Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:66

Και μη αντέχοντας τον λόγο του, γύρισαν πίσω. Λέγει στους δώδεκα: «Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς;» Τότε λέγει ο Πέτρος: «Έχεις ρήματα αιώνιας ζωής, σε ποιον θα πάμε;» Κατά την εορτή της Σκηνοπηγίας, οι αδελφοί του τον προτρέπουν να ανεβεί στο ιερό. Εκείνος όμως ανέβηκε αργότερα, και οι Ιουδαίοι τον αναζητούσαν και αγανακτούσαν, επειδή θεράπευσε τυφλό την ημέρα του Σαββάτου.

Αλλά ακόμη και αν υποθέσουμε ότι κάποιος καταφέρνει να διορθώσει τον δικό του βίο, δεν θα αποφύγει το έγκλημα της εγκατάλειψης του Χριστού, όπως ακριβώς και οι μαθητές που αναφέρονται στο Ευαγγέλιο, για τους οποίους λέγει ο θείος ευαγγελιστής: «Πολλοί από τους μαθητές επέστρεψαν πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον με τον Ιησού, λέγοντας: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Διότι γι' αυτόν τον λόγο και ο φιλάνθρωπος Θεός, μεριμνώντας για τη δική μας σωτηρία, διαίρεσε τον τρόπο ζωής των ανθρώπων σε δύο βίους, εννοώ τη συζυγία και την παρθενία, ώστε εκείνος που δεν μπορεί να υπομείνει τον άθλο της παρθενίας να προχωρήσει σε συνοίκηση με γυναίκα, έχοντας όμως επίγνωση τούτου: ότι θα του ζητηθεί λόγος για τη σωφροσύνη και τον αγιασμό, καθώς και για την ομοίωσή του με τους αγίους που έζησαν μέσα στη συζυγία και την τεκνοτροφία.

Αμήν, αμήν σας λέω: εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Και μετά από λίγα: Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω και δεν τον ακολουθούσαν πλέον. Είπε, λοιπόν, ο Ιησούς στους δώδεκα: Μήπως θέλετε και εσείς να φύγετε; ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄. Διότι είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό, ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται, στους μεν οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, στους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή. Και ποιος είναι ικανός για αυτά;

Τα λόγια μου είναι πνεύμα και είναι ζωή. Αλλά υπάρχουν μερικοί από εσάς που δεν πιστεύουν. Διότι ο Ιησούς γνώριζε εξ αρχής ποιοι είναι αυτοί που πιστεύουν, και ποιος είναι εκείνος που πρόκειται να τον παραδώσει. Και έλεγε: Γι' αυτό σας έχω πει ότι κανείς δεν μπορεί να έρθει σε εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου. Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του έκαναν πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον μαζί του. Είπε, λοιπόν, ο Ιησούς στους δώδεκα: Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς; Του αποκρίθηκε ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, σε ποιον να πάμε; Έχεις λόγια αιώνιας ζωής, και εμείς έχουμε πιστέψει και έχουμε γνωρίσει ότι εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού.» Και προς το τέλος των Ευαγγελίων έχει γραφεί: «Λαμβάνοντας, λοιπόν, ο Ιησούς άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και τον έδινε στους μαθητές, και είπε: Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο θραύεται για εσάς. Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου.»

