Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:45

Και τους έθρεψε με εκλεκτό σιτάρι. Αυτοί μεν, λέει, του φέρθηκαν με ψεύδος· εκείνος όμως, επειδή είναι αγαθός, τους γέμισε με νοητή τροφή· και αυτή είναι ο ίδιος ο Κύριος, ο ζωντανός άρτος, που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Και από πέτρα τους χόρτασε μέλι. Πέτρα είναι ο ίδιος ο Κύριος, και μέλι τα θεία λόγια του. Λέει, λοιπόν, ότι τους γέμισε με τα όσιά του λόγια.

Η δε έλευση του Λόγου τελειοποίησε το έργο του Πατρός. Και τότε μεν από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή βασίλευσε ο θάνατος· η παρουσία όμως του Λόγου κατήργησε τον θάνατο· και δεν πεθαίνουμε πλέον όλοι στον Αδάμ, αλλά στον Χριστό όλοι ζωοποιούμαστε. Και τότε μεν από τη Δαν μέχρι τη Βηρσαβεέ εξαγγελλόταν ο νόμος, και μόνο στην Ιουδαία ήταν γνωστός ο Θεός· τώρα όμως σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και όλη η γη έχει γεμίσει από τη γνώση του Θεού, και οι μαθητές δίδαξαν σε όλα τα έθνη, και έχει πλέον εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Όλοι θα είναι διδακτοί του Θεού». Και τότε μεν όσα επιδεικνύονταν αποτελούσαν τύπο, τώρα όμως φανερώθηκε η αλήθεια· και αυτό πάλι ο ίδιος ο Απόστολος στη συνέχεια το εξηγεί πιο ξεκάθαρα λέγοντας: «Κατά τόσο έχει γίνει εγγυητής μιας ανώτερης Διαθήκης ο Ιησούς»· και πάλι: «Τώρα όμως έχει λάβει ανώτερη λειτουργία, κατά το μέτρο που είναι μεσίτης μιας ανώτερης Διαθήκης, η οποία έχει νομοθετηθεί με ανώτερες επαγγελίες»· και, «Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά αποτέλεσε την εισαγωγή μιας ανώτερης ελπίδας». Και πάλι λέει: «Ήταν λοιπόν ανάγκη τα μεν υποδείγματα όσων βρίσκονται στους ουρανούς να καθαρίζονται με αυτά, τα ίδια όμως τα επουράνια με θυσίες ανώτερες από αυτές». Άρα, το ανώτερο και τώρα και εξ ολοκλήρου το αποδίδει στον Κύριο, ο οποίος τυγχάνει να είναι ανώτερος και διαφορετικός από τα δημιουργήματα.

Διότι ούτε κατά τη διακονία των αγγέλων υπήρχε το μεγαλύτερο και το μικρότερο σε καθέναν από τους παραβάτες, αλλά ένας ήταν ο νόμος και μία η τιμωρία εναντίον όσων παρήκουαν. Επειδή όμως ο Λόγος δεν συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, αλλά είναι Υιός του Πατρός, για τον λόγο αυτόν, όσο ανώτερος είναι ο ίδιος και τα όσα επιτελούνται δι' αυτού είναι ανώτερα και ξεχωριστά, τόσο βαρύτερη θα είναι και η τιμωρία. Ας δουν, λοιπόν, τη χάρη που δόθηκε μέσω του Υιού και ας αναγνωρίσουν, εφόσον μαρτυρείται αυτό και από τα έργα του, ότι είναι διαφορετικός από τα δημιουργήματα, και ότι αυτός μόνος είναι ο αληθινός Υιός, «μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε αυτόν». Ο νόμος εξάλλου «παραδόθηκε μέσω αγγέλων» και «δεν τελειοποίησε κανέναν», επειδή είχε ανάγκη από την έλευση του Λόγου, όπως έχει πει ο Παύλος· αντίθετα, η έλευση του Λόγου «τελειοποίησε το έργο» του Πατρός. Και τότε μεν «από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή βασίλευσε ο θάνατος», ενώ η παρουσία του Λόγου «κατήργησε τον θάνατο» και πλέον δεν «πεθαίνουμε εν τω Αδάμ, αλλά εν τω Χριστώ όλοι ζωοποιούμαστε». Και τότε μεν από τη Δαν μέχρι τη Βηρσαβεέ αναγγελλόταν ο νόμος, και μόνο «στην Ιουδαία ήταν γνωστός ο Θεός»· τώρα όμως «σε όλη τη γη εξήλθε ο» νόμος και «όλη η γη έχει γεμίσει από τη γνώση του Θεού» και οι μαθητές εμαθήτευσαν όλα τα έθνη και έχει εκπληρωθεί πλέον το γεγραμμένο: «θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό».

