Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:45

Έπειτα, αφού είναι στερεά προσκολλημένοι στη φιλοδοξία, λέει ότι εξαιτίας της ζημιώνονται τα πιο καλά πράγματα, εννοώντας βέβαια την πίστη προς αυτόν· πράγμα το οποίο βλέπουμε να μας λέει σαφώς και ο Παύλος: «Διότι εάν ακόμη, λέει, άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Είναι φυσικό, λοιπόν, να συμβαίνει σαν από ανάγκη σε αυτούς που κυνηγούν τις τιμές των ανθρώπων, το να εκπίπτουν από την άνωθεν δόξα και από τον μόνο Θεό, όπως λέει ο Σωτήρας. Αποκαλεί πάλι «μόνο» τον Θεό αντιδιαστέλλοντάς τον προς τους θεούς των εθνών, και όχι για να θέσει τον εαυτό του εκτός της τιμής του μόνου. Διότι, όπως ήδη έχουμε πει πολλές φορές, το πλήρωμα της αγίας και ομοουσίου Τριάδος ανάγεται σε μία φύση και δόξα της θεότητας. <Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα· υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε ελπίσει.> Αφού είπε ότι οι Φαρισαίοι επιδιώκουν να ζουν μάλλον με φιλοδοξία παρά με ευσέβεια, και αφού δίδαξε ότι για αυτόν τον λόγο απέκλιναν προς υπέρμετρη απείθεια, λέει ότι θα κατηγορηθούν από αυτόν τον ίδιο τον Μωυσή, για τον οποίο συνήθιζαν να καυχιούνται πολύ έντονα. Και γι' αυτό, όταν κάποτε ο εκ γενετής τυφλός τούς έλεγε για τον Χριστό: «Μήπως θέλετε κι εσείς να γίνετε μαθητές του;», εκείνοι αμέσως αναφώνησαν ξεκάθαρα και είπαν: «Εσύ είσαι μαθητής εκείνου, εμείς όμως είμαστε μαθητές του Μωυσή».

Θα σας κατηγορήσει λοιπόν, λέει, και ο ίδιος ο Μωυσής, στον οποίο έχετε εναποθέσει κάθε ελπίδα, και θα καταγγείλει στον Θεό την αλαζονεία που υπάρχει μέσα σας, καθώς καταφρονείται μαζί με τους άλλους. Και βέβαια δεν θα θεωρήσουμε ότι είναι ακατηγόρητοι ενώπιον του Χριστού όσοι Τον απειθούν, επειδή είπε στους Ιουδαίους: «Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω στον Πατέρα». Διότι τι θα πούμε, όταν Τον ακούμε να λέει: «Καθένας λοιπόν ο οποίος θα με ομολογήσει έμπροσθεν των ανθρώπων, θα τον ομολογήσω κι εγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν τοις ουρανοίς· όποιος όμως με αρνηθεί έμπροσθεν των ανθρώπων, θα τον αρνηθώ κι εγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν τοις ουρανοίς;» Άραγε δεν θα υποθέσουμε εύλογα ότι κάποτε θα κατηγορηθούν ενώπιον του Θεού και Πατέρα εξαιτίας της άρνησης, όσοι υποστούν αυτό από τον Χριστό; Αλλά νομίζω ότι αυτό είναι σαφές στον καθένα. Επομένως, οι Ιουδαίοι δεν είναι διόλου απαλλαγμένοι από την κατηγορία, επειδή με μακρά απείθεια αρνήθηκαν τον Χριστό, αλλά πάλι ο λόγος προς αυτούς είναι εξαιρετικά εύστοχος.

