Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:5

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· ασθένησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήλθατε σε μένα. Και λίγο πιο κάτω: Αλήθεια σας λέω, εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Υψώνοντας λοιπόν τα μάτια ο Ιησούς, και βλέποντας ότι έρχεται προς αυτόν πολύ πλήθος, λέει προς τον Φίλιππο: Από πού θα αγοράσουμε άρτους, για να φάνε αυτοί; και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σχετικά δε με τον έρανο υπέρ των αγίων, όπως διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να πράξετε και εσείς. Την πρώτη ημέρα της εβδομάδας ο καθένας από εσάς ας βάζει κατά μέρος στο σπίτι του, αποταμιεύοντας ό,τι του επιτρέπει η ευπορία του· ώστε να μη γίνονται έρανοι τότε, όταν θα έλθω.

Ας τον ακολουθήσουμε, λοιπόν, και όταν καταδιώκεται και όταν αποφεύγει τις κακοτροπίες εκείνων που τον πολεμούν, ώστε να ανεβούμε κι εμείς στο όρος και να καθίσουμε εκεί μαζί του, δηλαδή να ανέλθουμε σε περιφανή και ενδοξότατη χάρη, μέσω του να συμβασιλεύσουμε μαζί του, όπως ακριβώς έλεγε και ο ίδιος: «Εσείς που με ακολουθήσατε στις δοκιμασίες μου, κατά την παλιγγενεσία, όταν καθίσει ο Υιός του ανθρώπου στον θρόνο της δόξας του, θα καθίσετε κι εσείς σε δώδεκα θρόνους για να κρίνετε τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ». Διότι νομίζω πως αυτά τα πνευματικά νοήματα εισάγει το ότι λέγεται πως οι μαθητές παραμένουν κοντά στον Σωτήρα, και αφού ανέβηκαν στο όρος, κάθισαν μαζί του. <Υψώνοντας λοιπόν τα μάτια ο Ιησούς και βλέποντας ότι πολύ πλήθος έρχεται προς αυτόν, λέει στον Φίλιππο: Από πού θα αγοράσουμε άρτους για να φάνε αυτοί; Αυτό όμως το έλεγε για να τον δοκιμάσει· διότι ο ίδιος γνώριζε τι επρόκειτο να κάνει. Του αποκρίθηκε ο Φίλιππος.> Ένα ακόμη μάθημα, άριστο και απολύτως πρέπον στους ιερότατους άνδρες, επινόησε ο Χριστός για τους μαθητές του, πείθοντάς τους να νικούν ακόμη και μέσα σε απόλυτες δυσκολίες τη δειλία σχετικά με τη φιλοξενία, και τον μεν δισταγμό γι' αυτό το ζήτημα να τον απορρίπτουν μακριά, να φτάνουν δε στην αρετή με πιο θερμές διαθέσεις. Από αυτό τι θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο, τουλάχιστον για εκείνους που γνωρίζουν και θέλουν να εξασφαλίζουν για τον εαυτό τους την άνωθεν φιλία με τα μέσα που αρμόζουν;

Λέει λοιπόν στον Φίλιππο: Από πού θα αγοράσουμε άρτους; Είναι αναγκαίο να δούμε γιατί απευθύνεται στον Φίλιππο, παρόλο που και οι άλλοι μαθητές παρίσταντο και παρέμεναν σταθερά κοντά του. Λοιπόν, ο Φίλιππος ήταν ερευνητικός και φιλομαθής, όχι όμως και τόσο οξύνοος ώστε να μπορεί να κατανοεί άμεσα τα πιο θεοπρεπή ζητήματα. Αυτό θα μπορούσες να το καταλάβεις, αναλογιζόμενος μέσα σου το εξής: ότι ενώ ακολούθησε τον Σωτήρα για μακρά περίοδο, και συγκέντρωσε με ποικίλους τρόπους τις διδασκαλίες περί της θεότητάς Του, και αποκόμισε γι' Αυτόν πλουσιότατη αντίληψη τόσο μέσω των έργων όσο και των λόγων, σαν να μην είχε μάθει ακόμη τίποτα, στους έσχατους καιρούς της θείας οικονομίας λέει προς τον Ιησού: «Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα, και αυτό μας αρκεί». Αλλά επειδή το είπε χωρίς κακή πρόθεση, διδάχθηκε ξανά με άριστο τρόπο: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε;» λέει ο Χριστός. Ως προς άνθρωπο, λοιπόν, πιο αργό στην αντίληψη, που προχωρούσε προς την κατανόηση των θειότερων πραγμάτων πιο βραδέως από ό,τι έπρεπε, του απευθύνει την ερώτηση, ασκώντας τον μαθητή στην πίστη. Διότι αυτό σημαίνει το ότι τον δοκίμαζε μέσω αυτών, αν και, όπως βεβαίωσε ο μακάριος Ευαγγελιστής, ο Ίδιος γνώριζε τι επρόκειτο να κάνει.

