Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:42

Και τους έθρεψε με εκλεκτό σιτάρι. Αυτοί μεν, λέει, του φέρθηκαν με ψεύδος· εκείνος όμως, επειδή είναι αγαθός, τους γέμισε με νοητή τροφή· και αυτή είναι ο ίδιος ο Κύριος, ο ζωντανός άρτος, που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Και από πέτρα τους χόρτασε μέλι. Πέτρα είναι ο ίδιος ο Κύριος, και μέλι τα θεία λόγια του. Λέει, λοιπόν, ότι τους γέμισε με τα όσιά του λόγια.

Διότι οι μεν Ιουδαίοι έλεγαν: Πώς είναι δυνατόν, ενώ είναι άνθρωπος, να είναι Θεός; Οι δε Αρειανοί: Εάν ήταν αληθινός Θεός από τον Θεό, πώς μπόρεσε να γίνει άνθρωπος; Και οι μεν Ιουδαίοι σκανδαλίζονταν και χλεύαζαν λέγοντας: Εάν αυτός ήταν Υιός του Θεού, δεν θα υπέμενε τον σταυρό. Οι δε Αρειανοί, στεκόμενοι ακριβώς απέναντί τους, μας λένε: Πώς τολμάτε να λέτε ότι είναι ίδιος προς την ουσία του Πατρός ο Λόγος, ο οποίος έχει σώμα, ώστε να υπομείνει αυτά; Έπειτα, ενώ οι Ιουδαίοι ζητούσαν να σκοτώσουν τον Κύριο, επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό Του Πατέρα και έκανε τον εαυτό Του ίσο με τον Θεό, πράττοντας όσα πράττει ο Πατέρας, έμαθαν και οι Αρειανοί να λένε τα ίδια, ότι δηλαδή ούτε ίσος με τον Θεό είναι, ούτε ο Θεός είναι αποκλειστικός και κατά φύση Πατέρας του Λόγου· αλλά επιδιώκουν να σκοτώσουν και αυτούς που φρονούν αυτά. Και πάλι, όταν οι Ιουδαίοι έλεγαν: Δεν είναι αυτός ο γιος του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς λοιπόν λέει: Πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι, και από τον ουρανό έχω κατεβεί; Οι Αρειανοί και αυτοί συναινούν εξίσου λέγοντας: Πώς είναι δυνατόν να είναι Λόγος ή Θεός αυτός που κοιμάται ως άνθρωπος, και κλαίει, και ρωτάει; Διότι και οι δύο, εξαιτίας των ανθρωπίνων ιδιωμάτων, τα οποία υπέμεινε ο Σωτήρας λόγω της σάρκας που έφερε, αρνούνται την αϊδιότητα και τη θεότητα του Λόγου.

Διότι οι μεν Ιουδαίοι έλεγαν: «Πώς, όντας άνθρωπος, μπορεί να είναι Θεός;» Οι δε Αρειανοί: «Εάν "ήταν αληθινός Θεός από τον Θεό", πώς μπόρεσε να γίνει άνθρωπος;» Και οι Ιουδαίοι σκανδαλίζονταν και χλεύαζαν, λέγοντας: «Αν αυτός ήταν Υιός του Θεού, δεν θα υπέμενε άραγε σταυρό;» Ενώ οι Αρειανοί, στεκόμενοι ακριβώς στο αντίθετο άκρο από αυτούς, μας ισχυρίζονται: «Πώς τολμάτε να λέτε ότι είναι Λόγος της ίδιας ουσίας με τον Πατέρα αυτός που έχει σώμα, ώστε να υπομείνει κάτι τέτοιο;» Έπειτα, καθώς οι Ιουδαίοι ζητούσαν να σκοτώσουν τον Κύριο, επειδή «αποκαλούσε δικό του πατέρα τον Θεό και έκανε τον εαυτό του ίσο με τον Θεό», επιτελώντας τα έργα που επιτελεί ο Πατέρας, έμαθαν και οι Αρειανοί να λένε τα ίδια, ότι δηλαδή ούτε είναι «ίσος με τον Θεό», ούτε ο Θεός είναι δικός του και κατά φύση Πατέρας του Λόγου· αλλά επιπλέον ζητούν να σκοτώσουν και εκείνους που έχουν αυτό το φρόνημα. Και πάλι, όταν οι Ιουδαίοι λένε: «Δεν είναι αυτός ο υιός του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς τώρα λέει: πριν γίνει ο Αβραάμ εγώ είμαι, και από τον ουρανό έχω κατεβεί;» οι Αρειανοί ακολουθούν και αυτοί την ίδια στάση, λέγοντας παρομοίως: «Πώς μπορεί να είναι Λόγος ή Θεός αυτός που κοιμάται σαν άνθρωπος, που κλαίει και που ρωτά για να μάθει;» Και οι δύο πλευρές, με αφορμή τα ανθρώπινα πάθη που «υπέμεινε» ο Σωτήρας εξαιτίας της σάρκας που είχε, αρνούνται την αϊδιότητα και τη θεότητα του Λόγου.