Διότι ίδιον του ζώντος είναι το να ζωοποιεί, και όχι εκείνου που δανείζεται τη χάρη από άλλον. <Είναι γραμμένο στους προφήτες: Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό.> Έχοντας αντιληφθεί ως Θεός την έπαρση που ενυπήρχε στους ακροατές του, δεν αφήνει τον σχετικό λόγο αμάρτυρο, αλλά αποδεικνύει ότι είχε ήδη προκηρυχθεί και προαναγγελθεί άνωθεν διαμέσου των αγίων προφητών, αναιρώντας εκ των προτέρων τις αφορμές εκείνων που διαλογίζονταν πάλι να τον αντικρούσουν, και αποκαλύπτοντας εξίσου την αμάθεια που υπήρχε μέσα τους, με το να διαπιστώνεται ότι αγνοούν πάλι και τούτο, μολονότι διαπαιδαγωγούνταν από τον νόμο για την κατανόηση όσων επρόκειτο να συμβούν. Τους πείθει, λοιπόν, να συγκατανεύσουν πλέον έστω και ακουσίως· διότι δεν ήταν επόμενο να εναντιωθούν και στις φωνές των αγίων προφητών, ότι δηλαδή ο Θεός και Πατέρας θα γνωστοποιήσει στους άξιους το μυστήριο γι' αυτόν, και θα αποκαλύψει τον ίδιο του τον Υιό, ομιλώντας άρρητα στον καθένα, και ενσταλάζοντας με θεοπρεπή τρόπο τη σύνεση για αυτά.

Πιο πάνω, λέγοντας "Κανείς δεν μπορεί να έρθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας που με έστειλε", αποδεικνύει ότι αυτή η έλξη δεν είναι αναγκαστική, ούτε καθόλου βίαιη, προσθέτοντας: "Καθένας που άκουσε από τον Πατέρα μου και έμαθε, έρχεται προς εμένα". Διότι, όπου υπάρχει ακοή και μάθηση και το αγαθό της παιδείας, είναι προφανές ότι η πίστη επιτυγχάνεται μέσω της πειθούς και όχι από ανάγκη. Και είναι μάλλον υποστηρικτική παρά αναγκαστική, καθώς η εν Χριστώ σύνεση χορηγείται από τον Πατέρα σε όσους είναι άξιοι από αγάπη. Διότι ο δογματικός λόγος επιβάλλει να διασώζεται το αυτεξούσιο και η ελεύθερη προαίρεση στην ανθρώπινη ψυχή, ώστε αφενός να διεκδικεί δίκαια τις ανταμοιβές για τα αγαθά, και αφετέρου, όταν αστοχεί ως προς το πρέπον και από ραθυμία παραβαίνει το θέλημα του νομοθέτη, να υφίσταται την απολύτως εύλογη καταδίκη της τιμωρίας.

Αλλά «και θα εισαγάγεις την τράπεζα, προσθέτει σε αυτά, και θα εκθέσεις τα προκείμενά της, και θα εισαγάγεις τη λυχνία και θα τοποθετήσεις τους λύχνους της». Θα εννοήσεις δε και μέσω των δύο τον Χριστό· διότι λαμβάνει τον τύπο της τράπεζας που έχει πάνω της τους άρτους, επειδή μέσω αυτού όλοι τρέφονται για την αιώνια ζωή, μετέχοντας δηλαδή στην αγία του σάρκα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα· και ο άρτος δε που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου, για τη ζωή του κόσμου». Επομένως τα προκείμενα της τράπεζας, δηλαδή οι άρτοι, σημαίνουν το άγιο σώμα του Χριστού, που τρέφει τους πάντες για την αιώνια ζωή. Και επειδή ο μακάριος Δαβίδ και όσοι ήταν μαζί του, όταν πείνασαν, όπως έχει γραφτεί, έφαγαν τους άρτους της προθέσεως, ας δούμε μήπως και μέσω αυτού προδιαγραφόταν κάτι μυστικό. Δεν επιτρεπόταν να γευθούν τους άρτους της προθέσεως παρά μόνο οι ιερείς, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου· αλλά παρόλο που δεν ανήκαν σε ιερατική φυλή, ο Δαβίδ και οι συν αυτώ άγγιξαν την ιερότατη τροφή· ώστε μέσω αυτού πάλι να υποδηλωθεί η πίστη των εθνών και ενός μέρους των προερχομένων από τον Ισραήλ.

Γι' αυτό και έλεγε: «Δεν ήλθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω», και πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, έως ότου γίνουν όλα». Πολύς καρπός λοιπόν είναι αυτός εν πνεύματι και αληθεία, η δύναμη της ευαγγελικής λατρείας, εφόσον για τη δόξα του Θεού και Πατρός ο Μονογενής έγινε άνθρωπος. Και εξαιτίας αυτού συνέβη να γίνουν και δικοί του μαθητές αυτοί που βρίσκονται πάνω στη γη· διότι μιλούσε στους αρχαιότερους από παλιά μέσω των προφητών ως Θεός, αλλά σε εμάς και για εμάς ελέχθη: «Και θα είναι όλοι διδακτοί του Θεού». Διότι σε εμάς που πιστέψαμε σε αυτόν, δεν μεσολάβησε κάποιος άλλος για να μεταφέρει τον λόγο του, ούτε έγινε μεσίτης των θελημάτων του προς εμάς, όπως ακριβώς ο Μωυσής στους Ισραηλίτες στο όρος Σινά, ή οι προφήτες μετά τον Μωυσή στους συγχρόνους τους, αλλά ο ίδιος ο Χριστός μας δίδαξε. Και για αυτόν τον λόγο είμαστε όλοι διδακτοί του Θεού. Δεν θα είχαμε γίνει λοιπόν καθόλου μαθητές του, δεν θα είχαμε γεννήσει τον καρπό της φιλοθεΐας, και μάλιστα πολύ, αν δεν είχε δοξαστεί μέσα από την αγαθότητά του ο Πατέρας, ευδοκώντας σε εμάς, ώστε να γίνει άνθρωπος ο Λόγος που προήλθε από την ουσία του. Διότι έτσι θα το εννοήσουμε, όταν ακούμε τη θεία Γραφή να λέει ότι παρέδωσε τον δικό του Υιό.

