Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:54

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι δεν μπορούν να δείξουν κανέναν έγκριτο Πατέρα που να είπε ότι ο Χριστός, από αυτήν την ίδια την άκρα ένωση, είναι κατά πάντα τρόπο σε αφθαρσία· αλλά το λέγουν αυτό από δικούς τους λογισμούς και από τους διδασκάλους που έχουν μεταξύ τους, κλέβοντας, όπως είπα πολλές φορές, μικρά ρητά και αποσπάσματα λόγων. Γι’ αυτό και αντιπαραταχθήκαμε προς αυτούς με πραγματικές αποδείξεις, σύμφωνα με την ακόλουθη διήγηση. Διάλογος Γαϊανίτη και ορθοδόξου, που έγινε στην Αλεξάνδρεια Ο ορθόδοξος: Τα πράγματα πιστοποιούν περισσότερο τα λόγια ή τα λόγια βεβαιώνουν περισσότερο τα πράγματα; Ο Γαϊανίτης: Είναι φανερό ότι τα πράγματα είναι πιο αξιόπιστα από τα λόγια. Ο ορθόδοξος: Ορθά αποκρίθηκες, σύμφωνα με τον νόμο της αλήθειας και της ευσεβείας. Τώρα λοιπόν πες μου, σε παρακαλώ: αυτός που λέγει ότι, από αυτήν την ίδια την άκρα ένωση, και η θεότητα και το σώμα του Χριστού είναι κατά πάντα τρόπο σε αφθαρσία, η ίδια η κοινωνία και θυσία του παναγίου σώματος και αίματος του Χριστού, την οποία προσφέρεις και από την οποία μεταλαμβάνεις, είναι αληθινό σώμα και αίμα του Χριστού, του Υιού του Θεού, ή είναι απλός άρτος, όπως εκείνος που πωλείται και τρώγεται στο σπίτι, και αντίτυπο του σώματος του Χριστού, όπως η θυσία του τράγου που προσφέρουν οι Ιουδαίοι; Ο Γαϊανίτης: Μη γένοιτο να πούμε ότι η αγία κοινωνία είναι αντίτυπο του σώματος του Χριστού ή απλός άρτος. Αλλά μεταλαμβάνουμε αληθινά το ίδιο το σώμα και το αίμα του Χριστού, του Υιού του Θεού, του σαρκωθέντος και γεννηθέντος από την αγία Θεοτόκο και αειπάρθενο Μαρία. Ο ορθόδοξος: Έτσι πιστεύουμε και έτσι ομολογούμε, σύμφωνα με την ίδια τη φωνή του Χριστού, ο οποίος προς τους μαθητές, στο μυστικό δείπνο, δίνοντάς τους τον ζωοποιό άρτο, έλεγε: «Λάβετε, φάγετε· τοῦτό μού ἐστι τὸ σῶμα». Ομοίως και όταν τους έδωσε το ποτήριο, λέγει: «Τοῦτό μού ἐστι τὸ αἷμα». Δεν είπε: «Τοῦτό μού ἐστι τὸ ἀντίτυπον τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματός μου». Και σε πολλά άλλα χωρία φαίνεται ο Χριστός να λέγει ότι «Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἔχει ζωὴν αἰώνιον». Αφού λοιπόν ο ίδιος ο Χριστός μαρτυρεί ότι αυτό που οι πιστοί προσφέρουμε και μεταλαμβάνουμε είναι αληθινά σώμα και αίμα Του, φέρε μας από την κοινωνία της δικής σας εκκλησίας, η οποία, όπως λες, είναι ορθόδοξη, και μάλιστα ανώτερη από κάθε άλλη εκκλησία· και ας αποθέσουμε με κάθε τιμή σε ιερό σκεύος αυτό το άγιο σώμα και αίμα του Χριστού. Και αν μέσα σε λίγες ημέρες δεν φθαρεί, ούτε μεταβληθεί, ούτε αλλοιωθεί, είναι φανερό ότι σωστά κηρύττετε ότι ο Χριστός, από αυτήν την ίδια την άκρα ένωση, είναι κατά πάντα τρόπο σε αφθαρσία. Αν όμως φθαρεί ή αλλοιωθεί, τότε είναι απολύτως αναγκαίο να πείτε ένα από τα δύο: ή ότι αυτό από το οποίο μεταλαμβάνετε δεν είναι αληθινό σώμα του Χριστού, αλλά αντίτυπο και κάτι απλό, ή ότι εξαιτίας της κακοπιστίας σας δεν επεφοίτησε σ’ αυτό το Άγιο Πνεύμα, ή ότι το σώμα του Χριστού είναι φθαρτό πριν από την ανάσταση, εφόσον θυσιάζεται, θανατώνεται, πληγώνεται, τεμαχίζεται και τρώγεται. Διότι η άφθαρτη φύση ούτε τέμνεται, ούτε πληγώνεται στην πλευρά και στα χέρια, ούτε τεμαχίζεται, ούτε νεκρώνεται, ούτε τρώγεται, ούτε γενικά κρατιέται ή ψηλαφείται· τέτοια είναι η άφθαρτη φύση των αγγέλων και των ψυχών.