Πλανάται, λοιπόν, ο νους των Ιουδαίων, καθώς βλέπει μόνο τα επίγεια· και αυτό ήταν άρα εκείνο που λεγόταν προφητικά για αυτούς: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και την πλάτη τους για πάντα κύρτωσε», ώστε, μην μπορώντας με κανέναν τρόπο να ανασηκωθούν προς τη γνώση των θείων μυστηρίων, να χαθούν κακήν κακώς εξαιτίας της δικής τους αφροσύνης και της υπερβολικής ακράτειάς τους στην απείθεια. Φέρνοντας δε στο μυαλό μας τα όσα αναφέρονται στα Μωσαϊκά συγγράμματα, θα διαπιστώσουμε ότι ο γογγυσμός ενάντια στα άριστα και στα αγαθά ενυπάρχει στους Ιουδαίους σαν μια πατρογονική κληρονομιά. Όμως το πράγμα καταλήγει σε πικρό τέλος, και αυτό το απέδειξε η πείρα τόσο στους παλαιούς, όσο και στους τωρινούς εξίσου. Γόγγυζαν εκείνοι στην έρημο, και ύψωναν αχάριστη κατακραυγή εναντίον του Θεού, αλλά «καταστρέφονταν από τα φίδια», όπως ακριβώς διακήρυξε και ο σοφός Παύλος. Γογγύζουν και τούτοι κατά του Χριστού, και υβρίζουν τον νομοθέτη και λυτρωτή με τόσο μακροχρόνιες απείθειες· αλλά θα δώσει εντολή «στον δράκοντα και θα τους δαγκώσει», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Και θα προσφερθούν ως τροφή στο παμφάγο θηρίο, διότι η απείθεια καταλήγει εξάπαντος πάντοτε σε ένα εξαιρετικά σκληρό τέλος. <Και έλεγαν: Δεν είναι αυτός ο Ιησούς, ο υιός του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα;

«Πώς λοιπόν λέει ότι έχω κατέβει από τον ουρανό;» Ω, πόση αμάθεια και διάνοια σκοτισμένη από άκρατη μέθη! Διότι «επαχύνθη», σύμφωνα με τα γραφόμενα, «η καρδιά αυτού του λαού». Διότι δεν βλέπει πραγματικά τίποτα από όσα έπρεπε να κατανοεί ξεκάθαρα, και σκέφτεται και λέει πράγματα άξια γέλιου. Επειδή, μελετώντας βέβαια τα συγγράμματα του πάνσοφου Μωυσή και εντρυφώντας στα κηρύγματα των αγίων προφητών, θα έπρεπε μάλλον να κατανοήσουν εκείνο, ότι δηλαδή ο Χριστός δεν αναμενόταν να έρθει σε εμάς χωρίς σάρκα, ούτε χωρίς σωματικό περίβλημα, αλλά είχε προκηρυχθεί ότι θα εμφανιστεί με ανθρώπινη μορφή και ότι θα βρεθεί με αυτό το κοινό σχήμα όλων των ανθρώπων. Γι' αυτόν τον λόγο, ο προφητικός λόγος μάς αναγγέλλει ότι η αγία παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό. Και ο Κύριος διαπιστώνεται ότι ορκίστηκε την αλήθεια στον μακάριο Δαβίδ, την οποία βέβαια υποσχέθηκε ότι δεν θα αθετήσει με κανέναν τρόπο, ότι δηλαδή θα τοποθετήσει τον καρπό της οσφύος του στον θρόνο του, όπως έχει γραφτεί. Και είχε προαναγγελθεί ότι θα βγει «ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί».