Και αυτό, επομένως, εννοούσε πολύ καθαρά ο Χριστός όταν έλεγε σε αυτούς που επέλεξαν να απειθήσουν: «Μην γογγύζετε αναμεταξύ σας· κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας μου που με έστειλε.» Και πάλι: «Καθένας που άκουσε από τον Πατέρα, έρχεται σε μένα.» Επομένως, δεν κλήθηκαν στην επίγνωση του Υιού μέσω αποκαλύψεως από τον Θεό και Πατέρα, επειδή δεν ήταν άξιοι της σωτηρίας και της ζωής μέσω αυτού. Εάν όμως κάποιος θα ήθελε να προσεγγίσει με διαφορετικό τρόπο τα νοήματα των όσων ειπώθηκαν, θα τα κατανοήσει ως εξής: Ο Θεός των όλων προφητεύει, καθώς γνωρίζει τα κρυμμένα και τα μελλούμενα, και λέει ότι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο και θα δουν και θα ακούσουν, αλλά θα παραμείνουν σαν να μην άκουσαν και σαν να μην συμφώνησαν, και αυτό θα το πάθουν εξαιτίας της δικής τους πονηρής προαίρεσης. Προσθέτει δε σε αυτά ότι, πράττοντας αυτά, εκείνοι επιβουλεύονται τον ίδιο τους τον εαυτό. Διότι αρρώστησαν από τη δυσηκοΐα και την ανικανότητα να βλέπουν καθαρά, «Για να μην δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους και επιστρέψουν, και τους γιατρέψω». Έγιναν, λοιπόν, οι ίδιοι αίτιοι της δικής τους απώλειας, καθώς ούτε έτειναν οξυμένο το αυτί τους στα όσα έλεγε ο Χριστός, ούτε άνοιξαν διάπλατα το μάτι της διάνοιάς τους. Διότι αν έκαναν αυτό, θα επέστρεφαν, και αφού θα τύγχαναν της αρμόζουσας θεραπείας, θα διέσωζαν σώο και υγιή τον νου τους. <Και είπα: Έως πότε, Κύριε;>

Διότι έχει θεμελιωθεί αιώνια από τον Χριστό. «Απέχε από την αδικία και δεν θα φοβηθείς, και ο τρόμος δεν θα σε πλησιάσει. Ιδού, προσήλυτοι θα περάσουν σε εσένα δι' εμού, και σε εσένα θα καταφύγουν.» Αφού είπε ότι θέτει στον περίβολό της εκλεκτούς λίθους, και όλους τους υιούς της διδαγμένους από τον Θεό, αμέσως δείχνει ότι η υπόσχεσή του έχει εκπληρωθεί. Διότι, τρόπον τινά, μυσταγωγεί όχι μέσω κάποιου μεσίτη, όπως παλαιότερα μέσω του Μωυσή ή άλλων αγίων προφητών, αλλά μάλλον μέσω του εαυτού του, δηλαδή με τη δική του φωνή. Διότι αυτό σήμαινε το «Θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Έγραψε δε και ο σοφότατος Παύλος, ότι «Αφού ο Θεός μίλησε παλαιά στους πατέρες μας μέσω των προφητών με πολλούς τρόπους και σε πολλά μέρη, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου μάλιστα δημιούργησε και τους αιώνες». Επομένως, ο ίδιος ο Δημιουργός των αιώνων υφαίνει τις μυσταγωγίες για εκείνους που έχουν κληθεί μέσω αυτού στη χάρη της πίστεως. Γι' αυτό και η νύμφη που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων λέει κάπου γι' αυτόν: «Ας με φιλήσει με τα φιλήματα του στόματός του». Διότι την ασπαζόταν βέβαια και παλαιότερα μέσω του στόματος των αγίων προφητών, καλώντας την σε ένωση μαζί του μέσω του αγιασμού και της δικαιοσύνης. Επειδή όμως ήλθε ως άνθρωπος από γυναίκα, έχουμε πλέον φιληθεί από τα φιλήματα του ίδιου του στόματός του.