Ας αναβλύσουν τα χείλη μου ύμνο. Το ανάβλυσμα αυτό συμβαίνει ως επί το πλείστον σε όσους έχουν χορτάσει. Γνωρίζει λοιπόν ο θείος λόγος την πνευματική τροφή. Ο ίδιος ο Λόγος, επομένως, λέει ότι είναι άρτος. Διότι «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό»· και λέει επίσης: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου έχει ζωή μέσα του». Τρώγοντας, λοιπόν, αυτόν, αναβλύζουμε ύμνο. Τέτοιο ανάβλυσμα εύχομαι να αξιωθώ. Πράγμα που είναι αδύνατο, εάν δεν με διδάξεις τα δικαιώματά σου.

Διότι, εάν αυτός που λέει τον αδελφό του «μωρέ» είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός, σε ποια λοιπόν, πες μου, γέεννα της γέεννας θα ριχθεί αυτός που λέει στον Θεό του «Κτιστέ», και όχι «Υιέ του Θεού», αλλά «δούλε» και «υπηρέτη» και «μικρέ»; Και εάν, σε όποιον πει λόγο κατά του Υιού, πρόκειται να του συγχωρηθεί, πώς ο ίδιος ο Υιός είπε ότι «Όποιος δεν τρώει τη σάρκα μου και δεν πίνει το αίμα μου, δεν έχει ζωή αιώνια»; Και πώς μπορεί κάποιος, ατιμάζοντας τον Υιό, να τιμά το Άγιο Πνεύμα; Διότι εκείνος που ατιμάζει τον Υιό είναι φανερό ότι απαρνείται το βάπτισμα· εκείνος δε που απαρνείται το βάπτισμα είναι φανερό ότι απεκδύεται το Άγιο Πνεύμα.

Και αν σε όποιον πει λόγο εναντίον του Υιού πρόκειται να του συγχωρεθεί, πώς ο ίδιος ο Υιός είπε ότι «Εκείνος που δεν τρώει τη σάρκα μου και δεν πίνει το αίμα μου δεν έχει ζωή αιώνια;» Πώς, εξάλλου, μπορεί κάποιος, ατιμάζοντας τον Υιό, να μη βλασφημεί την Τριάδα; Και εκείνος που βλασφημεί απέναντί της, είναι ολοφάνερο ότι απαρνείται το άγιο βάπτισμα. Εκείνος δε που απαρνείται το άγιο βάπτισμα, είναι φανερό ότι απεκδύεται το Άγιο Πνεύμα. Και όπως ακριβώς συμβαίνει με τον αισθητό ήλιο, εάν εξυβρίσεις τη θερμότητά του ή την ακτίνα του, η ύβρις ανάγεται σε ολόκληρη τη φύση του· έτσι και στην περίπτωση του τρισήλιου φωτός και μυστηρίου της Αγίας Τριάδος, με την ατίμωση της μίας υποστάσεως, η βλασφημία αφορά ολόκληρο το πλήρωμα της θεότητος. Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέχθηκε από τον Κύριο προς τους Ιουδαίους, ότι «Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους· όποιος όμως πει λόγο εναντίον του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί ούτε στον παρόντα αιώνα ούτε στον μελλοντικό;» Ας ακούσουμε με σύνεση και ας μην πλανηθούμε. Ότι ο Χριστός είναι διττός μετά την ανέκφραστη ένωση, εννοώ δηλαδή ότι αποτελείται από θεότητα και ανθρωπότητα, μας το διακηρύσσουν οι ιερές Γραφές: «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα».

Προς την πατρικία Καισαρία, περί κοινωνίας Και το να κοινωνεί κανείς καθημερινά και να μεταλαμβάνει το άγιο σώμα και αίμα του Χριστού είναι, βεβαίως, καλό και επωφελές, εφόσον ο Ίδιος λέει με σαφήνεια: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια». Διότι ποιος αμφιβάλλει ότι το να μετέχει κανείς συνεχώς στη ζωή δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να ζει πολλαπλώς; Εμείς, πάντως, κοινωνούμε τέσσερις φορές κάθε εβδομάδα: την Κυριακή, την Τετάρτη, την Παρασκευή και το Σάββατο, καθώς και τις υπόλοιπες ημέρες, εάν υπάρχει μνήμη κάποιου Αγίου. Το ότι δε, σε καιρούς διωγμού, εάν κάποιος αναγκαστεί, λόγω απουσίας ιερέα ή λειτουργού, να λάβει την κοινωνία με το ίδιο του το χέρι, αυτό δεν αποτελεί καθόλου βαρύ παράπτωμα, είναι περιττό να το αποδείξουμε, διότι και η μακροχρόνια συνήθεια το έχει επιβεβαιώσει από τα ίδια τα πράγματα.

Είναι ανάγκη, λοιπόν, να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Και το πώς θα γίνει αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Η δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και πάλι: «Αμήν, αμήν σας λέω». Προς βεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη πληροφορία όσων άκουγαν, παραθέτοντας αυτό για δεύτερη φορά, λέει ότι: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναπαύσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα και εγώ σε αυτόν». Και λίγο πιο κάτω έχει γραφεί: «Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές του, αφού άκουσαν τον λόγο, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος. Ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές του γογγύζουν για αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα;»

Κεφάλαιο Α'. ΙΩΑΝΝΗΣ. Αλήθεια, αλήθεια σας λέω: Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου, και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και τα εξής.

Είναι λοιπόν ανάγκη να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας κάποτε: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού.» Και το πώς γίνεται αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.» Και πάλι, προσθέτοντας το «Αμήν» για δεύτερη φορά προς επιβεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη βεβαιότητα αυτών που ακούνε, λέει: «Αμήν αμήν σας λέω, ότι εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, και εγώ μέσα του.» Και μετά από λίγο είναι γραμμένο: «Πολλοί λοιπόν, αφού άκουσαν τον λόγο των μαθητών του, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Κύριος μέσα του ότι γογγύζουν γι’ αυτό οι μαθητές του, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα.»

