Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:4

Οι Σαμαρείτες πιστεύουν. Έρχεται στην Κανά ο Ιησούς, και ο βασιλικός αξιωματούχος προσέρχεται για τον γιο του. Ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα, και θεραπεύει το Σάββατο εκείνον που ήταν παράλυτος επί τριάντα οκτώ έτη. Οι Ιουδαίοι ζητούσαν να τον θανατώσουν. Τους λέγει ότι εστάλη από τον Θεό.

Αυτό είναι πάλι το δεύτερο σημείο που έκανε ο Ιησούς όταν ήρθε από την Ιουδαία στη Γαλιλαία.> Ρωτά να μάθει από αυτούς την ώρα κατά την οποία η κατάσταση του ασθενούς βελτιώθηκε, εξετάζοντας αν συμπίπτει με τον χρόνο της χάριτος. Επειδή δε πληροφορήθηκε ότι έτσι συνέβη και όχι διαφορετικά, σώζεται ο ίδιος με όλη του την οικογένεια, αποδίδοντας τη δύναμη του παραδόξου θαύματος στον Σωτήρα Χριστό, και προσφέροντας ως καρπό ευχαριστίας για αυτά μια πιο σταθερή πίστη. <Μετά από αυτά υπήρχε εορτή των Ιουδαίων, και ο Ιησούς ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα. Υπάρχει δε στα Ιεροσόλυμα η ονομαζόμενη στα εβραϊκά Βηθεσδά, η οποία έχει πέντε στοές. Μέσα σε αυτές ήταν κατακεκλιμένο μεγάλο πλήθος ασθενών, τυφλών, χωλών, ξηρών, οι οποίοι περίμεναν την κίνηση του νερού. Διότι άγγελος Κυρίου κατέβαινε κατά καιρούς στην κολυμβήθρα και τάραζε το νερό· επομένως, ο πρώτος που έμπαινε μετά την ταραχή του νερού γινόταν καλά, από οποιοδήποτε νόσημα κι αν έπασχε.> Όχι μάταια ο μακάριος Ευαγγελιστής συνδέει αμέσως με τα προηγούμενα την από εκεί επιστροφή του Σωτήρα στα Ιεροσόλυμα· αλλά ο σκοπός του ήταν, όπως είναι φυσικό, να αποδείξει πόσο καλύτεροι ως προς την υπακοή είναι οι αλλογενείς σε σχέση με τους Ιουδαίους, και πόση διαφορά παρατηρείται μεταξύ των δύο ως προς τη διάθεση και τους τρόπους συμπεριφοράς.

Αλλά αυτοί που είναι πληθωρικοί στα λόγια και ικανοί στην αλαζονεία, αναφωνώντας το «Εμείς γνωρίζουμε» με υπερβολική υπεροψία, αφενός παραμερίζουν τις φωνές του νόμου και δεν θεωρούν ότι αξίζουν τίποτα τα λόγια του Μωυσή, αφετέρου θεωρούν απλώς ως ενόχληση και τα λόγια των προφητών. Διότι δεν βάζουν καθόλου στον νου τους όσα είχαν προαναγγελθεί μέσω της φωνής του προφήτη ότι θα γίνονταν κατά τον καιρό της έλευσης του Σωτήρα μας Χριστού: «Διότι τότε», λέει, «θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν· τότε θα πηδήξει σαν ελάφι ο χωλός, και η γλώσσα των βραδυγλώσσων θα είναι καθαρή». Διότι, όταν θεραπεύτηκε ο παράλυτος στην κολυμβήθρα της Βηζαθά, έχοντας διατελέσει τριάντα οκτώ χρόνια «στην ασθένειά του», όπως είναι γραμμένο, με έναν λόγο του Σωτήρα εγκατέλειψε το κλινάριό του και πετάχτηκε πάνω σαν ελάφι· και ενώ έπρεπε να θαυμάσουν τον Ιησού γι' αυτό, αυτοί θρηνούσαν για την κατάλυση του Σαββάτου, και υποστηρίζοντας επιτακτικά ότι παραβιάστηκε ο νόμος, προσπαθούσαν με σοφιστείες να καταρρίψουν τη χάρη του θαύματος. Όταν, επίσης, εκδιώχθηκε κάποτε ένα δαιμόνιο και μίλησε ο κωφός, αυτοί περιέπεσαν σε τόσο φοβερή έλλειψη συνέσεως, ώστε να μην αποκομίσουν ούτε την ελάχιστη ωφέλεια από αυτό. Ο τυφλός ανέβλεψε, το προφητικό κήρυγμα εκπληρώθηκε, η φωνή του Πνεύματος οδηγήθηκε στην εκπλήρωσή της, και τι έγινε;