Λέγοντας δε το "Από πού θα αγοράσουμε", αναδεικνύει την αφιλοχρηματία αυτών που είναι μαζί του και την εκούσια για τον Θεό φτώχεια τους, αφού δεν είχαν ούτε τα απαραίτητα για να αγοράσουν τις αναγκαίες τροφές. Συγχρόνως όμως επιτυγχάνει και κάτι άλλο με αυτό, και ενεργεί οικονομικά με δεξιοτεχνία. Διότι το "από πού" δεν το λέει μάταια, αλλά επειδή απευθύνεται σε ανθρώπους που φρόντισαν να μην έχουν απολύτως τίποτα μαζί τους, αλλά είχαν συνηθίσει να είναι στο έπακρο αφιλάργυροι. Αφού λοιπόν απέκλεισε και απέκοψε με ευφυέστατο τρόπο την ελπίδα στα χρήματα, σχεδόν τους πείθει πλέον να προχωρήσουν σε αυτήν τη σκέψη: ότι, εφόσον δεν είχαν τίποτα, ο Κύριος θα χρειαζόταν, εάν ήθελε να θρέψει αυτούς που έρχονταν σε αυτόν, να δημιουργήσει τροφές με άρρητη δύναμη και θεοπρεπή εξουσία. Διότι αυτό ήταν που απέμενε πλέον, και τους καλούσε να αποβλέπουν μόνο στις ελπίδες που προέρχονταν από εκεί, σύμφωνα με τους Έλληνες ποιητές: <σιδερένια πληγή της ανάγκης>. <Άρτοι αξίας διακοσίων δηναρίων δεν τους αρκούν, για να πάρει ο καθένας κάτι λίγο>. Ο Φίλιππος, αντιδρώντας με αδράνεια, δεν υψώνεται πάλι στη σκέψη ότι ο Ιησούς μπορεί να κάνει τα πάντα και μάλιστα πολύ εύκολα, αλλά, ακούγοντας δοκιμαστικά το "από πού θα αγοράσουμε", αμέσως παρασύρεται, και αποβλέπει μόνο στον δρόμο των χρημάτων, νομίζοντας ότι η φύση του πράγματος δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί διαφορετικά, παρά μόνο με τον κοινό και συνηθισμένο σε όλους κανόνα· και αυτός ήταν η προσφορά μέσω χρηματικής δαπάνης.

Έτσι, και πριν ακόμη δουν το σημείο, άρχισαν να πιστεύουν αυτοί που στην αρχή είχαν δυσπιστήσει τόσο πολύ, ώστε να πουν: «Από πού θα αγοράσουμε άρτους;»· διότι με προθυμία έβαλαν τα πλήθη να ανακλιθούν. Αλλά για ποιον λόγο άραγε, όταν επρόκειτο να ανορθώσει τον παραλυτικό δεν προσεύχεται, ούτε όταν ανασταίνει τον νεκρό, ούτε όταν χαλιναγωγεί τη θάλασσα, ενώ εδώ, στην περίπτωση των άρτων, το πράττει αυτό; Για να δείξει ότι όσοι πρόκειται να λάβουν τροφή πρέπει να ευχαριστούν τον Θεό. Εξάλλου, αυτό το ενεργεί κυρίως στα μικρότερα έργα, για να μάθεις ότι δεν το κάνει επειδή έχει ανάγκη. Διότι, εάν είχε ανάγκη, πολύ περισσότερο θα το έκανε στα μεγαλύτερα. Εκείνος όμως που τέλεσε εκείνα με τη δική του αυθεντία, είναι ολοφάνερο ότι και τούτα τα έπραττε συγκαταβατικά.

Ανώτεροι όμως και πιο φιλοσοφημένοι είναι αυτοί στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου. «Διότι, λέει, εκπλήσσονταν για τη διδασκαλία του, επειδή τους δίδασκε ως κάποιος που έχει εξουσία.» Ανεβαίνει δε στο βουνό εξαιτίας του θαύματος που επρόκειτο να γίνει. Διότι δεν ήταν καθόλου αλαζόνας ούτε αγαπούσε την επίδειξη, ώστε να θαυματουργεί στο κέντρο των πόλεων· αλλά αποφεύγοντας την κενή δόξα των πολλών, αναζητά την ησυχία. Και εκπαιδεύοντας εμάς σε αυτό, ενώ ταυτόχρονα ήθελε να ανακοινώσει κάποια μυστικά στους μαθητές, αναζητά το βουνό. Διότι πάντοτε είχε συνήθεια να το κάνει αυτό· επειδή πρέπει να έχει απαλλαγεί από κάθε ταραχή, και να αναζητά τόπο καθαρό από κάθε θόρυβο, εκείνος που πρόκειται να συζητήσει τέτοια πράγματα. «Ήταν δε, λέει, κοντά το Πάσχα, η γιορτή των Ιουδαίων.» Και όμως δεν ανεβαίνει, αλλά αναχωρεί για τη Γαλιλαία· διότι δεν υπέκειτο πλέον στα διατάγματα του νόμου, ώστε να τελεί και τις νομικές εορτές. Εξάλλου, καθώς η ιουδαϊκή πονηρία τον κατεδίωκε, βρίσκοντας αφορμή, αναιρεί ηρέμα τον νόμο· δείχνοντας σε όσους προσέχουν, ότι έπαψε να ισχύει ο τύπος (η σκιά) αφότου ήρθε η αλήθεια. Πρόσεξε δε και το ότι λέει: «Η γιορτή των Ιουδαίων.» Διότι δεν ήταν γιορτή του Χριστού (πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού δεν ανέβαινε σε αυτήν;), αλλά μόνο των Ιουδαίων. «Σηκώνοντας λοιπόν ο Ιησούς τα μάτια, και βλέποντας ότι πολύς όχλος έρχεται προς αυτόν, λέει στον Φίλιππο· Από πού θα αγοράσουμε ψωμιά, για να φάνε αυτοί; Αυτό δε το έλεγε δοκιμάζοντάς τον· διότι ο ίδιος γνώριζε τι επρόκειτο να κάνει.»

