Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:55

Και φαίνεται ότι ολόκληρος ο λόγος περί θυσιών και ολοκαυτωμάτων εμπεριέχεται στον λόγο περί ελέους και αγάπης, επειδή και ολόκληρος ο νόμος ανακεφαλαιώνεται στο «Αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν». Και το ζήτημα περί των εορτών θα υπαχθεί στο ίδιο είδος ερμηνείας, ώστε και το Πάσχα να μην το εορτάζουμε με ζύμη κακίας και πονηρίας, αλλά με άζυμα ειλικρίνειας και αλήθειας —καθώς θυσιάζεται προς το εσπέρας, δηλαδή κατά τη συντέλεια του αιώνος, το αληθινό πρόβατο, ο Χριστός, του οποίου η σάρκα είναι αληθώς τροφή—, και να κατοικούμε σε σκηνές όχι για έναν καθορισμένο αριθμό ημερών, αλλά καθ' όλο τον χρόνο της επίγειας παροικίας μας, αναμένοντας την αληθινή πατρίδα, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός, και να εορτάζουμε την Πεντηκοστή με τη συμπλήρωση επτά εβδομάδων, δηλαδή, σαν να βρισκόμαστε στην έσχατη ημέρα, έχοντας πλέον απαρνηθεί τον παρόντα βίο.

Όπως η Ρεβέκκα, που από φιλοξενία αντλούσε νερό και ενδυναμωνόταν μέσω της αρετής· η Δεββώρα, που στρατηγούσε· η Ιαήλ, που αρίστευε· η Άννα, που εισακουόταν· και η Ελισάβετ, που προφήτευε. Δεν έχουν πλέον ισχύ, ούτε οι άνδρες ούτε οι γυναίκες. Και η αιτία της αδυναμίας παρατίθεται: λόγω του ότι δεν υπάρχει σε αυτούς ισχύς άρτου και ισχύς ύδατος. Διότι, όπως ακριβώς τα σώματά μας ενδυναμώνονται με τις κατάλληλες τροφές, έτσι υπάρχει κάτι που τρέφει την ψυχή και της παρέχει την ευρωστία για τα καλά έργα. Τι είναι λοιπόν αυτό; Εκείνο που είπε ο Κύριος, ότι «Η σάρκα μου είναι αληθινή βρώση, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση». Σε όσους λοιπόν δεν υπάρχουν αυτά, δεν υπάρχει ισχύς άρτου και ισχύς ύδατος. Όπου δε οι τροφές είναι ασθενείς, εκεί είναι ανάγκη και οι τρεφόμενοι να είναι τέτοιοι.

Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός. Σε πολλά σημεία έχουμε παρατηρήσει ότι οι δυνάμεις της ψυχής λαμβάνουν την ίδια ονομασία με τα εξωτερικά μέλη του σώματος. Επειδή όμως ο Κύριός μας είναι ο αληθινός άρτος, και η σάρκα Του είναι αληθινή τροφή, είναι ανάγκη η τέρψη της ευφροσύνης του άρτου να γεννάται μέσα μας μέσω μιας νοητής γεύσης. Όπως ακριβώς η φύση του μελιού δεν μπορεί να παρασταθεί σε όσους δεν την γνωρίζουν με τα λόγια τόσο, όσο με την ίδια την αίσθηση της γεύσης, έτσι και η αγαθότητα του ουράνιου Λόγου δεν μπορεί να μεταδοθεί ξεκάθαρα μόνο με τις διδασκαλίες, εάν δεν μπορέσουμε, ερευνώντας βαθύτερα τα δόγματα της αλήθειας, να κατανοήσουμε με την προσωπική μας εμπειρία την αγαθότητα του Κυρίου. Είπε όμως «γευθείτε» και όχι «χορτάστε»· διότι τώρα γνωρίζουμε εν μέρει, και βλέπουμε την αλήθεια μέσα από καθρέφτη και σαν αίνιγμα· θα έρθει όμως κάποτε η ώρα που ο τωρινός αρραβώνας και αυτή η πρόγευση της χάριτος θα καταλήξουν για εμάς στην τελειότητα της απόλαυσης.