Διότι δεν ήθελαν βεβαίως να αποδεχθούν την πίστη στον Χριστό, παρόλο που ο νόμος τους διαλαλούσε περίτρανα το μυστήριο γύρω από αυτόν, και το υποδείκνυε με αμέτρητους τρόπους. Γι' αυτό λοιπόν και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός τους είπε: «Μήπως νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα; Υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς στηρίξατε τις ελπίδες σας. Διότι αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα.» Ήταν λοιπόν απειθείς, μη θέλοντας ούτε το θέλημα του νόμου να ερμηνεύουν καθαρό και ανόθευτο στους άλλους, ούτε βέβαια να τιμήσουν την πίστη που είχε προκηρυχθεί μέσω του Μωυσή, των προφητών και των αγίων. Διότι δεν ήθελαν να υπακούσουν στον Χριστό που έλεγε: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Και εκτός από το ότι ήταν σκληροί και απειθείς, έγιναν συνεργοί κλεφτών· αφενός διότι συντάχθηκαν με αυτούς που δωροδοκούσαν, και αφετέρου διότι συνέπραξαν με τις ανόσιες βουλές εκείνου που τους πρόδωσε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος ήταν ένας πονηρός και κατεξοχήν κλέφτης μαθητής. Φιλοχρήματοι δε ήταν και κατά άλλους τρόπους οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων, αφού επέβαλλαν τη δεκάτη στο κύμινο, στο άνηθο και σε κάθε λαχανικό, και παραμελούσαν τα βαρύτερα του νόμου, δηλαδή την κρίση, το έλεος και την πίστη. Διότι δεν απένειμαν δικαιοσύνη στα ορφανά και στις χήρες.

Ένας αμνός σφαζόταν σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή· έτρωγαν από το κρέας του και έχριαν με το αίμα του τους παραστάτες των θυρών· και με αυτόν τον τρόπο νίκησαν τον ολεθρευτή. Αλλά το αίμα ενός κοινού προβάτου δεν θα μπορούσε να ανατρέψει τον θάνατο· επομένως, στο πρόσωπο του αμνού προτυπωνόταν ο Χριστός, ο οποίος υπέμεινε τη σφαγή για τη ζωή του κόσμου και έσωσε με το δικό Του αίμα εκείνους που μετέχουν σε Αυτόν· θα μπορούσε κανείς να πει πάρα πολλά σχετικά με αυτό, μέσα από τα οποία είναι δυνατόν να δει το μυστήριο του Χριστού, το οποίο προδιαγράφεται μέσω της σκιάς του νόμου. Είπε μάλιστα κάπου και ο Ίδιος μιλώντας προς τους Ιουδαίους: «Εκείνος που σας κατηγορεί είναι ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε στηρίξει τις ελπίδες σας. Διότι αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· επειδή για εμένα έγραψε εκείνος». Και πάλι: «Ερευνάτε τις Γραφές, επειδή νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή, και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα· αλλά δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα για να έχετε ζωή». Διότι κάθε λόγος της θεόπνευστης Γραφής αποβλέπει σε Αυτόν και σε Αυτόν κατατείνει. Έπρεπε λοιπόν οι λεγόμενοι νομικοί, εφόσον ερευνούσαν λεπτομερώς τον νόμο του Μωυσή και δεν αγνοούσαν τις φωνές των αγίων προφητών, να ανοίγουν κατά κάποιον τρόπο στα πλήθη των Ιουδαίων τις θύρες της γνώσης. Διότι ο νόμος παιδαγωγεί προς τον Χριστό, και τα ευσεβή κηρύγματα των αγίων προφητών οδηγούν στην επίγνωσή Του.

Διότι, όπως ακριβώς η φαυλότητα μας αποξενώνει και τρόπον τινά μας απομακρύνει, έτσι και η αρετή μάς παριστάνει ενώπιον του Θεού, φροντίζοντας να απομακρυνθεί από τη μέση αυτό που μας χωρίζει και παρεμβάλλεται, εννοώ δηλαδή την αμαρτία. «Να ζητάτε βροχή από τον Κύριο στον καιρό της, πρώιμη και όψιμη.» Διότι, όπως ακριβώς ούτε σιτάρι στους αγρούς θα μπορούσε να παραχθεί χωρίς κόπο, ούτε αμπελώνας με ωραία σταφύλια και καλό κρασί, έτσι και σε εμάς δεν θα μπορούσε να υπάρξει καμία πνευματική ευκαρπία, εάν ο Θεός δεν καταπέμψει σαν βροχή στον νου και στην καρδιά μας τα δικά Του λόγια και την αποκάλυψη, ενσταλάζοντας τρόπον τινά σε εμάς τη γνώση του παλαιού και του νέου γράμματος, δηλαδή του νομικού και του ευαγγελικού· διότι τέτοιου είδους βροχές θα μπορούσαν να είναι η πρώιμη και η όψιμη. Και ότι η γνώση και η πνευματική θεωρία του νόμου δεν είναι ανώφελη, αλλά μάλλον μας παιδαγωγεί μέσω του τύπου και της σκιάς στο μυστήριο του Χριστού, το βεβαιώνει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας στα πλήθη των Ιουδαίων: «Μην νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω στον Πατέρα· υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε στηρίξει τις ελπίδες σας. Διότι, εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· επειδή για εμένα έγραψε εκείνος.»