Διότι τα πάντα είναι τίμια και βασιλικά σε αυτόν, και το θείο και το ανθρώπινο, και σε όλα αυτός πρωτεύει, σύμφωνα με τον Παύλο. Ως τύπος δε τιμής και υπεροχής έναντι πάντων λαμβάνεται ο χρυσός. Επομένως, η κιβωτός, κατασκευασμένη από άσηπτα ξύλα και επιχρυσωμένη, είχε εναποτεθειμένο μέσα της τον θείο νόμο, ως τύπος του Θεού Λόγου που ενοίκησε και ενώθηκε με την άγια σάρκα. Διότι και ο νόμος ήταν ρήμα Θεού, αν και όχι ενυπόστατο, όπως ακριβώς είναι ο Υιός. Καλύπτεται δε με το καταπέτασμα. Διότι κατά κάποιον τρόπο ήταν δυσδιάκριτος στους πολλούς ο Θεός Λόγος όταν ενανθρώπησε, έχοντας ως περιβολή το ίδιο του το σώμα, και σαν να κρυβόταν μέσα στη δική του σάρκα ως εντός καταπετάσματος, έτσι ώστε εξαιτίας αυτού ορισμένοι, μη γνωρίζοντας το θεοπρεπές του αξίωμα, άλλοτε μεν επιχειρούσαν να τον λιθοβολήσουν, κατηγορώντας τον ότι, ενώ ήταν άνθρωπος, έλεγε πως ο ίδιος είναι Θεός· άλλοτε πάλι, χωρίς να ντρέπονται καθόλου, έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς τώρα λέει ότι έχω κατεβεί από τον ουρανό;». Επομένως, το ότι ήταν ριγμένο πάνω στην κιβωτό το καταπέτασμα υποδηλώνει το ότι ο Ιησούς επρόκειτο να αγνοηθεί από τους πολλούς. Άρα, λοιπόν, και η κιβωτός αποτελούσε τύπο του. Γι' αυτό ακριβώς και προπορευόταν των Ισραηλιτών στην έρημο, εκπληρώνοντας τότε την τάξη του Θεού· διότι αυτός ήταν ο καθοδηγητής του λαού.

Αλλά «και θα εισαγάγεις την τράπεζα, προσθέτει σε αυτά, και θα εκθέσεις τα προκείμενά της, και θα εισαγάγεις τη λυχνία και θα τοποθετήσεις τους λύχνους της». Θα εννοήσεις δε και μέσω των δύο τον Χριστό· διότι λαμβάνει τον τύπο της τράπεζας που έχει πάνω της τους άρτους, επειδή μέσω αυτού όλοι τρέφονται για την αιώνια ζωή, μετέχοντας δηλαδή στην αγία του σάρκα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα· και ο άρτος δε που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου, για τη ζωή του κόσμου». Επομένως τα προκείμενα της τράπεζας, δηλαδή οι άρτοι, σημαίνουν το άγιο σώμα του Χριστού, που τρέφει τους πάντες για την αιώνια ζωή. Και επειδή ο μακάριος Δαβίδ και όσοι ήταν μαζί του, όταν πείνασαν, όπως έχει γραφτεί, έφαγαν τους άρτους της προθέσεως, ας δούμε μήπως και μέσω αυτού προδιαγραφόταν κάτι μυστικό. Δεν επιτρεπόταν να γευθούν τους άρτους της προθέσεως παρά μόνο οι ιερείς, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου· αλλά παρόλο που δεν ανήκαν σε ιερατική φυλή, ο Δαβίδ και οι συν αυτώ άγγιξαν την ιερότατη τροφή· ώστε μέσω αυτού πάλι να υποδηλωθεί η πίστη των εθνών και ενός μέρους των προερχομένων από τον Ισραήλ.

