Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:27

Αλλ' όταν αγωνιστεί να κάνει την αριστερή πλευρά σαν τη δεξιά και τον παλαιό άνθρωπο νέο προς υποδοχή του προσκυνητού και Αγίου Πνεύματος, τότε λαμβάνει το Πνεύμα και αυτό του διδάσκει τα πάντα, και τον οδηγεί και τον εισάγει σε τέτοιες σκηνές, στις οποίες λίγοι εισέρχονται χάρη στην ταπείνωση και την υπακοή τους, την πραότητα και την υπομονή. Μην αδρανείς λοιπόν, αλλά εργάσου «όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που παραμένει εις ζωήν αιώνιον», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, εν τω Οποίω εύχομαι να υγιαίνεις διαπαντός, ευλογημένε.

Ερώτηση ΣΖ΄. Επομένως, εάν δεν πρέπει να μεριμνούμε ούτε για τα αναγκαία προς το ζην, και υπάρχει άλλη παραγγελία του Κυρίου που λέει: «Να εργάζεστε, όχι όμως για την τροφή που φθείρεται», τότε είναι περιττό το να εργαζόμαστε. Απόκριση. Ο ίδιος ο Κύριος και στα δύο χωρία αποσαφήνισε το δικό Του πρόσταγμα. Διότι εκεί, αφού απαγόρευσε να αναζητούμε τα αναγκαία προς το ζην με το να πει: «Μην επιζητείτε τι θα φάτε ή τι θα πιείτε· διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη του κόσμου», πρόσταξε λέγοντας: «Να ζητείτε δε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του»· το πώς δε πρέπει να τη ζητούμε, το φανέρωσε μέσω εκείνων που καταξιώθηκαν. Εδώ πάλι, αφού μας απέτρεψε από το να εργαζόμαστε για την τροφή που φθείρεται, μας δίδαξε να εργαζόμαστε για την τροφή που μένει για την αιώνια ζωή· την οποία ο Ίδιος πάλι φανέρωσε σε άλλο σημείο λέγοντας: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Εάν λοιπόν θέλημα του Θεού είναι να θρέψουμε τον πεινασμένο, να ποτίσουμε τον διψασμένο, να ντύσουμε τον γυμνό, και τα υπόλοιπα, είναι απόλυτη ανάγκη να μιμούμαστε τον Απόστολο που λέει: «Σε όλα σας υπέδειξα ότι, κοπιάζοντας με αυτόν τον τρόπο, πρέπει να βοηθάτε τους αδυνάτους»· και να υπακούμε σε αυτόν που διδάσκει: «Μάλλον δε ας κοπιάζει εργαζόμενος το αγαθό με τα ίδια του τα χέρια, ώστε να έχει να μεταδίδει σε εκείνον που έχει ανάγκη».

Πώς λοιπόν να μην είναι μισητή η αργία, η οποία κάνει τον άνθρωπο κατώτερο από το μυρμήγκι και τη μέλισσα, αυτόν που εξαρχής, όταν πλάστηκε, τοποθετήθηκε στον παράδεισο για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει; Ώστε, το πρώτο και πλέον οικείο στον άνθρωπο είναι η προθυμία για τα έργα, και τρόπον τινά είναι παρά φύση σε αυτόν η αργία, την οποία ο Κύριος είπε να μισούμε. —Αλλά ως προς τι θέλει να παραμένουμε αδρανείς; Στο να μην εργαζόμαστε για την τροφή που φθείρεται, να μη σηκώνουμε τα μάτια μας στα μάταια, να μη δεχόμαστε στα αυτιά μας μάταια ακούσματα, να αποτινάσσουμε τα χέρια μας από δώρα, να μην έχουμε πόδια γρήγορα στο να χύσουν αίμα, και με έναν λόγο, να μην εκτελούμε καμία από τις μέριμνες που αφορούν το σώμα.

Έτσι, στο μεν αποτύπωμα καθοράται ο χαρακτήρας εκείνου που το αποτύπωσε· διά της εικόνας δε επιτυγχάνεται η γνώση του αρχετύπου, καθώς εμείς συγκρίνουμε προφανώς την ταυτότητα που υπάρχει στο καθένα από αυτά. Ώστε, με αυτήν τη μία βλασφημία αθετούνται όλες οι ρήσεις που έχουν παραδοθεί από το Άγιο Πνεύμα για τη δοξολογία του Μονογενούς, αφού το μεν Ευαγγέλιο διδάσκει ότι: «Αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός»· ο δε Απόστολος λέει: «Ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού». Εικόνα όχι άψυχη, ούτε χειροποίητη, ούτε έργο τέχνης και επινόησης· αλλά εικόνα ζωντανή, ή μάλλον αυθύπαρκτη ζωή, η οποία διατηρεί πάντοτε το απαράλλακτο όχι κατά την ομοιότητα του σχήματος, αλλά στην ίδια την ουσία. Διότι εγώ λέω ότι και το «να υπάρχει σε μορφή Θεού» ισοδυναμεί με το «να υπάρχει σε ουσία Θεού». Όπως δηλαδή το ότι «έλαβε μορφή δούλου» σημαίνει ότι ο Κύριός μας γεννήθηκε στην ουσία της ανθρωπότητας, έτσι και το «να υπάρχει σε μορφή Θεού» φανερώνει αναμφίβολα την ιδιότητα της θείας ουσίας. «Εκείνος που έχει δει εμένα», λέει, «έχει δει τον Πατέρα». Αυτός όμως, αποξενώνοντας τον Μονογενή από τον Πατέρα και αποκόπτοντάς τον εντελώς από την κοινωνία με Αυτόν, διακόπτει, κατά το μέρος που εξαρτάται από τον ίδιο, την άνοδο της γνώσης η οποία επιτυγχάνεται μέσω Αυτού.