Αφού ο λόγος ευαγγελίστηκε εκείνους που επρόκειτο να εκλεγούν από το ιουδαϊκό έθνος και, δίκην καλού σπόρου, επρόκειτο να διαφυλαχθούν για τη φύτευση και την καρποφορία άλλων, και ότι αυτοί οι ίδιοι θα στήσουν «ποιμνιοστάσια στον δρυμό» και στην αποδοθείσα σε αυτούς «κοιλάδα του Αχώρ» θα δημιουργήσουν «τόπους ανάπαυσης για τα κοπάδια», έπειτα πάλι, κάνοντας διαχωρισμό σε σχέση με το υπόλοιπο πλήθος εκείνων που χάνονται, με όσα προστίθενται στη συνέχεια προβάλλει πάλι εναντίον τους τις προκείμενες κατηγορίες, διδάσκοντας ότι ο Θεός, που πράττει τα πάντα με τον ζυγό της δικαιοσύνης, σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να παραβλέψει εκείνους που τον υπηρετούν οπουδήποτε, από όποιο έθνος κι αν προέρχονται. Διότι θα αποδεχθεί απλώς και άπαξ όλους όσοι έχουν επιλέξει να τον υπηρετούν, και σε αυτούς θα προσφέρει την επουράνια τροφή, τον σωτήριο Λόγο που είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό». Αυτοί, λοιπόν, θα τραφούν και θα χορτάσουν από τον εν λόγω άρτο, «εσείς όμως», λέει, «που δεν αποδεχθήκατε τη χάρη μου, θα λιμοκτονήσετε βρισκόμενοι σε στέρηση της λογικής τροφής».

Επειδή, λοιπόν, έτσι έχουν τα πράγματα, και όλοι εμείς οι παρόντες είμαστε συμμαθητές εν Χριστώ· διότι όλοι μας έχουμε έναν και τον αυτόν καθοδηγητή και διδάσκαλο, τον Χριστό, σύμφωνα με το θείο ρητό που αναφέρει: «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό»· εμπρός, ας προετοιμάσουμε και σήμερα τη διπλή ακοή, εννοώ την ψυχική και τη σωματική, όσο το δυνατόν ευρύτερα για τη διδασκαλία του Κυρίου, ώστε, δεχόμενοι τον λόγο ως σπόρο, να μπορέσουμε να καρποφορήσουμε τη φροντίδα του Κυρίου τριάντα, εξήντα και εκατό φορές, αποδίδοντας τον πολύσπορο στάχυ της υπακοής. Διότι άκουγες μόλις προ ολίγου τον ευαγγελιστή Λουκά να διακηρύσσει: «Μπαίνοντας ο Ιησούς σε ένα από τα πλοία, το οποίο ανήκε στον Σίμωνα, του ζήτησε να ανοιχτεί λίγο από τη στεριά. Και αφού κάθισε, δίδασκε τα πλήθη μέσα από το πλοίο».

Ποια θα μπορούσε να είναι η δέηση των κατηχουμένων, παρά μόνο το να μη μείνουν κατηχούμενοι; Έπειτα, υπαγορεύει και τον τρόπο της ικεσίας. Και ποιος είναι αυτός; Το να διανοίξει τα ώτα των καρδιών τους. Διότι είναι ακόμη κλειστά και βουλωμένα. Και δεν εννοεί τα εξωτερικά ώτα, αλλά τα ώτα της διανοίας. Ώστε να ακούσουν όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Διότι ούτε καν άκουσαν για τα απόρρητα μυστήρια, αλλά στέκονται κάπου σε μακρινή απόσταση. Και αν τυχόν τα ακούσουν, δεν κατανοούν τα λεγόμενα· διότι εκείνα απαιτούν πολλή σύνεση, όχι μόνο ακρόαση, ενώ τις εσωτερικές ακοές δεν τις διαθέτουν ακόμη. Γι' αυτό και προσεύχεται να τους δοθεί προφητικό χάρισμα· διότι και ο προφήτης έλεγε τα εξής: «Ο Θεός μού δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω τον κατάλληλο λόγο· διότι Αυτός μου ανοίγει το στόμα, μου το έδωσε από το πρωί, και μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω». Διότι, όπως ακριβώς οι προφήτες άκουγαν διαφορετικά από τους πολλούς, έτσι και οι πιστοί ακούν διαφορετικά από τους κατηχουμένους. Από αυτό μαθαίνει και ο κατηχούμενος να μην τα μαθαίνει αυτά ούτε να τα ακούει από ανθρώπους (διότι, λέγει, μην ονομάσετε κανέναν διδάσκαλο πάνω στη γη), αλλά άνωθεν, από τους ουρανούς· διότι θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό.

Σε καμία περίπτωση· αλλά εκείνος μεν θα υποστεί την καθορισμένη τιμωρία, θα υποστείς όμως και εσύ την οφειλόμενη και πρέπουσα· διότι ο διδάσκαλος πλέον απλώς κατέχει τη θέση. Διότι, λέγει, όλοι θα είναι διδαγμένοι από τον Θεό, και δεν πρόκειται να πουν, «Γνώρισε τον Κύριο», διότι όλοι θα με γνωρίζουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς. Για ποιον λόγο λοιπόν, λέγει, προΐσταται; Για ποιον λόγο λοιπόν επιστατεί;