Είναι ανάγκη, λοιπόν, να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Και το πώς θα γίνει αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Η δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και πάλι: «Αμήν, αμήν σας λέω». Προς βεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη πληροφορία όσων άκουγαν, παραθέτοντας αυτό για δεύτερη φορά, λέει ότι: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναπαύσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα και εγώ σε αυτόν». Και λίγο πιο κάτω έχει γραφεί: «Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές του, αφού άκουσαν τον λόγο, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος. Ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές του γογγύζουν για αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα;»

Είναι λοιπόν ανάγκη να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας κάποτε: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού.» Και το πώς γίνεται αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.» Και πάλι, προσθέτοντας το «Αμήν» για δεύτερη φορά προς επιβεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη βεβαιότητα αυτών που ακούνε, λέει: «Αμήν αμήν σας λέω, ότι εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, και εγώ μέσα του.» Και μετά από λίγο είναι γραμμένο: «Πολλοί λοιπόν, αφού άκουσαν τον λόγο των μαθητών του, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Κύριος μέσα του ότι γογγύζουν γι’ αυτό οι μαθητές του, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα.»

Ο Παύλος λέει «ο Ιησούς έγινε αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας, όντας πιστός σε εκείνον που τον έκανε, πρόσφερε τον εαυτό του θυσία υπέρ του εαυτού του όπως και υπέρ του λαού· γι' αυτό καθίσταται αρχιερέας στα προς τον Θεό.» ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ο Παύλος λέει: «Ο Χριστός, αφού προσφέρθηκε μία φορά για να σηκώσει τις αμαρτίες πολλών, θα εμφανιστεί για δεύτερη φορά χωρίς αμαρτία.» Και πάλι: «Αμαρτία δεν έκανε, και δόλος δεν υπήρξε στο στόμα του·» και ιδού αυτός προσφέρει τον εαυτό του υπέρ ημών· δες λοιπόν ότι δεν πρόσφερε τον εαυτό του υπέρ του εαυτού του, αλλά υπέρ του λαού. ΝΕΣΤΟΡΙΟΣ: Αφού ο ίδιος λέει: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου, και πίνει το αίμα μου, θα ζήσει δι' εμού, όπως και εγώ ζω διά τον Πατέρα που με απέστειλε.» Τι λοιπόν τρως, αιρετικέ; Τη θεότητα ή την ανθρωπότητα;

Αντί δε να πει ότι το δικό Του σώμα θα αναστήσει αυτόν, δηλαδή αυτόν που τρώει, έθεσε τη λέξη «Εγώ», διότι δεν είναι κάτι άλλο από τη δική Του σάρκα· και όχι βέβαια κατά τη φύση, διότι δεν επιδέχεται καθόλου τον διαχωρισμό σε δυάδα υιών μετά την ένωση. Εγώ λοιπόν, λέει, που βρίσκομαι μέσα του, προφανώς μέσω της δικής μου σάρκας, θα αναστήσω αυτόν που τρώει κατά την έσχατη ημέρα. Διότι ήταν πραγματικά αδύνατο να μην νικήσει οπωσδήποτε τη φθορά και να μην επικρατήσει του θανάτου Εκείνος που είναι από τη φύση Του ζωή. Γι' αυτό, ακόμη και αν το ανθρώπινο σώμα εξαναγκάζεται στη φθορά από τον θάνατο που του επιτέθηκε εξαιτίας της παράβασης, επειδή όμως ο Χριστός γίνεται ένα με εμάς μέσω της δικής Του σάρκας, θα αναστηθούμε οπωσδήποτε· διότι είναι απίθανο, ή μάλλον και αδύνατο, η ζωή να μη ζωοποιεί αυτούς μέσα στους οποίους θα βρεθεί. Διότι, όπως αν κάποιος έπαιρνε έναν σπινθήρα και τον έχωνε μέσα σε πολλά άχυρα, για να διατηρήσει σώο το σπέρμα της φωτιάς· έτσι και μέσα μας ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μέσω της δικής Του σάρκας, εναποκρύπτει τη ζωή, και ενθέτει την αθανασία σαν ένα είδος σπέρματος, το οποίο εξαφανίζει όλη τη φθορά που υπάρχει μέσα μας. <Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό.> Αντιδιαστέλλει και πάλι τη μυστική ευλογία με τη χορηγία του μάννα, και τη γεύση του ποτηρίου με τα νάματα από τα σπλάχνα της πέτρας. Αυτό δε που έχει ήδη προαναφέρει με άλλα λόγια, το λέει πάλι εδώ, αναπτύσσοντας με πολλούς τρόπους την ίδια διδασκαλία.

Εκεί εξέρχεται νερό από την πέτρα· εδώ πηγάζει αίμα και νερό από τη ζωοποιό πλευρά. Εκείνοι δέχθηκαν από τον ουρανό κρέας ορτυκιών· εμείς όμως δεχόμαστε από τα ύψη την περιστερά του Πνεύματος. Εκείνοι έφαγαν πρόσκαιρο μάννα και πέθαναν· εμείς τρώμε άρτο για την αιώνια ζωή.

Έπειτα προσθέτει: «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής» και πάλι: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό» και ξανά: «και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι το σώμα μου». Και πάλι προσθέτει: «αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα σε αυτόν». Ενώ εκείνος ανέπτυσσε αυτά και τα παρόμοια με πιο μυστηριώδη τρόπο, κάποιοι από τους μαθητές του είπαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;» Προς αυτούς αποκρίθηκε ο Σωτήρας λέγοντας: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή».

Εκείνοι, λοιπόν, που είναι προσκολλημένοι στα άστατα πράγματα δεν επιθυμούν εκείνα που παραμένουν πάντοτε σταθερά. Φαίνεται, λοιπόν, σαν να στέκεται ο Εκκλησιαστής σε κάποια υψηλή σκοπιά και να βροντοφωνάζει προς την ανθρώπινη φύση, με όσα λέγει: «Καιρός του να αγαπήσει κανείς και καιρός του να μισήσει», διότι άλλα είναι τα όντως αγαθά, τα οποία και τα ίδια είναι καλά και κάνουν τέτοιους και αυτούς που μετέχουν σε αυτά. Διότι, όποιας φύσεως και αν είναι εκείνο στο οποίο μετέχει κανείς, κατ' ανάγκην προς αυτό μεταβάλλεται και εκείνος που συμμετέχει. Για παράδειγμα, γίνεται εύοσμο το στόμα εκείνου που λαμβάνει διά του στόματος κάποιο από τα ευωδιαστά αρώματα, και αντίθετα γίνεται δυσώδες αυτού που μασάει σκόρδα ή κάποιο άλλο από τα πιο δύσοσμα πράγματα. Επομένως, επειδή κάθε ρύπος της αμαρτίας είναι δυσώδης, ενώ αντίθετα η αρετή είναι ευωδία Χριστού, και επειδή η αγαπητική σχέση φυσιολογικά απεργάζεται την πλήρη ανάμειξη με το αγαπώμενο, ό,τι επιλέξουμε μέσω της αγάπης, αυτό και γινόμαστε: είτε ευωδία Χριστού είτε δυσωδία. Διότι εκείνος που αγάπησε το καλό θα γίνει και ο ίδιος καλός, καθώς η αγαθότητα εκείνου που εισήλθε μέσα του μεταπλάθει προς τη δική της φύση εκείνον που τη δέχθηκε. Για τον λόγο αυτόν, ο Αεί Ων προσφέρει τον εαυτό Του σε εμάς ως τροφή, ώστε, λαμβάνοντάς Τον μέσα μας, να γίνουμε εκείνο ακριβώς που είναι Αυτός· διότι λέγει: «Η σάρκα μου είναι αληθώς βρώση, και το αίμα μου είναι αληθώς πόση». Αυτός, λοιπόν, που αγαπά αυτήν τη σάρκα δεν θα είναι φιλόσαρκος, και εκείνος που έχει συνδεθεί με αυτό το αίμα θα παραμείνει καθαρός από το αισθητό αίμα.

Πρέπει δε, μέσα από όσα ειπώθηκαν, να κατανοήσουμε τη δύναμη του Λόγου, μέσω του οποίου τρέφεται η ψυχή, δεχόμενη την προερχόμενη από αυτόν χάρη ανάλογα με την ανάγκη της, σύμφωνα με το αίνιγμα του προφήτη, ο οποίος με τον τόπο χλόης και το ύδωρ αναπαύσεως υποδηλώνει την παρηγοριά που προέρχεται από τον Λόγο προς τους κοπιασμένους. Εάν δε κάποιος, αποβλέποντας στο μυστήριο, υποστήριζε ότι ο Κύριος κυρίως ονομάζεται πνευματική τροφή και πόση, ούτε αυτό είναι ξένο προς την κύρια σημασία του· διότι πράγματι η σάρκα Του είναι αληθινή τροφή και το αίμα Του είναι αληθινή πόση. Αλλά, σύμφωνα με την προαναφερθείσα έννοια, η μετοχή στον Λόγο είναι ελεύθερη σε όλους, ο οποίος γίνεται τροφή και πόση που προσφέρεται και λαμβάνεται αδιακρίτως από όσους τον επιζητούν· ενώ σύμφωνα με την άλλη έννοια, η μετοχή σε τέτοιου είδους τροφή και πόση δεν είναι πλέον ανεξέταστη και αδιάκριτη, καθόσον ο Απόστολος προσδιόρισε ακριβώς το εξής: «Ας δοκιμάζει δε ο καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει κρίμα για τον εαυτό του».

Εμείς όμως, έχοντας διδαχθεί από την αγία φωνή ότι, αν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν από νερό και Πνεύμα, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού, και ότι «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, αυτός θα ζήσει στον αιώνα», έχουμε πειστεί ότι με την ομολογία των θείων ονομάτων, εννοώ του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, επικυρώνεται το μυστήριο της ευσέβειας και ότι με τη συμμετοχή στα μυστικά έθη και σύμβολα εδραιώνεται η σωτηρία. Αντιθέτως, τα δόγματα έχουν συχνά εξεταστεί με επιμέλεια και από όσους βρίσκονται έξω από το μυστήριο, και μπορεί κανείς να ακούσει πολλούς να προβάλλουν το δικό μας δόγμα ως αφορμή για ρητορική άμιλλα, και βλέπουμε μερικούς από αυτούς πολλές φορές να προσεγγίζουν την αλήθεια και όμως να παραμένουν εξίσου αποξενωμένοι από την πίστη. Επειδή, λοιπόν, αυτός από τη μια καταφρονεί τα σεπτά ονόματα, μέσω των οποίων η δύναμη της θειοτέρας γέννησης χορηγεί τη χάρη σε εκείνους που την αναζητούν διά της πίστεως, και από την άλλη περιφρονεί τη συμμετοχή στα μυστικά σύμβολα και έθη, στα οποία έχει τη δύναμή του ο Χριστιανισμός, ας πούμε τα λόγια του προφήτη παραφράζοντάς τα ελαφρώς, προς όσους δίνουν ακρόαση στην απάτη: «Έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Γιατί αγαπάτε την απώλεια και αναζητάτε το ψέμα;» Πώς δεν βλέπετε ότι ο διώκτης της πίστεως παρακινεί σε παράβαση του Χριστιανισμού εκείνους που πείθονται στα λόγια του;

«Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό». Τι είναι αυτό που λέει; Ή θέλει να πει το εξής, ότι δηλαδή αληθινή τροφή είναι αυτή που σώζει την ψυχή· ή θέλει να τους δώσει βεβαιότητα για όσα ειπώθηκαν, ώστε να μη νομίσουν ότι τα λόγια του είναι αίνιγμα και παραβολή, αλλά να γνωρίζουν ότι οπωσδήποτε πρέπει να φάνε το σώμα του. Έπειτα λέει: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου, μένει σε εμένα». Και το έλεγε αυτό για να δηλώσει ότι ενώνεται και αναμειγνύεται στενά μαζί του. Το επόμενο όμως χωρίο φαίνεται να είναι κάπως ασυνάρτητο, αν δεν εξετάσουμε το βαθύτερο νόημά του.

Ο άρτος και ο οίνος δεν είναι τύπος του σώματος και του αίματος του Χριστού —μη γένοιτο—, αλλά το ίδιο το σώμα του Κυρίου τεθεωμένο, καθώς ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Αυτό είναι», όχι τύπος του σώματος, αλλά «το σώμα», και όχι τύπος του αίματος, αλλά «το αίμα», και πριν από αυτό στους Ιουδαίους, ότι, «εάν δεν φάγετε τη σάρκα του Υιού του Ανθρώπου, δεν έχετε ζωή αιώνια. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή βρώση, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση», και πάλι: «Εκείνος που με τρώγει θα ζήσει».

«Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό· εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα, και εγώ σε αυτόν. Όπως με απέστειλε ο ζωντανός Πατέρας, και εγώ ζω εξαιτίας του Πατέρα, έτσι και εκείνος που με τρώει, θα ζήσει και εκείνος εξαιτίας μου. Αυτός είναι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό. Όχι όπως έφαγαν το μάννα και πέθαναν· εκείνος που τρώει αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα». «Δεν μπορείτε να πίνετε το ποτήρι του Κυρίου και το ποτήρι των δαιμόνων. Δεν μπορείτε να μετέχετε στο τραπέζι του Κυρίου και στο τραπέζι των δαιμόνων. Μήπως προκαλούμε τη ζηλοτυπία του Κυρίου; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;» «Διότι εγώ παρέλαβα από τον Κύριο εκείνο το οποίο και σας παρέδωσα, ότι ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν, πήρε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε, και είπε: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κόβεται για εσάς. Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου».

Και πώς βλέπουμε, λέει, ότι πεινούν και διψούν πολλοί από εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν; Διότι ο Δεσπότης δεν υπονόησε τη σωματική πείνα και δίψα· γιατί δεν είπε: Εγώ είμαι ο άρτος ο θρεπτικός, αλλά «ο άρτος της ζωής», δηλαδή της αιώνιας, και «εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Διότι ο άρτος που γίνεται από σιτάρι κάνει μόνο το σώμα να ζει, ενώ εγώ, που είμαι εκ φύσεως αληθινά άρτος ζωής, γίνομαι πρόξενος αιώνιας ζωής σε εκείνους που με τρώνε με πίστη και αξίως· «διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή και το αίμα μου είναι αληθινή πόση», όχι ψεύτικη και ρευστή και φθαρτή, όπως οι τροφές και οι πόσεις που παρέρχονται, αλλά αληθινή τροφή και πόση έχει καταστεί η δική μου σάρκα και το δικό μου αίμα, και «εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα σε εμένα, και εγώ μέσα σε αυτόν»· διότι δεν είμαι απλώς άρτος και οίνος, ώστε να θρέψω μόνο το σώμα και να αποχωριστώ από αυτό, αλλά είμαι ο άρτος της ζωής, δηλαδή της ζωής του αιώνιου Πατέρα, και «εκείνος που τρώει τη σάρκα μου» όπως πρέπει, επάξια, «και πίνει το αίμα μου μένει μέσα σε εμένα, και εγώ μέσα σε αυτόν».

Το αισθητό ύδωρ και ο άρτος τρέφουν με τρόπο αισθητό, δεν παρέχουν όμως την αιώνια ζωή. Ο Χριστός όμως λέγει: εκείνος που με τρώγει, δηλαδή αξίως, θα ζήσει εξαιτίας μου, διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση. Διότι έτσι, Κύριε, και εμείς προσερχόμενοι και πιστεύοντας ομολογούμε. Εκείνος δε ο οποίος, από ντροπή προς τους ανθρώπους, μετέχει στο κυριακό σώμα αναξίως, ας ακούσει τον Παύλο να λέγει ότι μετέχει προς καταδίκη του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου, και για τον λόγο αυτόν υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και πεθαίνουν αρκετοί, δηλαδή ασθενούν και πεθαίνουν πολλοί, εξαιτίας του ότι μεταλαμβάνουν αναξίως και δεν διακρίνουν το σώμα του Κυρίου.

