή· και εκείνες είναι που μαρτυρούν για εμένα, και δεν θέλετε να έρθετε προς εμένα, για να έχετε ζωή. Δόξα από ανθρώπους δεν λαμβάνω, αλλά σας έχω γνωρίσει, ότι την αγάπη του Θεού δεν έχετε μέσα σας». Τους είπε ότι ο λόγος του Θεού, δηλαδή οι Γραφές που μαρτυρούν για εμένα, δεν υπάρχει μέσα σας. Διδάσκοντας λοιπόν πώς θα μπορέσουν να αποκτήσουν τον λόγο του Θεού, λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές· διότι σε αυτές εσείς νομίζετε ότι έχετε ζωή».