Και αν έχει ειπωθεί, λέγει, ότι «Θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό», πώς γίνεται μερικοί να μην πιστεύουν; Διότι αυτό που έχει ειπωθεί, αναφέρεται στους περισσότερους. Εξάλλου, και εκτός αυτού, η προφητεία δεν εννοεί απλώς όλους ανεξαιρέτως, αλλά όλους εκείνους που το επιθυμούν. Διότι ο δάσκαλος κάθεται ενώπιον όλων, όντας έτοιμος να προσφέρει αυτά που έχει, εκχέοντας προς όλους τη διδασκαλία του. «Και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Δεν είναι μικρό εδώ το αξίωμα του Υιού, εφόσον ο Πατέρας οδηγεί τους ανθρώπους σε Αυτόν, και Αυτός τους ανασταίνει· όχι επειδή διαιρεί τα έργα με τον Πατέρα (πώς θα μπορούσε άλλωστε;), αλλά δείχνοντας την ισοτιμία της δυνάμεως. Όπως ακριβώς, λοιπόν, εκεί που έλεγε: «Και ο Πατέρας που με έστειλε μαρτυρεί για εμένα»· έπειτα, για να μην αναζητούν κάποιοι από περιέργεια να ακούσουν φωνή, τους παρέπεμψε στις Γραφές· έτσι και εδώ, για να μην υποπτευθούν το ίδιο, τους παραπέμπει στους προφήτες, επικαλούμενος αυτούς συνεχώς, δείχνοντας ότι ο ίδιος δεν είναι αντίθετος προς τον Πατέρα. Μα αυτοί που έζησαν πριν από αυτό, λέγει, τι ήταν; Δεν ήταν άραγε διδαγμένοι από τον Θεό; Ποιο είναι, λοιπόν, εδώ το εξαιρετικό στοιχείο; Το ότι τότε μεν μάθαιναν τα του Θεού μέσω ανθρώπων· τώρα όμως μέσω του Μονογενούς Υιού του Θεού, και μέσω του Αγίου Πνεύματος.

Έλεγε: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου»· και στους Ιουδαίους το είπε αυτό πολλές φορές. Επειδή, λοιπόν, τον ρώτησε ο Πέτρος πολλές φορές, καθώς και οι Ιουδαίοι, ποιος είναι ο Πατέρας, τον ρώτησε και ο Θωμάς, και κανείς δεν έμαθε τίποτα σαφές, αλλά εξακολουθούσαν να μην κατανοούν τα λεγόμενα, προκειμένου να μη φανεί ο Φίλιππος φορτικός και ότι τον ενοχλεί, ρωτώντας και αυτός μετά τους Ιουδαίους «Δείξε μας τον Πατέρα σου», πρόσθεσε: «και αυτό μας αρκεί· δεν ζητούμε τίποτε περισσότερο». Καίτοι ο Χριστός έλεγε: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», και μέσω του εαυτού Του φανέρωνε τον Πατέρα, εκείνος αντέστρεψε την τάξη και λέει: «Δείξε τον Πατέρα», σαν να γνώριζε ακριβώς τον ίδιο τον Χριστό. Αλλά ο Χριστός δεν του το επιτρέπει, παρά τον επαναφέρει στον σωστό δρόμο, πείθοντάς τον να γνωρίσει τον Πατέρα μέσω Εκείνου. Αυτός, όμως, ήθελε να δει με τα σωματικά του μάτια, ίσως επειδή είχε ακούσει για τους προφήτες ότι είδαν τον Θεό. Αλλά εκείνα ήταν θεία συγκατάβαση, ω Φίλιππε. Γι' αυτό ο Χριστός έλεγε: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό»· και πάλι: «Καθένας που άκουσε από τον Θεό και έμαθε, έρχεται σε εμένα. Ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει ποτέ, ούτε τη μορφή Του έχετε δει».

[Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου] εις τα εγκαίνια [του τιμίου σταυρού]. Ήθελα κι εγώ σήμερα να παρευρίσκομαι στους Αγίους Τόπους, να συμμετάσχω στην αγγελική πανήγυρη μαζί με το συγκεντρωμένο πλήθος και να ακούσω την πατρική φωνή, να δω τον σταυρό που είναι πολυτιμότερος από τους ουρανούς και να αγκαλιάσω το δεσποτικό μνήμα, από όπου πηγάζει η ζωή της πίστεως, να δω τον νεκρό που αφυπνίζει πολλούς με την εξουσία της θεότητας, να αντικρίσω τη Βηθλεέμ, τη μητέρα της οικουμένης, και να δω τη φάτνη που ανέθρεψε το ανθρώπινο γένος, να δω τη φάτνη που είναι πλατύτερη από τους ουρανούς, να δω τη φάτνη που χώρεσε τον Θεό, τον Οποίο δεν χωρούν οι ουρανοί. Διότι η φάτνη του Χριστού δεν κατέστη τροφός άλογων ζώων, αλλά βάσταξε τον ουράνιο Άρτο, Αυτόν που κάθεται επί των Χερουβίμ, ο Οποίος είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο». Προαναγγέλλοντας αυτή τη φάτνη, ο προφήτης έλεγε: «Γνώρισε το βόδι τον κτήτορά του και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του». Σε αυτή τη φάτνη προστρέχουν σήμερα λαοί, φυλές και γλώσσες, από την ανατολή και τη δύση, από τον βορρά και τη θάλασσα, όχι για να τιμήσουν μια λίθινη φάτνη, αλλά για να συνοδεύσουν τιμητικά τον ένδοξο Θεό. Μαζί με αυτούς επιθυμούσα κι εγώ σήμερα να προσκυνήσω τον Χριστό στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια Του.