Ελάτε λοιπόν, αγαπητοί, ώστε μέσω του προαναφερθέντος ηλίου και αστέρα, που ανέτειλε γεμάτος φως από το παρθενικό στερέωμα, να φωτιστούμε ένθεα με «φως για αποκάλυψη» θεοπρεπών θεαμάτων και με «δόξα» για σωτηρία. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας, αδελφοί, με φιλοπονία, όπως οι γεωργοί τα χωράφια τους, και ας οργώσουμε για τους εαυτούς μας νέα οργώματα, δηλαδή ένθεες πράξεις, και ας σπείρουμε δικαιοσύνη ως γεωργοί που σπέρνουν σιτάρι, ώστε να κατέβει σε εμάς από ψηλά βροχή άφεσης αμαρτιών και έλλαμψης και θεωρίας, και αφού ποτίσει την άνυδρη καρδιά μας να γεννήσει και να βλαστήσει χλόη για ζωή, και να χαρούμε από αυτό και να τραφούμε άφθαρτα και να ζήσουμε τέτοια ζωή, σαν κι αυτήν που έζησαν οι εραστές της ζωής. Ας θρέψουμε τις καρδιές μας όχι μόνο με ρευστή τροφή, αλλά και με τροφή άφθαρτη και όντως αληθινή, δηλαδή από τον άρτο της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό, από τον σιτευτό μόσχο που θυσιάστηκε για όλους μας, από τον αμνό του Θεού που σηκώνει τις αμαρτίες του κόσμου. Αν λοιπόν κάποιος τρέφεται από τον προαναφερθέντα άρτο και τον μόσχο και τον αμνό, θρέφει τον εαυτό του με την όντως αληθινή τροφή· διότι «Η σάρκα μου», λέει, «είναι αληθινή τροφή και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει σε εμένα, και εγώ σε αυτόν».

Εγώ είμαι ο ζωντανός άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό· εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει αιώνια· και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου, την οποία θα δώσω για τη ζωή του κόσμου. Φιλονικούσαν λοιπόν οι Ιουδαίοι μεταξύ τους λέγοντας: Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του; Είπε λοιπόν σε αυτούς ο Ιησούς: Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα· διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό.» Άκουσες πώς η κοινωνία των θείων και αχράντων μυστηρίων είναι αιώνια ζωή και ότι εκείνους που έχουν την αιώνια ζωή λέει ο Κύριος πως θα αναστήσει κατά την έσχατη ημέρα, όχι βέβαια επειδή οι υπόλοιποι θα εγκαταλειφθούν στα μνήματα, αλλά επειδή όσοι έχουν τη ζωή θα αναστηθούν από τη ζωή σε αιώνια ζωή, ενώ οι υπόλοιποι θα αναστηθούν σε αιώνιο θάνατο κολάσεως. Και ότι αυτό είναι αληθινό, άκουσε τα εξής: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου και εγώ μέσα σε αυτόν.

«Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του; Είπε, λοιπόν, σε αυτούς ο Ιησούς: Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου, και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια· και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό.» Οι Ιουδαίοι, ακούγοντας για τη βρώση της σάρκας του Κυρίου, δείχνουν απιστία. Γι' αυτό και ξεστομίζουν τη λέξη της απιστίας, το «Πώς;». Διότι όταν οι λογισμοί της απιστίας εισέλθουν στην ψυχή, τότε εισέρχεται μαζί τους και το «Πώς;». Γι' αυτό και ο Ίδιος, θέλοντας να δείξει ότι αυτό δεν είναι αδύνατο, αλλά απεναντίας εξαιρετικά αναγκαίο, και ότι αλλιώς δεν είναι δυνατόν να έχει κανείς ζωή, λέει: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα μου», και τα εξής. Έτσι και ο Νικόδημος από απιστία έλεγε: «Πώς μπορεί ο άνθρωπος να εισέλθει στην κοιλιά της μητέρας του;». Πρέπει, λοιπόν, εμείς, ακούγοντας ότι εάν δεν φάμε τη σάρκα του Υιού δεν έχουμε ζωή, να προσερχόμαστε στη μετάληψη των θείων μυστηρίων με ακλόνητη πίστη, και να μην αναζητούμε το «Πώς;».