Το ότι ο θερισμός είναι πολύς και οι εργάτες λίγοι, είναι προφανές, διότι στους καιρούς μας υπάρχει πείνα για την ακρόαση του λόγου του Κυρίου. Γι' αυτό ας παρακαλέσουμε τον Κύριο του θερισμού να αποστείλει εργάτες στον θερισμό του, αλλά εργάτες τέτοιου είδους: που να ορθοτομούν τον λόγο της αλήθειας, ακαταίσχυντους, ανεπιλήπτους, εργάτες πιστούς, φωστήρες της οικουμένης, οι οποίοι δεν εργάζονται για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που μένει στην αιώνια ζωή· εργάτες τέτοιους όπως οι απόστολοι, .. που εργάζονται για τη σωτηρία των ανθρώπων. Πρέπει λοιπόν .. να τυλίγουν τα χέρια τους με το δικό τους ιμάτιο. Ομοίως δε και οι άνδρες, με συστολή, κοιτώντας ευθεία, με σωφροσύνη και σεμνότητα εν Κυρίω, έχοντας το δεξί τους χέρι καλυμμένο με το δικό τους ιμάτιο, ας αναχωρούν. Διότι είναι εντελώς ανάρμοστο για τον άνθρωπο που επιθυμεί να ασκητέψει να τρώει ή να πίνει μαζί με γυναίκα, ή να υπηρετείται από γυναίκα, ή να μεριμνά για γυναίκες, ή γενικά να έχει οποιαδήποτε σχέση μαζί τους. Ομοίως δε και για τις κανονικές παρθένους είναι ανάρμοστο να συναναστρέφονται με άνδρες, ώστε κανένας να μη σκανδαλίζεται εξαιτίας μας, αλλά για να μην αποτελούμε πρόσκομμα σε κανέναν· διότι γνωρίζοντας, λέει, τον φόβο του Κυρίου, πείθουμε τους ανθρώπους, ενώ ενώπιον του Θεού είμαστε φανερωμένοι. Πρέπει λοιπόν να απομακρυνόμαστε από αυτούς όπως από το πρόσωπο του φιδιού και της μεγάλης αμαρτίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΙ ΕΚΤΕΝΕΣΤΕΡΑ ΣΤΟ ΤΡΙΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. α. Ακριβής διερεύνηση, γιατί ο μακάριος βαπτιστής ονομάστηκε από τον Χριστό όχι μόνο λύχνος, αλλά καιόμενος και φαίνων, με βάση το προκείμενο ρητό: «Εκείνος ήταν ο λύχνος ο καιόμενος». β. Ότι ο Υιός είναι εικόνα του Θεού και Πατρός, στο οποίο περιλαμβάνεται και έλεγχος προς τους Ιουδαίους, ότι δεν κατανοούν τα όσα ειπώθηκαν μάλλον αινιγματικά μέσω του Μωυσή, με βάση το προκείμενο ρητό: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ», και τα εξής. γ. Ότι ο Μωυσής σήμαινε την έλευση του Σωτήρα, λέγοντας: «Προφήτη θα αναστήσει για εσάς ο Κύριος ο Θεός σας σαν κι εμένα». δ. Ότι πολλές φορές οι μεταβάσεις του Χριστού από την Ιερουσαλήμ δηλώνουν τη μετάθεση της χάριτος στα έθνη, και συγχρόνως γίνεται λόγος για τους πέντε κρίθινους άρτους και τα δύο ψάρια, με βάση το προκείμενο ρητό: «Και μετά από αυτά ο Ιησούς αναχώρησε πέραν της θαλάσσης της Τιβεριάδος». ε. Ότι ο Μονογενής είναι ο χαρακτήρας της υποστάσεως του Θεού και Πατρός, και δεν υπάρχει ούτε νοείται άλλος χαρακτήρας εκτός από αυτόν, με βάση το προκείμενο ρητό: «Την οποία ο Υιός του ανθρώπου θα σας δώσει», και τα εξής.

Επομένως, για όποιον η τιμωρία είναι πικρή, ας μην καταπίπτει σε δειλία, ούτε ας αποδυναμώνεται με ποικίλους τρόπους ώστε να αμαρτάνει, αποβλέποντας στην αγαθότητα του Θεού, αλλά ας ετοιμάζει «για την έξοδό του τα έργα του», καθώς είναι γραμμένο, «και ας προετοιμάζεται στον αγρό», δηλαδή, όσο βρίσκεται σε τούτον τον κόσμο. Διότι ως αγρό ερμήνευσε τον κόσμο ο Σωτήρας. Ας προετοιμάζεται, λοιπόν, για την απόδειξη του αγιασμού και της δικαιοσύνης ενώπιον του θείου βήματος. Διότι δεν θα βρει άκαιρα τον Κριτή να είναι φιλάνθρωπος, ούτε να υποχωρεί σε λόγια που εκλιπαρούν για έλεος, εκείνος που όφειλε, χωρίς αμέλεια, να υπακούσει σε Αυτόν που τον καλούσε προς σωτηρία, τότε που δινόταν ο καιρός της μακροθυμίας, και να ζητήσει συγχώρεση για όσα είχε ήδη σφάλει, και να επιζητήσει τη φιλανθρωπία από τον Θεό που σώζει. <Να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για την τροφή που μένει στην αιώνια ζωή.> Κάτι τέτοιο πάλι, επεκτείνοντας τον λόγο σε μια πιο καθολική και γενικότερη βάση, μας διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια».

Ας εργαζόμαστε, λοιπόν, όπως λέει ο Σωτήρας, όχι για την τροφή που φθείρεται· διότι αυτή, αφού εισέλθει στην κοιλιά και για ελάχιστο χρόνο ξεγελάσει τον νου με μια πολύ ευτελή ηδονή, καταλήγει στον αφεδρώνα και από την κοιλιά αποβάλλεται πάλι. Η πνευματική τροφή, όμως, στηρίζοντας την καρδιά, διατηρεί τον άνθρωπο στην αιώνια ζωή, την οποία υπόσχεται να μας χορηγήσει ο Ίδιος ο Χριστός, λέγοντας: «Την οποία ο Υιός του ανθρώπου θα σας δώσει»· συμπλέκοντας έτσι μαζί με το θεοπρεπές το ανθρώπινο, και συνενώνοντας ολόκληρο το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας μέσα στον κόσμο. Υπαινίσσεται δε κατά κάποιον τρόπο τη μυστική και πνευματικότερη τροφή, μέσω της οποίας, καθώς αγιαζόμαστε και στο σώμα και στην ψυχή, ζούμε εν Αυτώ. Πιο ξεκάθαρα, ωστόσο, θα τον δούμε να το λέει αυτό στα όσα ακολουθούν. Ας φυλαχθεί, επομένως, ο λόγος για τον οφειλόμενο χρόνο και τόπο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε'. Ότι ο Μονογενής είναι ο χαρακτήρας της υποστάσεως του Θεού και Πατρός, και κανένας άλλος εκτός από αυτόν ούτε υπάρχει ούτε νοείται ως χαρακτήρας. «Την οποία ο Υιός του ανθρώπου θα σας δώσει· διότι αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός». Ως Θεός, δεν αγνόησε πάλι τις ενδεχόμενες κατηγορίες που θα προέρχονταν από την ιουδαϊκή αμάθεια, ούτε τα ζητήματα για τα οποία συνέβαινε συχνά να εξοργίζονται λόγω της απαιδευσιάς τους. Γνώριζε δε ότι θα συλλογιστούν μέσα τους, βλέποντας μόνο τη σάρκα και μη κατανοώντας τον Θεό Λόγο που βρισκόταν μέσα σε αυτήν: «Ποιος άραγε είναι αυτός που σφετερίζεται θεοπρεπείς λόγους; Διότι ποιος θα μπορούσε να χορηγήσει στους ανθρώπους τροφή, η οποία συντηρεί στην αιώνια ζωή; Διότι κάτι τέτοιο είναι παντελώς ξένο προς την ανθρώπινη φύση, και θα ταίριαζε μόνο στον Θεό που είναι πάνω από όλα». Προαπολογείται λοιπόν ο Σωτήρας, και αποτρέπει με τις εύστοχες επαγωγές των λόγων Του την αναμενόμενη αθυροστομία τους. Διότι λέει μεν ότι ο Υιός του ανθρώπου θα τους δώσει την τροφή που τρέφει για την αιώνια ζωή, από την άλλη όμως διαβεβαίωσε αμέσως ότι ο Ίδιος έχει σφραγιστεί από τον Πατέρα. Ή χρησιμοποιώντας πάλι το «έχει σφραγιστεί» αντί του «έχει χριστεί»· διότι αυτός που χρίεται, σφραγίζεται· ή δείχνοντας ότι είναι όμοιος κατά φύση προς τον Πατέρα. Διότι είναι σαν να έλεγε: «Δεν θα αδυνατήσω να σας δώσω την τροφή που μένει και που ανυψώνει σε αιώνια ζωή και τρυφή».