Σκάνδαλο, λοιπόν, είναι, όπως εγώ συμπεραίνω καθοδηγούμενος από τις Γραφές, καθετί που είτε οδηγεί σε κάποια αποστασία από την αλήθεια της ευσέβειας, είτε προκαλεί την πρόσκληση σε πλάνη, είτε οικοδομεί την ασέβεια, ή, γενικά, καθετί που εμποδίζει την υπακοή στην εντολή του Θεού μέχρι και τον ίδιο τον θάνατο. Εάν, λοιπόν, αυτό καθαυτό το λεγόμενο ή το πραττόμενο είναι αγαθό ως προς τη φύση του, αλλά η πνευματική ασθένεια εκείνου που κάνει χρήση του έργου ή του λόγου του προκαλέσει βλάβη κατά τη χρήση του, τότε εκείνος που είπε ή έπραξε το αγαθό για την οικοδομή της πίστεως είναι καθαρός από το κρίμα αυτών που σκανδαλίζονται, όπως ακριβώς ο Κύριος, ο οποίος αφού είπε: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα, αλλά εκείνο που εκπορεύεται από το στόμα, αυτό μολύνει τον άνθρωπο»· και προς αυτούς που σκανδαλίστηκαν συμπλήρωσε: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί»· και αφού είπε ότι «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια»· και μετά από λίγο: «Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου»· οπότε κάποιοι χρησιμοποίησαν αυτά τα λόγια προς απώλειά τους, καθώς είναι γραμμένο: «Και πολλοί από τους μαθητές, όταν άκουσαν τον λόγο αυτόν, στράφηκαν προς τα πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον μαζί του. Είπε λοιπόν ο Ιησούς στους δώδεκα: Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς; Αποκρίθηκε τότε ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, προς ποιον θα πάμε;»

Ο Παύλος λέει «ο Ιησούς έγινε αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας, όντας πιστός σε εκείνον που τον έκανε, πρόσφερε τον εαυτό του θυσία υπέρ του εαυτού του όπως και υπέρ του λαού· γι' αυτό καθίσταται αρχιερέας στα προς τον Θεό.» ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ο Παύλος λέει: «Ο Χριστός, αφού προσφέρθηκε μία φορά για να σηκώσει τις αμαρτίες πολλών, θα εμφανιστεί για δεύτερη φορά χωρίς αμαρτία.» Και πάλι: «Αμαρτία δεν έκανε, και δόλος δεν υπήρξε στο στόμα του·» και ιδού αυτός προσφέρει τον εαυτό του υπέρ ημών· δες λοιπόν ότι δεν πρόσφερε τον εαυτό του υπέρ του εαυτού του, αλλά υπέρ του λαού. ΝΕΣΤΟΡΙΟΣ: Αφού ο ίδιος λέει: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου, και πίνει το αίμα μου, θα ζήσει δι' εμού, όπως και εγώ ζω διά τον Πατέρα που με απέστειλε.» Τι λοιπόν τρως, αιρετικέ; Τη θεότητα ή την ανθρωπότητα;

Αν και θα έπρεπε μάλλον να προχωρά κανείς με περισσότερο θάρρος στην κατανόηση των μυστηρίων, έχοντας προπαιδευτεί από τα Μωσαϊκά βιβλία και καθοδηγούμενος μέσα από αρχαιότατους τύπους στο να πιστεύει χωρίς ενδοιασμούς. «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Και ως προς αυτό μάλιστα πρέπει να θαυμάσουμε τον άγιο Ευαγγελιστή, ο οποίος διακήρυξε ρητά: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα». Διότι δεν δίστασε να πει, όχι ότι ο Λόγος βρέθηκε απλώς σε σάρκα, αλλά ότι έγινε σάρκα, για να αναδείξει την ένωση. Και βεβαίως δεν λέμε, ούτε ότι ο εκ Πατρός Θεός Λόγος μεταβλήθηκε στη φύση της σάρκας, ούτε ότι η σάρκα μετατράπηκε σε Λόγο. Διότι το καθένα παραμένει αυτό που είναι κατά φύση, και ο Χριστός είναι ένας εξ αμφοτέρων. Ο Λόγος όμως, ενωμένος με τη δική του σάρκα με τρόπο άρρητο και που υπερβαίνει τον ανθρώπινο νου, και έχοντας θα λέγαμε μεταθέσει ολόκληρη τη σάρκα στον εαυτό του ως προς την ικανότητα και ενέργεια του να ζωοποιεί αυτούς που έχουν ανάγκη ζωής, απομάκρυνε από τη δική μας φύση τη φθορά, και κατήργησε τον θάνατο που παλαιότερα επικρατούσε εξαιτίας της αμαρτίας. Επομένως, εκείνος που τρώει την αγία σάρκα του Χριστού, έχει ζωή αιώνια. Διότι η σάρκα εμπεριέχει τον Λόγο, ο οποίος είναι κατά φύση ζωή. Γι' αυτό τον λόγο αναφέρει: εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα.