Διότι στα Ιεροσόλυμα υπήρχε η Προβατική κολυμβήθρα που είχε πέντε στοές, τέσσερις περιμετρικές και την πέμπτη στη μέση, στην οποία βρισκόταν κατάκοιτο πλήθος ασθενών. Και ήταν πολλή η απιστία των Ιουδαίων. Ο δε ιατρός και θεραπευτής των ψυχών και των σωμάτων χάριζε την ίαση με μέτρο, θεραπεύοντας πρώτα εκείνον που έπασχε πολλά χρόνια, ώστε να απαλλαγεί ταχύτερα από τους πόνους. Διότι δεν ήταν κατάκοιτος μόνο μία ημέρα, ούτε δύο, ούτε έναν μήνα ή έναν χρόνο, αλλά τριάντα οκτώ έτη. Όντας κατάκοιτος από πολυχρόνια ασθένεια, ήταν γνώριμος σε όσους τον έβλεπαν, αναδεικνύοντας έτσι την ενέργεια αυτού που τον θεράπευσε. Διότι ο παραλυτικός ήταν γνωστός σε όλους εξαιτίας του μεγάλου χρονικού διαστήματος. Ο δε Αρχίατρος φανέρωνε μεν τη δύναμή Του, απορριπτόταν όμως από εκείνους που τα εξέλαβαν με κακοβουλία.

Κατέβαινε εκεί, λέγει, ένας άγγελος και ανατάρασσε το νερό, και ο πρώτος που κατέβαινε μετά την ταραχή ελάμβανε τη θεραπεία. Κατήλθε ο Δεσπότης των αγγέλων στα ρείθρα του Ιορδάνη και, αφού αγίασε τη φύση των υδάτων, θεράπευσε ολόκληρη την οικουμένη.

Υπήρχε μία κολυμβήθρα υδάτων, και κατέβαινε εκεί ένας άγγελος, και τάραζε τα ύδατα· έπειτα, μετά την ταραχή του ύδατος, έμπαινε ένας ασθενής και θεραπευόταν. Ένας μόνο κάθε χρόνο θεραπευόταν, και αμέσως εξαντλούνταν η χάρη, όχι εξαιτίας της πενίας Εκείνου που την έδινε, αλλά εξαιτίας της αδυναμίας εκείνων που τη λάμβαναν. Κατέβαινε, λοιπόν, άγγελος στην κολυμβήθρα, και τάραζε το ύδωρ, και θεραπευόταν ένας· κατήλθε ο Δεσπότης των αγγέλων στον Ιορδάνη, και τάραξε το ύδωρ, και θεράπευσε ολόκληρη την οικουμένη. Γι' αυτό, εκεί, ο δεύτερος που κατέβαινε μετά τον πρώτο δεν θεραπευόταν· διότι η χάρη δινόταν στους Ιουδαίους που ήταν ασθενείς και πτωχοί· εδώ, όμως, μετά τον πρώτο έπεται ο δεύτερος, μετά τον δεύτερο ο τρίτος, μετά τον τρίτο ο τέταρτος, και δέκα, και είκοσι, και εκατό, και μυρίους, και ολόκληρη την οικουμένη εάν βάλεις μέσα στην κολυμβήθρα, δεν αναλώνεται η χάρη, δεν δαπανάται η δωρεά, δεν μολύνονται τα νάματα. Είναι νέος αυτός ο τρόπος καθάρσεως, διότι δεν είναι σωματικός· προκειμένου περί των σωμάτων, όταν τα νάματα ξεπλύνουν περισσοτέρους, δέχονται και περισσότερη ακαθαρσία· εδώ, όμως, όσο περισσοτέρους πλένουν, τόσο καθαρότερα γίνονται.