Αλλά οι Ιουδαίοι, μη έχοντας κατανοήσει το μυστήριο, και έχοντας αγνοήσει την καλή ράβδο, δηλαδή το ευαγγελικό κήρυγμα, και επιπλέον ατιμάζοντας και την άλλη ράβδο, που ονομάζεται Σχοίνισμα, δηλαδή τον νόμο του Μωυσή, δεν αποδέχθηκαν την πίστη, αλλά αγνόησαν αυτόν που είχε προαναγγελθεί μέσω του νόμου και των προφητών. Και αυτό τους το είπε ξεκάθαρα ο ίδιος ο Σωτήρας: «Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω στον Πατέρα· αυτός που σας κατηγορεί είναι ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε στηρίξει τις ελπίδες σας. Διότι αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· επειδή για εμένα έγραψε εκείνος. Εάν όμως δεν πιστεύετε στα δικά του γραπτά, πώς θα πιστέψετε στα δικά μου λόγια;» Δεν υπάρχει λοιπόν καμία αμφιβολία, ότι ούτε στα γραπτά του Μωυσή πίστεψαν, ούτε βέβαια στα λόγια του Σωτήρα.

Το ότι δε και ο ίδιος ο Μωυσής κατακρίνει έντονα την απείθεια των Ιουδαίων, το επιβεβαιώνει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγοντας: «Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα. Υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε ελπίσει. Διότι, αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· επειδή για εμένα έγραψε εκείνος.» Και ο Μωυσής θεωρεί υπερβολικά βαρύ το να μπορεί να αντέξει πλέον τον Ισραήλ.

Και εάν αποφεύγουμε να μάθουμε τα στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού, πώς πλέον ή από πού θα φθάσουμε στο τέλος; Ή μήπως δεν είναι ο Χριστός το πλήρωμα του νόμου και των προφητών σύμφωνα με τις Γραφές; ΠΑΛΛ. Ναι. ΚΥΡ. Διότι έτσι έχει γραφτεί. Και θα ήταν το πλήρωμα του νόμου και των προφητών, αφού νομίζω πως κάθε προφητικό και νομικό θέσπισμα αποβλέπει και κατευθύνεται προς αυτόν. Γι' αυτό έλεγε, ελέγχοντας την απείθεια των Ιουδαίων: «Μην νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα· ο Μωυσής είναι εκείνος που σας κατηγορεί, στον οποίο εσείς έχετε στηρίξει την ελπίδα σας. Διότι, αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα. Εάν όμως δεν πιστεύετε στα δικά του γραπτά, πώς θα πιστέψετε στα δικά μου λόγια;» Επομένως, εάν λέει ότι έχει έρθει, όχι βεβαίως για να καταλύσει τον νόμο, αλλά μάλλον για να τον εκπληρώσει, μην σκεφθείς ότι έχει εργαστεί για την πλήρη ανατροπή όσων έχουν θεσπιστεί παλαιότερα· αλλά μάλλον για μια αναμόρφωση και, ας το πω έτσι, μια νέα χάραξη όσων υπήρχαν ως τύποι προς την αλήθεια. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Και βεβαίως κάτι τέτοιο έπρεπε να γίνει από τον Χριστό.

