Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:47

Και τους έθρεψε με εκλεκτό σιτάρι. Αυτοί μεν, λέει, του φέρθηκαν με ψεύδος· εκείνος όμως, επειδή είναι αγαθός, τους γέμισε με νοητή τροφή· και αυτή είναι ο ίδιος ο Κύριος, ο ζωντανός άρτος, που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Και από πέτρα τους χόρτασε μέλι. Πέτρα είναι ο ίδιος ο Κύριος, και μέλι τα θεία λόγια του. Λέει, λοιπόν, ότι τους γέμισε με τα όσιά του λόγια.

Γιατί να μην πιστέψουμε και εκείνον που λέει «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή;» Και λέγοντας με άρθρο και με μοναδικό τρόπο ότι αυτός είναι η ζωή, άραγε δεν θα απέκλειε το να είναι ζωή ο Πατέρας και Θεός, αν δεν παραδεχτούμε ότι και οι δύο είναι μίας φύσεως, και ότι μέσω και των δύο έρχεται σε εμάς εξίσου το δώρο της ζωής, και βέβαια όχι από δύο, αλλά σαν από τον ένα Θεό που ζωογονεί τα πάντα; Β. Έτσι είναι. Α. Άραγε δεν ισχύει ότι «εν αυτώ ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε;» Β. Απολύτως, εφόσον δεχτούμε ότι ο ιερότατος Παύλος είναι αληθής. Α. Βεβαίως είναι αληθής· πώς να μην είναι; Διότι ζει μέσα του και μιλάει ο Χριστός, ο οποίος είναι η αλήθεια. Δες λοιπόν, φίλε μου, ότι μέσα στον Θεό Πατέρα ζούμε και κινούμαστε, και υπάρχουμε. Αλλά ο χορηγός της υπάρξεως και της ζωής δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τον Υιό που προήλθε από αυτόν, ο οποίος λάμποντας με τα ιδιώματα του Πατέρα και όντας ζωοποιό βλάστημα της κατά φύσιν ζωής, ως δικό του αγαθό μεταδίδει τη ζωή σε αυτούς που την έχουν ανάγκη και συγκρατεί ολόκληρη την κτίση στην ύπαρξη. Γι' αυτό, μιλώντας στους Ιουδαίους, λέει: «Αμήν, αμήν σας λέω, δεν σας έδωσε ο Μωυσής τον άρτο από τον ουρανό, αλλά ο Πατέρας μου σας δίνει τον άρτο από τον ουρανό τον αληθινό. Διότι ο άρτος του Θεού είναι αυτός που κατεβαίνει από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο.» Έπειτα, υποδεικνύοντάς μας τη δική του φύση, λέει: «Αμήν, αμήν σας λέω· αυτός που πιστεύει έχει ζωή αιώνια».

Το πώς όμως ή με ποιον τρόπο, είτε ο ίδιος θα δει τον Πατέρα είτε πάλι θα θεαθεί από τον Πατέρα, δεν είναι έργο της δικής μας γλώσσας να το πει· πρέπει όμως να το κατανοήσουμε με τρόπο θεοπρεπή. <Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια.> Θύρα, λοιπόν, και οδός προς τη ζωή είναι η πίστη, και ανάβαση από τη φθορά στην αφθαρσία. Παρέχεται εξίσου η ευκαιρία στους ακροατές να θαυμάσουν και τη θεία οικονομία σε αυτά. Επειδή, δηλαδή, αντιλαμβάνεται ότι δεν κατανοούν απολύτως τίποτα, αλλά βλέπει ότι ούτε καν θεωρούν ότι οφείλουν να πείθονται από τους λόγους των προφητών, αποκόπτει με τον όρκο της αλήθειας οτιδήποτε ήταν ασθενές στην πίστη εξαιτίας των ανθρώπινων συλλογισμών. Προβάλλοντας δε ως έπαθλα σε όσους πιστεύουν τα αξιοζήλευτα αγαθά, σαν με κάποια ελκυστικά μέσα, δηλαδή με τις επιθυμίες για αυτά, σχεδόν τους εξωθεί ακόμη και χωρίς τη θέλησή τους και τους πείθει να βαδίσουν προς αυτό που κηρύσσεται. Διότι τι θα μπορούσε να είναι προτιμότερο από την αιώνια ζωή, για εκείνους στους οποίους ο θάνατος είναι πικρός και φανερώνονται τα πάθη που προέρχονται από τη φθορά; Και αυτό θα ταίριαζε σε έναν σοφό δάσκαλο, εννοώ το να διαπαιδαγωγεί εκ νέου προς το καλύτερο όσους επιλέγουν να σκέφτονται ασύνετα, μέσα από κάθε οδό που καλεί στη ζωή· επειδή δε ο ίδιος είναι η αιώνια ζωή, υπόσχεται ότι θα προσφέρει τον εαυτό του σε όσους πιστεύουν, πράγμα που σημαίνει το να «κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές μας διά της πίστεως».

Αλλά «και θα εισαγάγεις την τράπεζα, προσθέτει σε αυτά, και θα εκθέσεις τα προκείμενά της, και θα εισαγάγεις τη λυχνία και θα τοποθετήσεις τους λύχνους της». Θα εννοήσεις δε και μέσω των δύο τον Χριστό· διότι λαμβάνει τον τύπο της τράπεζας που έχει πάνω της τους άρτους, επειδή μέσω αυτού όλοι τρέφονται για την αιώνια ζωή, μετέχοντας δηλαδή στην αγία του σάρκα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα· και ο άρτος δε που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου, για τη ζωή του κόσμου». Επομένως τα προκείμενα της τράπεζας, δηλαδή οι άρτοι, σημαίνουν το άγιο σώμα του Χριστού, που τρέφει τους πάντες για την αιώνια ζωή. Και επειδή ο μακάριος Δαβίδ και όσοι ήταν μαζί του, όταν πείνασαν, όπως έχει γραφτεί, έφαγαν τους άρτους της προθέσεως, ας δούμε μήπως και μέσω αυτού προδιαγραφόταν κάτι μυστικό. Δεν επιτρεπόταν να γευθούν τους άρτους της προθέσεως παρά μόνο οι ιερείς, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου· αλλά παρόλο που δεν ανήκαν σε ιερατική φυλή, ο Δαβίδ και οι συν αυτώ άγγιξαν την ιερότατη τροφή· ώστε μέσω αυτού πάλι να υποδηλωθεί η πίστη των εθνών και ενός μέρους των προερχομένων από τον Ισραήλ.

Διότι, όπως λέει πάλι κάπου ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας εκ μέρους του Σωτήρα όλων μας Χριστού: «Βρέθηκα από εκείνους που με ζητούσαν, έγινα φανερός σε εκείνους που δεν με ρωτούσαν. Είπα, Ιδού είμαι εγώ, στο έθνος που δεν με γνώριζε. Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς έναν λαό απειθή και αντιδραστικό.» Στα ευαγγελικά συγγράμματα, εξάλλου, θα βρούμε πάρα πολλές φορές τον Κύριο να καλεί στην πίστη τους δικούς του: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Και άλλοτε πάλι: «Εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.» Και βέβαια, αποδεικνύοντας σε αυτούς ότι η πίστη είναι καρποφόρα και ωφέλιμη, λέει: «Αλήθεια σας λέω, ότι αυτός που πιστεύει έχει ζωή αιώνια.» Θα μπορούσε κανείς να συγκεντρώσει πάρα πολλές και άλλες ρήσεις που έχουν την ίδια δύναμη, εάν ήθελε να μακρηγορήσει. Επομένως, «κάλεσα, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει», λέει. Αλλά ίσως να πουν εκείνο αυτοί που έχουν προσκρούσει εξαιτίας μιας τόσο μακροχρόνιας αφροσύνης, αυτοί που έχουν σκληρό και άθραυστο νου, ότι δηλαδή δεν θα είχε τη δύναμη το δικό μου χέρι να προσφέρει λύτρωση.

Επομένως, ο ζωοποιός Λόγος του Θεού, αφού ένωσε τον εαυτό του με τη δική του σάρκα, με τον τρόπο που ο ίδιος γνωρίζει, την κατέστησε ζωοποιό. Διότι ο Ίδιος είπε: «Αλήθεια σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια. Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής». Και πάλι: «Εγώ είμαι ο ζωντανός άρτος, ο οποίος κατέβηκε από τον ουρανό· εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα· και ο άρτος τον οποίο εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου. Αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Επομένως, τρώγοντας τη σάρκα του Σωτήρα όλων μας Χριστού και πίνοντας το τίμιο αίμα του, έχουμε ζωή μέσα μας, γινόμαστε ένα με Αυτόν, και μένουμε σε Αυτόν, έχοντας κι εμείς Αυτόν μέσα μας.

Διότι οι άθλιοι Ιουδαίοι, έχοντας αγνοήσει το μυστήριο της ευσέβειας, όταν ο Χριστός τους ρώτησε για ποιον λόγο τον διώκουν και μαίνονται ανεξέλεγκτα, μέσα στην αμάθειά τους έλεγαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Εμείς όμως ας μη διακείμεθα έτσι. Διότι δεν ανήλθε στη δόξα της θεότητας όντας άνθρωπος, αλλά όντας Θεός εκ φύσεως, έγινε άνθρωπος. Αλλιώς, πώς εκένωσε τον εαυτό του, σύμφωνα με τις Γραφές; Άρα λοιπόν, όντας Θεός έγινε άνθρωπος· διότι σε καμία περίπτωση δεν θεοποιήθηκε όντας άνθρωπος. Γι' αυτόν τον λόγο είναι πρέπον και να προσκυνείται, ακόμη και αν νοείται με σάρκα. Διότι ο μεν μακάριος Δαβίδ έψαλλε: «Ο Θεός θα έλθει φανερά· ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει». Ο δε θεσπέσιος Θωμάς, αφού ψηλάφησε τα σημάδια των καρφιών και αναγνωρίζοντάς τον πλέον ως Θεό, τον προσκυνούσε λέγοντας: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Και η Θεότητα είναι μεν αψηλάφητη και αόρατη· όμως επιδήμησε φανερά, επειδή ο Λόγος δεν είναι κάτι διαφορετικό από τη δική του σάρκα και τον ναό που προήλθε από την Παρθένο, αλλά νοείται ως ένα με αυτήν· δηλαδή, προφανώς κατά την ένωση, σύμφωνα με την οποία λέγεται ότι έγινε σάρκα. Αυτόν ατίμασαν οι άθλιοι Ιουδαίοι, μολονότι έλεγε σαφώς: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια»· και, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· και, «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή».

Και το όνομα Ισάχαρ ερμηνεύεται ως μισθός· ενώ το άλλο, δηλαδή ο Ζαβουλών, ευόδωση και ευλογία. Διότι, όπως είπα ήδη, αφού η Συναγωγή των Ιουδαίων αποδέχθηκε πλέον το μυστήριο του Χριστού μέσω των αγίων αποστόλων, ως από δικά της τέκνα, αναδείχθηκε μητέρα τέκνων που ευοδώνονται ενώπιον του Θεού με μισθό και ευλογίες. Το ότι δε η πίστη στον Χριστό δεν είναι άμισθη, θα το δίδασκε αμέσως η άφεση των αμαρτημάτων. Και θα μας βεβαιώσει γι' αυτό και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγοντας: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια.» Και εξίσου και ο μακάριος Παύλος: «Κοντά σου είναι ο λόγος, στο στόμα σου και στην καρδιά σου· δηλαδή, ο λόγος της πίστεως που κηρύττουμε. Διότι, εάν ομολογήσεις με το στόμα σου ότι ο Ιησούς είναι Κύριος, και πιστέψεις στην καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς. Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για να δικαιωθεί, και με το στόμα ομολογεί για να σωθεί.» Ποιος, λοιπόν, είναι μεγαλύτερος και πιο αξιόλογος μισθός από το να διασώσει κανείς την ψυχή του; Διότι το ότι αυτό το πράγμα είναι εξαιρετικό και απολύτως αξιόλογο, μας πείθει και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;» Ένδοξος, λοιπόν, και σωτήριος είναι ο μισθός για όσους πιστεύουν.

ΑΛΛΟ. «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό.» Η πίστη αναφέρεται στον Χριστό, και χάρη σε αυτήν τα βραβεία και η απέραντη ζωή οφείλονται στους αγίους. Διότι διδάσκοντάς μας αυτό, ο ίδιος λέει κάπου: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια.» Εάν λοιπόν αυτός που αρνείται την πίστη σε αυτόν, αποκτώντας πονηρή καρδιά, αποστατεί από τον ζωντανό Θεό, πώς ο Υιός δεν είναι κατά φύση Θεός;

Αφού ο λόγος ευαγγελίστηκε εκείνους που επρόκειτο να εκλεγούν από το ιουδαϊκό έθνος και, δίκην καλού σπόρου, επρόκειτο να διαφυλαχθούν για τη φύτευση και την καρποφορία άλλων, και ότι αυτοί οι ίδιοι θα στήσουν «ποιμνιοστάσια στον δρυμό» και στην αποδοθείσα σε αυτούς «κοιλάδα του Αχώρ» θα δημιουργήσουν «τόπους ανάπαυσης για τα κοπάδια», έπειτα πάλι, κάνοντας διαχωρισμό σε σχέση με το υπόλοιπο πλήθος εκείνων που χάνονται, με όσα προστίθενται στη συνέχεια προβάλλει πάλι εναντίον τους τις προκείμενες κατηγορίες, διδάσκοντας ότι ο Θεός, που πράττει τα πάντα με τον ζυγό της δικαιοσύνης, σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να παραβλέψει εκείνους που τον υπηρετούν οπουδήποτε, από όποιο έθνος κι αν προέρχονται. Διότι θα αποδεχθεί απλώς και άπαξ όλους όσοι έχουν επιλέξει να τον υπηρετούν, και σε αυτούς θα προσφέρει την επουράνια τροφή, τον σωτήριο Λόγο που είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό». Αυτοί, λοιπόν, θα τραφούν και θα χορτάσουν από τον εν λόγω άρτο, «εσείς όμως», λέει, «που δεν αποδεχθήκατε τη χάρη μου, θα λιμοκτονήσετε βρισκόμενοι σε στέρηση της λογικής τροφής».

Ως προς το τελευταίο, λοιπόν, λέγει ο θείος Κύριλλος: δεν αντλεί την ύπαρξή του από το ότι λαμβάνει κάτι, αλλά ενώ υπάρχει λαμβάνει κάτι. Και συμπεραίνοντας προσθέτει: επομένως το ότι λαμβάνει κάτι από τον Πατέρα δεν εξαναγκάζει τον Υιό να είναι δεύτερος ως προς τον χρόνο κατά την ουσία· εκλαμβάνοντας εδώ τη ζωή, την οποία έχει ο Πατήρ και την οποία ο Υιός λαμβάνει από τον Πατέρα, όχι ως την ουσία. Οικοδομώντας, λοιπόν, το επιχείρημα ότι κατά την ουσία ο Υιός δεν αποδεικνύεται δεύτερος χρονικά από τον Πατέρα εξαιτίας του ότι λαμβάνει κάτι, προσέθεσε και άλλα παρόμοια επιχειρήματα. Αποδεικνύοντας δε πως, ακόμη και αν ως προς τα ζωντανά πλάσματα ο Υιός ονομάζεται ζωή κατ' ενέργειαν, επειδή τα ζωοποιεί και καλείται ζωή τους, ούτε και ως προς αυτό είναι ανόμοιος με τον Πατέρα, αλλά εκ φύσεως έχει την ιδιότητα να αποτελεί τη ζωή τους και να τα ζωοποιεί όπως ακριβώς και ο Πατήρ, γράφει στη συνέχεια: εάν ο Υιός δεν είναι ζωή εκ φύσεως, πώς θα επαληθευθεί λέγοντας: «όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια»; Και πάλι: «τα δικά μου πρόβατα ακούν τη φωνή μου, και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια». Και έπειτα από λίγα, εφόσον υπόσχεται να δώσει τη ζωή σε όσους πιστεύουν σε αυτόν ως κάτι που του ανήκει εκ φύσεως και που υπάρχει ουσιωδώς σε αυτόν, πώς λοιπόν είναι δυνατόν να νοηθεί ότι ο Υιός δεν την είχε, αλλά την έλαβε από τον Πατέρα;

Ακόμη, αποδεικνύοντας ο θείος Κύριλλος ότι, αν και σε σχέση με τα ζωντανά πλάσματα ο Υιός του Θεού ονομάζεται ζωή κατ' ενέργειαν, επειδή τα ζωοποιεί και ονομάζεται ζωή τους, ούτε ως προς αυτό είναι ανόμοιος με τον Πατέρα, αλλά έχει κατά φύση το να είναι ζωή αυτών και να τα ζωοποιεί, όπως ακριβώς και ο Πατέρας, γράφει στη συνέχεια: «Αν ο Υιός δεν είναι κατά φύση ζωή, πώς θα αληθεύει όταν λέει: "όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια"· και πάλι: "τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια"»; Και μετά από λίγα: Εφόσον υπόσχεται να δώσει σε όσους πιστεύουν σε αυτόν τη ζωή που του ανήκει εκ φύσεως και ενυπάρχει ουσιωδώς σε αυτόν, πώς λοιπόν είναι δυνατόν να νοηθεί ότι ο Υιός δεν την είχε και την έλαβε από τον Πατέρα; Ας ντραπούν, επομένως, εκείνοι που παρανοϊκά, όταν ακούν ότι η ζωή ανήκει εκ φύσεως στον Θεό, λένε ότι αυτή είναι η ουσία του· διότι δεν παρέχει σε εμάς τους πιστούς την ουσία του ο Πατέρας ή ο Υιός ή το Άγιο Πνεύμα. Μακριά από τέτοια ασέβεια.

[Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου] εις τα εγκαίνια [του τιμίου σταυρού]. Ήθελα κι εγώ σήμερα να παρευρίσκομαι στους Αγίους Τόπους, να συμμετάσχω στην αγγελική πανήγυρη μαζί με το συγκεντρωμένο πλήθος και να ακούσω την πατρική φωνή, να δω τον σταυρό που είναι πολυτιμότερος από τους ουρανούς και να αγκαλιάσω το δεσποτικό μνήμα, από όπου πηγάζει η ζωή της πίστεως, να δω τον νεκρό που αφυπνίζει πολλούς με την εξουσία της θεότητας, να αντικρίσω τη Βηθλεέμ, τη μητέρα της οικουμένης, και να δω τη φάτνη που ανέθρεψε το ανθρώπινο γένος, να δω τη φάτνη που είναι πλατύτερη από τους ουρανούς, να δω τη φάτνη που χώρεσε τον Θεό, τον Οποίο δεν χωρούν οι ουρανοί. Διότι η φάτνη του Χριστού δεν κατέστη τροφός άλογων ζώων, αλλά βάσταξε τον ουράνιο Άρτο, Αυτόν που κάθεται επί των Χερουβίμ, ο Οποίος είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο». Προαναγγέλλοντας αυτή τη φάτνη, ο προφήτης έλεγε: «Γνώρισε το βόδι τον κτήτορά του και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του». Σε αυτή τη φάτνη προστρέχουν σήμερα λαοί, φυλές και γλώσσες, από την ανατολή και τη δύση, από τον βορρά και τη θάλασσα, όχι για να τιμήσουν μια λίθινη φάτνη, αλλά για να συνοδεύσουν τιμητικά τον ένδοξο Θεό. Μαζί με αυτούς επιθυμούσα κι εγώ σήμερα να προσκυνήσω τον Χριστό στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια Του.

στα οποία κίνησε τον λόγο περί της σαρκός και αποφάνθηκε ότι αυτός που την τρώει έχει ζωή αιώνια, και επειδή πολλοί, ακόμη και από τους μαθητές του, σκανδαλίστηκαν με αυτόν τον λόγο, θεωρώντας ότι είναι αδύνατο να φαγωθεί και εκείνος που την τρώει να ζήσει εξαιτίας της, αίροντας το σκάνδαλο γι' αυτούς με όσα πρόσθεσε ερμηνεύοντας ότι όποιος τρώει τη δική του σάρκα θα ζήσει εξαιτίας του, είπε: «το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα»· αν και ολόκληρος ο ναός [του σώματός Του] είναι άγιος και η σάρκα αγία και παναγία και ζωοποιός εξαιτίας της ίδιας της ενώσεώς της με τον Λόγο, πώς λοιπόν η αγία σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα; Ή κατά το ότι, καθόσον είναι σάρκα, ούτε η ίδια είναι ζωή, ούτε η ίδια μεταδίδει τη ζωή στους άλλους, γεγονός που σημαίνει ότι δεν ωφελεί σε τίποτα, αλλά το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί και αυτήν, και μέσω αυτής παρέχει τη ζωή σε αυτούς που την τρώνε. Και τι είναι το πνεύμα; Είναι Αυτός που λέει: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο»· προφανώς, κατά το ότι είναι Θεός· διότι ο Θεός είναι πνεύμα· και πνεύμα του προσώπου μας είναι ο Χριστός Κύριος. Και ποια είναι η ζωή που δίδεται από αυτόν; «Τα λόγια», λέει, «τα οποία εγώ λαλώ είναι πνεύμα και είναι ζωή»· συνεπώς, ολόκληρος αγιάζει κατά τη μία υπόσταση και ολόκληρος αγιάζεται, αλλά το καθένα [ενεργεί] στον εαυτό του· το ένα βέβαια κατά το ότι είναι Θεός, και το άλλο κατά το ότι είναι άνθρωπος· ολόκληρος μεν, εξαιτίας του τρόπου της αντιδόσεως [των ιδιωμάτων], όχι όμως αδιακρίτως ως προς το όλον, εξαιτίας των ιδιοτήτων των φύσεων.

Αν πάλι κάποιος εννοήσει με τον πιο πρόχειρο τρόπο το «κανείς δεν μπορεί να έρθει σε εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας», αυτό σημαίνει ότι χωρίς την ευδοκία και τη συνέργεια του Πατέρα, η διάνοια δεν έχει δύναμη. Παρομοίως είναι δυνατόν να εκλάβουμε και το «κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνον εκείνος στον οποίο ο Υιός» θέλει να τον αποκαλύψει. Έπειτα, για να μην πει κάποιος: «Λοιπόν, ενώ μας ανάγεις στη διδασκαλία του Πατέρα, μας παραπέμπεις πάλι στον εαυτό σου, αφού εσύ τον έχεις δει και εσύ πρόκειται να μας αναπτύξεις την πατρική διδασκαλία, και μάταια μας εξάρτησες από εκείνη την ελπίδα και την υπόσχεση». Για να μην καμφθούν, λοιπόν, κάποιοι από τέτοιους λογισμούς, λέει με περισσότερη παρρησία και με θεοπρεπή εξουσία: «Αμήν, αμήν σας λέγω, εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει ζωή» και «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής». Είναι σαν να λέει: Κλονίζεστε από κίβδηλους και ανθρώπινους λόγους, ενώ εγώ ομιλώ για το δικό σας συμφέρον, για τη δική σας σωτηρία, για τη δική σας αιώνια ζωή. Γνωρίστε και μάθετε, εγκαταλείποντας τους μάταιους λογισμούς, ότι «εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει ζωή· διότι εγώ είμαι ο άρτος της ζωής» και τα εξής.

«Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό.» Αυτός, λοιπόν, που διδάχθηκε από τον Θεό μπορεί να πιστέψει στον Υιό του Θεού και, αφού έμαθε από τον Πατέρα, έρχεται σε εμένα, όχι επειδή έχει δει τον Πατέρα· διότι μόνο «αυτός που προέρχεται από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα». Και πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια. Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής. Οι πατέρες σας έφαγαν το μάννα στην έρημο και πέθαναν· αυτός όμως είναι ο άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανό, ώστε να φάει κάποιος από αυτόν και να μην πεθάνει.»

Ο Πατέρας λοιπόν ελκύει και οδηγεί προς τον Υιό, ενώ ο Υιός ανασταίνει και ζωοποιεί, χαρίζοντας την αγαθή πνοή και ζωή, η οποία είναι το Άγιο Πνεύμα. Η Αγία Τριάδα λοιπόν ευεργετεί αυτούς που πιστεύουν, και όχι μερικώς ο Πατέρας μόνος του ή ο Υιός μόνος του, αλλά, όπως ακριβώς υπάρχει μία φύση, έτσι και η ενέργεια της ευεργεσίας είναι μία: του Πατέρα που οδηγεί, του Υιού που ζωοποιεί, του Αγίου Πνεύματος που γίνεται πνοή για αυτούς που ζωοποιούνται. Διότι καθένας που ζει έχει και πνοή. Δες όμως την αυθεντία του Υιού: «Εγώ», λέει, «θα αναστήσω». Διότι δεν είπε ότι «ο Πατέρας μου θα αναστήσει», αλλά «Εγώ». Διότι δεν μιλάει διαρκώς με ταπεινότητα, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου αποκαλύπτει και το ύψος της δικής του θεότητας. «Είναι γραμμένο στους προφήτες: Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό. Καθένας λοιπόν που ακούει από τον Πατέρα και μαθαίνει, έρχεται προς εμένα. Όχι ότι έχει δει κανείς τον Πατέρα, παρά μόνο εκείνος που προέρχεται από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα. Αμήν, αμήν σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα, έχει ζωή αιώνια.» Είπε πιο πάνω ότι «Όποιον ελκύσει ο Πατέρας, εκείνος έρχεται προς εμένα». Και θέλοντας να το αποδείξει αυτό, ανάγει τον λόγο του στους προφήτες. «Διότι είναι», λέει, «γραμμένο στους προφήτες ότι θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Εννοείται δηλαδή όλοι όσοι το επιθυμούν. Διότι ο Πατέρας είναι κοινός διδάσκαλος, ο οποίος μέσω αποκαλύψεως κάνει γνωστό τον Υιό του στους άξιους.