Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:60

Και γενικά τα πάντα ήταν γεμάτα χαρά με την έλευση της παρουσίας του Κυρίου. Όπου και αν βάδιζε, εξαιτίας των μυριάδων των πληθών που συμπορεύονταν μαζί του, φαινόταν σαν καλλιστέφανη άμπελος, καθώς όλοι ήταν ενωμένοι μαζί του από τον πόθο τους για αυτόν. Όταν όμως άρχισαν χειμωνιάτικοι άνεμοι να φυσούν ορμητικά από τις βουνοκορφές για τη δοκιμασία των πληθών που τον ακολουθούσαν, σαν φύλλα που μαραίνονται μαζικά, έπεφταν όχι λίγοι από τη ζωοπάροχο άμπελο από την οποία κρατιούνταν. Έτσι, άλλοι μεν, από τον φόβο των αρχιερέων, για να μην γίνουν αποσυνάγωγοι, απαρνούνταν την ίδια τους τη ζωή, όπως ακριβώς βλέπουμε να συμβαίνουν τα ίδια πράγματα και σήμερα. Διότι, όπως οι τότε, έτσι και οι σημερινοί άνθρωποι της υποκρισίας αγάπησαν και προτίμησαν τη δόξα των διωκτών της Εκκλησίας περισσότερο από τη δόξα του Θεού. Άλλοι δε, μη μπορώντας να κατανοήσουν τα θεία και πνευματικά λόγια του Κυρίου, στράφηκαν προς τα πίσω, προσάπτοντας κατηγορία και ψόγο στον Ευεργέτη και λέγοντας: «Ποιος μπορεί να τον ακούει;». Αυτό ακριβώς πράττουν και στην εποχή μας όσοι δεν επιθυμούν να συμπορευθούν με την αλήθεια, εξαιτίας του ότι την πίστη ακολουθούν θλίψεις και πειρασμοί. Διότι λένε: «Ποιος μπορεί να τηρήσει την παράδοση των εντολών του Κυρίου και της πίστεως;».

Όπως ακριβώς και στο Ευαγγέλιο οι Ιουδαίοι, μη μπορώντας να ανεχθούν τις διδαχές του Κυρίου, έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Σκληρή είναι για τον πόρνο η σωφροσύνη, σκληρή για τον μέθυσο η εγκράτεια· σκληρό για τον λοίδορο το να ευλογεί· και γενικά σε κάθε τράχηλο που επιθυμεί την ασυδοσία, σκληρός φαίνεται ο ζυγός του νόμου. Γι' αυτό πολλοί (είναι αυτοί που πορεύονται προς την απώλεια, εξαιτίας του ομαλού και πλατιού της οδού), ενώ λίγοι είναι εκείνοι που οδεύουν προς τη βασιλεία, μη μπορώντας να αντέξουν το τραχύ και κοπιαστικό του κατ' αρετήν βίου. Διότι η μεν κακία δελεάζει με την ομαλότητα της ηδονής, ενώ η αρετή καθιστά τραχύ, με σκληραγωγίες και πόνους, τον βίο εκείνων που αγωνίζονται: «Εξαιτίας των λόγων των χειλέων σου, εγώ φύλαξα οδούς σκληρές». Και «σκληρές οδούς» ονομάζει τις Εντολές που μας έχουν δοθεί για τον καταρτισμό των ψυχών μας.

Αλλά ακόμη και αν υποθέσουμε ότι κάποιος καταφέρνει να διορθώσει τον δικό του βίο, δεν θα αποφύγει το έγκλημα της εγκατάλειψης του Χριστού, όπως ακριβώς και οι μαθητές που αναφέρονται στο Ευαγγέλιο, για τους οποίους λέγει ο θείος ευαγγελιστής: «Πολλοί από τους μαθητές επέστρεψαν πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον με τον Ιησού, λέγοντας: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Διότι γι' αυτόν τον λόγο και ο φιλάνθρωπος Θεός, μεριμνώντας για τη δική μας σωτηρία, διαίρεσε τον τρόπο ζωής των ανθρώπων σε δύο βίους, εννοώ τη συζυγία και την παρθενία, ώστε εκείνος που δεν μπορεί να υπομείνει τον άθλο της παρθενίας να προχωρήσει σε συνοίκηση με γυναίκα, έχοντας όμως επίγνωση τούτου: ότι θα του ζητηθεί λόγος για τη σωφροσύνη και τον αγιασμό, καθώς και για την ομοίωσή του με τους αγίους που έζησαν μέσα στη συζυγία και την τεκνοτροφία.