Νομίζω, λοιπόν, ότι δεν είναι εκτός σκοπού ο λόγος που κάναμε γι' αυτά· πρέπει όμως να προχωρήσουμε και μέσα από μια άλλη ατραπό, δηλαδή οδό θεωρημάτων. Διότι ο Υιός φανέρωσε το όνομα του Πατρός, οδηγώντας μας προφανώς στην κατανόηση και στην καθαρή θεωρία, όχι μόνο ότι είναι Θεός· διότι αυτό κηρυσσόταν και πριν από την έλευσή Του μέσω της θεόπνευστης Γραφής· αλλά ότι, εκτός από το να είναι αληθινά Θεός, είναι και Πατέρας όχι με ψεύτικο όνομα, έχοντας μέσα Του και από τον Εαυτό Του το δικό Του γέννημα, το οποίο είναι αχώριστο και συναΐδιο με τη δική Του φύση· διότι γέννησε άχρονα τον δημιουργό των αιώνων. Και κατά κάποιον τρόπο, κυριότερο όνομα για τον Θεό είναι το «Πατήρ» παρά το «Θεός»· διότι το δεύτερο δηλώνει το αξίωμα, ενώ το πρώτο φανερώνει την ουσιώδη ιδιότητά Του. Διότι, όταν κάποιος πει «Θεός», υπέδειξε τον Κύριο των πάντων· όταν όμως Τον ονομάσει «Πατέρα», άπτεται των εννοιών της ιδιότητάς Του, διότι φανερώνει ότι έχει γεννήσει. Αποδίδοντας μάλιστα ο ίδιος ο Υιός το «Πατήρ» ως οικειότερο και αληθινότερο όνομα στον Θεό, άλλοτε μεν έλεγε, όχι «Εγώ και ο Θεός», αλλά «Εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα», και άλλοτε πάλι έλεγε για τον εαυτό Του: «Διότι τούτον σφράγισε ο Πατήρ, ο Θεός»· αλλά και όταν διέταξε τους μαθητές Του να βαπτίζουν όλα τα έθνη, νομοθέτησε ρητά να μην το κάνουν αυτό στο όνομα του Θεού, αλλά «στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

Μοναχέ, μην προφασίζεσαι ασθένεια ενώ είσαι υγιής· διότι είναι γραμμένο: και την επιθυμία τους έδωσε σε αυτούς. Ας μην αθετούμε, αδελφοί, τη χάρη του Κυρίου που μας χορηγεί τη δύναμη για να πράττουμε το αγαθό· αλλά, εργαζόμενοι αυτό δια της χάριτος, ας ευχαριστούμε τον Κύριο πάντοτε. Εκείνος που εμπαίζει τον πλησίον του λογίζεται ως κατάλαλος· και η καταλαλιά είναι μισητή στον Θεό και στους ανθρώπους. Εκείνος που παροξύνει τον πλησίον διεγείρει θυμό, ενώ ο ειρηνοποιός είναι μακάριος, διότι θα ονομαστεί υιός Θεού. Τίμα τους γέροντες για χάρη του Κυρίου, και δείξε συμπάθεια στον νέο που στερείται, και από τον Κύριο θα λάβεις τον μισθό. Είναι γραμμένο: μην εργάζεστε για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που παραμένει εις ζωήν αιώνιον. Τα χέρια σου ας εργάζονται το αγαθό, για να μεταδίδεις και σε εκείνον που έχει ανάγκη· και η καρδιά σου ας είναι στραμμένη προς τον Κύριο πάντοτε, και έτσι θα εργάζεσαι για την τροφή που παραμένει και όχι για εκείνη που φθείρεται.

Και το ότι ο Υιός είναι και ονομάζεται Λόγος, δεν εννοείται βεβαίως ως φωνή ούτε ως ρήμα του Πατρός. Διότι υφίσταται καθ' εαυτόν και ενεργεί, και δι' αυτού υπάρχουν τα πάντα και εν αυτώ τα πάντα· όπως ακριβώς, όντας ο ίδιος Σοφία, δεν εννοείται ως ενθύμημα του Πατρός, ούτε ως κίνηση και ενέργεια του ηγεμονικού, αλλά ως γέννημα όμοιο του Πατρός, που αποδίδει με ακρίβεια τον χαρακτήρα του Πατρός. Διότι αυτόν τον σφράγισε ο Πατήρ, ο Θεός, και δεν ενυπάρχει απλώς σε άλλον χωρίς να υφίσταται καθ' εαυτόν, αλλά είναι γέννημα ενεργητικό, που έχει δημιουργήσει το σύμπαν και το διαφυλάττει πάντοτε. Αυτά είναι ικανά να μας ελευθερώσουν και από την πλάνη των Ελλήνων και από την ιουδαϊκή εθελοθρησκεία και από την αιρετική κακοδοξία. 31.

Διότι κάποιοι από τους δικούς μας αδελφούς και ορθοδόξους, μη γνωρίζοντας το μέτρο της εν Χριστώ πολιτείας, η οποία παραγγέλλει να αποτάσσεται κανείς τον κόσμο, να αποξενώνεται από τα δικά του κτήματα και χρήματα, να πωλεί τα υπάρχοντά του και να τα μοιράζει στους φτωχούς, να παίρνει τον σταυρό και να τον ακολουθεί αληθινά, να μην είναι αργός ούτε άεργος και να τρώει παράκαιρα, ούτε να μοιάζει με τον κηφήνα των μελισσών, «αλλά να εργάζεται με τα ίδια του τα χέρια», όπως ακριβώς και ο άγιος απόστολος Παύλος, ο οποίος αποτάχθηκε μεν τον κόσμο και ήταν κήρυκας της αλήθειας, όμως «τα χέρια του δεν επαρκούσαν μόνο για τον ίδιο, αλλά και για όσους βρίσκονταν μαζί του»· και τούτο παρόλο που εκείνοι δεν ήταν αργόσχολοι, αλλά βρίσκονταν μαζί του κατά την εργασία· όπως κάπου καυχάται λέγοντας και διδάσκοντας σαφέστατα «εκείνος που δεν εργάζεται, ούτε να τρώει» — κάποιοι λοιπόν από τους προειρημένους αδελφούς, σαν να είχαν διδαχθεί τάχα, για να το πω έτσι, από τον Μάνη που ανέβηκε από την Περσία, (υιοθέτησαν αντιλήψεις) οι οποίες δεν έπρεπε να υφίστανται. Μάλλον λοιπόν ο θείος λόγος παραγγέλλει να προσέχουμε τέτοιου είδους ανθρώπους που δεν εργάζονται καθόλου. Διότι ο λόγος που ειπώθηκε από τον Σωτήρα έχει πλανήσει τη διάνοια ορισμένων: «να εργάζεστε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για την τροφή που μένει εις ζωήν αιώνιον».

Διότι εμείς, από τις μεγάλες και υψηλές ονομασίες, και έχουμε κατανοήσει και κηρύσσουμε τη θεότητα του Υιού. Ποιες είναι αυτές; Η ονομασία «Θεός», «Λόγος», «Αυτός που ήταν στην αρχή», «Αυτός που είναι μαζί με την αρχή», η «Αρχή»· «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος»· και, «Μαζί σου είναι η αρχή»· και, «Εκείνος που την ονομάζει αρχή από γενεών». Επειδή είναι Υιός μονογενής: «Ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε». «Οδός», «αλήθεια», «ζωή», «φως»: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή»· και, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». «Σοφία», «δύναμη»: «Χριστός, Θεού δύναμη και Θεού σοφία». «Απαύγασμα», «χαρακτήρας», «εικόνα», «σφραγίδα»: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του»· και, «Εικόνα της αγαθότητας»· και, «Διότι αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός». «Κύριος», «βασιλιάς», «ο Ων», «ο Παντοκράτορας»: «Έβρεξε ο Κύριος φωτιά από τον Κύριο»· και, «Ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· και, «Ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος και ο Παντοκράτορας». Αυτά λέγονται με σαφήνεια για τον Υιό, καθώς και όσα έχουν την ίδια σημασία με αυτά, από τα οποία κανένα δεν είναι επίκτητο, ούτε προστέθηκε αργότερα στον Υιό, ή στο Πνεύμα, όπως ακριβώς δεν προστέθηκε ούτε στον ίδιο τον Πατέρα. Διότι το τέλειο δεν προέρχεται από προσθήκη. Επειδή δεν υπήρξε ποτέ εποχή που να ήταν χωρίς Λόγο, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν Πατέρας, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν αληθινός, ή να ήταν χωρίς σοφία, ή αδύναμος, ή στερημένος από ζωή, ή από λαμπρότητα, ή από αγαθότητα.