Σκάνδαλο, λοιπόν, είναι, όπως εγώ συμπεραίνω καθοδηγούμενος από τις Γραφές, καθετί που είτε οδηγεί σε κάποια αποστασία από την αλήθεια της ευσέβειας, είτε προκαλεί την πρόσκληση σε πλάνη, είτε οικοδομεί την ασέβεια, ή, γενικά, καθετί που εμποδίζει την υπακοή στην εντολή του Θεού μέχρι και τον ίδιο τον θάνατο. Εάν, λοιπόν, αυτό καθαυτό το λεγόμενο ή το πραττόμενο είναι αγαθό ως προς τη φύση του, αλλά η πνευματική ασθένεια εκείνου που κάνει χρήση του έργου ή του λόγου του προκαλέσει βλάβη κατά τη χρήση του, τότε εκείνος που είπε ή έπραξε το αγαθό για την οικοδομή της πίστεως είναι καθαρός από το κρίμα αυτών που σκανδαλίζονται, όπως ακριβώς ο Κύριος, ο οποίος αφού είπε: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα, αλλά εκείνο που εκπορεύεται από το στόμα, αυτό μολύνει τον άνθρωπο»· και προς αυτούς που σκανδαλίστηκαν συμπλήρωσε: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί»· και αφού είπε ότι «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια»· και μετά από λίγο: «Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου»· οπότε κάποιοι χρησιμοποίησαν αυτά τα λόγια προς απώλειά τους, καθώς είναι γραμμένο: «Και πολλοί από τους μαθητές, όταν άκουσαν τον λόγο αυτόν, στράφηκαν προς τα πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον μαζί του. Είπε λοιπόν ο Ιησούς στους δώδεκα: Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς; Αποκρίθηκε τότε ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, προς ποιον θα πάμε;»

Πολύ ωφέλιμα, βεβαίως, ο μακάριος Ευαγγελιστής αναφέρει ότι ο Ιησούς γνωρίζει τα πάντα, και ότι δεν αγνοεί πάλι ποιοι είναι αυτοί που πρόκειται να απειθήσουν, και ποιος είναι ο υπηρέτης της εις βάρος Του δυσσέβειας, ώστε να νοηθεί και πάλι ως Θεός, ως Αυτός που «γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους». <Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές Του επέστρεψαν στα οπίσω, και δεν πορεύονταν πλέον μαζί Του.> Τα σοφά λόγια, κατά κάποιον τρόπο, είναι πάντοτε σκληρά για τους ασύνετους, και εκείνο που θα θεωρούσε κανείς ότι θα τους ωφελήσει τα μέγιστα, αυτό πολλές φορές φαίνεται να είναι και επιζήμιο. Διότι, όπως ακριβώς το φως του ήλιου μάχεται όσους πάσχουν στα σωματικά τους μάτια, και τους είναι ευχάριστο να εγκαθίστανται σε σκοτεινούς τόπους, έτσι και σε όσους νοσούν στον νου, τα πιο δύσκολα από τα διδάγματα είναι απεχθή, και όσα καλύπτονται από δυσνόητες έννοιες θεωρούνται βδελυρότατα, έστω κι αν περικλείουν μεγάλη ωφέλεια, ενώ τους είναι πιο προσφιλή τα μικρότερα και πιο ευχάριστα, ακόμη κι αν κάποιες φορές δεν αποφέρουν κανένα κέρδος. Ή μήπως δεν θα διαπιστώσουμε από τα προκείμενα ότι αυτά που ειπώθηκαν είναι αληθινά;

Ενώ ο Χριστός παρέθετε το θείο και μέγα μυστήριο, και μέσα από ποικίλα πνευματικά νοήματα άνοιγε τον δρόμο για την κατανόησή του, και σχεδόν παραμέριζε ήδη το καταπέτασμα του ναού και αποκάλυπτε την εσωτερική σκηνή, εκείνοι αποστρέφονται με βδελυγμία τον τόσο σοφό και ουράνιο λόγο, και εκτρέπονται πάλι σε κτηνώδη αμάθεια, και απήλθαν προς τα οπίσω, όπως ακριβώς λέει ο Ευαγγελιστής, αρνούμενοι να συμπορεύονται πλέον μαζί Του. Διότι αυτό πράγματι σημαίνει το να πέφτει κανείς προς τα οπίσω. Γι' αυτό τον λόγο λέει πάλι μέσω του προφήτη Ιερεμία προς την αγνώμονα και φιλόνικη Ιερουσαλήμ, η οποία είναι προφανώς η τροφός των απειθούντων: «Εσύ με αποστράφηκες, λέει ο Κύριος, και προς τα οπίσω θα πορευτείς». Διότι πράγματι, σύμφωνα με την αλήθεια των πραγμάτων, την αποστροφή των αγαθών την ακολουθεί η πτώση προς τα οπίσω· και ο Θεός είναι το απόλυτο αγαθό. Επομένως, απήλθαν προς τα οπίσω και έπεσαν προς τα πίσω οι άθλιοι, μη συμβαδίζοντας πλέον με τον Σωτήρα, αλλά έχοντας στραφεί προς άλλους δρόμους, και παρασυρόμενοι στα συνηθισμένα τους πάθη.