Είναι δυνατόν δε να εννοήσουμε ως ζωή και τη μυστική ευλογία, δια της οποίας ο Χριστός εμφυτεύει τη δική του ζωή στους πιστούς, μέσω της μετάληψης της δικής του σάρκας, σύμφωνα με τον λόγο: «Εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια». <Και κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι μου. Ο Πατέρας μου που μου τα έδωσε είναι ανώτερος από όλους, και κανείς δεν μπορεί να αρπάζει από το χέρι του Πατέρα μου. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.> Οι πιστοί έχουν και την προστασία του Χριστού, καθώς ο διάβολος δεν μπορεί να τους αρπάξει· ήτοι, εκείνοι που απολαμβάνουν ακατάπαυστα τα αγαθά παραμένουν σε Αυτόν, και κανείς πλέον δεν τους αρπάζει από τη χαρά που τους δόθηκε για να τους οδηγήσει σε τιμωρία ή βάσανα. Διότι δεν είναι δυνατόν εκείνοι που βρίσκονται στο χέρι του Χριστού να αρπαχθούν για να τιμωρηθούν, εξαιτίας της υπερβολικής ισχύος του Χριστού· διότι το χέρι στην Αγία Γραφή δηλώνει τη δύναμη. Το ότι λοιπόν το χέρι του Χριστού είναι ανίκητο και ικανό για τα πάντα, είναι αναμφίβολο. Αλλά επειδή έβλεπε τους Ιουδαίους να Τον περιγελούν ως απλό άνθρωπο, μη κατανοώντας ότι ο ορατός και ψηλαφητός άνθρωπος ήταν εκ φύσεως Θεός, για να τους πείσει ότι ο Ίδιος είναι η δύναμη του Πατέρα, λέει ότι κανείς δεν θα αρπάξει από το χέρι του Πατέρα μου, δηλαδή από εμένα.

Διότι δεν ήταν δυνατόν με άλλον τρόπο να ζωοποιηθεί αυτό που από τη φύση του φθείρεται, αν δεν ενωνόταν σωματικώς με το σώμα της κατά φύσιν ζωής, δηλαδή του Μονογενούς. Και αν δεν πείθεσαι στα δικά μου λόγια, δώσε πίστη στον ίδιο τον Χριστό που βροντοφωνάζει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, αν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Ακούς λοιπόν ήδη τον ίδιο να διακηρύσσει ξεκάθαρα, ότι αν δεν φάμε τη σάρκα του και δεν πιούμε το αίμα του, δεν έχουμε μέσα μας, δηλαδή στη δική μας σάρκα, ζωή αιώνια; Και αιώνια ζωή θα μπορούσε να νοηθεί, και πολύ δίκαια, η σάρκα της ζωής, δηλαδή του Μονογενούς. Αυτή δε μας ανασταίνει κατά την έσχατη ημέρα. Πώς και με ποιον τρόπο, θα το ακούσεις βέβαια οπωσδήποτε, και εγώ δεν θα διστάσω να το πω. Επειδή δηλαδή έγινε σάρκα της ζωής, δηλαδή του Λόγου που ανέτειλε από τον Θεό και Πατέρα, μετέβη προς τη δύναμη της ζωής, και είναι αδύνατον να νικηθεί η ζωή από τον θάνατο. Επομένως, εφόσον έγινε μέσα μας ζωή, δεν θα ανεχθεί τα δεσμά του θανάτου, αλλά θα νικήσει οπωσδήποτε τη φθορά, εφόσον δεν γνωρίζει να υπομένει τα αποτελέσματά της. Διότι «η φθορά δεν κληρονομεί την αφθαρσία», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου.

Διότι ο θάνατος του Χριστού είναι φάρμακο που καταλύει τον θάνατο, και οι μέτοχοι της μυστικής ευλογίας γίνονται ανώτεροι από τη φθορά, σύμφωνα με το: «Αμήν, αμήν σας λέγω· εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια». Αφού λοιπόν έτρωγαν τον αμνό, μαζί με αυτόν έτρωγαν άζυμους άρτους, με τον τύπο αυτό να υποδηλώνει την ωραιότητα των ευαγγελικών διδαγμάτων ως άζυμη και πεντακάθαρη τροφή, η οποία όμως δεν θα κατορθωνόταν χωρίς ιδρώτα και χωρίς την πίκρα των θλίψεων. Γι' αυτό το να τρώγονται πικρά χόρτα μαζί με τους άζυμους άρτους υποδηλώνει ότι η άδολη και πεντακάθαρη εν Χριστώ ζωή δεν θα υπάρξει χωρίς πίκρα. Πρέπει λοιπόν αναγκαστικά να προστεθεί στις άζυμες τροφές η πικρίδα. «Διότι όλοι όσοι θέλουν να ζουν εν Χριστώ θα διωχθούν», λέει η Γραφή. Όμως, όσοι τα παθαίνουν αυτά είναι μακάριοι. Επειδή, αν συμπάσχουν, θα συμβασιλεύσουν, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Μήπως ο λόγος μας ξεφεύγει κάπου προς το άκομψο; ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ουδαμώς.