Διότι, καθώς ο Ισραήλ είχε γίνει σαν άγριο δέντρο και δεν είχε ήμερους καρπούς δικαιοσύνης, επειδή τρέφονταν με τους νόμους των Αιγυπτίων, ο νόμος που επρόκειτο να δοθεί μέσω των αγγέλων, αν και ήταν ικανός να φωτίσει, εφόσον βέβαια κατανοούνταν πνευματικά, και να απομακρύνει το σκοτάδι του νου (διότι και αυτή είναι ενέργεια της φωτιάς), εντούτοις για εκείνους που τον έλαβαν ήταν ανώφελος, και όχι βέβαια εξαιτίας του ίδιου του νόμου, αλλά επειδή αυτοί προς τους οποίους απευθυνόταν ο λόγος δεν δέχονταν το φως στον νου και στην καρδιά τους, αλλά, έχοντας πλουτίσει εξωτερικά το γράμμα σαν μια εντύπωση φωτισμού, αυτό που νόμιζαν ότι είχαν, στην πραγματικότητα δεν το είχαν. Επομένως, το ότι η φωτιά φαινόταν μεν γύρω από τη βάτο, χωρίς όμως να μεταδίδει στο ξύλο ούτε την αίσθηση της θερμότητας, υποδηλώνει κάτι τέτοιο, όπως τουλάχιστον νομίζω εγώ. Και ότι το φως που προήλθε από τον νόμο στάθηκε ανώφελο για τους Ιουδαίους, το αποσαφηνίζει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Ερευνάτε τις Γραφές, επειδή εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή· και εκείνες είναι που μαρτυρούν για μένα. Και δεν θέλετε να έρθετε προς εμένα, για να έχετε αιώνια ζωή». Και μετά από άλλα, πάλι, λέει προς τους καθοδηγητές των Ιουδαίων και προς όλο τον λαό: «Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα· υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε ελπίσει· διότι, αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για μένα έγραψε εκείνος. Εάν όμως δεν πιστεύετε στα δικά του λόγια, πώς θα πιστέψετε στα δικά μου λόγια;»

Διότι έχει ειπωθεί κάπου προς αυτήν δια της φωνής του Δαβίδ: «Άκουσε, θυγατέρα, και δες, και γείρε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου, και τον οίκο του πατέρα σου, διότι ο Βασιλιάς επιθύμησε την ομορφιά σου, επειδή αυτός είναι ο Κύριός σου». Έχει, λοιπόν, προσκληθεί ακολουθώντας τον νόμο, και ούσα σχεδόν ενωμένη με τον Μωυσή τον παιδαγωγό, ο οποίος οδηγεί σωστά στο μυστήριο του Χριστού. Διότι ο νόμος είναι στοιχειώδης δάσκαλος και ανάγει μεν στις αρχές των λογίων του Θεού, σπέρνει δε τρόπον τινά μέσα μας τη γνώση του μυστηρίου του Χριστού μέσω αινιγμάτων και σκιών. Γι' αυτό, άλλωστε, έλεγε ο Χριστός στους Ιουδαίους, οι οποίοι είχαν αθετήσει και αυτόν τον ιερότατο Μωυσή: «Μήπως νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα; Υπάρχει αυτός που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε στηρίξει τις ελπίδες σας. Διότι, εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος». Εάν, λοιπόν, παραδεχθούμε από την πλευρά μας τη Σεπφώρα ως πρόσωπο της εξ εθνών Εκκλησίας, τότε το παιδί που προέρχεται από αυτήν θα είναι οπωσδήποτε τύπος του νέου λαού, δηλαδή όσων πίστεψαν και αποδέχθηκαν την εν Χριστώ μέσω του Πνεύματος νηπιότητα και την αναγέννηση κατά Θεόν, τους οποίους ο Δαβίδ κάπου ονόμασε λαό που δημιουργείται. Το αρτιγέννητο, λοιπόν, εν Χριστώ παιδί, δηλαδή ο νέος και μέσω της πίστεως λαός, αποτρέπει τον θάνατο της περιτομής. Διότι η πέτρα είναι σύμβολο της άρρηκτης φύσης, της οποίας η ευρωστία και το ακατάθραυστο υποδηλώνεται όπως στη σκληρή πέτρα.

Και όμως, ο Χριστός πολλές φορές ύβρισε τους Ιουδαίους αφού υβρίστηκε ο ίδιος, όπως όταν λέει: Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω. Αλλά αυτό δεν είναι ύβρις, μη γένοιτο. Δες, λοιπόν, με πόση επιείκεια συνδιαλέγεται μαζί τους.