Εφόσον, λοιπόν, προπορευόταν η αγία σκηνή, οι Ισραηλίτες έπαιρναν την εντολή να αναχωρούν και να στρατοπεδεύουν μαζί της, με τον Θεό να μας διαπαιδαγωγεί πάλι και να μας διδάσκει ωφέλιμα, ώστε να καθιστούμε ηγεμόνα και καθοδηγητή της οδού προς τη σωτηρία τον Θεό Λόγο που σαρκώθηκε για εμάς, και, υπακούοντας χωρίς αναβολή στα προστάγματά του, να ανεβαίνουμε προς την αιώνια ζωή. Επειδή ακριβώς αυτό δεν θέλησαν να πράξουν εκείνοι που είχαν μυσταγωγηθεί μέσα από πολλούς λόγους, «αποτραβήχτηκαν πίσω και δεν πορεύονταν πλέον μαζί του». Πολύ σοφά, όμως, ο μακάριος Πέτρος λέει προς τον Σωτήρα το: «Πού να πάμε;». Διότι το να μην απομακρύνεται κανείς με κανέναν τρόπο από τον Θεό, αλλά μάλλον να σπεύδει να βρίσκεται μαζί του πνευματικά, είναι πράγματι το πλέον πρέπον για τους αγίους. <Και εμείς έχουμε πιστέψει και έχουμε γνωρίσει ότι εσύ είσαι ο Χριστός, ο άγιος του Θεού.> Θαυμαστή είναι η πίστη των αγίων αποστόλων, θερμός ο τρόπος της ομολογίας τους, πλέον αξιαγάπητη και υπερέχουσα η σύνεσή τους. Διότι δεν έπραξαν όπως κάποιοι από τους πιο αμαθείς, ούτε σαν εκείνους που αποκαλούσαν σκληρό τον λόγο του Σωτήρα, οι οποίοι δικαίως έφυγαν προς τα πίσω και ξέπεσαν, ούτε βέβαια κλήθηκαν να πιστέψουν από επιπολαιότητα και ευκολοπιστία, αλλά αφού πρώτα έλαβαν πλήρη διαβεβαίωση και είχαν την αληθινή πεποίθηση, ότι αυτός που τους μυσταγωγούσε ήταν γεμάτος από ζωοποιά ρήματα και εισηγητής ουράνιων διδασκαλιών.

«Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ». Κάποιοι όμως θεωρούσαν δυσβάσταχτες με διαφορετικό τρόπο τις πορείες του, μέσω των οποίων μπορούσε κανείς να διαβεί εύκολα στην αιώνια ζωή. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός διασαφήνιζε ποια ακριβώς είναι η δύναμη της μυστικής ευλογίας, λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του Ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Εκείνοι όμως, ακούγοντας αυτούς τους τόσο σεπτούς λόγους, παραλογίζονταν και έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του;» Και ο Ευαγγελιστής το επιμαρτύρησε, λέγοντας ότι: «Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω, και δεν περπατούσαν πλέον μαζί του». Τότε ο Χριστός πρόσθεσε και στους ίδιους τους μαθητές, για την περίπτωση που θα επέλεγαν και αυτοί να τον εγκαταλείψουν, λέγοντας: «Μήπως θέλετε κι εσείς να φύγετε;» Απάντησε όμως ο θεσπέσιος Πέτρος, ανακράζοντας: «Κύριε, σε ποιον να πάμε; Έχεις ρήματα αιώνιας ζωής». Διότι αυτοί δεν εξέλαβαν τις πορείες του ως κόπο, αλλά ο λόγος ήταν γι' αυτούς γλυκύς και αληθινά άξιος να ακουστεί. Και αναφέρει ότι οι πορείες αυτές είναι αιώνιες.

«Και ο άρτος, εξάλλου, τον οποίο εγώ θα δώσω, είναι η σάρκα μου, την οποία εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου». Εύλογα θα μπορούσε κανείς εδώ, απορώντας, να διερωτηθεί ποια ήταν η καταλληλότητα της στιγμής για αυτά τα λόγια, τα οποία δεν οικοδομούσαν καθόλου ούτε χρησίμευαν σε κάτι, αλλά μάλλον κατέστρεφαν και εκείνα που είχαν ήδη οικοδομηθεί. Εξαιτίας αυτού, λέει το κείμενο, πολλοί από τους μαθητές του αποχώρησαν, λέγοντας: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος, ποιος μπορεί να τον ακούει;». Διότι θα ήταν δυνατόν αυτά να λεχθούν μόνο στους μαθητές, όπως ακριβώς έλεγε ο Ματθαίος, ότι δηλαδή «συνομιλούσε μαζί τους ιδιαιτέρως». Τι έχουμε, λοιπόν, να απαντήσουμε σε αυτό; Ότι και στην προκειμένη περίπτωση ήταν μεγάλη και η χρησιμότητα και η αναγκαιότητα τέτοιων λόγων. Επειδή, δηλαδή, εκείνοι επέμεναν ζητώντας μεν τροφή, αλλά σωματική, και, υπενθυμίζοντάς του την τροφή που είχε δοθεί στους προγόνους τους, εξυμνούσαν το μάννα, Εκείνος, για να αποδείξει ότι όλα εκείνα ήταν τύπος και σκιά, ενώ η παρούσα πραγματικότητα αποτελεί την αλήθεια των πραγμάτων, κάνει λόγο για πνευματική τροφή.

γʹ. Όταν δε ακούσεις ότι «έδωσε», μην νομίσεις ότι πρόκειται απλώς για τυχαία κλήρωση, αλλά να πιστεύεις εκείνο, ότι αυτός που κατέστησε τον εαυτό του άξιο να λάβει, αυτός και έλαβε. Εξαιτίας αυτού πολλοί από τους μαθητές του έφυγαν προς τα πίσω, και δεν περπατούσαν πλέον μαζί του. Πολύ ορθά και ο Ευαγγελιστής δεν είπε, «αναχώρησαν», αλλά, «Έφυγαν προς τα πίσω», δηλώνοντας ότι ανακόπηκαν από την πρόοδο στην αρετή, και ότι έχασαν την πίστη που είχαν παλαιότερα, αποσχίζοντας τους εαυτούς τους. Αλλά οι δώδεκα δεν το έπαθαν αυτό. Γι’ αυτό και τους λέει: «Μήπως θέλετε κι εσείς να φύγετε;», δείχνοντας και πάλι ότι δεν έχει ανάγκη την υπηρεσία και την περιποίησή τους, ούτε τους περιέφερε γι' αυτόν τον λόγο κάνοντας επίδειξη. Διότι πώς (θα συνέβαινε αυτό από) εκείνον που έλεγε αυτά τα λόγια ακόμη και σε αυτούς; Γιατί λοιπόν δεν τους επαίνεσε; Γιατί δεν τους θαύμασε; Αφενός μεν διατηρώντας το πρέπον αξίωμα του διδασκάλου, αφετέρου δε δείχνοντας ότι με αυτόν τον τρόπο έπρεπε μάλλον να ελκύονται. Διότι, αν μεν τους επαινούσε, νομίζοντας εκείνοι ότι του κάνουν χάρη, ίσως να πάθαιναν κάτι ανθρώπινο· ενώ με το να δείχνει ότι δεν είχε ανάγκη την ακολουθία τους, τους συγκρατούσε περισσότερο. Και πρόσεξε με πόση σύνεση το είπε αυτό. Διότι δεν είπε, «Φύγετε»· επειδή αυτό θα ήταν λόγος κάποιου που τους απωθεί· αλλά ρωτά λέγοντας: «Μήπως θέλετε κι εσείς να φύγετε;» Πράγμα που χαρακτήριζε αυτόν που αφαιρεί κάθε βία και καταναγκασμό, και δεν θέλει να παραμένουν προσκολλημένοι κοντά του από κάποια συστολή, αλλά με συναίσθηση ευγνωμοσύνης.