Υποσχόταν βεβαίως να προστατεύσει τους υιούς του Ισραήλ, αφού είχαν χριστεί με αίμα οι παραστάτες των θυρών, πράγμα που ονόμαζε σημείο της προς αυτόν οικείωσης. «Διότι θα δω», λέει, «το σημείο και θα σας προστατεύσω». Διότι, όταν ο Θεός επιφέρει οργή και θυμό πάνω σε κάθε τι υψηλό και υπερήφανο, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και καταδικάζει σε θάνατο τον ασελγή και τον αλιτήριο, και εκείνον που αμετανόητα καταφρόνησε την ευσέβεια προς Αυτόν, διαφεύγουν και απαλλάσσονται από την ποινή μόνο εκείνοι που είναι σφραγισμένοι με το καλό σημάδι και ραντισμένοι με το αίμα του Χριστού. Διότι τον άκουσες να λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και σε κρίση δεν έρχεται, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή· ενώ εκείνος που δεν πιστεύει, δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του». Επομένως, μέτοχοι της αιώνιας ζωής, φίλοι και γνώριμοι του Θεού και Πατέρα, καθώς και νικητές του θανάτου, είναι οι αγιασμένοι, επειδή ακριβώς μετέχουν στον Χριστό, με τρόπο βεβαίως μυστικό, και έχουν χριστεί με το άγιο αίμα.

Γι' αυτόν τον λόγο μεταλαμβάνουμε το άγιο σώμα και αίμα Του, προσδοκώντας την ανάσταση εκ νεκρών, όπως ακριβώς είπε: Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι Αυτός είναι η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα. Ένας απλός άνθρωπος όμως δεν είναι δυνατόν να αποτελεί την ελπίδα του κόσμου. Επειδή είναι γραμμένο: Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και στηρίζεται στη σάρκα του βραχίονά του, και η καρδιά του απομακρύνεται από τον Κύριο. Και θα γίνει σαν την αγριομυρίκη μέσα στην έρημο· δεν θα δει τα αγαθά όταν έρθουν, και θα κατοικήσει σε ξερούς τόπους και σε γη έρημη, σε γη αλμυρή που δεν κατοικείται. Και ευλογημένος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του. Και θα είναι σαν το δέντρο που ευδοκιμεί κοντά στα νερά και απλώνει τις ρίζες του στην υγρασία, δεν θα φοβηθεί όταν έρθει ο καύσωνας, και θα έχει πάνω του πυκνά φυλλώματα, σε χρονιά ανομβρίας δεν θα φοβηθεί και δεν θα σταματήσει να δίνει καρπό.

Εκεί εξέρχεται νερό από την πέτρα· εδώ πηγάζει αίμα και νερό από τη ζωοποιό πλευρά. Εκείνοι δέχθηκαν από τον ουρανό κρέας ορτυκιών· εμείς όμως δεχόμαστε από τα ύψη την περιστερά του Πνεύματος. Εκείνοι έφαγαν πρόσκαιρο μάννα και πέθαναν· εμείς τρώμε άρτο για την αιώνια ζωή.

Έπειτα προσθέτει: «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής» και πάλι: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό» και ξανά: «και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι το σώμα μου». Και πάλι προσθέτει: «αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα σε αυτόν». Ενώ εκείνος ανέπτυσσε αυτά και τα παρόμοια με πιο μυστηριώδη τρόπο, κάποιοι από τους μαθητές του είπαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;» Προς αυτούς αποκρίθηκε ο Σωτήρας λέγοντας: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή».

Εμείς όμως, έχοντας διδαχθεί από την αγία φωνή ότι, αν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν από νερό και Πνεύμα, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού, και ότι «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, αυτός θα ζήσει στον αιώνα», έχουμε πειστεί ότι με την ομολογία των θείων ονομάτων, εννοώ του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, επικυρώνεται το μυστήριο της ευσέβειας και ότι με τη συμμετοχή στα μυστικά έθη και σύμβολα εδραιώνεται η σωτηρία. Αντιθέτως, τα δόγματα έχουν συχνά εξεταστεί με επιμέλεια και από όσους βρίσκονται έξω από το μυστήριο, και μπορεί κανείς να ακούσει πολλούς να προβάλλουν το δικό μας δόγμα ως αφορμή για ρητορική άμιλλα, και βλέπουμε μερικούς από αυτούς πολλές φορές να προσεγγίζουν την αλήθεια και όμως να παραμένουν εξίσου αποξενωμένοι από την πίστη. Επειδή, λοιπόν, αυτός από τη μια καταφρονεί τα σεπτά ονόματα, μέσω των οποίων η δύναμη της θειοτέρας γέννησης χορηγεί τη χάρη σε εκείνους που την αναζητούν διά της πίστεως, και από την άλλη περιφρονεί τη συμμετοχή στα μυστικά σύμβολα και έθη, στα οποία έχει τη δύναμή του ο Χριστιανισμός, ας πούμε τα λόγια του προφήτη παραφράζοντάς τα ελαφρώς, προς όσους δίνουν ακρόαση στην απάτη: «Έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Γιατί αγαπάτε την απώλεια και αναζητάτε το ψέμα;» Πώς δεν βλέπετε ότι ο διώκτης της πίστεως παρακινεί σε παράβαση του Χριστιανισμού εκείνους που πείθονται στα λόγια του;

Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζονται Μυστήρια, επειδή δεν είναι απλώς αυτό που βλέπουμε, αλλά κάτι πνευματικό και απόρρητο. Διότι, σύμφωνα με αυτό που είπε ο Κύριος: «το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα», αν μεν προσβλέπεις μόνο στο φαινόμενο, δεν ωφελήθηκες καθόλου· αν όμως προσβλέπεις προς το πνεύμα, δηλαδή αν βλέπεις πνευματικά αυτόν τον προκείμενο άρτο, θα ζωοποιηθείς μετέχοντας σε αυτόν. Διότι αυτή είναι «η τροφή που δεν χάνεται, αλλά μένει εις ζωήν αιώνιον»· ο αληθινός άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανό, ο ζωντανός, που δίνει ζωή στον κόσμο· τον οποίο, όποιος δεν τον τρώει δεν θα ζήσει, ενώ όποιος τον τρώει θα ζήσει στον αιώνα, όχι μόνο με το να αναστηθεί, αλλά και με το να απαλλαγεί από την κόλαση και να επιτύχει την αιώνια βασιλεία. Διότι για αυτόν τον άρτο δεν μίλησε ο Κύριος μόνο κατά τον Μυστικό Δείπνο προς τους μαθητές Του, αλλά και διδάσκοντας φανερά στη συναγωγή το προανήγγειλε ξεκάθαρα λέγοντας: «ο άρτος που εγώ θα σας δώσω, είναι η σάρκα μου, την οποία εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου»· και πάλι: «εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα Του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Αυτός που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια». Ω του θαύματος! Ω του μεγέθους της αγάπης, την οποία πλουσιοπάροχα εξέχεε σε εμάς ο Θεός! Μας αναγέννησε με το Πνεύμα και γίναμε ένα πνεύμα με Αυτόν, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα μαζί Του».

ΟΜΙΛΙΑ ΜΖ΄. Είπε, λοιπόν, σε αυτούς ο Ιησούς: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε αιώνια ζωή μέσα σας. Εκείνος όμως που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή μέσα του». α΄. Όταν συζητούμε για πνευματικά ζητήματα, ας μην υπάρχει τίποτε το βιωτικό στις ψυχές μας, τίποτε το γήινο· αλλά όλα αυτά ας απομακρύνονται, όλα τα παρόμοια ας εξορίζονται, και ας αφοσιωνόμαστε εξολοκλήρου μόνο στην ακρόαση των θείων λογίων. Διότι, αν όταν ένας βασιλιάς εισέρχεται σε μία πόλη, απομακρύνεται κάθε θόρυβος, πολύ περισσότερο όταν το Πνεύμα μάς ομιλεί, πρέπει να ακούμε με πολλή ησυχία και με πολύ ιερό δέος. Διότι είναι πράγματι άξια ιερού δέους αυτά που λέγονται σήμερα. Και πώς, άκουσε. «Αμήν», λέει, «σας λέω, αν κάποιος δεν φάει τη σάρκα μου και δεν πιει το αίμα μου, δεν έχει ζωή μέσα του». Επειδή προηγουμένως έλεγαν ότι αυτό είναι αδύνατον, ο ίδιος αποδεικνύει ότι όχι μόνο δεν είναι αδύνατον, αλλά είναι και πάρα πολύ αναγκαίο. Γι' αυτό και προσθέτει: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Επειδή δηλαδή έλεγε ότι: «Εκείνος που τρώει από αυτόν τον άρτο δεν θα πεθάνει ποτέ»· και ήταν φυσικό αυτό να τους προκαλέσει δυσφορία, καθώς και προηγουμένως έλεγαν: «Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και πώς εσύ λες ότι δεν θα γευθεί θάνατο;».

Ϛ΄. Ότι είναι διάκονοι των μεγαλύτερων δωρεών του Θεού. Διότι, εάν κανείς δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, εάν δεν αναγεννηθεί δι' ύδατος και Πνεύματος, και εάν εκείνος που δεν τρώγει τη σάρκα του Κυρίου και δεν πίνει το αίμα Του αποκλείεται από την αιώνια ζωή, και εφόσον όλα αυτά δεν επιτελούνται δι' ουδενός άλλου, παρά μόνο διά των αγίων εκείνων χειρών, των χειρών του ιερέως εννοώ, πώς θα μπορούσε κάποιος χωρίς αυτούς είτε να διαφύγει το πυρ της γέεννας είτε να αξιωθεί των αποταμιευμένων στεφάνων; Διότι αυτοί είναι, αυτοί ακριβώς στους οποίους έχουν εμπιστευθεί τις πνευματικές ωδίνες και έχει ανατεθεί η πνευματική γέννηση διά του βαπτίσματος· δι' αυτών ενδυόμαστε τον Χριστό και συνθαπτόμαστε με τον Υιό του Θεού, γινόμαστε μέλη εκείνης της μακάριας Κεφαλής. Ώστε δικαίως θα πρέπει να είναι για εμάς όχι μόνο περισσότερο σεβαστοί από τους άρχοντες και τους βασιλείς, αλλά και περισσότερο τιμώμενοι από τους ίδιους μας τους πατέρες. Διότι οι μεν μας γέννησαν εξ αιμάτων και εκ θελήματος σαρκός, ενώ οι δε είναι για εμάς οι αίτιοι της εκ Θεού γεννήσεως, εκείνης της μακάριας παλιγγενεσίας, της αληθινής ελευθερίας και της κατά χάριν υιοθεσίας.

«Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό· εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα, και εγώ σε αυτόν. Όπως με απέστειλε ο ζωντανός Πατέρας, και εγώ ζω εξαιτίας του Πατέρα, έτσι και εκείνος που με τρώει, θα ζήσει και εκείνος εξαιτίας μου. Αυτός είναι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό. Όχι όπως έφαγαν το μάννα και πέθαναν· εκείνος που τρώει αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα». «Δεν μπορείτε να πίνετε το ποτήρι του Κυρίου και το ποτήρι των δαιμόνων. Δεν μπορείτε να μετέχετε στο τραπέζι του Κυρίου και στο τραπέζι των δαιμόνων. Μήπως προκαλούμε τη ζηλοτυπία του Κυρίου; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;» «Διότι εγώ παρέλαβα από τον Κύριο εκείνο το οποίο και σας παρέδωσα, ότι ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν, πήρε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε, και είπε: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κόβεται για εσάς. Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου».