διαταγών· διότι λέει, όλοι θα είναι διδαγμένοι από τον Θεό, με τον ίδιο τρόπο που και ο Απολλώς μιλούσε και δίδασκε τα σχετικά με τον Κύριο, παρόλο που γνώριζε μόνο το βάπτισμα του Ιωάννη, όπως και ο Ακύλας και η Πρίσκιλλα, οι οποίοι δίδαξαν με μεγαλύτερη ακρίβεια την οδό του Θεού στον ίδιο τον Απολλώ.

στα οποία κίνησε τον λόγο περί της σαρκός και αποφάνθηκε ότι αυτός που την τρώει έχει ζωή αιώνια, και επειδή πολλοί, ακόμη και από τους μαθητές του, σκανδαλίστηκαν με αυτόν τον λόγο, θεωρώντας ότι είναι αδύνατο να φαγωθεί και εκείνος που την τρώει να ζήσει εξαιτίας της, αίροντας το σκάνδαλο γι' αυτούς με όσα πρόσθεσε ερμηνεύοντας ότι όποιος τρώει τη δική του σάρκα θα ζήσει εξαιτίας του, είπε: «το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα»· αν και ολόκληρος ο ναός [του σώματός Του] είναι άγιος και η σάρκα αγία και παναγία και ζωοποιός εξαιτίας της ίδιας της ενώσεώς της με τον Λόγο, πώς λοιπόν η αγία σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα; Ή κατά το ότι, καθόσον είναι σάρκα, ούτε η ίδια είναι ζωή, ούτε η ίδια μεταδίδει τη ζωή στους άλλους, γεγονός που σημαίνει ότι δεν ωφελεί σε τίποτα, αλλά το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί και αυτήν, και μέσω αυτής παρέχει τη ζωή σε αυτούς που την τρώνε. Και τι είναι το πνεύμα; Είναι Αυτός που λέει: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο»· προφανώς, κατά το ότι είναι Θεός· διότι ο Θεός είναι πνεύμα· και πνεύμα του προσώπου μας είναι ο Χριστός Κύριος. Και ποια είναι η ζωή που δίδεται από αυτόν; «Τα λόγια», λέει, «τα οποία εγώ λαλώ είναι πνεύμα και είναι ζωή»· συνεπώς, ολόκληρος αγιάζει κατά τη μία υπόσταση και ολόκληρος αγιάζεται, αλλά το καθένα [ενεργεί] στον εαυτό του· το ένα βέβαια κατά το ότι είναι Θεός, και το άλλο κατά το ότι είναι άνθρωπος· ολόκληρος μεν, εξαιτίας του τρόπου της αντιδόσεως [των ιδιωμάτων], όχι όμως αδιακρίτως ως προς το όλον, εξαιτίας των ιδιοτήτων των φύσεων.

Ακόμη, στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο λέγει ο Κύριος: «Είναι γραμμένο στους προφήτες: και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό», υπονοώντας τη δική Του διδασκαλία. Εάν λοιπόν πιστεύουμε ότι η θεία υπόσχεση απευθύνεται προς όλους, αλλά είναι αδύνατον να αποβλέπουν όλοι σε αποδείξεις, τι άραγε πρέπει να θεωρήσουμε σχετικά με την απόδειξη; Ότι δεν είναι πολέμια της θείας υπόσχεσης; Ότι δεν είναι αντίπαλος της θεολογίας των χριστιανών; Επομένως, δεν θα χρησιμοποιήσουμε ως σύμβουλο τον εχθρό, ούτε θα εγκαθιδρυθεί αυτή ως κριτής για όσα αμφισβητούμε, αλλά, αφού τη στεφανώσουμε με έριο και τη χρίσουμε με μύρο, θα την αποβάλουμε από τους θείους περιβόλους.

Εάν όμως σε εκείνους τους λόγους περί Θεού, όπου θα μπορούσαν να παρεισφρήσουν και ανθρώπινοι συλλογισμοί, η απόδειξη είναι κάτι το βλαβερό και αποτρεπτέο, επειδή η ευσέβεια δεν θα διασωζόταν σχεδόν σε κανέναν· και βέβαια επειδή υπάρχει κίνδυνος να πορευόμαστε σκοτισμένοι στη διάνοια, όπως ακριβώς και τα υπόλοιπα έθνη, και να μην είναι δυνατόν να εκπληρωθεί η υπόσχεση του Θεού, το «να είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό», και η πίστη να θεωρείται μάταιη και χωρίς τίποτα το υγιές, πώς δεν αποτελεί προφανή παραφροσύνη και ακήρυχτο πόλεμο εναντίον του Θεού και καταστροφή της θεολογίας των χριστιανών, το να θεωρούμε αυτά που υπερβαίνουν ολοκληρωτικά τους ανθρώπινους λογισμούς και δόθηκαν στους ανθρώπους από τον Θεό μέσω θείας αποκαλύψεως, ως τόσο ευτελή και ανάξια λόγου, ώστε να μπορούν να υποπέσουν στους ανθρώπινους λογισμούς;