Εγώ γνωρίζω ότι οι θείες Γραφές αποτρέπουν ακόμη και εκείνες που από συνήθεια το πράττουν αυτό, ώστε να μην επιτελούν πλέον τις ειδωλόμορφες εξομοιώσεις. Αυτό ειπώθηκε με παρρησία, αλλά δεν είναι καθόλου ανάλογο της βαρύτητας των πραττομένων. Αλλά θα πει κάποιος: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Και αυτό το υποκριτικό και απεχθέστατο γένος το είπε κάποτε προς τον Σωτήρα· αλλά γνωρίζετε άπαντες ποια απόκριση τους έδωσε.

Είναι ανάγκη, λοιπόν, να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Και το πώς θα γίνει αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Η δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και πάλι: «Αμήν, αμήν σας λέω». Προς βεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη πληροφορία όσων άκουγαν, παραθέτοντας αυτό για δεύτερη φορά, λέει ότι: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναπαύσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα και εγώ σε αυτόν». Και λίγο πιο κάτω έχει γραφεί: «Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές του, αφού άκουσαν τον λόγο, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος. Ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές του γογγύζουν για αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα;»

Είναι λοιπόν ανάγκη να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας κάποτε: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού.» Και το πώς γίνεται αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.» Και πάλι, προσθέτοντας το «Αμήν» για δεύτερη φορά προς επιβεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη βεβαιότητα αυτών που ακούνε, λέει: «Αμήν αμήν σας λέω, ότι εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, και εγώ μέσα του.» Και μετά από λίγο είναι γραμμένο: «Πολλοί λοιπόν, αφού άκουσαν τον λόγο των μαθητών του, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Κύριος μέσα του ότι γογγύζουν γι’ αυτό οι μαθητές του, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα.»

Προσθέτει δε ότι αυτά τα μίλησε ο Χριστός στην Καπερναούμ, ώστε να φαίνεται ότι τα θυμάται με ακρίβεια. Διότι αυτός που γνωρίζει και τον τόπο και το χωριό, πώς θα μπορούσε να κάνει λάθος στην εξήγηση όσων διδάχθηκαν; <Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές του, όταν άκουσαν, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Ο δε Ιησούς, γνωρίζοντας μέσα του ότι οι μαθητές του γογγύζουν γι' αυτό, τους είπε:> Αυτό είναι συνήθεια των ανόητων· διότι πάντοτε κατηγορούν τα πιο λεπτά νοήματα των διδασκαλιών, και διασύρουν με αμάθεια τη θεωρία που είναι πιο υψηλή για τα μέτρα τους, επειδή οι ίδιοι δεν την κατανοούν· αν και θα έπρεπε μάλλον να βιάζονται να μάθουν, και να αγαπούν να εμβαθύνουν μαζί με όσα λέγονται, και όχι, αντίθετα, να επαναστατούν ενάντια σε τόσο σοφούς λόγους, και να αποκαλούν σκληρό αυτό που πρέπει να θαυμάζεται. Διότι παθαίνουν κάτι τέτοιο, σαν αυτό που θα έβλεπε κανείς να υπομένουν όσοι έχουν στερηθεί τα δόντια τους. Εκείνοι, δηλαδή, καταφεύγοντας σε πιο μαλακές τροφές, συχνά περιφρονούν τα πιο ωφέλιμα φαγητά, και μερικές φορές κακολογούν το καλύτερο, μη ομολογώντας την ασθένεια εξαιτίας της οποίας αναγκάζονται να το αποφύγουν. Έτσι και όσοι έχουν μεγαλώσει με την αμάθεια και υστερούν σε ορθή κρίση, φρίττουν απέναντι στη γνώση, την οποία θα έπρεπε να κυνηγούν με πολλούς κόπους και να την κατακτούν μάλλον με έντονη σπουδή.