Του αποκρίθηκε ο Φίλιππος: Ψωμιά αξίας διακοσίων δηναρίων δεν τους αρκούν, για να πάρει ο καθένας τους από λίγο. Του λέει ένας από τους μαθητές του, ο Ανδρέας, ο αδελφός του Σίμωνα Πέτρου: «Υπάρχει εδώ ένα παιδάκι, που έχει πέντε κρίθινα ψωμιά και δύο ψάρια· αλλά τι είναι αυτά για τόσους πολλούς;» Γιατί άραγε είπε τη φράση: «Αφού σήκωσε τα μάτια του ο Ιησούς»; Για να μάθουμε ότι δεν περιπλανιόταν το βλέμμα του εδώ και εκεί, αλλά καθόταν με περισυλλογή, προσοχή και προσήλωση, καθώς βέβαια συνομιλούσε με τους μαθητές για κάποια υψηλότερα θεία ζητήματα, και τελικά σήκωσε τα μάτια του και ρωτά σχετικά με το πλήθος, από πού θα τραφεί. Δεν ρωτά όμως άλλον, παρά τον Φίλιππο. Διότι αυτός ήταν που είχε μεγαλύτερη ανάγκη διδασκαλίας, αυτός που αργότερα είπε: «Δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί». Γι' αυτόν τον λόγο τον παιδαγωγεί από πολύ νωρίτερα, και μέσω της ερώτησης τον οδηγεί στο να θυμάται παντοτινά το θαύμα.

Διότι, αν το σημείο γινόταν απλώς, δεν θα φαινόταν τόσο μεγάλο το θαύμα· τώρα όμως, πρώτα τον αναγκάζει να ομολογήσει την έλλειψη, για να κατανοήσει ακριβέστερα το μέγεθος του θαύματος που επρόκειτο να γίνει, και να μην μπορέσει πλέον να αποβάλει τη μνήμη όσων ομολόγησε. Γι' αυτό λέει: «Από πού θα αγοράσουμε άρτους, για να φάνε αυτοί;» Και τα λέει αυτά δοκιμάζοντας τον Φίλιππο, δηλαδή θέλοντας να κάνει γνωστό τι είδους πίστη έχει. Διότι δεν τον ρωτάει επειδή αγνοούσε ο ίδιος τη γνώμη του Φιλίππου, αλλά επειδή ήθελε να την δείξει στους άλλους. «Διότι ο ίδιος ο Κύριος γνώριζε τι επρόκειτο να κάνει.» Αφού λοιπόν δοκίμασε τον Φίλιππο για το αν έχει πίστη, και βρίσκοντάς τον να σκέφτεται ακόμη με ανθρώπινο τρόπο, βρίσκει βέβαια και τον Ανδρέα να είναι τέτοιος. Διότι, αν και φαντάστηκε κάτι υψηλότερο από τον Φίλιππο (επειδή, όταν εκείνος είπε ότι «άρτοι αξίας διακοσίων δηναρίων δεν αρκούν», αυτός υποδεικνύει πέντε κρίθινους άρτους και δύο ψάρια, έχοντας ίσως στο μυαλό του και τα θαύματα των προφητών, όπως ο Ελισσαίος έκανε το σημείο με τους άρτους, όταν η Σαμάρεια έφτασε σε έσχατο σημείο ολέθρου), εντούτοις και ο Ανδρέας ελέγχεται, καθώς δεν σκέφτηκε τίποτα αντάξιο του Κυρίου. Διότι λέει: «Αλλά αυτά τι είναι για τόσους πολλούς;» Επειδή νόμισε ότι ίσως ο Κύριος θα αυξήσει τους άρτους, αλλά αν ήταν περισσότεροι, θα γινόταν και μεγαλύτερη η αύξηση, σκεπτόμενος βέβαια με εσφαλμένο τρόπο.