Τότε λοιπόν, αφού ελκυστείτε, θα σας δεχτώ και εγώ και θα σας αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα. Είπε: «Κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, αν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας», αφενός μεν δείχνοντας ότι απέχει τόσο πολύ από το να λυπεί τον Θεό με όσα λέει και κάνει, κάτι για το οποίο εκείνοι τον κατηγορούσαν, ώστε κανείς δεν πείθεται από τα λεγόμενα και πραττόμενα από αυτόν, αν ο Πατέρας δεν τον ελκύσει και δεν τον συνετίσει, αφετέρου δε ελέγχοντας και εκείνους, ότι επειδή είναι ανάξιοι να ελκυστούν από τον Πατέρα, γι' αυτό δεν έρχονται σε αυτόν. Είπε λοιπόν ότι «κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, αν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας». Πώς λοιπόν θα ελκύσει; Διδάσκοντας, λέει· διότι «όλοι θα είναι διδαγμένοι από τον Θεό». Είναι λόγος των προφητών, θείοι χρησμοί από παλιά προανήγγειλαν αυτά. Είναι φανερό, λέει, ότι καθένας που ακούει τον Πατέρα να διδάσκει και μαθαίνει, αυτός έρχεται σε μένα. Διότι ο Πατέρας ελκύει τους πάντες, διδάσκει τους πάντες, αλλά δεν μαθαίνουν όλοι. Εκείνος όμως που έμαθε, έρχεται σε μένα. Αλλά πώς είναι δυνατόν να μάθει κανείς από τον Πατέρα, αφού «κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Πατέρα»; Εύκολα, λέει πρόθυμα· διότι αυτός που τον έχει δει και προέρχεται από αυτόν ως από Πατέρα, αυτός διδάσκει την πατρική διδασκαλία. Πρέπει λοιπόν να πειθόμαστε σε αυτόν και να υπακούμε· διότι αναγγέλλει τα πατρικά διδάγματα. Και τι διδάσκει; «Να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και αυτόν που απέστειλες, τον Ιησού» και «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα».

Πώς λοιπόν λέγει αυτός ότι εκ του ουρανού κατέβηκα;» Μην ομοιωθείς λοιπόν και εσύ με τους Ιουδαίους, γογγύζοντας και λέγοντας: «Δεν είναι αυτός ο άρτος πάνω στο δισκάριο και ο οίνος στο ποτήριο, που εμείς καθημερινά βλέπουμε και τρώμε και συγχρόνως πίνουμε; Πώς αυτός λέγει ότι αυτά είναι τα αγαθά εκείνα τα οποία οφθαλμός δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν;» Αλλά άκουσε τι απάντησε ο Κύριος προς εκείνους που τα έλεγαν αυτά: «Μη γογγύζετε μεταξύ σας. Ουδείς δύναται να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατήρ που με έστειλε· και εγώ θα τον αναστήσω κατά την εσχάτη ημέρα.» Δηλαδή: «Γιατί απιστείτε», λέγει, «και αμφιβάλλετε περί τούτου; Ουδείς δύναται να επιγνώσει τη θεότητά μου, διότι αυτό σημαίνει το να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατήρ μου.» Λέγοντας δε ελκυσμό, δεν υποδήλωσε κάποια βία, αλλά ότι μάλλον κάλεσε διά της αποκαλύψεως αυτούς που προγνώρισε και αυτούς που προόρισε, ελκύοντάς τους διά της αγάπης, προφανώς, εκείνου που τους αποκαλύφθηκε. Αυτό δε το δηλώνουν σαφέστερα και τα όσα ακολουθούν. «Διότι είναι», λέγει, «γεγραμμένο στους προφήτες:

«Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό.» Αυτός, λοιπόν, που διδάχθηκε από τον Θεό μπορεί να πιστέψει στον Υιό του Θεού και, αφού έμαθε από τον Πατέρα, έρχεται σε εμένα, όχι επειδή έχει δει τον Πατέρα· διότι μόνο «αυτός που προέρχεται από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα». Και πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια. Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής. Οι πατέρες σας έφαγαν το μάννα στην έρημο και πέθαναν· αυτός όμως είναι ο άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανό, ώστε να φάει κάποιος από αυτόν και να μην πεθάνει.»

Υπάρχουν περιπτώσεις που ο άνθρωπος συχνά λησμονεί, ας πούμε, ακόμη και τα φυσικά πράγματα, επειδή τότε η ψυχή του διατρίβει νοερώς αδιάκοπα στα υπερφυσικά. Και δικαιολογημένα· διότι λέει: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας.» Διότι η σάρκα, όπως έχει ειπωθεί, αφού νεκρωθεί μέσω της επιφοιτήσεως του Πνεύματος, θα μας αφήσει στο εξής ανενόχλητους και θα ζήσετε ανεμπόδιστα, επειδή «για τον δίκαιο δεν υπάρχει νόμος», σύμφωνα με τον θείο απόστολο, προφανώς επειδή αυτός πολιτεύεται υπεράνω του νόμου. Διότι «όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου», λέει, «εκεί υπάρχει ελευθερία», ελευθερία οπωσδήποτε από τη δουλεία του νόμου. Διότι ο νόμος είναι οδηγός, παιδαγωγός, χειραγωγός και δάσκαλος της δικαιοσύνης λέγοντας: «Θα κάνεις αυτό και αυτό» και πάλι: «Αυτό και αυτό δεν θα το κάνεις», η χάρις όμως και η αλήθεια δεν ενεργούν έτσι, αλλά πώς; «Και θα κάνεις τα πάντα και θα μιλήσεις σύμφωνα με τη χάρη που σου δόθηκε και η οποία λαλεί μέσα σου» όπως είναι γραμμένο· «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό», μαθαίνοντας το καλό όχι μέσα από γράμματα και χαράγματα, αλλά διδασκόμενοι αυτό εν Αγίω Πνεύματι, και μυούμενοι μυστικά στα θεία όχι μόνο με τον λόγο, αλλά μέσα στο φως του λόγου και μέσα στον λόγο του φωτός. «Τότε λοιπόν», λέει, «θα είστε δάσκαλοι και στους εαυτούς σας και στους πλησίον σας, και όχι μόνο αυτό, αλλά και φως του κόσμου και αλάτι της γης.»