Ο πνευματικός άνθρωπος, λοιπόν, θα εντρυφήσει στα λόγια του Σωτήρα μας, και μάλιστα θα αναφωνήσει δικαίως: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου· πιο γλυκά από μέλι και κηρήθρα στο στόμα μου». Ο δε ψυχικός Ιουδαίος, θεωρώντας ασύνετα ότι το πνευματικό μυστήριο είναι μωρία, και ενώ προτρέπεται μέσα από τα ρήματα του Σωτήρα να ανέλθει στη σύνεση που αρμόζει στον άνθρωπο, καταπίπτει πάντοτε στη γνώριμη σε αυτόν μωρία, ονομάζοντας το πονηρό καλό και το καλό πονηρό, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Ακολουθεί τα πατρικά του ήθη, και μιμούμενος την αμάθεια των προγόνων του, θα ελεγχθεί και σε αυτά. Διότι εκείνοι, ενώ τους χορηγούνταν το μάννα από τον Θεό και μετείχαν στην άνωθεν ευλογία, κατρακυλούσαν στη συνηθισμένη τους χυδαιότητα και αναζητούσαν τις δυσωδίες της Αιγύπτου, επιθυμώντας να δουν κρεμμύδια, πράσα και λέβητες με κρέατα. Ομοίως και τούτοι, ενώ καλούνται να δεχθούν τη ζωοποιό χάρη του Πνεύματος και διδάσκονται να τρέφονται με τον αληθινό άρτο που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα, παρεκκλίνουν προς τη δική τους πλάνη, όντας «μάλλον φιλήδονοι παρά φιλόθεοι». Και όπως οι πρόγονοί τους κατηγορούσαν ακόμη και την ίδια την τροφή του μάννα, τολμώντας να λένε: «Η ψυχή μας ξεράθηκε» εξαιτίας αυτού του μάννα, έτσι και αυτοί πάλι απορρίπτουν τον αληθινό άρτο, μη ντρεπόμενοι να πουν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος».

«Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ». Κάποιοι όμως θεωρούσαν δυσβάσταχτες με διαφορετικό τρόπο τις πορείες του, μέσω των οποίων μπορούσε κανείς να διαβεί εύκολα στην αιώνια ζωή. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός διασαφήνιζε ποια ακριβώς είναι η δύναμη της μυστικής ευλογίας, λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του Ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Εκείνοι όμως, ακούγοντας αυτούς τους τόσο σεπτούς λόγους, παραλογίζονταν και έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του;» Και ο Ευαγγελιστής το επιμαρτύρησε, λέγοντας ότι: «Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω, και δεν περπατούσαν πλέον μαζί του». Τότε ο Χριστός πρόσθεσε και στους ίδιους τους μαθητές, για την περίπτωση που θα επέλεγαν και αυτοί να τον εγκαταλείψουν, λέγοντας: «Μήπως θέλετε κι εσείς να φύγετε;» Απάντησε όμως ο θεσπέσιος Πέτρος, ανακράζοντας: «Κύριε, σε ποιον να πάμε; Έχεις ρήματα αιώνιας ζωής». Διότι αυτοί δεν εξέλαβαν τις πορείες του ως κόπο, αλλά ο λόγος ήταν γι' αυτούς γλυκύς και αληθινά άξιος να ακουστεί. Και αναφέρει ότι οι πορείες αυτές είναι αιώνιες.

Διότι στο έργο που ονομάζεται Μεγάλες Ερωτήσεις της Μαρίας (επειδή έχουν επινοήσει και Μικρές), ισχυρίζονται ότι αυτός της τα αποκάλυψε, αφού την παρέλαβε στο όρος, προσευχήθηκε, έβγαλε από την πλευρά του μια γυναίκα και άρχισε να συνουσιάζεται μαζί της, και έτσι τάχα, αφού έλαβε την ίδια του την απόρροια, της έδειξε ότι «έτσι πρέπει να κάνουμε, για να ζήσουμε». Και όταν η Μαρία ταράχθηκε και έπεσε χάμω, αυτός, αφού την σήκωσε πάλι, της είπε: «Γιατί δίστασας, ολιγόπιστη;». Και ισχυρίζονται ότι αυτό είναι το αναφερόμενο στο Ευαγγέλιο: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε τα επουράνια;». Καθώς και το: «Όταν δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν πρότερα», δηλαδή την απόρροια να λαμβάνεται πίσω εκεί από όπου και βγήκε. Και σχετικά με το χωρίο «Εάν δεν φάτε τη σάρκα μου και δεν πιείτε το αίμα μου», οπότε οι μαθητές ταράχθηκαν και είπαν «Ποιος μπορεί να το ακούει αυτό;», ισχυρίζονται ότι ο λόγος γινόταν για την αισχρότητα. Γι' αυτό και ταράχθηκαν και έκαναν πίσω· διότι, λέει, δεν ήταν ακόμη στερεωμένοι στο πλήρωμα. Και το χωρίο όπου ο Δαβίδ λέει «Θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο παρά τις διεξόδους των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στον καιρό του», λέει πως αναφέρεται στην αισχρότητα του άνδρα. «