Υπάρχει δε στα Ιεροσόλυμα η Προβατική κολυμβήθρα, η οποία ονομάζεται εβραϊκά Βηθεσδά και έχει πέντε στοές. Σε αυτήν λέγεται ότι παρουσιαζόταν κατά καιρούς ένας άγγελος και κατέβαινε, και αυτό γινόταν αντιληπτό από την κίνηση του νερού. Εκείνος, λοιπόν, που έμπαινε πρώτος μετά την ταραχή του νερού, γινόταν υγιής, από οποιαδήποτε ασθένεια κι αν έπασχε. Μέσα σε αυτές τις στοές, επομένως, βρισκόταν κατάκοιτο πλήθος ασθενών, τυφλών, χωλών και παραλύτων, οι οποίοι περίμεναν την κίνηση του νερού.

Για ποιο λόγο, λοιπόν, ο Χριστός καταφθάνει συνεχώς στα Ιεροσόλυμα και κατά τις εορτές παρευρίσκεται ανάμεσα στους Ιουδαίους; Επειδή τότε συγκεντρωνόταν το πλήθος, και επιτηρούσε εκείνον τον τόπο και τον χρόνο, ώστε να επιληφθεί των ασθενών. Διότι οι πάσχοντες δεν είχαν τόσο μεγάλη επιθυμία να απαλλαγούν από τα νοσήματά τους, όση προθυμία είχε επιδείξει ο ιατρός για να τους απαλλάξει από την αρρώστια. Όταν, λοιπόν, η συγκέντρωσή τους ήταν πλήρης και το ακροατήριο είχε ολοκληρωθεί, τότε προσερχόταν στο μέσον και επιδείκνυε όσα συνέβαλαν στη σωτηρία της ψυχής τους. Βρισκόταν κατάκοιτο, λοιπόν, πλήθος ασθενών που περίμεναν την κίνηση του νερού, και εκείνος μεν που κατέβαινε πρώτος μετά την κίνηση του νερού θεραπευόταν, ο δεύτερος όμως πλέον όχι· απεναντίας, το φάρμακο αναλωνόταν, η ιαματική χάρη εξαντλούνταν, και στη συνέχεια τα νερά παρέμεναν στερημένα από τη δύναμή τους, καθώς η αρρώστια εκείνου που κατέβαινε πρώτος το είχε απορροφήσει εξολοκλήρου. Και πολύ δικαιολογημένα· διότι η χάρη ήταν δουλική.

Αλλά, όταν παρουσιάστηκε ο Δεσπότης, δεν γινόταν έτσι, ούτε θεραπευόταν μόνο ο πρώτος που κατέβαινε στην κολυμβήθρα των υδάτων του βαπτίσματος, αλλά και ο πρώτος, και ο δεύτερος, και ο τρίτος, και ο τέταρτος, και ο δέκατος, και ο εικοστός· ακόμη κι αν αναφέρεις χιλιάδες, ακόμη και διπλάσιους, ακόμη και τριπλάσιους, ακόμη και άπειρους στο πλήθος, ακόμη κι αν βυθίσεις ολόκληρη την οικουμένη στην κολυμβήθρα των υδάτων, η χάρις δεν ελαττώνεται ούτε στο ελάχιστο, αλλά παραμένει η ίδια, καθαρίζοντας όλους εκείνους. Τόσο μεγάλη είναι η διαφορά ανάμεσα στη δουλική δύναμη και στη δεσποτική αυθεντία. Εκείνος θεράπευε έναν, Αυτός ολόκληρη την οικουμένη· εκείνος έναν κάθε χρόνο, Αυτός κάθε ημέρα. Αν θέλεις να βάλεις μέσα χιλιάδες, όλους τους αποδίδει υγιείς. Εκείνος κατέβαινε και τάραζε το νερό, Αυτός όμως δεν ενεργεί έτσι, αλλά αρκεί να επικαλεστεί κανείς απλώς και μόνο το όνομά Του πάνω από τα ύδατα, για να εναποτεθεί σε αυτά κάθε δύναμη θεραπείας. Και εκείνος μεν θεράπευε την αναπηρία των σωμάτων, Αυτός δε διορθώνει την κακία της ψυχής. Βλέπεις πώς σε όλα φαίνεται η μεγάλη και άπειρη διαφορά;

Ας αντλήσουμε από τις πηγές του Σωτήρος, που αναβλύζουν αγαθότητα, ένα παράδοξο ύδωρ, το οποίο αναδύεται από το μέσον της θάλασσας, χορηγεί κάθε είδους χάρες, θεραπεύει τον πόνο των ασθενειών και λυτρώνει από τους κόπους. Άγγελος μεν παλαιότερα κατέβαινε κατά καιρούς στην πεντάστωο κολυμβήθρα, θεραπεύοντας μόνο έναν ασθενή, εσύ όμως, Παντοδύναμε, όντας πάντοτε παρών στην εικόνα σου και στο ύδωρ, σώζεις πολλούς.

Ωστόσο, αφού κάλεσε τη σύζυγό του, της διηγήθηκε τα του οράματος και της παρήγγειλε να του φέρει ένα ξερό σύκο. [5] Εκείνη, ακούγοντας τα λόγια του και κοιτάζοντας προσεκτικά το κρεβάτι του άνδρα της, αντιλήφθηκε ένα ξερό σύκο που βρισκόταν εκεί πάνω· και αφού το άρπαξε αμέσως, του το έδειξε ενώ εκείνος ακόμη μιλούσε και διηγούνταν το όραμα. Εκείνος, παίρνοντας το σύκο, αναφώνησε ότι αυτό ήταν εκείνο που του δόθηκε στον ύπνο του, και ανέκτησε αμέσως την προηγούμενη χαρά του· τρώγοντας το σύκο που του έδωσαν οι μάρτυρες για τη σωτηρία του, πέτυχε τη σωτηρία του. [6] Διότι, ενώ ακόμη το μασούσε και το έτρωγε, η έμφραξή του έλαβε τέλος· και καθώς λύθηκε γρήγορα αυτό που έδενε την κοιλιά του, ένιωσε την επείγουσα ανάγκη να πάει στο αποχωρητήριο· αφού πήγε εκεί και απέβαλε όλη την ύλη που είχε συσσωρεύσει μέσα του λόγω της έμφραξης, επανήλθε στην ίδια λεπτότητα που είχε πριν πάθει την έμφραξη· και έχοντας τύχει τέλειας ίασης, έγινε ευγνώμων κήρυκας της χάριτος των αγίων. [7] Διότι, αφού σήκωσε στους ώμους του το κρεβάτι πάνω στο οποίο είχε έρθει μεταφερόμενος, έτρεχε προς την Αλεξάνδρεια, μιμούμενος έμπρακτα τον άρρωστο που βρισκόταν κατάκοιτος στην Προβατική κολυμβήθρα, τον οποίο ο Χριστός, αφού τον θεράπευσε μετά από τριάντα οκτώ χρόνια, του παρήγγειλε να σηκώσει το κρεβάτι του, διαλαλώντας προς όλους την ανέκφραστη δύναμη των αγίων και την ενέργεια που παραδόξως εκδηλώθηκε πάνω του.

Διότι δεν θα την αποσιωπήσω ούτε θα την κρύψω, ούτε θα στερήσω τους ακροατές από ένα τέτοιο αγαθό· επειδή μια τέτοια πράξη αποτελεί σαφώς έργο οκνηρίας ή φθόνου. Αλλά ο μεν φθόνος ας απέχει παντελώς από τη δική μας μετριότητα και από κάθε Χριστιανό και θεοσεβή άνθρωπο. Η δε οκνηρία, πάλι, η οποία είναι φτωχή και καθιστά φτωχούς όσους την κάνουν φίλη τους, σύμφωνα με την παροιμιώδη παραίνεση του Σολομώντα, ας αποδιώκεται πάντοτε από τη δική μας ταπεινότητα, και μάλιστα τώρα που με ψυχή και θέληση που αγαπά τους μάρτυρες, συγγράφουμε τα φιλάνθρωπα θαύματα του Κύρου και του Ιωάννη. [3] Κοιμόταν λοιπόν ο Γεννάδιος, αλλά αγρυπνούσαν οι θεσπέσιοι μάρτυρες, και ερευνούσαν τον τρόπο ίασης αυτού που κοιμόταν και του χάριζαν τη θεραπεία. Έπειτα παρουσιάζονται σε αυτόν και χρησιμοποίησαν τα λόγια του Κυρίου, τα οποία είπε προς τον παράλυτο που κειτόταν στην Προβατική Κολυμβήθρα: «Θέλεις», του είπαν, «να γίνεις καλά;» Εκείνος τους απάντησε: «Ναι». Διότι, τι άλλο θα έλεγε, εφόσον βασανιζόταν τόσο σφοδρά από μια τέτοια ασθένεια;

Οι μεταφορείς, αφού απέθεσαν τον Ζώσιμο, κατά θεία οικονομία βγήκαν από τα θερμά λουτρά, χρησιμοποιώντας ως αφορμή για την έξοδό τους την εισφορά των απαραίτητων χρειωδών. [3] Όταν αυτοί βγήκαν έξω, ο μάρτυς Κύρος με σχήμα μοναχού παρουσιάζεται στον ασθενή, όχι στο όνειρό του όπως συμβαίνει στους περισσότερους, αλλά στον ξύπνιο του, όπως ακριβώς ήταν και περιγράφεται. Και αφού εμφανίστηκε, πρόσταξε τον ασθενή να σηκωθεί και να βουτήξει στα θερμά νάματα. Εκείνος, χωρίς να θαμπωθεί από το όραμα ούτε να θεωρήσει καθόλου στον νου του το γεγονός ως παράδοξο, πράγμα που το φρόντισε ο μάρτυρας για να μην πάθει κάτι το μυαλό του από τον φόβο, του αποκρίθηκε ότι δεν μπορεί. Αλλά καθώς ο μάρτυρας που εμφανίστηκε τον προέτρεπε πάλι να το κάνει αυτό, και να φτάσει σιγά-σιγά στην κολυμβήθρα και να κατέβει να λουστεί, άρχισε να προσπαθεί να εκτελέσει το πρόσταγμα, διότι αυτός που του μιλούσε του είχε εμφυσήσει δύναμη. Και κυλιόμενος με τα χέρια και τα πόδια, φτάνει με δυσκολία στην κολυμβήθρα, σερνόμενος σαν φίδι, και αφού κατέβηκε στα νάματα όπως μπόρεσε, ανέβηκε με τρόπο που δεν ήλπιζε. Διότι, καθώς βυθιζόταν, η ασθένεια θαβόταν μαζί του, ενώ καθώς ανέβαινε δεν ανέβαινε καθόλου μαζί του. [4] Τότε, η κολυμβήθρα του θερμού ύδατος μιμήθηκε την προβατική κολυμβήθρα, όχι επειδή δέχτηκε άγγελο να λούζεται και να ταράζει το νερό με την κατάβασή του, αλλά επειδή είδε τον μάρτυρα Κύρο και δέχτηκε το φιλάνθρωπο πρόσταγμά του.

«Διότι άγγελος κατέβαινε κατά καιρούς στην κολυμβήθρα και ανατάρασσε το νερό. Εκείνος, λοιπόν, που έμπαινε πρώτος μετά την αναταραχή του νερού, γινόταν καλά, από οποιαδήποτε ασθένεια κι αν έπασχε.» Ήταν εορτή των Ιουδαίων, αυτή της Πεντηκοστής νομίζω. Ανεβαίνει σε αυτήν ο Κύριος· αφενός μεν, για να μη φανεί αντίθετος στον νόμο, αλλά να δείξει ότι συνεορτάζει με τους πολλούς· αφετέρου δε, για να προσελκύσει περισσότερους διά των σημείων και της διδασκαλίας, και μάλιστα το άδολο πλήθος. Διότι κατά τις εορτές συνηθίζουν να συνέρχονται και οι αγρότες, και οι χειρώνακτες των πόλεων, οι οποίοι τις άλλες ημέρες είναι απασχολημένοι με τις εργασίες τους.