Και πώς βλέπουμε, λέει, ότι πεινούν και διψούν πολλοί από εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν; Διότι ο Δεσπότης δεν υπονόησε τη σωματική πείνα και δίψα· γιατί δεν είπε: Εγώ είμαι ο άρτος ο θρεπτικός, αλλά «ο άρτος της ζωής», δηλαδή της αιώνιας, και «εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Διότι ο άρτος που γίνεται από σιτάρι κάνει μόνο το σώμα να ζει, ενώ εγώ, που είμαι εκ φύσεως αληθινά άρτος ζωής, γίνομαι πρόξενος αιώνιας ζωής σε εκείνους που με τρώνε με πίστη και αξίως· «διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή και το αίμα μου είναι αληθινή πόση», όχι ψεύτικη και ρευστή και φθαρτή, όπως οι τροφές και οι πόσεις που παρέρχονται, αλλά αληθινή τροφή και πόση έχει καταστεί η δική μου σάρκα και το δικό μου αίμα, και «εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα σε εμένα, και εγώ μέσα σε αυτόν»· διότι δεν είμαι απλώς άρτος και οίνος, ώστε να θρέψω μόνο το σώμα και να αποχωριστώ από αυτό, αλλά είμαι ο άρτος της ζωής, δηλαδή της ζωής του αιώνιου Πατέρα, και «εκείνος που τρώει τη σάρκα μου» όπως πρέπει, επάξια, «και πίνει το αίμα μου μένει μέσα σε εμένα, και εγώ μέσα σε αυτόν».

Ως αρραβώνα και θεμέλιο όλων αυτών των αγαθών προκατέβαλε τη μετάληψη του δικού του σώματος και αίματος, ώστε γινόμενοι μέτοχοι αυτής να πιστεύουμε ότι έχουμε μέσα μας τα προοίμια της επουράνιας και αθάνατης ζωής· διότι η ενυπόστατη αλήθεια λέγει: «εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια», επειδή με τη μετοχή στην άχραντη σάρκα του καθιστάμεθα σύσσωμοι και αξιωνόμαστε την αφθαρσία και την αθανασία. Εκείνος λοιπόν που στρέφει και στηρίζει τους λογισμούς του σε αυτά και αναλογίζεται τον πλούτο των ευεργεσιών, όταν πρόκειται να μεταλάβει αυτήν τη μυστική και ακήρατη τροφή, είναι προφανές ότι οφείλει να προετοιμάζει τον εαυτό του καθαρό και αμέτοχο από πονηρές πράξεις, αφού πρόκειται να υποδεχθεί τον Βασιλέα και Δεσπότη των πάντων, δια της παρουσίας του σώματός του, μέσα στους θαλάμους της ψυχής του, ο οποίος συγκεράννυται με άρρητο τρόπο και ασύλληπτη φιλανθρωπία και συμφύεται με το δικό μας σώμα.

Και αν εκείνος που τρώει τη σάρκα του και πίνει το αίμα του έχει ζωή αιώνια «και δεν έρχεται σε κρίση αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή», είναι ολοφάνερο ότι αυτός που δεν γνωρίζει ότι έχει αιώνια ζωή και δεν έχει συνειδητοποιήσει τη μετάβαση από τον θάνατο στη ζωή, όπως ακριβώς εκείνος που μεταβαίνει από μια σκοτεινή κατοικία σε μια φωτεινή και λαμπρή, δεν έχει γνωρίσει ακόμη το μυστήριο της οικονομίας του Θεού, ούτε έχει γίνει μέτοχος της αιώνιας ζωής. Αν πάλι υποσχέθηκε να δώσει το Άγιο Πνεύμα σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, το οποίο είναι σαν «πηγή νερού που αναβλύζει για αιώνια ζωή» και ποταμούς που ρέουν από την κοιλία του, αυτός που δεν βλέπει να συμβαίνουν αυτά μέσα του καθημερινά, καθώς και τα υπόλοιπα όσα είπε ο Κύριος ότι θα δώσει και θα κάνει μαζί με αυτούς που τον πιστεύουν, πώς θα μπορούσε να αποκαλεί τον εαυτό του τέλειο πιστό; Εκείνον δε που νομίζει ότι αυτά αρμόζουν μόνο στους αποστόλους και στους αρχαίους πατέρες, και υποστηρίζει ότι εμείς δεν πρέπει να ελπίζουμε πως με τον αγώνα μας θα γίνουμε όμοιοι και ίσοι με εκείνους, ούτε να εξισώνουμε τα δικά μας με τα δικά τους και τα δικά τους με τα δικά μας, ποιος από αυτούς που έχουν τη γνώση του Θεού και συμπόνια δεν θα τον έκλαιγε μέσα από την ψυχή του;