Εάν λοιπόν βρίσκεται στη μορφή του Θεού και, όντας μέσα στον Πατέρα, έχει σφραγιστεί με την πατρική δόξα, καθώς λέει η φωνή του Ευαγγελίου: «Αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός», γι' αυτό και όποιος έχει δει τον Υιό βλέπει τον Πατέρα· εφόσον η εικόνα της αγαθότητας, το απαύγασμα της δόξας και όλα τα παρόμοια μαρτυρούν ότι η ουσία του Υιού δεν είναι αταίριαστη προς τον Πατέρα, άρα προφανώς με τα όσα ειπώθηκαν αποδεικνύεται το ασύστατο της βλασφημίας των αντιπάλων. Διότι, εάν τα διαφορετικά δεν εναρμονίζονται μεταξύ τους, εκείνος όμως που σφραγίστηκε από τον Πατέρα και δείχνει τον Πατέρα μέσα του, και βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και έχει Εκείνον μέσα του, αποδεικνύει με κάθε τρόπο το συμφυές και το εναρμονισμένο, άρα μέσα από αυτά ελέγχεται κατά κράτος ο παραλογισμός των εναντίων. Διότι, όπως αποδείχθηκε ότι το παραλλαγμένο είναι ανάρμοστο, έτσι και αντίστροφα ομολογείται αναντίρρητα ότι το εναρμονισμένο είναι εξάπαντος απαράλλακτο. Όπως δηλαδή αυτό που έχει παραλλαγεί δεν εναρμονίζεται, έτσι και αυτό που εναρμονίζεται δεν έχει παραλλαγεί. Εκείνος δε που λέει ότι η φύση του Μονογενούς παραλλάσσει από την αγαθή ουσία του Πατέρα, βλέπει οπωσδήποτε αυτή την παραλλαγή ως προς το ίδιο το αγαθό. Και τι είναι αυτό που παραλλάσσει από το αγαθό; «Κατανοήστε, οι άκακοι, την πανουργία», λέει η Παροιμία.

Βλέπετε τα δώρα της νηστείας, και για πόσα και τι λογής πράγματα μας αξίωσε; Αλλά και από το αντίθετό της, που είναι η αδηφαγία και η ακράτεια, είναι δυνατόν να δει κανείς την ωφέλειά της· διότι κατά τις δύο προηγούμενες εβδομάδες η αδηφαγία και η ακράτεια κυριαρχούσαν απόλυτα στην πόλη, και αμέσως επακολούθησαν ταραχές και κραυγές και μάχες και θόρυβοι και άσεμνα τραγούδια και σατανικοί χοροί και αναιδή γέλια· κατά την εβδομάδα αυτή όμως, η νηστεία, αφού έκανε την εμφάνισή της, τα μεταμόρφωσε όλα προς το σεμνότερο, και, αφού μας απάλλαξε από τις πολυέξοδες φροντίδες της ματαιότητας και σταμάτησε τον μόχθο για την κοιλιά που θα καταργηθεί, μας μετέφερε στα έργα της μετανοίας και μας έπεισε να εργαζόμαστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για την τροφή που μένει εις ζωήν αιώνιον.

Όπως ακριβώς ο ίδιος ο Κύριος μας παραγγέλλει να ζητούμε τα πνευματικά, λέγοντας, «να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για την τροφή που μένει στην αιώνια ζωή», και υπόσχεται ότι θα μας προσθέσει και τα σωματικά, εφόσον εμείς ζητούμε τα ψυχωφελή, λέγοντας, «ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», έτσι κάνει και με τα μάτια. Διότι, αφού έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε στη γη από φιλανθρωπία, για να διανοίξει μέσα από το ευαγγελικό κήρυγμα τους οφθαλμούς της ψυχής μας και να μας χαρίσει τη νοερή ανάβλεψη, πρόσθεσε και τη θεραπεία των ματιών που δεν έβλεπαν αισθητά. Γι' αυτό υπάρχει μεγάλη αντιστοιχία και στις δύο αναβλέψεις, εννοώ και τη σωματική και την ψυχική. Όπως ακριβώς, δηλαδή, από τους σωματικά τυφλούς, άλλοι απέκτησαν ακαριαία την ανάβλεψη, όπως εκείνος που άκουσε το «ανάβλεψε» και θεραπεύτηκε αμέσως, και άλλοι σταδιακά, όπως εκείνος που είπε, πριν λάβει την τέλεια θεραπεία, ότι «βλέπω τους ανθρώπους να περπατούν σαν δέντρα»· έτσι και εκείνοι που δέχθηκαν μέσω της πίστεως τη θεραπεία των νοητών οφθαλμών, άλλοι μεν τη βρήκαν ακαριαία, όπως ο ευαγγελιστής που αναδείχθηκε αμέσως από τελώνης, άλλοι δε σταδιακά, όπως ο Νικόδημος, που ήταν ακόμη νυχτερινός μαθητής.

«Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον». Όποιος, λοιπόν, ξεχάσει να φάει αυτόν, δηλαδή να τον εργαστεί (διότι η βρώση του νοητού άρτου αποτελεί εργασία· και αυτό το δηλώνει ο Κύριος λέγοντας στους αποστόλους: «Εργάζεσθε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για αυτήν που μένει στην αιώνια ζωή»), αυτού η καρδιά, χτυπημένη σαν το χορτάρι, ξηραίνεται. Και όπως το χορτάρι χτυπιέται και ξηραίνεται όταν σπανίζει η βροχή πάνω του, έτσι και η καρδιά, όταν νοσήσει από την έλλειψη του θείου λόγου, τότε χτυπιέται και ξηραίνεται, μη έχοντας τη δύναμη να βλαστήσει το άνθος της αρετής. «Από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε.» Δηλαδή, έλιωσε κάθε πάχος και ευεξία του σώματος. Διότι ο αληθινός στεναγμός, ο οποίος έχει και φωνή που ακούγεται, λιώνει το σώμα και απεργάζεται τη νέκρωση της σάρκας· επειδή όσο φθείρεται ο εξωτερικός άνθρωπος, τόσο ανακαινίζεται ο εσωτερικός. «Έγινα όμοιος με πελεκάνο της ερήμου.» Μας έδειξε τον θαυμαστό καρπό της αγρυπνίας· διότι μας κάνει σαν το σπουργίτι που μένει μόνο του στη στέγη· το οποίο, αν και σε μερικούς φαίνεται ευκαταφρόνητο, ωστόσο κατέχει μια εκλεκτή και μακάρια πολιτεία. Διότι ούτε για τροφή ούτε για ενδύματα φροντίζει αυτός που μονάζει σαν το σπουργίτι, ούτε φοβάται κάποια επιβουλή· διότι κατοικεί στη στέγη και βρίσκεται υψηλότερα από αυτούς που τον επιβουλεύονται.

Διότι αιτία για τον θάνατο έγινε η παρακοή του νόμου που δόθηκε στον παράδεισο. Παρόλα αυτά όμως ο Χριστός μας έσωσε από τον θάνατο, αφού η ζωή βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς, για να καταλύσει την τυραννία του θανάτου. «Κάθε τροφή την αποστράφηκε βδελυσσόμενη η ψυχή.» Ως τροφή εδώ θα εννοήσουμε την πνευματική τροφή, για την οποία ο Κύριος έλεγε στους αποστόλους: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που παραμένει στην αιώνια ζωή.» Κάθε είδος αυτής της τροφής αποστράφηκε ο άνθρωπος. Διότι δεν τήρησαν ούτε τον φυσικό ούτε τον γραπτό νόμο, και γι' αυτό πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου. Πύλες δε του θανάτου είναι τα αμαρτήματα, από τα οποία έπρεπε αυτοί να απομακρυνθούν. Διότι όσο πλησίασαν σε αυτές, τόσο πιο μακριά από τις πύλες της ζωής αναγκαστικά βρέθηκαν. Αλλά ο Χριστός, αυτούς που βρίσκονταν μακριά, τους έφερε κοντά μέσω του δικού Του αίματος. «Και έκραξαν προς τον Κύριο.» Ως κραυγή ο Θεός δεν λογαριάζει εκείνη που γίνεται με τη φωνή, αλλά τη διάθεση του νου· επειδή και όταν ο Μωυσής σιωπούσε, του έλεγε: «Τι βοάς προς εμένα;» «Απέστειλε τον Λόγο Του.» Τι είναι πιο σαφές από αυτό προς ένδειξη της σαρκώσεως του Σωτήρα; Διότι απεσταλμένο Λόγο ονομάζει τον σαρκωθέντα, Αυτόν που λέει: «Εκείνος που δέχεται εμένα, δέχεται αυτόν που με απέστειλε.» Ο Οποίος, αφού θεράπευσε το γένος μας, μας λύτρωσε από τις φθορές, δηλαδή από τα αμαρτήματα. Διότι φθορά του κάθε ανθρώπου είναι τα αμαρτήματα.

ΥΛΒ΄. Προς τον Κέλσο. Οι γεωργοί ανασπούν από τη ρίζα τα ζιζάνια που συμφύονται με τον σίτο, ώστε ο καρπός να φθάσει καθαρός στον θερισμό. Πρέπει λοιπόν και εσύ να αποκόψεις τις κακίες που θολώνουν τον νου, ώστε η συνείδηση, ούσα υγιής και αμέτοχη σε κάθε πάθος, να κατεργάζεται την τροφή που παραμένει για την αιώνια ζωή.

Εις τα Βάια. Α'. Ας βαδίσουμε, αδελφοί, από τα θαύματα στα θαύματα του Κυρίου, και ας προχωρήσουμε, όπως από δύναμη σε δύναμη. Διότι, όπως ακριβώς σε μια χρυσή αλυσίδα η οποία αποτελείται από αλληλένδετους κρίκους, ο ένας συγκρατείται από τον άλλον, και καθένας από τους συνδεδεμένους κρίκους ενώνεται με τον επόμενο και προεκτείνεται· έτσι και τα θαύματα των αγίων Ευαγγελίων καθοδηγούν από το ένα στο άλλο τη φιλέορτη Εκκλησία του Θεού, και την ευφραίνουν όχι με τροφή που φθείρεται, αλλά με εκείνη που παραμένει για την αιώνια ζωή.

Ομιλία ΜΔ΄. Αποκρίθηκε σε αυτούς ο Ιησούς και είπε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, με ζητάτε, όχι επειδή είδατε σημεία, αλλά επειδή φάγατε από τους άρτους και χορτάσατε. Να εργάζεσθε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για την τροφή που παραμένει για την αιώνια ζωή». Α΄. Το προσηνές και το ήπιο ύφος δεν είναι παντού χρήσιμο, αλλά υπάρχουν φορές που ο δάσκαλος έχει ανάγκη και από τον πιο αυστηρό λόγο.

Διότι και γι' αυτόν τον λόγο ήλθαν πάλι, επειδή σκόπευαν να απολαύσουν τα ίδια. Γι' αυτό και έλεγαν: «Οι πατέρες μας έφαγαν το μάννα στην έρημο»· παρασύροντάς τον πάλι προς τη σαρκική τροφή, πράγμα το οποίο αποτελούσε βαρύτατο παράπτωμα και μεγίστη κατηγορία. Αλλά αυτός δεν περιορίζεται στους ελέγχους, αλλά προσθέτει σε αυτούς και διδασκαλία, λέγοντας: «Να εργάζεσθε όχι για την τροφή που φθείρεται και χάνεται, αλλά για την τροφή που παραμένει εις ζωήν αιώνιον, την οποία θα σας δώσει ο Υιός του ανθρώπου. Διότι αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Να μη γίνεται κανένας λόγος ανάμεσά σας για αυτή την υλική τροφή, αλλά για εκείνη την πνευματική. Αλλά επειδή μερικοί από όσους επιθυμούν να τρέφονται παραμένοντας σε αργία κάνουν κατάχρηση αυτού του λόγου, υποστηρίζοντας ότι ο Χριστός καταργεί την εργασία, είναι κατάλληλη ευκαιρία να μιλήσουμε και προς αυτούς. Διότι, τρόπον τινά, διαβάλλουν ολόκληρο τον Χριστιανισμό και προετοιμάζουν το έδαφος ώστε να διακωμωδείται ως προωθών την οκνηρία. Πρωτίστως όμως είναι αναγκαίο να αναφέρουμε τον λόγο του Παύλου. Τι λέει λοιπόν εκείνος; «Να θυμάστε τα λόγια του Κυρίου που είπε: Είναι πιο μακάριο να δίνει κανείς παρά να λαμβάνει». Καίτοι, πώς θα μπορούσε να δώσει αυτός που δεν έχει; Πώς λοιπόν είπε ο Ιησούς στη Μάρθα: «Μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά, ενώ για ένα μόνο υπάρχει ανάγκη· η δε Μαρία διάλεξε την αγαθή μερίδα»· και πάλι: «Μη μεριμνήσετε για την αύριο»;

Ετοίμασε άλλη εστίαση, προσφέροντάς μου την πρόθυμη ακρόασή σου και μιμούμενη τον πόθο της αδελφής σου. Επομένως, δεν τα έλεγε αυτά για να εμποδίσει τη φιλοξενία· προς Θεού· πώς άλλωστε; Αλλά για να δείξει ότι δεν πρέπει την ώρα της ακρόασης του λόγου να ασχολείται κανείς με άλλα πράγματα. Και το να λέει, «Μην εργάζεστε για την τροφή που φθείρεται», δεν σημαίνει ότι υπονοεί με αυτό πως πρέπει να μένουμε σε αργία· διότι και αυτό προπάντων είναι τροφή που φθείρεται (αφού «κάθε κακία την δίδαξε η αργία»)· αλλά εννοεί το να εργαζόμαστε και να μεταδίδουμε. Διότι αυτό πλέον δεν είναι τροφή που φθείρεται. Αν όμως κάποιος μένοντας σε αργία γεμίζει την κοιλιά του και φροντίζει για τρυφηλή ζωή, αυτός εργάζεται για την τροφή που φθείρεται· όπως ακριβώς, αν κάποιος εργαζόμενος τρέφει τον Χριστό, τον ποτίζει και τον ντύνει, κανείς δεν είναι τόσο αναίσθητος και αμαθής, ώστε να πει ότι ένας τέτοιος άνθρωπος εργάζεται για την τροφή που φθείρεται, χάρη στην οποία δίνεται η υπόσχεση της μελλοντικής βασιλείας και εκείνων των αγαθών. Διότι αυτή η τροφή παραμένει στο διηνεκές. Εξάλλου, και τότε, επειδή δεν έδειχναν κανένα ενδιαφέρον για την πίστη, ούτε επιδίωκαν να μάθουν ποιος είναι αυτός που τα κάνει αυτά και με ποια δύναμη, αλλά ήθελαν μόνο ένα πράγμα, να γεμίζουν την κοιλιά τους χωρίς να κάνουν τίποτα, πολύ σωστά ονόμασε αυτού του είδους την τροφή ως τροφή που φθείρεται. Έθρεψα τα σώματά σας, λέει, ώστε με αφορμή αυτό να αναζητήσετε την άλλη τροφή, εκείνη που παραμένει, που τρέφει την ψυχή σας· εσείς όμως πάλι τρέχετε προς τη γήινη.

Γι' αυτό δεν κατανοείτε ότι δεν σας οδηγώ σε αυτήν την ατελή, αλλά σε εκείνην που δεν παρέχει πρόσκαιρη ζωή, αλλά αιώνια, η οποία δεν τρέφει το σώμα, αλλά την ψυχή. Έπειτα, επειδή διακήρυξε κάτι τόσο μεγάλο για τον εαυτό του και είπε ότι ο ίδιος θα την προσφέρει, προκειμένου να μην τους προκαλέσει πάλι δυσφορία αυτό που ειπώθηκε, καθιστώντας τον λόγο του αξιόπιστο, ανάγει τη χορηγία της στον Πατέρα. Διότι, αφού είπε, «Την οποία ο Υιός του ανθρώπου θα σας δώσει», πρόσθεσε, «Επειδή αυτόν τον σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός»· δηλαδή, για τον σκοπό αυτόν τον έστειλε, για να σας κομίσει αυτήν την τροφή. Η λέξη όμως επιδέχεται και άλλη ερμηνεία. Διότι και αλλού λέει ο Χριστός: «Εκείνος που ακούει τους λόγους μου, αυτόν τον σφράγισε ο Πατέρας, επειδή ο Θεός είναι αληθινός»· δηλαδή, τον απέδειξε αναντίρρητα· πράγμα που νομίζω ότι υπονοεί η λέξη και εδώ. Διότι το «Σφράγισε ο Πατέρας» δεν σημαίνει τίποτε άλλο, παρά ότι τον απέδειξε, τον αποκάλυψε μέσω της δικής Του μαρτυρίας. Φανέρωσε βέβαια και ο ίδιος τον εαυτό του· επειδή όμως συνομιλούσε με Ιουδαίους, επικαλέστηκε τη μαρτυρία του Πατέρα.

Αυτό κάνει τη διάνοια νωθρή, αυτό κάνει την ψυχή σαρκική, αυτό την τυφλώνει και δεν την αφήνει να βλέπει καθαρά. Δες, λοιπόν, ότι αυτό συνέβη και στην περίπτωση των Ιουδαίων. Διότι, επειδή λαχταρούσαν άπληστα τη γαστριμαργία, και ήταν ολοκληρωτικά δοσμένοι στις βιοτικές μέριμνες και δεν κατανοούσαν τίποτα το πνευματικό, ο Χριστός τούς καθοδηγεί με αμέτρητα λόγια, τα οποία έχουν και ελεγκτικό κέντρισμα αλλά και επιείκεια· και όμως ούτε έτσι δεν ανορθώνονται, αλλά παραμένουν καθηλωμένοι κάτω. Διότι, παρατήρησε. Τους είπε: «Με αναζητάτε, όχι επειδή είδατε σημεία, αλλά επειδή φάγατε από τους άρτους και χορτάσατε». Τους έπληξε μέσω του ελέγχου· τους έδειξε ποια τροφή πρέπει να αναζητούν, λέγοντας: «Να εργάζεστε, όχι για την τροφή που χάνεται»· τους έθεσε το έπαθλο, λέγοντας: «Αλλά για εκείνην που παραμένει εις ζωήν αιώνιον»· έπειτα, θεράπευσε εκείνο που τους στεκόταν εμπόδιο, λέγοντας ότι έχει αποσταλεί από τον Πατέρα. Τι έκαναν, λοιπόν, εκείνοι; Σαν να μην είχαν ακούσει απολύτως τίποτα, λένε: «Τι πρέπει να κάνουμε, λοιπόν, για να εργαζόμαστε τα έργα του Θεού;» Και αυτά τα έλεγαν, όχι για να μάθουν και να τα πράξουν (πράγμα που το αποδεικνύει η συνέχεια), αλλά για να τον οδηγήσουν πάλι στο να τους χορηγήσει τροφή, και θέλοντας να τον προκαλέσουν να τους χορτάσει. Τι κάνει, λοιπόν, ο Χριστός;

Και από όσα ακολουθούν γίνεται αυτό φανερό. Διότι, αφού υποχώρησε και ενέδωσε, όταν επανήλθε, τους μιλά πάλι με συγκατάβαση, λέγοντας τα εξής: Εκείνος που πιστεύει σε μένα, δεν πιστεύει σε μένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Διότι, πρόσεξε τι κάνει: Αρχίζει από ταπεινά και συνεσταλμένα λόγια και καταφεύγει στον Πατέρα· έπειτα πάλι ανυψώνει τον λόγο του. Και όταν τους βλέπει να εξαγριώνονται, υποχωρεί, και πάλι παρουσιάζεται, και αρχίζει πάλι τον λόγο του με ταπεινότητα. Και πού το έκανε αυτό; Ή μάλλον, πού δεν το έκανε; Δες, λοιπόν, τι λέει στην αρχή: Καθώς ακούω, κρίνω· έπειτα, πιο υψηλά: Διότι, όπως ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί εκείνους που θέλει· και πάλι: Εγώ δεν σας κρίνω, άλλος είναι αυτός που κρίνει. Έπειτα αναχωρεί πάλι· έπειτα, αφού εμφανίστηκε στη Γαλιλαία, λέει: Να εργάζεστε, όχι για την τροφή που φθείρεται. Και αφού είπε μεγάλα λόγια για τον εαυτό του, ότι δηλαδή κατέβηκε από τον ουρανό, ότι δίνει αιώνια ζωή, πάλι αναχωρεί. Και στη γιορτή της Σκηνοπηγίας, όταν παρουσιάστηκε πάλι, κάνει ακριβώς το ίδιο.

Αλλ' όμως, και αυτούς και εκείνους, μολονότι ήταν βυθισμένοι σε τόσα πολλά κακά, τους αξίωσε της σωτηρίας. «Κάθε τροφή αποστράφηκε η ψυχή τους, και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Διότι οι μεν Ιουδαίοι, πιεζόμενοι από το πλήθος των κακών, αποστρέφονταν ακόμη και την ίδια την τροφή. Επειδή αυτό, και σε άλλον ψαλμό, μιλώντας εκ μέρους τους το είπε ο προφήτης: «Διότι ξέχασα να φάω τον άρτο μου». Τα δε έθνη δεν ήθελαν να δώσουν προσοχή ούτε στις διδασκαλίες των δικών τους φιλοσόφων. Εξαιτίας αυτού, άλλοι μεν καταδίκασαν τον Σωκράτη σε θάνατο, άλλοι δε παρέδωσαν τον Ανάξαρχο σε ένα παράξενο είδος τιμωρίας, και άλλοι, αφού βασάνισαν σκληρά τους διαδόχους του Πυθαγόρα, τους προκάλεσαν πρόωρο θάνατο. Αλλ' όμως, και σε αυτούς ο Θεός των όλων μερίμνησε να μεταδοθεί η αθάνατη τροφή, και τους έπεισε να προστρέξουν σε αυτή με κάθε προθυμία, και τους ελευθέρωσε από τις πύλες του θανάτου. Και κατ' άλλον τρόπο, ως τροφή εδώ θα εννοήσουμε τη λογική τροφή, για την οποία ο Κύριος έλεγε στους αποστόλους: «Να εργάζεσθε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που μένει εις ζωήν αιώνιον». Κάθε είδος αυτής της τροφής αποστράφηκε ο άνθρωπος. Διότι δεν τήρησε ούτε τον φυσικό νόμο ούτε τον γραπτό, και εξαιτίας αυτού «πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Πύλες δε του θανάτου είναι τα αμαρτήματα, τα οποία πλησίασαν, ενώ έπρεπε να απομακρυνθούν από αυτά.

Ο δε ασκητής, αφού πρώτα προσευχήθηκε νοερά, είπε τα εξής: Έπρεπε βέβαια, ω λογιότατε, αφού ρωτάς για αυτά, να τα μάθεις από εκείνους που τα γνωρίζουν καλά. Διότι εμείς συγκαταλεγόμαστε ακόμα σε εκείνους που διδάσκονται. Επειδή όμως, ως σοφός, προσήλθες σε εμάς τους αδαείς με σκοπό να πειστείς για όσα ανέφερες, άκουσε. Οι μοναχοί δεν υιοθέτησαν κάποιο φρόνημα ξένο προς την Εκκλησία, αλλά επιδιώκουν να κατέχουν το φρόνημα του Χριστού, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Αυτό το φρόνημα ας υπάρχει μεταξύ σας, το οποίο υπήρξε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, αν και υπήρχε στη μορφή του Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου.» Μάθε λοιπόν ότι είναι θεοδώρητο και πρόξενο της μεγάλης αρετής, δηλαδή της ταπεινοφροσύνης, και είναι το έργο το οποίο έδωσε εντολή ο Κύριος στην Εκκλησία να εργάζεται, λέγοντας: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που παραμένει εις ζωήν αιώνιον.» Ο δε νομικός λέει:

Οι δε μακάριοι και τρισμακάριοι πατέρες μας, οι ένσαρκοι άγγελοι και πολίτες της άνω βασιλείας, έκαναν εργόχειρο, αλλά όπως αρέσει στον Θεό. Και αν κάποιος ακόμη και τώρα εργάζεται όπως εκείνοι, αυτό είναι πανόσιο· διότι μια τέτοια εργασία δεν έχει ίχνος αισχροκέρδειας, ούτε έννοια σωματικής απόλαυσης, ούτε κανένα άλλο εμπαθές φρόνημα. Και θεσπίζοντας αυτό στα Ασκητικά του κεφάλαια, ο σοφός στα θεία και μέγας Βασίλειος έλεγε ότι «είναι καλή και νόμιμη η σωματική εργασία» και ότι «πρέπει ο ασκητής να ασκεί τα πρέποντα έργα», «όσα είναι απαλλαγμένα από κάθε καπηλεία και υπερβολικούς περισπασμούς και αισχροκέρδεια, όσα μπορούν ως επί το πλείστον να εκτελούνται ενώ εμείς παραμένουμε κάτω από την ίδια στέγη, ώστε και το έργο να εκπληρώνεται και η ησυχία να διαφυλάσσεται· αν δε υπάρξει ανάγκη λόγω απαραίτητης χρείας να εκτελεστεί και κάποιο υπαίθριο έργο, ούτε αυτό εμποδίζει τη φιλοσοφία». Βλέπεις τι είδους εργασία προτρέπει και αυτός ο θείος πατέρας; Διότι ούτε ο Δεσπότης πρόσταξε να μην εργαζόμαστε, αλλά «μη μεριμνάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε και τι θα ντυθείτε», και με αυτή την πρόφαση να μεθύσετε από τον βίο, και να λησμονήσετε την άνω βασιλεία· «αλλά να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που παραμένει στην αιώνια ζωή». Και «μεριμνάς», λέει στη Μάρθα, «και τυρβάζεις για πολλά, ενώ ένα είναι αναγκαίο».

Όταν δε ανατείλει ο ήλιος και διαχυθεί παντού η ακτίνα μέσω των μυστηρίων, είναι ανάγκη να μην υπάρξει καμία αναβολή των ανθρώπινων έργων και κόπων, αλλά να τρεφόμαστε με αυτόν τον άρτο μας, με τον ιδρώτα του προσώπου, ο οποίος κλάται για χάρη μας, και επιπλέον διότι έχει προοριστεί μόνο για τα λογικά όντα, και όπως λέει ο Κύριος, «να εργάζεστε για την τροφή που παραμένει», πράγμα που αποτελεί προσταγή να μην προσερχόμαστε σε αυτό το δείπνο αδρανείς ούτε άπρακτοι, αλλά εργαζόμενοι.

Την ψυχή την οποία ανέστησε από τον αιώνιο θάνατο, την εισήγαγε σε έναν ουράνιο, πνευματικό και αιώνιο κόσμο της θεότητας —«διότι κάτω από τη σκέπη του Θεού του ουρανού θα κατοικήσει», λέει— και έδωσε σε αυτήν ως ήλιο δικαιοσύνης τον εαυτό Του, ο οποίος την φωτίζει με αιώνιο φως, την εισήγαγε και στη γη των ζώντων μέσω του φωτός της θεότητας του Πνεύματος, έτσι ώστε, όπως ακριβώς αυτό το σώμα περπατά πάνω στη γη και εργάζεται τα έργα της γης, έτσι και η ψυχή, έχοντας εισέλθει στην αόρατη γη της χάριτος, αυτή που γεννήθηκε άνωθεν, να κατοικεί σε αυτήν και να εργάζεται εκεί θεϊκά έργα των αρετών του Πνεύματος. Όπως έλεγε ο Κύριος: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για την τροφή που μένει για την αιώνια ζωή», έτσι ώστε, όπως το σώμα τρώει και πίνει από τη γη, έτσι και η ψυχή να τρώει τον αληθινό άρτο, τον Κύριο, και να πίνει το ζωντανό ύδωρ από τη δύναμη του Πνεύματος. Και όπως το σώμα τρώει και πίνει από αυτή την άμπελο, έτσι η ψυχή που γεννήθηκε άνωθεν τρώει από την αληθινή άμπελο, τον Κύριο που είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή», και πίνει από τον πνευματικό και ένθεο οίνο που δεν προκαλεί δίψα ή επιθυμία της σάρκας. Και όπως το σώμα χρίεται για ανακούφιση με έλαιο από αυτή τη γη, έτσι και η ψυχή χρίεται με το αληθινό έλαιο της αγαλλιάσεως, το ίδιο το Πνεύμα, το οποίο της παρέχει αληθινή ανακούφιση και ανάπαυση από τα φλογερά πάθη.

«Με κάθε προφύλαξη, λοιπόν, πρέπει να φυλάμε την καρδιά μας» και να ζητάμε πολλή σύνεση από τον Θεό, ώστε να μας δώσει τη χάρη να αναγνωρίζουμε τις πανουργίες και τα τεχνάσματα της κακίας, για να μην μας υποτάξει ο πονηρός μέσω των κακοτεχνιών του. Πρέπει, επομένως, καθένας από εμάς να εργάζεται και να κοπιάζει διαρκώς με κάθε σύνεση και νήψη, και να καθαρίζει τον νου και τους λογισμούς, διότι δεν υπάρχει κανένα μεγαλύτερο, ούτε καλύτερο, ούτε πιο αξιότιμο έργο από το να καλλιεργεί κανείς την ίδια του την ψυχή και να καταρτίζει την προσωπική του προαίρεση σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Αυτό είναι το μόνο μεγάλο και τίμιο έργο ενώπιον του Θεού, όπως λέει ο Κύριος: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται (δηλαδή τα επιτηδεύματα της κακίας), αλλά για την τροφή που μένει εις ζωήν αιώνιον», και πάλι: «Εξομολόγηση», λέει, «και μεγαλοπρέπεια είναι το έργο Του». Διότι, όταν κάποιος καλλιεργήσει έτσι την καρδιά του, ο Θεός τού δίνει άνωθεν ένα ουράνιο έργο στην ψυχή, ένα έργο αιώνιας ζωής της θεότητας του Πνεύματος.

Και πάλι λέει: «Προσέχετε μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη και τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες», και πάλι: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για την τροφή που μένει εις ζωήν αιώνιον», νομοθετώντας και προστάζοντας αυτά όχι μόνο σε εκείνους, αλλά μέσω εκείνων και σε εμάς, και μάλιστα και άλλα περισσότερα από αυτά. Διότι, αφού είπε: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν», και λίγο μετά λέει: «Μην μεριμνάτε λοιπόν λέγοντας: Τι θα φάμε ή τι θα πιούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Επειδή ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Ζητείτε δε πρώτον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν· μην μεριμνάτε λοιπόν για το αύριο.» Έχοντας λοιπόν πει προς αυτούς αυτά και άλλα περισσότερα από αυτά, ύστερα πρόσθεσε και είπε: «Και όσα λέω σε εσάς, τα λέω σε όλους.» Αυτός λοιπόν που δεν επιτρέπει σε κανέναν να μεριμνά για το αύριο, αλλά προστάζει να ζητάμε μόνο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, πώς άραγε, αντίθετα προς τα δικά του προστάγματα, πρόσταξε ποτέ τον απόστολο να μεριμνά για τη διατροφή και την ένδυση των προβάτων του, ή για την προστασία και την υπεράσπισή τους καθώς και των υπαρχόντων τους;

πβ΄. Υπάρχει μέριμνα άπρακτη και πράξη αμέριμνη, όπως και το αντίστροφο, αμεριμνησία έμπρακτη και αργία εμμέριμνη. Αυτές υπέδειξε και ο Κύριος, λέγοντας για την πρώτη: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, και εγώ εργάζομαι», και πάλι: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που μένει για την αιώνια ζωή», μη καταργώντας το να εργαζόμαστε, αλλά διδάσκοντάς μας την εργασία χωρίς μέριμνα. Τη δεύτερη την υπέδειξε λέγοντας: «Ποιος, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη;», αναιρώντας έτσι την άπρακτη μέριμνα. Ενώ για αυτήν που γίνεται έμπρακτα, είπε: «Και για ένδυμα ή τροφή γιατί μεριμνάτε; Δεν βλέπετε τα κρίνα του αγρού και τα πετεινά του ουρανού, πώς τα μεν αυξάνονται, και τα δε τρέφονται;». Έτσι, αναιρώντας τη μία και επιβεβαιώνοντας την άλλη, ο Κύριος μας διδάσκει πώς πρέπει, χωρίς να μεριμνούμε, να εργαζόμαστε με επιμέλεια, και πώς, όντας αμέριμνοι, να απέχουμε από την ακατάλληλη εργασία.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ζʹ. Ότι πρέπει να υπομείνουμε και πείνα και δίψα και κάθε άλλη στενοχώρια μέχρι θανάτου, όπως συμφωνήσαμε με τον Θεό κατά την εισαγωγή μας. Αδελφοί μου και πατέρες, εξαιτίας της ασθένειας που μου συνέβη ένεκα των αμαρτιών μου, διέκοψα τη συνήθειά μου να κατηχώ· επειδή όμως τώρα δυνάμωσε το πανάθλιο σώμα μου, αν και δεν καθαρίστηκε εντελώς από τον πυρετό, θεώρησα αναγκαίο να καταπιαστώ πάλι με τη διακονία μου· διότι η διακονία μου είναι αυτή: να υπενθυμίζω και να υποδεικνύω σε εσάς, τους πάντοτε ποθητούς μου, που γεννηθήκατε σε εμένα μέσω του Αγίου Πνεύματος, τα χρήσιμα και τα σωτήρια, και τρόπον τινά καθημερινά να διεγείρω και να ανακαινίζω το νηφάλιο φρόνημα των ψυχών σας, αν και δεν έχω αποκτήσει ακόμη ένα τέτοιο χάρισμα. «Εργάζεσθε λοιπόν», όπως λέει ο Κύριος, «όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για αυτήν που μένει στην αιώνια ζωή», δηλαδή τις εντολές Του και τα δικαιώματά Του, μελετώντας τον νόμο Του ημέρα και νύχτα, ώστε να γίνετε «σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά», όπως ψάλλει ο θείος Δαβίδ, και ο καρπός σας θα αποδοθεί στον καιρό του, και το φύλλο της σωτηρίας σας δεν θα μαραθεί, δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα. «Όχι όμως έτσι οι ασεβείς, όχι έτσι, αλλά σαν το άχυρο που το σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης».

Πρόσεξε δε ότι, αν και τους ελέγχει, δεν χρησιμοποιεί σκληρό έλεγχο. Διότι δεν είπε: «Ω, κοιλιόδουλοι και λαίμαργοι», αλλά μίλησε με πραότητα. Επειδή, θέλοντας να τους διορθώσει, τους ελέγχει, ενώ ταυτόχρονα, αποκαλύπτοντας τα κρυφά της καρδιάς τους, θέλει να τους οδηγήσει σε μεγαλύτερη πίστη. Το ότι δε ο έλεγχος αποσκοπούσε στη διόρθωσή τους, είναι φανερό από τα όσα ακολουθούν. Διότι τους προσφέρει μια χρησιμότατη διδασκαλία και λέει: «Μην εργάζεστε για την τροφή που χάνεται, αλλά για την τροφή που μένει για την αιώνια ζωή, την οποία θα σας δώσει ο Υιός του ανθρώπου· διότι αυτόν σφράγισε ο Θεός Πατέρας». Εσείς μεν, λέει, με ζητάτε για τα ψωμιά, επειδή ποθείτε αυτή την τροφή· πρέπει όμως να μην υποτάσσεστε καθόλου στην κοιλιά, αλλά να φροντίζετε κυρίως για τα πνευματικά, και να μην αναλώνετε όλη σας τη μέριμνα στη σωματική τροφή.

Διότι αυτήν την ονόμασε «φθειρόμενη τροφή». Επειδή όμως πολλοί από εκείνους που θέλουν να ζουν στην αργία, και μάλιστα οι Μασσαλιανοί, χρησιμοποιούν αυτό το ρητό προς υπεράσπιση της αργίας τους, είναι αναγκαίο να αποσαφηνιστεί το ρητό αυτό. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν το είπε αυτό θέλοντας να καταργήσει τη σωματική εργασία και να ωθήσει στην αργία.

Διότι η αργία εδίδαξε κάθε κακία, και αν πρέπει να μιλήσουμε με ακρίβεια, αυτή είναι η φθαρτή τροφή: το να επιθυμεί κανείς να ζει στην αργία. Εκείνος δε που ακολουθεί τον Χριστό, πρέπει να εργάζεται, ώστε να έχει τη δυνατότητα να μεταδίδει και στους άλλους. Διότι αυτό έχει ως μισθό την επαγγελία της μέλλουσας βασιλείας. Πώς λοιπόν, λέγει, είπε ο Κύριος ότι δεν πρέπει να εργαζόμαστε για τη φθαρτή τροφή; Για να αποκόψει τη μεγάλη τους προσήλωση γύρω από τις τροφές και να τους μεταφέρει με μέτρο προς τα πνευματικά.

«Να εργάζεστε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για εκείνη που μένει για την αιώνια ζωή. Σε παρακαλώ λοιπόν εν Κυρίω, τουλάχιστον να αλείφεις με έλαιο τα χέρια σου κάθε βράδυ, για να μην καταπονείσαι έτσι και ματώνεις.» Και αφού τον ασπάστηκε, εξήλθε. Ο δε μακάριος εκείνος, ακούγοντας τον αδελφό, άλειψε τα χέρια του.