Ο Πατέρας λοιπόν ελκύει και οδηγεί προς τον Υιό, ενώ ο Υιός ανασταίνει και ζωοποιεί, χαρίζοντας την αγαθή πνοή και ζωή, η οποία είναι το Άγιο Πνεύμα. Η Αγία Τριάδα λοιπόν ευεργετεί αυτούς που πιστεύουν, και όχι μερικώς ο Πατέρας μόνος του ή ο Υιός μόνος του, αλλά, όπως ακριβώς υπάρχει μία φύση, έτσι και η ενέργεια της ευεργεσίας είναι μία: του Πατέρα που οδηγεί, του Υιού που ζωοποιεί, του Αγίου Πνεύματος που γίνεται πνοή για αυτούς που ζωοποιούνται. Διότι καθένας που ζει έχει και πνοή. Δες όμως την αυθεντία του Υιού: «Εγώ», λέει, «θα αναστήσω». Διότι δεν είπε ότι «ο Πατέρας μου θα αναστήσει», αλλά «Εγώ». Διότι δεν μιλάει διαρκώς με ταπεινότητα, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου αποκαλύπτει και το ύψος της δικής του θεότητας. «Είναι γραμμένο στους προφήτες: Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό. Καθένας λοιπόν που ακούει από τον Πατέρα και μαθαίνει, έρχεται προς εμένα. Όχι ότι έχει δει κανείς τον Πατέρα, παρά μόνο εκείνος που προέρχεται από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα. Αμήν, αμήν σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα, έχει ζωή αιώνια.» Είπε πιο πάνω ότι «Όποιον ελκύσει ο Πατέρας, εκείνος έρχεται προς εμένα». Και θέλοντας να το αποδείξει αυτό, ανάγει τον λόγο του στους προφήτες. «Διότι είναι», λέει, «γραμμένο στους προφήτες ότι θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Εννοείται δηλαδή όλοι όσοι το επιθυμούν. Διότι ο Πατέρας είναι κοινός διδάσκαλος, ο οποίος μέσω αποκαλύψεως κάνει γνωστό τον Υιό του στους άξιους.

Επειδή, αγγίζοντας τις καρδιές των άδολων και άκακων ανθρώπων, τους αποκαλύπτει τον Υιό, όπως ακριβώς τον αποκάλυψε και στον Πέτρο. «Εκείνος λοιπόν που ακούει από τον Πατέρα», δηλαδή, αυτός που δέχεται την αποκάλυψη του Πατέρα και γίνεται αληθινός μαθητής του, «αυτός έρχεται σε εμένα». Πρόσεξε δε πώς τα λέει όλα με ακρίβεια. Διότι δεν είπε ότι, όποιος ακούει από τον Πατέρα, εκείνος έρχεται σε εμένα, αλλά πρόσθεσε το «και αφού μάθει». Διότι δεν αρκεί μόνο να ακούσει κανείς, αλλά πρέπει να προστεθεί και το να μάθει. Τι λοιπόν; Πριν από αυτό, στην Παλαιά Διαθήκη δεν ήταν διδαγμένοι από τον Θεό; Ήταν μεν, αλλά όχι με αυτόν τον τρόπο. Διότι εδώ βρίσκεται το εξαιρετικό, στην Καινή Διαθήκη, εννοώ. Επειδή τότε έμαθαν τα περί του Θεού μέσω ανθρώπων, τώρα όμως, αφού ο Μονογενής σαρκώθηκε, η γνώση δίνεται από τον ίδιο τον Πατέρα εν Αγίω Πνεύματι, ώστε να εκπληρώνεται ο προφητικός λόγος: «Στο δικό σου φως» (του Πατέρα), δηλαδή στο Πνεύμα, «θα δούμε φως», που είναι ο Υιός. Δικαιολογημένα λοιπόν τώρα είμαστε όλοι διδαγμένοι από τον Θεό, όσοι έχουμε αποδεχθεί την πίστη στον Χριστό. Επειδή όμως είπε ότι «Εκείνος που ακούει από τον Πατέρα, αυτός έρχεται σε εμένα», για να μην υποθέσει κάποιος ότι μιλάει για αισθητό πατέρα, λέει: Δεν λέω αυτό, ότι δηλαδή βλέπει κάποιος τον Πατέρα, παρά μόνο ο Υιός, ο οποίος αληθινά προέρχεται από αυτόν και έχει γεννηθεί από την ουσία του. Διότι όλοι προερχόμαστε από τον Θεό, αλλά κυρίως ο Υιός είναι ένας και μοναδικός, ο οποίος και γνωρίζει τον Πατέρα. «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής».