Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:62

Και αυτή η παρατήρηση επί του αναγνώσματος μου φαίνεται ότι παρέχει μια τέτοια έμφαση, και δείχνει πως και οι δύο βλασφημίες απευθύνονται στον ίδιο, και ότι είπε για τον εαυτό Του το «Υιός ανθρώπου» και το «Πνεύμα»· ώστε με το πρώτο να δείξει τη σωματική Του φύση, ενώ με το πνεύμα να δηλώσει την πνευματική, νοητή και αληθέστατη θεότητά Του. Διότι, βέβαια, το ότι η βλασφημία μπορεί να συγχωρεθεί το συνέδεσε με τον Υιό του ανθρώπου, για να υποδηλώσει τη σωματική Του φύση· ενώ την ασυγχώρητη βλασφημία δήλωσε ότι φθάνει στο Πνεύμα· ώστε, λέγοντας αυτό σε αντιδιαστολή προς το σωματικό, να καταδείξει τη δική Του θεότητα. Αυτό το χαρακτηριστικό το έχω διαπιστώσει και στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο· όταν, ομιλώντας περί της βρώσεως του σώματος, και βλέποντας πολλούς να σκανδαλίζονται εξαιτίας αυτού, λέει ο Κύριος: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν βλέπετε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα; Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα. Τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και ζωή». Διότι και εδώ και τα δύο τα είπε για τον εαυτό Του, σάρκα και πνεύμα· και διέστειλε το πνεύμα από το σαρκικό, ώστε, πιστεύοντας όχι μόνο στο ορατό, αλλά και στο αόρατο σε Αυτόν, να μάθουν ότι και όσα λέει δεν είναι σαρκικά, αλλά πνευματικά. Διότι, για πόσους θα επαρκούσε το σώμα προς βρώση, ώστε να γίνει αυτό τροφή για ολόκληρο τον κόσμο;

Από τον ίδιο λόγο. «Εάν λοιπόν βλέπετε», λέει, «τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα. Τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και ζωή»· διότι και εδώ είπε και τα δύο για τον εαυτό του, σάρκα και πνεύμα. Και διέστειλε το πνεύμα από το κατά σάρκα, ώστε, αφού πιστέψουν όχι μόνο στο φαινόμενο αλλά και στο αόρατο σε αυτόν, να μάθουν ότι και αυτά που λέει δεν είναι σαρκικά, αλλά πνευματικά. Διότι σε πόσους θα αρκούσε το σώμα για βρώση, ώστε να γίνει αυτό τροφή ολόκληρου του κόσμου; Αλλά για τον λόγο αυτό μνημόνευσε την ανάβαση του Υιού του ανθρώπου στους ουρανούς, ώστε να τους αποσπάσει από τη σωματική αντίληψη και να μάθουν πλέον ότι η σάρκα που αναφέρθηκε είναι άνωθεν ουράνια βρώση και πνευματική τροφή που δίδεται από αυτόν. «Διότι αυτά που σας έχω πει», λέει, «είναι πνεύμα και ζωή». Πράγμα που ισοδυναμεί με το να πει: Αυτό βεβαίως που δεικνύεται και δίδεται υπέρ της σωτηρίας του κόσμου είναι η σάρκα την οποία εγώ φορώ, αλλά αυτή και το αίμα της θα σας δοθεί από εμένα πνευματικώς ως τροφή, ώστε να μεταδίδεται αυτή πνευματικώς στον καθένα, αποτελώντας για όλους φυλακτήριο για την ανάσταση της αιώνιας ζωής.

Αλλά ακόμη και αν υποθέσουμε ότι κάποιος καταφέρνει να διορθώσει τον δικό του βίο, δεν θα αποφύγει το έγκλημα της εγκατάλειψης του Χριστού, όπως ακριβώς και οι μαθητές που αναφέρονται στο Ευαγγέλιο, για τους οποίους λέγει ο θείος ευαγγελιστής: «Πολλοί από τους μαθητές επέστρεψαν πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον με τον Ιησού, λέγοντας: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Διότι γι' αυτόν τον λόγο και ο φιλάνθρωπος Θεός, μεριμνώντας για τη δική μας σωτηρία, διαίρεσε τον τρόπο ζωής των ανθρώπων σε δύο βίους, εννοώ τη συζυγία και την παρθενία, ώστε εκείνος που δεν μπορεί να υπομείνει τον άθλο της παρθενίας να προχωρήσει σε συνοίκηση με γυναίκα, έχοντας όμως επίγνωση τούτου: ότι θα του ζητηθεί λόγος για τη σωφροσύνη και τον αγιασμό, καθώς και για την ομοίωσή του με τους αγίους που έζησαν μέσα στη συζυγία και την τεκνοτροφία.

Είναι ανάγκη, λοιπόν, να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Και το πώς θα γίνει αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Η δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και πάλι: «Αμήν, αμήν σας λέω». Προς βεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη πληροφορία όσων άκουγαν, παραθέτοντας αυτό για δεύτερη φορά, λέει ότι: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναπαύσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα και εγώ σε αυτόν». Και λίγο πιο κάτω έχει γραφεί: «Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές του, αφού άκουσαν τον λόγο, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος. Ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές του γογγύζουν για αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα;»

Κεφάλαιο Βʹ. Ιωάννης. Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Και λίγο μετά: Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές του γογγύζουν γι' αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί. Τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή.

Είναι λοιπόν ανάγκη να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας κάποτε: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού.» Και το πώς γίνεται αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.» Και πάλι, προσθέτοντας το «Αμήν» για δεύτερη φορά προς επιβεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη βεβαιότητα αυτών που ακούνε, λέει: «Αμήν αμήν σας λέω, ότι εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, και εγώ μέσα του.» Και μετά από λίγο είναι γραμμένο: «Πολλοί λοιπόν, αφού άκουσαν τον λόγο των μαθητών του, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Κύριος μέσα του ότι γογγύζουν γι’ αυτό οι μαθητές του, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα.»

Πρέπει, λοιπόν, να είναι σοφοί οι ακροατές των θείων μυστηρίων, πρέπει να είναι έμπειροι τραπεζίτες, ώστε να διακρίνουν το γνήσιο από το κίβδηλο νόμισμα, και ούτε στα θέματα που γίνονται αποδεκτά με την πίστη να εισάγουν άκαιρα την εξονυχιστική έρευνα, ούτε στα θέματα που απαιτούν έρευνα να σπαταλούν μια πίστη που ενίοτε αποβαίνει επιζήμια, αλλά να αποδίδουν στο καθένα από τα λεγόμενα ό,τι του αρμόζει, και να προχωρούν σαν σε ευθύ δρόμο, αποφεύγοντας την παρέκκλιση και προς τις δύο πλευρές. Διότι πρέπει να πορεύεται στη βασιλική οδό εκείνος που σπεύδει προς την ορθότητα της εν Χριστώ πίστεως. <Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει αν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;> Εξαιτίας υπερβολικής αμάθειας, μερικοί από τους μαθητές του Σωτήρος Χριστού σκανδαλίζονταν από τα λόγια Του. Επειδή, λοιπόν, Τον άκουγαν να λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, αν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα Του, δεν έχετε ζωή μέσα σας», νόμιζαν ότι καλούνταν σε κάποια θηριώδη ωμότητα, σαν να διατάσσονταν να τρώνε απάνθρωπα σάρκες και να ρουφούν αίμα, και να εξαναγκάζονται να κάνουν όλα εκείνα που είναι φρικτά και μόνο να τα ακούει κανείς. Διότι δεν γνώριζαν καθόλου την ομορφιά του μυστηρίου και την άριστη οικονομία που επινοήθηκε σε αυτό. Και εκτός από αυτό, συλλογίζονταν βεβαίως μέσα τους και το εξής: Πώς είναι δυνατόν το ανθρώπινο σώμα να μας εμφυτεύσει την αιώνια ζωή; Και σε τι θα ωφελήσει για την αθανασία αυτό που είναι ομοφυές με εμάς;

Κατανοώντας λοιπόν ο Χριστός τις σκέψεις τους —διότι «τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα ενώπιον των οφθαλμών του»— τους θεραπεύει και πάλι, καθοδηγώντας τους με πολλούς τρόπους προς την κατανόηση όσων ακόμη αγνοούν. Πολύ ανόητα, λέει, ω άνθρωποι, σκανδαλίζεστε με τα λόγια μου. Διότι, εάν δεν έχετε ακόμη αποφασίσει να πιστέψετε, αν και πολλές φορές έχετε μυσταγωγηθεί, ότι το σώμα μου θα σας μεταδώσει ζωή, πώς θα αντιδράσετε, λέει, όταν θα το δείτε να αναλαμβάνεται στον ουρανό; Διότι δεν υπόσχομαι απλώς ότι θα αναβώ στον ουρανό, για να μη λέτε πάλι το «Πώς», αλλά το θέαμα θα παρουσιαστεί μπροστά στα μάτια σας, αποστομώνοντας κάθε αντιλέγοντα. Εάν λοιπόν δείτε, λέει, τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει στον ουρανό, τι θα πείτε πάλι; Διότι θα αποδειχθεί περίτρανα η αφροσύνη σας. Διότι, εάν νομίζετε ότι η σάρκα μου δεν μπορεί να σας μεταδώσει τη ζωή, πώς θα αναβεί σαν πτηνό στον ουρανό; Εάν δηλαδή δεν μπορεί να ζωοποιεί, επειδή εκ φύσεως δεν έχει αυτή την ιδιότητα, πώς θα περπατήσει στον αέρα και πώς θα αναβεί στους ουρανούς; Διότι και αυτό είναι εξίσου αδύνατο για τη σάρκα. Εάν όμως αναβαίνει υπερβαίνοντας τη φύση της, τι την εμποδίζει να είναι και ζωοποιός, έστω και αν από τη φύση της δεν ζωοποιεί; Διότι Εκείνος που κατέστησε ουράνιο αυτό που προέρχεται από τη γη, θα το καταστήσει και ζωοποιό, ακόμη και αν από τη φύση του υπόκειται στη φθορά.

Διότι δεν λέγει αυτά τα πράγματα επειδή παραβίασε αυθαίρετα τα δόγματα της ευσέβειας και τα προσάρμοσε απλώς σε ό,τι του φαινόταν σωστό, αλλά επειδή διδάχθηκε από τα ίδια τα λόγια του Σωτήρα. Διότι, αν θέλεις να μάθεις τι είπε προς τον Νικόδημο, μπορείς να το δεις ανατρέχοντας στα Ευαγγέλια. Θα το αναφέρω όμως και εγώ, επειδή είναι ωφέλιμο για όλους: «Εάν σας είπα τα επίγεια», λέγει, «και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια;» και: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου.» Κάποτε πάλι, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, επέμενε και αποδείκνυε σαφώς ότι θα παραμείνουν εντελώς αμέτοχοι της αιώνιας ζωής, εάν δεν γευθούν τη μυστική ευλογία. Επειδή δε εκείνοι δυσανασχέτησαν με αυτό και γύρισαν πίσω, όπως είναι γραμμένο, λέγει πάλι, προαναγγέλλοντας την από εδώ αναχώρησή του προς τους ουρανούς: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει λοιπόν εάν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;» Εντούτοις, για να συνοψίσω πάλι ολόκληρο το σκεπτικό, γεννήθηκε μεν πάνω στη γη μέσω της αγίας Παρθένου ως προς τη σάρκα, ο Θεός Λόγος όμως κατέβηκε από τον ουρανό.

«Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του 〈ανθρώπου〉.» Απευθυνόμενος δε πάλι στους Ιουδαίους, οι οποίοι έπασχαν από την ίδια ακριβώς αμάθεια με εκείνον, και επέλεξαν, δεν ξέρω πώς, να τον περιγελούν επειδή είπε ότι το ίδιο του το σώμα είναι ζωοποιό και προέρχεται από τον ουρανό, λέει: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν θεωρείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;» Ή μήπως δεν θα πούμε ότι ο Εμμανουήλ γεννήθηκε από γυναίκα; Β— Πώς όχι; Α— Πού ήταν λοιπόν προηγουμένως; Ή πώς ανέβηκε εκεί όπου ο ίδιος λέει ότι ήταν, καίτοι το σώμα που ενώθηκε με αυτόν γεννήθηκε μέσω της αγίας Παρθένου; Και δεν θα ομολογούσαμε ότι η σάρκα που προέρχεται από τη γη αδυνατεί να ζωοποιεί, όσον αφορά τη δική της φύση; Β— Αλήθεια. Α— Πώς λοιπόν, πες μου, είναι ζωοποιός η σάρκα; Ή πώς θα μπορούσε να νοηθεί ως προερχόμενο από τον ουρανό αυτό που είναι από τη γη; Β— Νομίζω, μέσω της ένωσής της με τον ζωντανό και εξ ουρανού Λόγο. Α— Να γνωρίζεις ότι σκέφτεσαι πολύ ορθά και σύμφωνα με τους ιερούς λόγους. Διότι δεν θα μπορούσε αλλιώς να είναι Δημιουργός με θεϊκό τρόπο, ακόμη και όταν δεν νοείται χωρίς τη σάρκα.

Διότι στο έργο που ονομάζεται Μεγάλες Ερωτήσεις της Μαρίας (επειδή έχουν επινοήσει και Μικρές), ισχυρίζονται ότι αυτός της τα αποκάλυψε, αφού την παρέλαβε στο όρος, προσευχήθηκε, έβγαλε από την πλευρά του μια γυναίκα και άρχισε να συνουσιάζεται μαζί της, και έτσι τάχα, αφού έλαβε την ίδια του την απόρροια, της έδειξε ότι «έτσι πρέπει να κάνουμε, για να ζήσουμε». Και όταν η Μαρία ταράχθηκε και έπεσε χάμω, αυτός, αφού την σήκωσε πάλι, της είπε: «Γιατί δίστασας, ολιγόπιστη;». Και ισχυρίζονται ότι αυτό είναι το αναφερόμενο στο Ευαγγέλιο: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε τα επουράνια;». Καθώς και το: «Όταν δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν πρότερα», δηλαδή την απόρροια να λαμβάνεται πίσω εκεί από όπου και βγήκε. Και σχετικά με το χωρίο «Εάν δεν φάτε τη σάρκα μου και δεν πιείτε το αίμα μου», οπότε οι μαθητές ταράχθηκαν και είπαν «Ποιος μπορεί να το ακούει αυτό;», ισχυρίζονται ότι ο λόγος γινόταν για την αισχρότητα. Γι' αυτό και ταράχθηκαν και έκαναν πίσω· διότι, λέει, δεν ήταν ακόμη στερεωμένοι στο πλήρωμα. Και το χωρίο όπου ο Δαβίδ λέει «Θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο παρά τις διεξόδους των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στον καιρό του», λέει πως αναφέρεται στην αισχρότητα του άνδρα. «

Διότι, σχετικά με τη σάρκα την οποία είχε όταν μιλούσε στους μαθητές, λέγει τα εξής: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Εάν λοιπόν ομολογεί ότι η σάρκα δεν τον ωφελεί σε τίποτα, πώς είναι δυνατόν αυτή, που προέρχεται από τη γη και δεν ωφελεί σε τίποτα, να συνυπάρχει με τον Λόγο στους μελλοντικούς αιώνες σαν να του ήταν ωφέλιμη; Για τον λόγο αυτόν μου φαίνεται ότι και ο Παντοκράτωρ Δεσπότης λέγει προς αυτόν: «Κάθου εκ δεξιών μου έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Δίνοντας την εντύπωση ότι τον διαχωρίζει μόνο ως προς την ενέργεια εξαιτίας της ανθρώπινης σάρκας, και ορίζοντάς του κατά κάποιον τρόπο έναν καθορισμένο χρόνο για την εκ δεξιών καθέδρα, του λέγει το εξής: «έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Αυτό δε το προφητικό ρητό του Δαβίδ, ερμηνεύοντάς το σαφέστερα σε εμάς ο ιερός απόστολος, το εξέφρασε κάπως έτσι: «διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, έως ότου θέσει τους εχθρούς του υποπόδιο των ποδών του». Επομένως, φαίνεται ότι η κατά άνθρωπον οικονομία και βασιλεία του έχει κάποιο χρονικό όριο. Διότι δεν εννοεί τίποτα άλλο παρά αυτό που ελέχθη από τον απόστολο: «έως ότου θέσει τους εχθρούς του υποπόδιο των ποδών του». Επομένως, όταν θα έχει υποτάξει τους εχθρούς ως υποπόδιο των ποδών του, δεν χρειάζεται πλέον αυτή τη μερική βασιλεία, εφόσον είναι καθολικός βασιλεύς των πάντων· διότι συμβασιλεύει «με τον Θεό και Πατέρα», του οποίου Λόγος ήταν και είναι.

Διότι αυτός που υποβίβασε όλη τη θεολογία περί του προϋπάρχοντος Μονογενούς Υιού στη σάρκα και με τα ίδια του τα λόγια την ανακήρυξε στέφανο νίκης (γιατί έτσι ακριβώς είπε, ότι δηλαδή ο Λόγος του Θεού κατέστησε την ανθρώπινη σάρκα αθάνατη μέσω της αναστάσεως και, αφού την περιβλήθηκε σαν κάποιο στέφανο νίκης, κάθεται στα δεξιά του Πατρός), αυτός ο ίδιος λέει ότι αυτή θα μείνει έρημη και ορφανή στο τέλος των πάντων, ενώνοντας μεν τον Λόγο με τον Θεό, αλλά χωρίζοντας τη σάρκα από την ενέργεια του Λόγου και εγκαταλείποντάς την, δεν ξέρω πώς, αθάνατη μεν και άφθαρτη, άψυχη όμως και στερημένη από την ενέργεια του Λόγου. Και αυτά πάλι προσπαθεί να τα στηρίξει από τα θεία αναγνώσματα, τα οποία δεν έχει κατανοήσει. Διότι, όταν ο Σωτήρας μας είπε προς εκείνους που δεν κατανοούσαν τις διδασκαλίες περί της σάρκας και του αίματός του: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει, λοιπόν, εάν θεωρείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή», εκείνος, μη στρέφοντας την προσοχή του στο βαθύτερο νόημα του λόγου, υπέθεσε ότι Εκείνος απορρίπτει τη σάρκα που προσέλαβε από την αγία Παρθένο. Έπειτα, εξ αυτού προσπαθεί να υποστηρίξει ότι, μετά τη συντέλεια των πάντων, ο εν τω Θεώ Λόγος θα εγκαταλείψει τη σάρκα έρημη από την ενέργειά Του.

Λέει λοιπόν με τα ίδια του τα λόγια (διότι για τη σάρκα, με την οποία περιβεβλημένος μιλούσε στους μαθητές, λέει τα εξής): «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Εάν λοιπόν ομολογεί ότι η σάρκα δεν τον ωφελεί σε τίποτα, πώς είναι δυνατόν αυτή που προέρχεται από τη γη και δεν ωφελεί σε τίποτα, να συνυπάρχει με τον Λόγο και στους μελλοντικούς αιώνες, σαν να του ήταν ωφέλιμη; Βλέπεις πόση διαστρέβλωση του ευαγγελικού λόγου έχει χρησιμοποιήσει, επειδή δεν κατανοεί τη σωτήρια φωνή του Λόγου, πώς δηλαδή ειπώθηκε και για ποια αιτία. Αλλά εσύ τουλάχιστον, παίρνοντας την ευαγγελική γραφή, δες ολόκληρη τη διδασκαλία του Σωτήρα μας, ότι δεν μιλούσε για τη σάρκα την οποία είχε προσλάβει, αλλά για το μυστικό σώμα και αίμα. Διότι, αφού έθρεψε τα πλήθη με τους πέντε άρτους, και αυτό αποτέλεσε μέγα θαύμα για όσους το είδαν, οι περισσότεροι από τους Ιουδαίους υποτιμώντας το γεγονός τού έλεγαν: «Τι σημείο κάνεις λοιπόν εσύ, για να δούμε και να πιστέψουμε;», και έπειτα παρέβαλλαν το μάννα στην έρημο λέγοντας: «Οι πατέρες μας έφαγαν το μάννα στην έρημο, καθώς είναι γραμμένο: άρτο από τον ουρανό τους έδωσε να φάνε». Σε αυτά ο Σωτήρας αποκρίθηκε: «Αμήν αμήν σας λέω, δεν σας έδωσε ο Μωυσής τον άρτο από τον ουρανό, αλλά ο Πατέρας μου σας δίνει τον αληθινό άρτο από τον ουρανό».

Έπειτα προσθέτει: «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής» και πάλι: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό» και ξανά: «και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι το σώμα μου». Και πάλι προσθέτει: «αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα σε αυτόν». Ενώ εκείνος ανέπτυσσε αυτά και τα παρόμοια με πιο μυστηριώδη τρόπο, κάποιοι από τους μαθητές του είπαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;» Προς αυτούς αποκρίθηκε ο Σωτήρας λέγοντας: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή».

Μέσω αυτών τους δίδασκε να κατανοούν πνευματικά όσα είχαν ειπωθεί περί της σάρκας και του αίματός του· διότι, λέγει, μην νομίσετε ότι μιλώ για τη σάρκα την οποία φέρω, ότι τάχα πρέπει να την τρώτε, ούτε να υποθέτετε ότι σας προστάζω να πίνετε το αισθητό και σωματικό αίμα, αλλά να γνωρίζετε καλά ότι «τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει είναι πνεύμα και είναι ζωή», ώστε τα ρήματα και οι λόγοι αυτοί να είναι η σάρκα και το αίμα, των οποίων όποιος μετέχει πάντοτε, τρεφόμενος σαν με ουράνιο άρτο, θα συμμετάσχει στην ουράνια ζωή. Ας μην σας σκανδαλίζει λοιπόν, λέγει, αυτό που είπα περί βρώσεως της σάρκας μου και περί πόσεως του αίματός μου, ούτε να σας ταράζει η πρόχειρη ακρόαση όσων είπα για σάρκα και αίμα· διότι αυτά «δεν ωφελούν σε τίποτα» όταν εκλαμβάνονται με αισθητό τρόπο, ενώ το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί όσους μπορούν να τα ακούν και να τα κατανοούν πνευματικά. Αλλά ο νέος εξηγητής των ευαγγελικών διδαγμάτων, μη έχοντας κατανοήσει τίποτα από αυτά, άκουσε πώς γράφει λέγοντας κατά λέξη: αφού άγγιξε το ανθρώπινο σώμα του και το έδειξε σε όσους το έβλεπαν, είπε: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα; Το πνεύμα ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Προς αυτόν θα μπορούσε κανείς να πει: Και από πού, ω γενναίε, προέκυψε σε εσένα η προσθήκη πραγμάτων που δεν αναφέρονται στην ευαγγελική Γραφή;

Διότι λέγει: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»· και πάλι: «Όταν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως». Έπειτα, επειδή είπαν: «Άλλοι μεν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι τον Ηλία, άλλοι τον Ιερεμία, και άλλοι κάποιον από τους προφήτες»· και έφεραν στο μέσον την πλανημένη αντίληψη εκείνων, τότε πρόσθεσε: «Εσείς όμως, ποιος λέτε ότι είμαι;», προκαλώντας τους μέσω της δεύτερης ερώτησης να συλλάβουν κάτι ανώτερο για αυτόν, και υποδεικνύοντάς τους ότι η προηγούμενη γνώμη υπολείπεται υπερβολικά της αξίας του. Γι' αυτό ζητά από αυτούς διαφορετική απάντηση, και θέτει δεύτερο ερώτημα, ώστε να μην ταυτιστούν με τους πολλούς, οι οποίοι, επειδή είδαν θαύματα ανώτερα από τα ανθρώπινα μέτρα, τον θεωρούσαν μεν άνθρωπο, ο οποίος όμως εμφανίστηκε μετά από ανάσταση, όπως ακριβώς έλεγε και ο Ηρώδης. Αλλά ο ίδιος, απομακρύνοντάς τους από αυτή την εσφαλμένη εντύπωση, λέγει: «Εσείς όμως, ποιος λέτε ότι είμαι;», δηλαδή, εσείς που είστε πάντοτε μαζί μου και με βλέπετε να θαυματουργώ, και που έχετε επιτελέσει και οι ίδιοι πολλά θαύματα μέσω εμού. Τι κάνει λοιπόν το στόμα των αποστόλων, ο Πέτρος, ο πάντοτε ένθερμος, ο κορυφαίος του χορού των αποστόλων; Ενώ ρωτήθηκαν όλοι, εκείνος αποκρίνεται. Και όταν μεν ρωτούσε για τη γνώμη του λαού, όλοι είπαν αυτό που τους ρωτήθηκε· όταν όμως ρώτησε για τη δική τους, ο Πέτρος σπεύδει μπροστά και τους προλαβαίνει, και λέγει: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Τι απαντά λοιπόν ο Χριστός;

«Διότι κάθε μορφή ενεργεί, σε κοινωνία με την άλλη, εκείνο που έχει ως ίδιόν της»· γι' αυτό ακριβώς και ο Κύριος της δόξης λέγεται ότι σταυρώθηκε, δηλαδή όχι ως προς τη θεότητα, αλλά ως προς τη σάρκα που έχει συνυποστεί με αυτήν, και έχει γραφτεί ότι ο Υιός του Ανθρώπου ανήλθε εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως, όχι με την έννοια ότι υπήρχε προηγουμένως εκεί ως άνθρωπος, αλλά εκεί όπου υπήρχε ως Θεός, αδιαίρετος από τον Πατέρα. Διότι ούτε κηρύσσουμε τη θεότητα ως παθητή ή ότι πάσχει στη σάρκα, ούτε ομολογούμε τη σάρκα, δηλαδή την ανθρωπότητα, ως προαιώνια, αλλά ομολογούμε Εκείνον που κατέχει και τις δύο, και τούτη και εκείνη, τον οποίο άλλοτε τον ονομάζουμε Χριστό από το συναμφότερο, και άλλοτε από το ένα εκ των μερών, δηλαδή Θεό λόγω της θεότητάς του, και πάλι άνθρωπο λόγω της ανθρωπότητάς του. Και τον λέμε Θεό παθητό, όχι όμως ως Θεό, αλλά και ως άνθρωπο, και τον κηρύσσουμε παιδί προαιώνιο, όχι καθόσον είναι παιδί, αλλά και επειδή είναι Θεός· διότι ένας είναι και τούτο και εκείνο, Θεός και άνθρωπος, τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, ο οποίος φέρει όλα τα ιδιώματα της θεότητας: τη θεότητα, το άναρχο, το αθάνατο, την κυριότητα, την παντοδύναμη θέληση και ενέργεια, και φέρει ανελλιπώς όλη την ουσία της σάρκας: ψυχή, σώμα, νου, καθώς και τα φυσικά και αδιάβλητα πάθη και ιδιώματά τους, την αυτεξούσια θέληση και ενέργεια, την πείνα, τη δίψα, το δάκρυ, τη λύπη, την αδημονία, την αγωνία, τον θάνατο. «

Ο Κύριος, μαρτυρώντας για τον εαυτό του την προαιώνια ύπαρξή του, λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, εγώ είμαι», και πάλι: «Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό». Πώς αυτός που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ, ο υιός του Αβραάμ, υπήρχε πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, αν όχι ως Θεός; Και πώς ο ίδιος είναι υιός του Αβραάμ, αν όχι ως εκείνος που έγινε άνθρωπος στους έσχατους καιρούς; «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»; Πώς ο Υιός του Ανθρώπου κατέβηκε από τον ουρανό και βρίσκεται στον ουρανό; Και πώς «αυτός που είναι στον ουρανό» ανεβαίνει στον ουρανό, αν όχι επειδή ο ίδιος, όντας Θεός και άνθρωπος, κατά το ότι είναι Θεός, κατέρχεται συγκαταβατικά και σαρκώνεται και γίνεται άνθρωπος, χωρίς όμως να απομακρύνεται ούτε από τους ουρανούς ούτε από τους πατρικούς κόλπους, ενώ, κατά το ότι έγινε άνθρωπος, «ανεβαίνει εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως» ως Θεός, όπως και πάλι ο ίδιος ο αψευδής, η ενυπόστατη αλήθεια, είπε: «Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως;»

Πώς ο Χριστός λέγει ότι ο ίδιος ανέρχεται «όπου ήταν προηγουμένως»; Διότι ούτε ως Θεός ανέρχεται —επειδή είναι απερίγραπτος, και το να ανέρχεται κανείς και να κατέρχεται αποτελεί ίδιον περιγραπτής φύσεως— ούτε ως άνθρωπος βρισκόταν στον ουρανό πριν ανέλθει, αλλά ανέρχεται ως άνθρωπος «όπου ήταν προηγουμένως» ως Θεός· διότι ο ίδιος είναι συγχρόνως Θεός και άνθρωπος.

Και πάλι ο Κύριος: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι. Γι' αυτό, λοιπόν, οι Ιουδαίοι ζητούσαν ακόμη περισσότερο να τον σκοτώσουν, διότι όχι μόνο καταπατούσε το Σάββατο, αλλά και αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό.» Και πάλι ο Κύριος: «Ο άρτος του Θεού είναι εκείνος που κατεβαίνει από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο.» Και λίγο μετά: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής· εκείνος που έρχεται σε μένα δεν πρόκειται να πεινάσει, και εκείνος που πιστεύει σε μένα δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ.» Και πάλι: «Καθένας που βλέπει τον Υιό και πιστεύει σε αυτόν έχει ζωή αιώνια.» Εάν λοιπόν ο Χριστός κατέβηκε από τον ουρανό, πώς είναι κάποιος άλλος παρά ο Θεός Λόγος, ο Υιός του Θεού; Και αν η πίστη σε αυτόν είναι ζωή αιώνια, πώς δεν είναι κατά φύση Θεός; Διότι δεν έχουν ζωή αιώνια όσοι πιστεύουν σε κτίσμα ή σε προφήτη, παρά μόνο όσοι πιστεύουν στον αληθινό Θεό. Και πάλι: «Όχι ότι έχει δει κανείς τον Πατέρα, παρά μόνο εκείνος που προέρχεται από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα.» Και πάλι: «Εγώ είμαι ο ζωντανός άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό.» Και πάλι: «Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;» Αν δεν είναι ο ίδιος Υιός του ανθρώπου και προαιώνιος Υιός του Θεού, πώς ανέβηκε εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Διότι ανέβηκε μεν ως άνθρωπος, εκεί όπου ήταν προηγουμένως ως Θεός, επειδή ο ίδιος είναι ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος. Και πάλι: «Εγώ παραδίδω την ψυχή μου, για να την πάρω πάλι.

Διότι δεν συμβαίνει εδώ όπως με το όνομα «Χριστός», το οποίο είναι κοινό και δηλωτικό των δύο φύσεων· αλλά μέσω της ιδιάζουσας και φυσικής ονομασίας, συμπεριλαμβάνονται και τα πλεονεκτήματα της συνυφεστώσης ουσίας, εξαιτίας της αντιδόσεως στο ίδιο πρόσωπο, καθώς τα ιδιώματα αναμειγνύονται μεταξύ τους, όπως ακριβώς και οι φύσεις, σύμφωνα με το εκκλησιαστικό φρόνημα. Διότι τι θα πεις για το χωρίο: «Εάν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως»· και:

Διότι κάποιος τρώει μεν τη σάρκα, όταν βαδίζει την οδό της πρακτικής· επειδή η σάρκα είναι δύσκολη στην κατεργασία, όπως ακριβώς και η πρακτική απαιτεί κόπο. Το δε αίμα το πίνει, σαν κρασί που ευφραίνει την καρδιά, ο θεωρητικός· διότι η θεωρία είναι άκοπη, ή μάλλον είναι ανάπαυση από τους κόπους, και μοιάζει με την πόση, επειδή και η πόση είναι πιο άκοπη από τη βρώση. «Αυτά τα είπε στη συναγωγή διδάσκοντας στην Καπερναούμ. Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές του, όταν άκουσαν, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι γογγύζουν οι μαθητές του γι' αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν βλέπετε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα;» Για ποιον λόγο δίδασκε στη συναγωγή; Αφενός επειδή ήθελε να ελκύσει το πλήθος, και αφετέρου για να δείξει ότι δεν είναι αντίθετος προς τον νόμο που αναγινώσκεται στις συναγωγές. Γιατί όμως προέβαλε τέτοιους λόγους, αν και δεν επρόκειτο να ωφελήσει κανέναν, αλλά μάλλον να σκανδαλίσει πολλούς; Διότι και οι μαθητές του, αφού άκουσαν, είπαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;» Ποιο ήταν λοιπόν το κέρδος από αυτά τα λόγια; Και πάρα πολύ και μεγάλο.

Διότι και ανάμεσα στους μαθητές υπήρχαν μερικοί, οι οποίοι, όταν συγκρίνονταν με το πλήθος, αποκαλούνταν μαθητές του· επειδή παρέμεναν κοντά του περισσότερο χρόνο απ' ό,τι τα πλήθη· όταν όμως συγκρίνονταν με τους αληθινούς του μαθητές, δεν άξιζαν τίποτα, καθώς τον πίστεψαν προσωρινά, και από μια, ας πούμε, ψυχρή θερμότητα. Δες όμως ανοησία. Διότι, ενώ έπρεπε να ρωτήσουν και να μάθουν αυτά που αγνοούσαν, αυτοί απομακρύνονται και δεν αντιλαμβάνονται τίποτα πνευματικά, αλλά τα πάντα σύμφωνα με το φαινόμενο. Επειδή δηλαδή άκουγαν για σάρκα, νόμιζαν ότι τους αναγκάζει να γίνουν σαρκοφάγοι και αιμοβόροι. Εμείς όμως που κατανοούμε πνευματικά, ούτε σαρκοφάγοι είμαστε, και μάλλον αγιαζόμαστε μέσω αυτής της τροφής. Θέλοντας δε να τους δείξει ότι, ως Θεό, τίποτα από όσα έχουν στις καρδιές τους δεν του διαφεύγει, λέει: «Αυτό σας σκανδαλίζει;» Εάν λοιπόν δείτε εμένα, που φαίνομαι Υιός του ανθρώπου, να ανεβαίνω στον ουρανό, όπου βρισκόμουν πρωτύτερα ως Θεός; Διότι ο ίδιος αναβαίνει ως άνθρωπος εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως ως Θεός. Και αυτό το είπε για να τους αποτρέψει από το να νομίζουν ότι είναι γιος του Ιωσήφ.