Θα μπορούσε κανείς, κινούμενος δικαιολογημένα από αυτά, να τους πει: Ω, εσείς που δεν παραχωρείτε σε κανέναν τα πρωτεία στην αμάθεια, πεισματάρηδες και σκληροί, πού υπάρχει μέσα σας κάποιο ίχνος σοφίας, για την οποία καυχάται η υπεροψία σας; Και πού είναι η σύνεση που ταιριάζει στους νομομαθείς; Διότι δεν έπρεπε να αμφιβάλλετε για τον Σωτήρα Χριστό, αλλά μάλλον να πείθεστε χωρίς κανένα απολύτως δισταγμό στον Θεό και Πατέρα που λέει γι' αυτόν προς τον άγιο Μωυσή: «Προφήτη θα αναστήσω σε αυτούς από τους αδελφούς τους, όπως εσένα». Και το «από τους αδελφούς τους», πώς δεν σήμαινε εξάπαντος ότι έπρεπε να προέρχεται από τους Ιουδαίους και από τον Ισραήλ; Εξάλλου δεν θα έχετε ανάγκη από εξωτερικούς κατηγόρους, αλλά εσείς οι ίδιοι, ενεργώντας ασύνετα, θα ελεγχθείτε από τους εαυτούς σας. Διότι, όταν δίδασκε ο Σωτήρας μας Χριστός και έλεγε ρητά: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», τότε εσείς κάνατε πικρούς διαλογισμούς και, τρέφοντας μεγάλο θυμό γι' αυτά, λέγατε πάλι: «Δεν είναι αυτός ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς λέει τώρα ότι “έχω κατεβεί από τον ουρανό”;». Όταν λοιπόν έχεις ομολογήσει ξεκάθαρα ότι γνωρίζεις σαφώς τον πατέρα και τη μητέρα του, ασφαλώς γνώριζες ότι αυτός προέρχεται από τη ρίζα του Ισραήλ. Πώς λοιπόν λες ότι είναι Γαλιλαίος αυτός που προέρχεται από τους Ιουδαίους; Πώς είναι αλλογενής αυτός που προέρχεται από τον Ισραήλ;

Και άλλοτε πάλι, χλευάζοντας την ευτέλεια της κατά σάρκα καταγωγής του και το εντελώς άσημο αυτής, έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο υιός του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς λοιπόν λέει ότι από τον ουρανό έχω κατεβεί;». Βλέπεις μέσα σε αυτά την αθλιότητα των ιουδαϊκών συλλογισμών; Επειδή λοιπόν έτσι διέκειντο οι πολλοί, και νόμιζαν αληθινά ότι ο Κύριος δεν είναι Θεός εξαιτίας αυτού του φθαρτού σχήματος του σώματος, και δεν δίστασαν να σχηματίσουν την πιο χαμερπή αντίληψη για αυτόν, το Πνεύμα, όταν κατήλθε, κατέστησε τη δόξα του ολόλαμπρη στους αγίους. Και δεν λέμε βέβαια ότι τους έπεισε μόνο με σοφά λόγια, αλλά και με την απόδειξη των πραγμάτων, δίνοντας πλήρη βεβαιότητα στη διάνοια του καθενός, ότι είναι αληθινός Θεός και καρπός της ουσίας του Θεού και Πατρός. Ποια είναι λοιπόν η απόδειξη, ή πώς έκανε τον Χριστό ένδοξο και περίβλεπτο; Διότι το Πνεύμα, έχοντας ενέργεια παράδοξη και θεοπρεπή στα πάντα, και εμφυτεύοντας στους αγίους την ακριβή γνώση των όλων, απεργαζόταν τη δόξα Του. Διότι μόνο στη βασιλική φύση των όλων πρέπει να αποδοθεί το να γνωρίζει τα πάντα χωρίς κανείς να τη διδάσκει, και να τα έχει μπροστά στα μάτια της γυμνά και εκτεθειμένα, και να μπορεί να κατορθώνει, και μάλιστα με μεγάλη ευκολία, καθετί που θα ήθελε.

Διότι θα είναι και ελεύθεροι από την αμαρτία και πλήρεις αγιασμού, και ανώτεροι από τον θάνατο, και γεμάτοι από τις ελπίδες που προέρχονται από τον Θεό, μέτοχοι της διηνεκούς ευφροσύνης. <Εξέλιπε ο άνομος, και χάθηκε ο υπερήφανος, και εξολοθρεύτηκαν αυτοί που παρανομούν από κακία, και όσοι κάνουν τους ανθρώπους να αμαρτάνουν με τον λόγο τους· και θα βάλουν πρόσκομμα σε όλους όσους ελέγχουν στις πύλες, και παραγκώνισαν τον δίκαιο με άδικες κρίσεις.> Επειδή απομακρύνθηκαν και αποβλήθηκαν από την οικειότητα με τον Θεό όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, αν και όχι εξ ολοκλήρου· διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Λέει λοιπόν ότι εξέλιπε ο άνομος και ο υπερήφανος. Άνομοι μεν, διότι δεν τήρησαν ούτε τον ίδιο τον νόμο, αλλά στράφηκαν μάλλον σε διδασκαλίες και εντάλματα ανθρώπων· υπερήφανοι δε πάρα πολύ και φοβερά αλαζόνες, διότι ατίμασαν τον Χριστό. Διότι άλλοτε μεν έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο γιος του ξυλουργού, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς λοιπόν λέει ότι κατέβηκε από τον ουρανό;» Άλλοτε πάλι έλεγαν: «Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες, Εάν κάποιος ακούσει τον λόγο μου, δεν θα δει θάνατο στον αιώνα. Ποιον θεωρείς τον εαυτό σου;» Και βέβαια και αλλού θα μπορούσε κάποιος να δει τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους να λένε με τον πιο ανίερο τρόπο: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;»

Αφού ο λόγος ευαγγελίστηκε εκείνους που επρόκειτο να εκλεγούν από το ιουδαϊκό έθνος και, δίκην καλού σπόρου, επρόκειτο να διαφυλαχθούν για τη φύτευση και την καρποφορία άλλων, και ότι αυτοί οι ίδιοι θα στήσουν «ποιμνιοστάσια στον δρυμό» και στην αποδοθείσα σε αυτούς «κοιλάδα του Αχώρ» θα δημιουργήσουν «τόπους ανάπαυσης για τα κοπάδια», έπειτα πάλι, κάνοντας διαχωρισμό σε σχέση με το υπόλοιπο πλήθος εκείνων που χάνονται, με όσα προστίθενται στη συνέχεια προβάλλει πάλι εναντίον τους τις προκείμενες κατηγορίες, διδάσκοντας ότι ο Θεός, που πράττει τα πάντα με τον ζυγό της δικαιοσύνης, σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να παραβλέψει εκείνους που τον υπηρετούν οπουδήποτε, από όποιο έθνος κι αν προέρχονται. Διότι θα αποδεχθεί απλώς και άπαξ όλους όσοι έχουν επιλέξει να τον υπηρετούν, και σε αυτούς θα προσφέρει την επουράνια τροφή, τον σωτήριο Λόγο που είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό». Αυτοί, λοιπόν, θα τραφούν και θα χορτάσουν από τον εν λόγω άρτο, «εσείς όμως», λέει, «που δεν αποδεχθήκατε τη χάρη μου, θα λιμοκτονήσετε βρισκόμενοι σε στέρηση της λογικής τροφής».

Ομιλία ΜΣΤ΄. Γόγγυζαν λοιπόν οι Ιουδαίοι γι' αυτόν, επειδή είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό»· και έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο υιός του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς λοιπόν λέει ότι έχει κατεβεί από τον ουρανό;»

Α΄. «Των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους», έλεγε ο Παύλος γράφοντας προς τους Φιλιππησίους για κάποιους. Ότι δε και οι Ιουδαίοι ήταν τέτοιοι, είναι φανερό και από τα προηγούμενα, αλλά είναι φανερό και από τα όσα έλεγαν όταν πλησίασαν τον Χριστό και συνομιλούσαν μαζί του. Διότι, όταν τους έδωσε άρτο και χόρτασε την κοιλιά τους, και προφήτη έλεγαν πως είναι και ζητούσαν να τον κάνουν βασιλιά· όταν όμως τους δίδασκε για την πνευματική τροφή, για την αιώνια ζωή, όταν τους απομάκρυνε από τα αισθητά, όταν τους μιλούσε για την ανάσταση και ανύψωνε το φρόνημά τους· τότε ακριβώς που έπρεπε κυρίως να τον θαυμάζουν, τότε γογγύζουν και απομακρύνονται. Και όμως, αν αυτός είναι ο προφήτης, όπως είχαν ήδη πει: «Αυτός είναι για τον οποίο λέει ο Μωυσής, ότι Προφήτη θα αναστήσει σε εσάς ο Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς σας σαν εμένα· αυτόν θα ακούτε»· έπρεπε να τον ακούν όταν έλεγε, ότι «Έχω κατεβεί από τον ουρανό». Αλλά δεν άκουγαν, παρά γόγγυζαν.

Διότι ακόμη αισθάνονταν συστολή απέναντί του, επειδή το θαύμα των άρτων ήταν πρόσφατο. Γι' αυτόν τον λόγο, φανερά μεν δεν του έφερναν αντιρρήσεις, αλλά με τους γογγυσμούς τους φανέρωναν την αγανάκτησή τους, επειδή δεν τους παρέθεσε την τράπεζα που επιθυμούσαν. Και γογγύζοντας έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο υιός του Ιωσήφ;»

Για ποιον λόγο, λέει, δεν το διατύπωσε πιο ξεκάθαρα; Εξαιτίας της αδυναμίας τους. Διότι, εάν, όταν είπε «Κατέβηκα από τον ουρανό», σκανδαλίστηκαν τόσο πολύ, τι δεν θα πάθαιναν, εάν πρόσθετε και τούτο; Αποκαλεί δε τον εαυτό του άρτο της ζωής, διότι συντηρεί τη ζωή μας, και την παρούσα και τη μέλλουσα· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Όποιος φάει από τον άρτο αυτόν, θα ζήσει στον αιώνα». Ως άρτο δε εννοεί εδώ είτε τα σωτήρια δόγματα και την πίστη σε αυτόν, είτε το ίδιο του το σώμα. Διότι και τα δύο δυναμώνουν την ψυχή.

[Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου] εις τα εγκαίνια [του τιμίου σταυρού]. Ήθελα κι εγώ σήμερα να παρευρίσκομαι στους Αγίους Τόπους, να συμμετάσχω στην αγγελική πανήγυρη μαζί με το συγκεντρωμένο πλήθος και να ακούσω την πατρική φωνή, να δω τον σταυρό που είναι πολυτιμότερος από τους ουρανούς και να αγκαλιάσω το δεσποτικό μνήμα, από όπου πηγάζει η ζωή της πίστεως, να δω τον νεκρό που αφυπνίζει πολλούς με την εξουσία της θεότητας, να αντικρίσω τη Βηθλεέμ, τη μητέρα της οικουμένης, και να δω τη φάτνη που ανέθρεψε το ανθρώπινο γένος, να δω τη φάτνη που είναι πλατύτερη από τους ουρανούς, να δω τη φάτνη που χώρεσε τον Θεό, τον Οποίο δεν χωρούν οι ουρανοί. Διότι η φάτνη του Χριστού δεν κατέστη τροφός άλογων ζώων, αλλά βάσταξε τον ουράνιο Άρτο, Αυτόν που κάθεται επί των Χερουβίμ, ο Οποίος είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο». Προαναγγέλλοντας αυτή τη φάτνη, ο προφήτης έλεγε: «Γνώρισε το βόδι τον κτήτορά του και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του». Σε αυτή τη φάτνη προστρέχουν σήμερα λαοί, φυλές και γλώσσες, από την ανατολή και τη δύση, από τον βορρά και τη θάλασσα, όχι για να τιμήσουν μια λίθινη φάτνη, αλλά για να συνοδεύσουν τιμητικά τον ένδοξο Θεό. Μαζί με αυτούς επιθυμούσα κι εγώ σήμερα να προσκυνήσω τον Χριστό στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια Του.

στα οποία κίνησε τον λόγο περί της σαρκός και αποφάνθηκε ότι αυτός που την τρώει έχει ζωή αιώνια, και επειδή πολλοί, ακόμη και από τους μαθητές του, σκανδαλίστηκαν με αυτόν τον λόγο, θεωρώντας ότι είναι αδύνατο να φαγωθεί και εκείνος που την τρώει να ζήσει εξαιτίας της, αίροντας το σκάνδαλο γι' αυτούς με όσα πρόσθεσε ερμηνεύοντας ότι όποιος τρώει τη δική του σάρκα θα ζήσει εξαιτίας του, είπε: «το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα»· αν και ολόκληρος ο ναός [του σώματός Του] είναι άγιος και η σάρκα αγία και παναγία και ζωοποιός εξαιτίας της ίδιας της ενώσεώς της με τον Λόγο, πώς λοιπόν η αγία σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα; Ή κατά το ότι, καθόσον είναι σάρκα, ούτε η ίδια είναι ζωή, ούτε η ίδια μεταδίδει τη ζωή στους άλλους, γεγονός που σημαίνει ότι δεν ωφελεί σε τίποτα, αλλά το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί και αυτήν, και μέσω αυτής παρέχει τη ζωή σε αυτούς που την τρώνε. Και τι είναι το πνεύμα; Είναι Αυτός που λέει: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο»· προφανώς, κατά το ότι είναι Θεός· διότι ο Θεός είναι πνεύμα· και πνεύμα του προσώπου μας είναι ο Χριστός Κύριος. Και ποια είναι η ζωή που δίδεται από αυτόν; «Τα λόγια», λέει, «τα οποία εγώ λαλώ είναι πνεύμα και είναι ζωή»· συνεπώς, ολόκληρος αγιάζει κατά τη μία υπόσταση και ολόκληρος αγιάζεται, αλλά το καθένα [ενεργεί] στον εαυτό του· το ένα βέβαια κατά το ότι είναι Θεός, και το άλλο κατά το ότι είναι άνθρωπος· ολόκληρος μεν, εξαιτίας του τρόπου της αντιδόσεως [των ιδιωμάτων], όχι όμως αδιακρίτως ως προς το όλον, εξαιτίας των ιδιοτήτων των φύσεων.

Νομίζω δε ότι αυτός το έπραξε αυτό, σαν να μηχανευόταν να χλευάσει τον κοινό σωτήρα του γένους με αφορμή την καταγωγή του (διότι διαφορετικά δεν θα είχε εκτοξεύσει με τόσο θράσος και εις επήκοον αυτών που διδάσκονταν τον ονειδισμό, ή για να πω ακριβέστερα την πρόκληση, κατά του Δεσπότη)· και αυτά τα μηχανευόταν και τα σκευωρούσε, κάνοντας το πλήθος, όσον αφορούσε τον ίδιο, πιο αδιάφορο ως προς την ακρόαση, και εξευτελίζοντας και υπονομεύοντας την αξιοπιστία του δασκάλου με βάση τη συγγένειά του, όπως τουλάχιστον νόμιζε. Διότι και αλλού φαίνεται το έθνος των Ιουδαίων, και μάλιστα κατά τον καιρό της διδασκαλίας και της θαυματουργίας, να καταφλέγεται από τον φθόνο και να αναφλέγεται υπερβολικά προς συκοφαντίες και ύβρεις κατά του Δεσπότη. «Δεν είναι αυτός», λένε, «ο γιος του ξυλουργού;» Και πάλι: «Εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα του και τη μητέρα του», και «Αυτόν δεν ξέρουμε από πού είναι», και «Δεν βρίσκονται ανάμεσά μας οι αδελφοί του και οι αδελφές του;» Και πολλά άλλα τέτοια λόγια φθόνου. Γι' αυτό και ο Δεσπότης Χριστός, ελέγχοντας την παράνοιά του και μέσω αυτού το σύνολο των ομοφρόνων του, διαμορφώνοντας τον λόγο της απάντησής του με το ακόλουθο περίπου νόημα, λέει: «Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι οι αδελφοί μου;» Δηλαδή: «Γιατί σκέφτηκες να προβάλεις τη μητέρα και τους αδελφούς ως προσβολή; Μάταια μηχανεύτηκες αυτό το κακούργημα, η σκευωρία σου θα στραφεί στο αντίθετο».

Εάν όμως θέλεις να μάθεις ότι αυτά που λέγονται είναι αληθινά, γίνε άγιος με την τήρηση των εντολών του Θεού και έτσι μετάλαβε τα άγια· και τότε θα κατανοήσεις επακριβώς τη δύναμη των λόγων που σου απευθύνονται. Αλλά, για μεγαλύτερη επιβεβαίωση, άκουσε και τα λόγια του ίδιου του Κυρίου, που λέει τα εξής προς τους Ιουδαίους και τους μαθητές Του: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, δεν σας έδωσε ο Μωυσής τον άρτο από τον ουρανό, αλλά ο Πατέρας μου σας δίνει τον αληθινό άρτο από τον ουρανό. Διότι ο άρτος του Θεού είναι εκείνος που κατεβαίνει από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Του είπαν λοιπόν: Κύριε, δίνε μας πάντοτε αυτόν τον άρτο. Και ο Ιησούς τους είπε: Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής. Εκείνος που έρχεται σε εμένα δεν πρόκειται να πεινάσει, και εκείνος που πιστεύει σε εμένα δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ. Γόγγυζαν λοιπόν οι Ιουδαίοι εναντίον Του, επειδή είπε: Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό, και έλεγαν: Αυτός δεν είναι ο υιός του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα;»

Πώς λοιπόν λέγει αυτός ότι εκ του ουρανού κατέβηκα;» Μην ομοιωθείς λοιπόν και εσύ με τους Ιουδαίους, γογγύζοντας και λέγοντας: «Δεν είναι αυτός ο άρτος πάνω στο δισκάριο και ο οίνος στο ποτήριο, που εμείς καθημερινά βλέπουμε και τρώμε και συγχρόνως πίνουμε; Πώς αυτός λέγει ότι αυτά είναι τα αγαθά εκείνα τα οποία οφθαλμός δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν;» Αλλά άκουσε τι απάντησε ο Κύριος προς εκείνους που τα έλεγαν αυτά: «Μη γογγύζετε μεταξύ σας. Ουδείς δύναται να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατήρ που με έστειλε· και εγώ θα τον αναστήσω κατά την εσχάτη ημέρα.» Δηλαδή: «Γιατί απιστείτε», λέγει, «και αμφιβάλλετε περί τούτου; Ουδείς δύναται να επιγνώσει τη θεότητά μου, διότι αυτό σημαίνει το να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατήρ μου.» Λέγοντας δε ελκυσμό, δεν υποδήλωσε κάποια βία, αλλά ότι μάλλον κάλεσε διά της αποκαλύψεως αυτούς που προγνώρισε και αυτούς που προόρισε, ελκύοντάς τους διά της αγάπης, προφανώς, εκείνου που τους αποκαλύφθηκε. Αυτό δε το δηλώνουν σαφέστερα και τα όσα ακολουθούν. «Διότι είναι», λέγει, «γεγραμμένο στους προφήτες:

Ερμηνεύοντας δε ο Κύριος τι σημαίνει το, «Καθετί που μου έχει δώσει ο Πατέρας, δεν πρόκειται να το χάσω», εκφράζει την ίδια έννοια με άλλα λόγια: «Ώστε καθένας που βλέπει τον Υιό και πιστεύει, να έχει ζωή αιώνια.» Διότι δεν λέει τίποτε άλλο παρά αυτό που είπε παραπάνω. Επειδή το μεν «Καθετί που μου έχει δώσει ο Πατέρας», είναι ταυτόσημο με το «Καθένας που βλέπει τον Υιό και πιστεύει»· το δε «Δεν πρόκειται να το χάσω», είναι ταυτόσημο με το «Έχει ζωή αιώνια.» Συνεχώς δε αναφέρει την ανάσταση, για να πείσει τους ανθρώπους να μην περιορίζουν την πρόνοια του Θεού μόνο στα ορατά, αλλά να γνωρίζουν ότι υπάρχει και άλλη κατάσταση, κατά την οποία αναμφίβολα θα απολαύσουν τις ανταμοιβές της αρετής· και αν ακόμη δεν φαίνεται τώρα κάποια επίγεια αμοιβή, να μην εγκαταλείπουν γι' αυτόν τον λόγο τον δρόμο της αρετής. «Γόγγυζαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι εναντίον του, επειδή είπε, "Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό", και έλεγαν: "Δεν είναι αυτός ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς, λοιπόν, λέει αυτός ότι, Έχω κατέβει από τον ουρανό;"»