Το «Εάν μείνετε στον λόγο τον δικό μου», φανέρωνε όσα υπήρχαν στην καρδιά τους, και ότι γνώριζε πως πίστεψαν μεν, αλλά δεν παρέμειναν. Και τους υπόσχεται κάτι μεγάλο, το να γίνουν εκείνοι μαθητές του. Διότι, επειδή κάποιοι είχαν αποχωρήσει προηγουμένως, λέει υπονοώντας αυτούς: «Εάν μείνετε»· επειδή και εκείνοι άκουσαν και πίστεψαν, και έπειτα αποχώρησαν, διότι δεν παρέμειναν. Καθώς πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω, και δεν συναναστρέφονταν πλέον φανερά μαζί του. «Θα γνωρίσετε την αλήθεια»· δηλαδή, Εμένα· διότι Εγώ είμαι η αλήθεια. Όλα τα ιουδαϊκά ήσαν τύπος· ενώ την αλήθεια θα τη γνωρίσετε από εμένα, και θα σας ελευθερώσει από τα αμαρτήματα. Διότι, όπως ακριβώς έλεγε σε εκείνους: «Μέσα στις αμαρτίες σας θα πεθάνετε»· έτσι έλεγε και σε τούτους: «Θα σας ελευθερώσει».

Και σήκωσαν πέτρες για να τις ρίξουν επάνω του. Και όταν εκτεινόταν σε μακρούς λόγους για τα μυστήρια, λέγοντας: «Και ο άρτος όμως, τον οποίο εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου, είναι η σάρκα μου», έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Και εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του επέστρεψαν πίσω και δεν τον ακολουθούσαν πλέον. Τι έπρεπε λοιπόν να κάνει; Πες μου· να επιμένει συνεχώς στα υψηλότερα διδάγματα, με αποτέλεσμα να αποδιώξει το θήραμα και να απομακρύνει τους πάντες από τη διδασκαλία; Αλλά αυτό δεν ήταν γνώρισμα της φιλανθρωπίας του Θεού. Διότι, και πάλι, όταν είπε: «Εκείνος που ακούει τον λόγο μου, δεν θα γευθεί θάνατο στον αιώνα», του έλεγαν: «Δεν λέγαμε εμείς σωστά ότι έχεις δαιμόνιο; Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες ότι ''εκείνος που ακούει τον λόγο μου δεν θα γευθεί θάνατο'';». Και τι το περίεργο αν το πλήθος είχε τέτοια διάθεση, από τη στιγμή που και οι ίδιοι οι άρχοντες είχαν αυτή τη γνώμη;

Μέσα από την παραβολή του πύργου, ο Κύριος μας διδάσκει ότι, αφού αποφασίσουμε μια φορά να τον ακολουθήσουμε, πρέπει να διατηρήσουμε την ίδια προαίρεση και να μην βάλουμε μεν το θεμέλιο, δηλαδή την αρχή της μαθητείας, και έπειτα να μην το φέρουμε εις πέρας, σαν να μην έχουμε επαρκή προετοιμασία προθυμίας. Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους ο ευαγγελιστής Ιωάννης είπε: «Πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω». Και κάθε άνθρωπος που επιλέγει μεν να ασκήσει την αρετή, αλλά δεν κατορθώνει να αποκτήσει και τη θεία γνώση, επειδή ξεκίνησε τον αγώνα της αρετής ατελώς και χωρίς πνευματική σύνεση, κτίζει ατελώς, μη μπορώντας να ολοκληρώσει τον πύργο της υψηλής γνώσεως. Γι' αυτό και εμπαίζεται από όσους τον παρατηρούν, ανθρώπους και δαίμονες. Και από άλλη άποψη, ως θεμέλιο μπορεί να νοήσει κανείς τον διδακτικό λόγο. Διότι ο λόγος της διδασκαλίας, όταν για παράδειγμα πραγματεύεται την εγκράτεια, μοιάζει με θεμέλιο που τίθεται στην ψυχή του μαθητή. Πρέπει λοιπόν, πάνω σε αυτόν τον λόγο, δηλαδή στο θεμέλιο, να εποικοδομούμε και τα έργα, ώστε η αρετή εκείνη την οποία θέσαμε ως σκοπό, να ολοκληρωθεί για εμάς ως πύργος ισχύος απέναντι στον εχθρό.

Αποδεικνύοντας δε το αξίωμα της θεότητάς του, εννοώ το να αποκαλύπτει τα κρυμμένα, τους λέει: «Υπάρχουν μερικοί από εσάς που δεν πιστεύουν». Λέγοντας δε «μερικοί», εξαίρεσε τους μαθητές. Και ο ευαγγελιστής, θέλοντας να μας δείξει ότι τα γνώριζε όλα προ καταβολής κόσμου, αναφέρει ότι ο Ιησούς γνώριζε εξαρχής ποιοι είναι εκείνοι που δεν πιστεύουν, καθώς και την πονηρία του προδότη· γεγονός που αποτελούσε απόδειξη της αληθινής θεότητάς του. Διότι ο προφήτης αναφέρει για τον Θεό: «Αυτός που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους». Και έλεγε: «Γι' αυτό σας είπα ότι κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου». Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του επέστρεψαν στα οπίσω και δεν πορεύονταν πλέον μαζί του. Είπε τότε ο Ιησούς στους δώδεκα:

Ο Θεός δίνει σε όλους, αλλά άλλοι μεν τα λαμβάνουν, και χρησιμοποιούν σωστά αυτό που τους δόθηκε, και διαφυλάσσοντάς το, φανερώνουν τη δωρεά του Θεού. Άλλοι δε τα λαμβάνουν μεν, αλλά επειδή χάνουν αυτά που τους δόθηκαν, φαίνονται σαν να μην έλαβαν τίποτα. Όταν λοιπόν λέει ο ευαγγελιστής ότι, αν δεν έχει δοθεί σε κάποιον από τον Πατέρα, δεν μπορεί να έλθει προς τον Υιό, εννοεί τούτο: ότι εκείνος έρχεται προς τον Υιό, στον οποίο θα το δώσει ο Πατέρας, δηλαδή από τον οποίο θα διαφυλαχθεί η δωρεά που του έγινε από τον Θεό. «Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές αποσύρθηκαν προς τα πίσω»· δηλαδή, αφού αποκόπηκαν από τον Διδάσκαλο, δεν προχώρησαν προς την προκοπή, αλλά προς τα πίσω, δηλαδή προς την απιστία. Διότι πράγματι, εκείνος που αποκόπτει τον εαυτό του από τον Χριστό, πορεύεται προς τα πίσω· ενώ εκείνος που, κατά τον Παύλο, προσκολλάται στον Κύριο, επεκτείνεται πάντοτε προς τα εμπρός. Εκείνος δε, δείχνοντας ότι δεν έχει ανάγκη από κανέναν, ούτε από τη διακονία ή την περιποίηση των ίδιων, τους λέει: «Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς;» Γιατί όμως δεν επαίνεσε τους δώδεκα, επειδή δεν παρασύρθηκαν μαζί με τους άλλους; Αφενός μεν για να διατηρήσει το αξίωμα που αρμόζει στον διδάσκαλο, αφετέρου δε για να δείξει και σε εμάς ότι με αυτόν τον τρόπο είναι δυνατόν να ελκύσει κάποιον περισσότερο. Διότι, αν τους είχε επαινέσει, ίσως να πάθαιναν κάτι το ανθρώπινο και να αλαζονεύονταν, νομίζοντας ότι του κάνουν χάρη με το να τον ακολουθούν.