Καλεί, λοιπόν, τους πάντες από ανατολών έως δυσμών, εννοώ τους Εβραίους και τους Έλληνες. Προγνώριζε δε, ως Θεός, όπως πολλές φορές αναφέραμε, την απείθεια των Εβραίων εξαιτίας της απιστίας τους και την επιστροφή των εθνών μέσω της πίστεως. Και προ των αιώνων προόρισε, ώστε όσοι πιστέψουν σε αυτόν και βαπτιστούν στο όνομά του, δηλαδή στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και φάνε το άχραντο σώμα του Υιού του και πιουν το τίμιο αίμα του, να δικαιωθούν από την αμαρτία, να ελευθερωθούν δηλαδή, να δοξαστούν και να γίνουν μέτοχοι της αιώνιας ζωής, όπως ακριβώς λέει ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και δεν έρχεται σε κρίση, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή». Ιδού, λοιπόν, αδελφέ, και προγνώστηκες από τον Θεό και προορίστηκες και κλήθηκες και δοξάστηκες και δικαιώθηκες και ανακλήθηκες στην αιώνια ζωή διά της πίστεως στον Χριστό και του αγίου βαπτίσματος. Και δεν εισήχθηκες σε αισθητό παράδεισο, όπως παλαιότερα ο Αδάμ, αλλά στον ουρανό και στα ουράνια αγαθά, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν».

Εγώ είμαι ο ζωντανός άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό· εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει αιώνια· και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου, την οποία θα δώσω για τη ζωή του κόσμου. Φιλονικούσαν λοιπόν οι Ιουδαίοι μεταξύ τους λέγοντας: Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του; Είπε λοιπόν σε αυτούς ο Ιησούς: Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα· διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό.» Άκουσες πώς η κοινωνία των θείων και αχράντων μυστηρίων είναι αιώνια ζωή και ότι εκείνους που έχουν την αιώνια ζωή λέει ο Κύριος πως θα αναστήσει κατά την έσχατη ημέρα, όχι βέβαια επειδή οι υπόλοιποι θα εγκαταλειφθούν στα μνήματα, αλλά επειδή όσοι έχουν τη ζωή θα αναστηθούν από τη ζωή σε αιώνια ζωή, ενώ οι υπόλοιποι θα αναστηθούν σε αιώνιο θάνατο κολάσεως. Και ότι αυτό είναι αληθινό, άκουσε τα εξής: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου και εγώ μέσα σε αυτόν.

Εάν λοιπόν αυτός είναι φως, και εμείς λέμε ότι όσοι τον ενδύονται δεν τον αισθάνονται, σε τι διαφέρουμε από τους νεκρούς; Εάν δε αυτός είναι η άμπελος, και εμείς τα κλήματα, εάν δεν γνωρίζουμε οπωσδήποτε την ένωσή μας με αυτόν, τυγχάνουμε άψυχοι και άκαρποι και ξερά ξύλα, ύλη για το άσβεστο πυρ. Εάν πάλι αυτοί που τρώγουν τη σάρκα του και πίνουν το αίμα του έχουν ζωή αιώνια, σύμφωνα με το θείο του λόγιο, και εμείς, ενώ τα τρώμε αυτά, δεν αισθανόμαστε να γίνεται μέσα μας τίποτα περισσότερο από την αισθητή τροφή, ούτε λαμβάνουμε εν επιγνώσει άλλη ζωή, τότε λοιπόν μεταλάβαμε μόνο απλό άρτο, και όχι Θεό. Διότι, εφόσον ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, και η αγία σάρκα του δεν είναι μόνο σάρκα, αλλά σάρκα και Θεός αχωρίστως και ασυγχύτως, είναι μεν ορατός ως προς τη σάρκα, δηλαδή στον άρτο, στους αισθητούς οφθαλμούς, αλλά αόρατος ως προς τη θεότητα στους αισθητούς, ενώ καθοράται με τα μάτια της ψυχής. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν». Και δεν είπε ότι μένει σε αυτά και αυτά σε αυτόν, αλλά «σε εμένα», δηλαδή στη δόξα μου, στο φως μου, στη θεότητά μου. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· και εγώ μέσα σε εσάς και εσείς μέσα σε εμένα». Εάν λοιπόν νομίζουμε ότι όλα αυτά γίνονται μέσα μας χωρίς να το γνωρίζουμε και χωρίς να το αισθανόμαστε, ποιος άραγε θα μπορούσε να θρηνήσει επάξια την αναισθησία μας; Όντως, κανείς.

«Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του; Είπε, λοιπόν, σε αυτούς ο Ιησούς: Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου, και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια· και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό.» Οι Ιουδαίοι, ακούγοντας για τη βρώση της σάρκας του Κυρίου, δείχνουν απιστία. Γι' αυτό και ξεστομίζουν τη λέξη της απιστίας, το «Πώς;». Διότι όταν οι λογισμοί της απιστίας εισέλθουν στην ψυχή, τότε εισέρχεται μαζί τους και το «Πώς;». Γι' αυτό και ο Ίδιος, θέλοντας να δείξει ότι αυτό δεν είναι αδύνατο, αλλά απεναντίας εξαιρετικά αναγκαίο, και ότι αλλιώς δεν είναι δυνατόν να έχει κανείς ζωή, λέει: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα μου», και τα εξής. Έτσι και ο Νικόδημος από απιστία έλεγε: «Πώς μπορεί ο άνθρωπος να εισέλθει στην κοιλιά της μητέρας του;». Πρέπει, λοιπόν, εμείς, ακούγοντας ότι εάν δεν φάμε τη σάρκα του Υιού δεν έχουμε ζωή, να προσερχόμαστε στη μετάληψη των θείων μυστηρίων με ακλόνητη πίστη, και να μην αναζητούμε το «Πώς;».