Έπειτα προσθέτει: «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής» και πάλι: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό» και ξανά: «και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι το σώμα μου». Και πάλι προσθέτει: «αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα σε αυτόν». Ενώ εκείνος ανέπτυσσε αυτά και τα παρόμοια με πιο μυστηριώδη τρόπο, κάποιοι από τους μαθητές του είπαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;» Προς αυτούς αποκρίθηκε ο Σωτήρας λέγοντας: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή».

Διότι υπάρχει, πράγματι υπάρχει ασθένεια της ακοής. Διότι, όπως ακριβώς το στομάχι, όταν είναι ασθενικό, δεν θα μπορούσε να δεχθεί υγιεινές και δυσκολοχώνευτες τροφές, έτσι και η ψυχή, όταν έχει διογκωθεί, φλεγμαίνει και έχει καταστεί άτονη και χαλαρή, δεν θα μπορούσε να δεχθεί τον πνευματικό λόγο. Άκουσε τους μαθητές που λένε: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Εάν όμως είναι ισχυρή και υγιής, όλα είναι πανεύκολα, όλα απλά, γίνεται υψηλότερη και ελαφρύτερη, ανυψώνεται περισσότερο και αίρεται στα ύψη.

«Και ο άρτος, εξάλλου, τον οποίο εγώ θα δώσω, είναι η σάρκα μου, την οποία εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου». Εύλογα θα μπορούσε κανείς εδώ, απορώντας, να διερωτηθεί ποια ήταν η καταλληλότητα της στιγμής για αυτά τα λόγια, τα οποία δεν οικοδομούσαν καθόλου ούτε χρησίμευαν σε κάτι, αλλά μάλλον κατέστρεφαν και εκείνα που είχαν ήδη οικοδομηθεί. Εξαιτίας αυτού, λέει το κείμενο, πολλοί από τους μαθητές του αποχώρησαν, λέγοντας: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος, ποιος μπορεί να τον ακούει;». Διότι θα ήταν δυνατόν αυτά να λεχθούν μόνο στους μαθητές, όπως ακριβώς έλεγε ο Ματθαίος, ότι δηλαδή «συνομιλούσε μαζί τους ιδιαιτέρως». Τι έχουμε, λοιπόν, να απαντήσουμε σε αυτό; Ότι και στην προκειμένη περίπτωση ήταν μεγάλη και η χρησιμότητα και η αναγκαιότητα τέτοιων λόγων. Επειδή, δηλαδή, εκείνοι επέμεναν ζητώντας μεν τροφή, αλλά σωματική, και, υπενθυμίζοντάς του την τροφή που είχε δοθεί στους προγόνους τους, εξυμνούσαν το μάννα, Εκείνος, για να αποδείξει ότι όλα εκείνα ήταν τύπος και σκιά, ενώ η παρούσα πραγματικότητα αποτελεί την αλήθεια των πραγμάτων, κάνει λόγο για πνευματική τροφή.

Τώρα όμως αναχωρούν. Διότι, αν τον θεωρούσαν προφήτη, όφειλαν να πιστέψουν στα λεγόμενά του. Επομένως, το σκάνδαλο προερχόταν από τη δική τους ανοησία, και όχι από τη δυσκολία κατανόησης των όσων ειπώθηκαν. Εσύ όμως παρατήρησε πώς λίγο-λίγο συνέδεσε τους μαθητές με τον εαυτό του· διότι αυτοί είναι που λένε: «Ρήματα ζωής έχεις· πού θα πάμε;». Εξάλλου, εδώ παρουσιάζει τον εαυτό του να δίνει, και όχι τον Πατέρα, λέγοντας: «Ο άρτος τον οποίο εγώ θα δώσω, είναι η σάρκα μου». Αλλά τα πλήθη δεν αντέδρασαν έτσι, παρά αντίθετα είπαν: «Σκληρός είναι ο λόγος αυτός». Γι' αυτό και αναχωρούν. Αν και η διδασκαλία δεν ήταν καθόλου ξένη, ούτε παράδοξη. Διότι ο Ιωάννης εξαρχής αυτό υπονόησε, όταν τον ονόμασε αμνό.

βʹ. Και για ποιο λόγο δίδασκε σε συναγωγή και στο ιερό; Αφενός μεν επειδή ήθελε να ελκύσει το πλήθος τους, αφετέρου δε επειδή επιθυμούσε να δείξει ότι δεν είναι αντίθετος προς τον Πατέρα. Πολλοί δε από τους μαθητές, όταν τον άκουσαν, έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος». Τι σημαίνει, «Σκληρός είναι»; Τραχύς, επίπονος, γεμάτος μόχθο. Και όμως, τίποτε τέτοιο δεν έλεγε· διότι δεν συζητούσε για τον τρόπο ζωής, αλλά για δόγματα, φέρνοντας διαρκώς στο προσκήνιο την πίστη προς τον εαυτό του. Τι σημαίνει λοιπόν το ότι, «Σκληρός είναι ο λόγος»; Μήπως επειδή υπόσχεται ζωή και ανάσταση; Επειδή είπε ότι έχει κατεβεί από τον ουρανό; Ή μήπως επειδή είναι αδύνατον να σωθεί εκείνος που δεν τρώει τη σάρκα του; Αυτά λοιπόν, πες μου, είναι σκληρά; Και ποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί κάτι τέτοιο; Τι σημαίνει, επομένως, «Σκληρός»; Δυσπαράδεκτος, τέτοιος που υπερβαίνει την αδυναμία τους και προκαλεί πολύ φόβο. Διότι νόμιζαν ότι έλεγε πράγματα ανώτερα από τη δική του αξία και υπερβολικά για αυτόν.

Γι' αυτό και έλεγαν: «Ποιος μπορεί να τον ακούει;», προβάλλοντας ίσως δικαιολογίες για τον εαυτό τους, επειδή επρόκειτο να αποσκιρτήσουν. Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές γογγύζουν γι' αυτό (διότι και αυτό αποτελούσε γνώρισμα της θεότητάς του, το να φέρνει στο φως τα απόκρυφα), λέει έπειτα: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Αν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;». Αυτό έπραξε και στην περίπτωση του Ναθαναήλ, λέγοντας: «Επειδή σου είπα ότι σε είδα κάτω από τη συκιά, πιστεύεις; Θα δεις μεγαλύτερα από αυτά»· αλλά και στην περίπτωση του Νικοδήμου, λέγοντας ότι: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό».

Και σήκωσαν πέτρες για να τις ρίξουν επάνω του. Και όταν εκτεινόταν σε μακρούς λόγους για τα μυστήρια, λέγοντας: «Και ο άρτος όμως, τον οποίο εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου, είναι η σάρκα μου», έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Και εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του επέστρεψαν πίσω και δεν τον ακολουθούσαν πλέον. Τι έπρεπε λοιπόν να κάνει; Πες μου· να επιμένει συνεχώς στα υψηλότερα διδάγματα, με αποτέλεσμα να αποδιώξει το θήραμα και να απομακρύνει τους πάντες από τη διδασκαλία; Αλλά αυτό δεν ήταν γνώρισμα της φιλανθρωπίας του Θεού. Διότι, και πάλι, όταν είπε: «Εκείνος που ακούει τον λόγο μου, δεν θα γευθεί θάνατο στον αιώνα», του έλεγαν: «Δεν λέγαμε εμείς σωστά ότι έχεις δαιμόνιο; Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες ότι ''εκείνος που ακούει τον λόγο μου δεν θα γευθεί θάνατο'';». Και τι το περίεργο αν το πλήθος είχε τέτοια διάθεση, από τη στιγμή που και οι ίδιοι οι άρχοντες είχαν αυτή τη γνώμη;