Πώς λοιπόν επρόκειτο αυτοί να υποστούν για χάρη της τόση απέχθεια, εφόσον την περιφρονούσαν τόσο πολύ, ώστε να προτιμούν αντί γι' αυτήν την ανθρώπινη; Αφού, λοιπόν, είπε ότι δεν έχουν την αγάπη του Θεού και το απέδειξε αυτό και με τα δύο, δηλαδή και με όσα έπρατταν εναντίον του και με όσα πρόκειται να πράξουν προς τον αντίχριστο, και αφού απέδειξε ξεκάθαρα ότι στερούνται κάθε δικαιολογίας, φέρνει ενώπιόν τους τον Μωυσή ως κατήγορο, λέγοντας: Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω στον Πατέρα· υπάρχει ο κατήγορός σας, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε στηρίξει τις ελπίδες σας. Διότι, αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε σε εμένα· επειδή για εμένα έγραψε εκείνος. Αν όμως δεν πιστεύετε στα δικά του γραπτά, πώς θα πιστέψετε στα δικά μου λόγια; Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Πριν από εμένα, εκείνος είναι που έχει εξυβριστεί μέσω της συμπεριφοράς σας προς εμένα. Διότι στον Μωυσή δείξατε απιστία περισσότερο παρά σε εμένα. Δες πώς από παντού τους απέκλεισε κάθε περιθώριο απολογίας. Λέγατε ότι αγαπάτε τον Θεό με το να με διώκετε, λέγει· απέδειξα ότι το κάνετε αυτό επειδή Τον μισείτε. Λέτε ότι εγώ καταλύω το Σάββατο και παραβαίνω τον νόμο· απέσεισα από πάνω μου και αυτήν την κατηγορία.

Και πού τους ήλεγξε, λέει; Διότι πότε σταμάτησε να το κάνει αυτό; Δεν έλεγε: «Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω στον Πατέρα· εκείνος που σας κατηγορεί είναι ο Μωυσής»· και, «Εγώ σας έχω γνωρίσει, ότι δεν έχετε την αγάπη του Θεού»· και, «Πώς μπορείτε να πιστεύετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους, και δεν αναζητείτε τη δόξα από τον μόνο Θεό;» Είδες πώς έδειξε με όλα αυτά ότι το μίσος απέναντί του το προκαλούσε ο ευθαρσής έλεγχος, και όχι η κατάλυση του Σαββάτου; Γιατί άραγε τους στέλνει στη γιορτή, λέγοντας: «Ανεβείτε εσείς στη γιορτή, εγώ δεν ανεβαίνω τώρα»; Δείχνοντας ότι τα είπε αυτά όχι επειδή τους είχε ανάγκη, ούτε επειδή ήθελε να κολακευθεί, αλλά επιτρέποντάς τους να πράττουν τα ιουδαϊκά. Πώς λοιπόν, λέει, ανέβηκε, αφού είχε πει: «Δεν ανεβαίνω»; Δεν είπε κατηγορηματικά, «Δεν ανεβαίνω»· αλλά, «Τώρα», είπε, δηλαδή, «μαζί σας»· «Επειδή ο δικός μου καιρός δεν έχει ακόμη εκπληρωθεί».

Επειδή δε τους υπενθύμισε τη μαρτυρία του Ιωάννη, και αυτήν του Πατέρα, και εκείνη που προκύπτει από τα έργα του, πράττοντας αυτά μόνο για τη δική τους σωτηρία· και επειδή ήταν επόμενο πολλοί να υποπτευθούν ότι τα λέει αυτά από επιθυμία για δόξα, για τον λόγο αυτόν λέει: «Δεν λαμβάνω δόξα από ανθρώπους»· δηλαδή, δεν έχω ανάγκη από δόξα· διότι ούτε τέτοια φύση έχω, ώστε να έχω ανάγκη τη δόξα των ανθρώπων. Εσείς όμως με καταδιώκετε με την πρόφαση ότι το κάνετε αυτό από αγάπη προς τον Θεό. Αλλά δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει. «Διότι σας έχω γνωρίσει, ότι δεν έχετε μέσα σας την αγάπη του Θεού», έστω και αν διαρκώς προβάλλετε αυτό ως δικαιολογία για να με καταδιώκετε. Εύλογα, λοιπόν, οι Ιουδαίοι δεν είχαν την αγάπη του Θεού, επειδή καταδίωκαν την ίδια την αγάπη, τον Υιό του Θεού. Εύλογα επίσης δεν είχαν τον λόγο του να παραμένει μέσα τους, διότι απέρριπταν τον Λόγο και Θεό. «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε. Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό; Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω στον Πατέρα· υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίον εσείς έχετε στηρίξει τις ελπίδες σας. Διότι, εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· επειδή για εμένα έγραψε εκείνος».