Έτσι και εσύ αγωνίσου να πράξεις και να διδάξεις· σε εκείνους δε που δεν θέλουν καθόλου να ακούν τα λόγια μου, λέγε, όπως είπα και εγώ προς εκείνους που έλεγαν τότε ότι «σκληρός είναι ο λόγος σου και ποιος μπορεί να τον ακούει;», και τους απάντησα: «αν δεν θέλετε έτσι, πηγαίνετε, και ας κάνει ο καθένας όπως βούλεται»· αφήνοντας τα πάντα στη δική τους εξουσία και προαίρεση να επιλέξουν τον θάνατο ή τη ζωή. Διότι κανείς δεν έγινε ποτέ καλός απροαίρετα, ούτε ο άπιστος και αυτός που δεν θέλει θα γίνει πιστός, ούτε ο φιλόκοσμος θα γίνει ποτέ φιλόθεος, ούτε χωρίς τη θέλησή του ο διεστραμμένος θα αλλάξει τη γνώμη του και θα γίνει απολύτως αγαθός· διότι κανείς δεν έγινε κακός εκ φύσεως, αλλά από πρόθεση. Έτσι και πάλι, από κακός και πονηρός, με την πρόθεση και τη βούλησή του, θα γίνει καλός και αγαθός, εάν το θέλει, ενώ αν δεν το θέλει σε καμία περίπτωση δεν θα γίνει αυτό. Κανείς που δεν το θέλει δεν κατόρθωσε την αρετή στον κόσμο, κανείς που δεν το θέλει δεν σώζεται· περισσότερα από αυτά μην αναζητάς. Φρόντισε να σώσεις τον εαυτό σου και αυτούς που σε ακούν, εάν βέβαια βρεις πάνω στη γη άνθρωπο που να έχει ώτα για να ακούει και να υπακούει στα λόγια σου. Έτσι θα πράξω, Δέσποτα, όπως με προσέταξες, αλλά δώρησέ μου τη δική Σου βοήθεια, τη δική Σου χάρη σε εμένα τον ανάξιο δούλο Σου, ω Θεέ μου, για να Σε δοξάζω πάντοτε και να ανυμνώ την κυριαρχία Σου με ακατάπαυστες φωνές στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι κάποιος τρώει μεν τη σάρκα, όταν βαδίζει την οδό της πρακτικής· επειδή η σάρκα είναι δύσκολη στην κατεργασία, όπως ακριβώς και η πρακτική απαιτεί κόπο. Το δε αίμα το πίνει, σαν κρασί που ευφραίνει την καρδιά, ο θεωρητικός· διότι η θεωρία είναι άκοπη, ή μάλλον είναι ανάπαυση από τους κόπους, και μοιάζει με την πόση, επειδή και η πόση είναι πιο άκοπη από τη βρώση. «Αυτά τα είπε στη συναγωγή διδάσκοντας στην Καπερναούμ. Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές του, όταν άκουσαν, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι γογγύζουν οι μαθητές του γι' αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν βλέπετε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα;» Για ποιον λόγο δίδασκε στη συναγωγή; Αφενός επειδή ήθελε να ελκύσει το πλήθος, και αφετέρου για να δείξει ότι δεν είναι αντίθετος προς τον νόμο που αναγινώσκεται στις συναγωγές. Γιατί όμως προέβαλε τέτοιους λόγους, αν και δεν επρόκειτο να ωφελήσει κανέναν, αλλά μάλλον να σκανδαλίσει πολλούς; Διότι και οι μαθητές του, αφού άκουσαν, είπαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;» Ποιο ήταν λοιπόν το κέρδος από αυτά τα λόγια; Και πάρα πολύ και μεγάλο.

Επειδή λοιπόν έκαναν συνεχώς λόγο για σωματική τροφή και προέβαλλαν το μάννα, δείχνοντάς τους ότι όλα εκείνα ήταν τύποι και σκιά, ενώ αυτά που λέγονται τώρα από αυτόν είναι η αλήθεια, γι' αυτόν τον λόγο τα λέει αυτά, και κάνει λόγο για πνευματική τροφή, ώστε να τους πείσει να υψώσουν κάπως το βλέμμα τους από τα αισθητά, και να περιφρονήσουν τους τύπους και τη σκιά, προστρέχοντας στην αλήθεια. Αλλά εκείνοι, μην μπορώντας να κατανοήσουν τίποτα πέρα από τις αισθήσεις, όχι μόνο δεν βελτιώνονται, αλλά μάλλον απομακρύνονται και λένε: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος», δηλαδή τραχύς, απαράδεκτος. Διότι ποιος, όντας σαρκικός, μπορεί να αποδεχθεί πνευματική τροφή, και άρτο που κατεβαίνει από τον ουρανό, και σάρκα που τρώγεται; Όταν δε ακούσεις ότι οι μαθητές του απομακρύνθηκαν, μην εννοήσεις τους πραγματικούς μαθητές, αλλά εκείνους που τον ακολουθούσαν ως μαθητές και που μόνο φαινομενικά έδιναν την εντύπωση ότι διδάσκονταν από αυτόν.