Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:70

Είναι αδιαίρετος, επομένως, μετά την ένωση και δεν διχοτομείται σε δύο πρόσωπα, ακόμη κι αν νοούμε ως κάτι το διαφορετικό τον εκ Θεού Λόγο και τη σάρκα στην οποία κατοίκησε· εφόσον δε ολόκληρος ο χορός των αγίων αποστόλων μάς διαβεβαιώνει για την πίστη σε αυτά, μέσα από τα οποία υποστηρίζουν ότι έχουν γνωρίσει με μοναδικό τρόπο πως αυτός είναι ο Χριστός ο Υιός του Θεού, εάν σκεπτόμαστε ορθά δεν θα αποδεχτούμε εκείνους που δεν παραιτούνται από την ανοησία να εισάγουν καινοφανείς διδασκαλίες πλέον αυτών. <Τους αποκρίθηκε ο Ιησούς: Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα, και όμως ένας από εσάς είναι διάβολος; Μιλούσε δε για τον Ιούδα, τον γιο του Σίμωνα Ισκαριώτη· διότι αυτός επρόκειτο να τον παραδώσει, αν και ήταν ένας από τους δώδεκα.> Εντείνει τον έλεγχο και τους περισφίγγει με πιο δριμείς λόγους, περικόπτοντας τη χαυνότητα και τη χαλαρότητα της ραθυμίας σχετικά με την επιθυμία για σοφία· διότι φαίνεται σαν να λέει σχεδόν το εξής: Είναι καιρός για νήψη, ω μαθητές, και για φρόνηση και για εντατική προσοχή του νου, προκειμένου να θελήσετε να σωθείτε. Διότι είναι πάρα πολύ ολισθηρός ο δρόμος της απώλειας, παρασύροντας όχι μόνο τον αδύναμο νου, αλλά ακόμη και εκείνον που νομίζει ότι έχει ήδη σταθεροποιηθεί· είναι δε φοβερό και πολύμορφο πράγμα η αμαρτία, καθώς μαγεύει τον ανθρώπινο νου με ποικίλες ηδονές και τον παρασύρει με απαλότατες, τρόπον τινά, επιθυμίες σε όσα δεν πρέπει. Παράδειγμα δε του λόγου μου, λέει, θα αποτελέσει η δική σας περίπτωση.

«Εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος απ' αρχής, και δεν στάθηκε στην αλήθεια, διότι είναι ψεύτης, όπως ακριβώς και ο πατέρας του.» Και ποτέ δεν θα θεωρήσουμε, σκεπτόμενοι ορθά, ότι ο Χριστός κάνει μνεία του πονηρού και αρχέκακου δαίμονα. Απεναντίας, στους Ιουδαίους που είχαν λυσσάξει και κυοφορούσαν την ανίερη δολοφονία εναντίον του, δίνει ως πατέρα τον πρώτο ανθρωποκτόνο και εργάτη του ψεύδους, δηλαδή τον Κάιν, και σε αυτόν δίνει ως πατέρα τον Σατανά, τον εφευρέτη της αμαρτίας. Όταν κάποιοι ρωτούν ποιον πατέρα θα δώσουμε στον διάβολο, ή ποιο λέμε ότι είναι το αρχέτυπο της δικής του κακοτροπίας, απονέμει, σαν σε αρχέτυπο στον Κάιν, ως εικόνα, αυτούς που λέγεται ότι νοσούν από απόλυτη ομοιότητα με την εγγενή σε αυτόν ασέβεια. Διότι το γεγονός ότι ο Σωτήρας Χριστός συνηθίζει να αποκαλεί Σατανά εκείνον που προσομοιάζει με τους τρόπους εκείνου, μπορούμε να το διαπιστώσουμε πολύ εύκολα από αυτά που λέει στους αγίους μαθητές: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα, και ιδού, ένας από εσάς είναι διάβολος;» Επομένως, πρέπει να παρομοιαστεί με τον Κάιν ο Ισραήλ, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Πρωτότοκος υιός μου είναι ο Ισραήλ.» Και μετά τον πρωτότοκο Ισραήλ, εμφανίστηκε ως δεύτερος χρονικά, και νεότερος, ο Χριστός, όντας και αυτός υιός του Αδάμ.

Σε συμφωνία δε με την Παλαιά Διαθήκη, ο Κύριος στο Ευαγγέλιο ομιλεί περί τούτου, όταν οι Ιουδαίοι έλεγαν: «Εμείς έχουμε πατέρα τον Θεό». Ο δε Κύριος τους είπε: «Εσείς είστε υιοί του πατέρα σας, του διαβόλου, διότι είναι ψεύτης, επειδή ο πατέρας του ήταν ψεύτης. Εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος και δεν παρέμεινε στην αλήθεια· όταν λαλεί το ψεύδος, μιλάει από τα δικά του, επειδή και ο πατέρας του ήταν ψεύτης». Εξαιτίας αυτού, και οι άλλες αιρέσεις, ακούγοντας αυτόν τον λόγο, ισχυρίζονται αφενός ότι πατέρας των Ιουδαίων είναι ο διάβολος, αφετέρου ότι αυτός έχει άλλον πατέρα και ο πατέρας του πάλι έχει πατέρα. Αλλά μιλούν με αχαλίνωτη γλώσσα, έχοντας τυφλωμένη τη διάνοιά τους. Διότι ανάγουν αυτή τη συγγένεια στον Δεσπότη των πάντων, τον Θεό των Ιουδαίων και των Χριστιανών και όλων των ανθρώπων, λέγοντας ότι Αυτός είναι ο πατέρας του πατέρα εκείνου, Αυτός που νομοθέτησε μέσω του Μωυσή και έκανε τόσα θαυμαστά έργα. Αλλά δεν ισχύει αυτό, αγαπητοί. Διότι ο ίδιος ο Κύριος λέει αμέσως, φροντίζοντας για εμάς σε όλα, ώστε να μην παρεκκλίνουμε από το προκείμενο θέμα επινοώντας και σκεπτόμενοι άλλα αντ' άλλων, λέγοντας ότι πατέρας τους είναι ο διάβολος, ο Ιούδας, τον οποίο ονόμασε και Σατανά και διάβολο, λέγοντας προς τους μαθητές: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα, και ένας από εσάς είναι διάβολος;», χωρίς να τον ονομάζει διάβολο εκ φύσεως, αλλά ως προς το φρόνημα.

Επομένως, Κύριος Σαβαώθ σημαίνει Κύριος των δυνάμεων. Διότι πάντοτε προστίθεται η λέξη «Κύριος» όπου η Γραφή αναφέρει το όνομα Σαβαώθ· γιατί η Γραφή δεν αναφωνεί λέγοντας απλώς: «μου είπε ο Σαβαώθ ή μίλησε ο Σαβαώθ», αλλά αμέσως λέει «Κύριος Σαβαώθ». Έτσι εξάλλου λέει η εβραϊκή γλώσσα «Αδωναΐ Σαβαώθ», το οποίο ερμηνεύεται Κύριος των δυνάμεων. 6. Και μάταια, από αυτούς και από τους ομοίους τους, εξαιτίας της τύφλωσης της διάνοιάς τους, συκοφαντούνται τα όσα έχουν λεχθεί ορθά. Διότι δεν αναφέρεται στον διάβολο ο λόγος του Σωτήρα στην ομιλία Του προς τους Ιουδαίους, όπως είναι απολύτως σαφές στον καθένα που ακολουθεί την αλήθεια, αλλά για τον Ιούδα τούς έλεγε αυτόν τον λόγο. Επειδή δεν ήταν τέκνα του Αβραάμ, ο οποίος Τον υποδέχθηκε κάτω από τη δρυ του Μαμβρή πριν από την ένσαρκη παρουσία Του, αλλά καταδίκασαν τους εαυτούς τους να γίνουν υιοί της προδοσίας του Ιούδα, τον οποίο ο Κύριος ονόμασε σατανά και διάβολο, όπως λέει: «δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα, και ένας από εσάς είναι διάβολος;» Και για τον λόγο αυτό, ο Κύριος, ερμηνεύοντας τα της κακοτροπίας του, έλεγε ότι «όταν λαλεί το ψεύδος, λαλεί από τα δικά του», όπως και αλλού το Ευαγγέλιο λέει ότι «ήταν κλέφτης και αυτός βαστούσε το ταμείο». Αυτός, λοιπόν, ο Ιούδας, που ονομάστηκε διάβολος, είχε πατέρα τον Κάιν, ο οποίος με ψέμα εξαπάτησε τον αδελφό του, τον Άβελ, και τον σκότωσε, όπως ακριβώς, όταν ρωτήθηκε από τον Κύριο: «πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» εκείνος λέγοντας ψέματα απάντησε: «δεν ξέρω».

Και αν μεν ο Μάνης αποδεχόταν τον Αβραάμ, θα λέγαμε ότι ο Αβραάμ ανήκει στον Θεό του φωτός, ενώ εκείνοι που γεννήθηκαν από αυτόν ανήκουν σε άλλον. Η δε υπόθεση έχει ως εξής: μιμούνταν τον φονιά, μιμούνταν την προδοσία του Ιούδα, αποδέχθηκαν τη διαβολή του προδότη, έγιναν υιοί της δικής του απαρνήσεως του Θεού, ο ίδιος έγινε ψεύστης, «κρατώντας το ταμείο και κλέβοντας», και λέγοντας σε Αυτόν «χαίρε, Ραββί», και ελεγχόμενος και ακούγοντας «φίλε, για ποιον σκοπό ήρθες;». Αυτός ο Ιούδας μιμήθηκε τον Κάιν, επειδή έγινε ανθρωποκτόνος, λέγοντας ψέματα ενώπιον του Κυρίου με τα λόγια: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Δεν γνωρίζω πού είναι». Και αυτός, κατά μίμηση, έγινε υιός του διαβόλου, ακολουθώντας το φρόνημα της ψευδολόγου φωνής που μίλησε μέσω του όφεως λέγοντας: «Θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό». Αυτό είναι εκείνο που ειπώθηκε στο Ευαγγέλιο από τον Σωτήρα: «Εσείς είστε υιοί του διαβόλου»· διότι λέει: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα; Και όμως, ένας από εσάς είναι διάβολος», επειδή «απ' αρχής είναι ψεύστης και ανθρωποκτόνος, διότι ο πατέρας του ήταν ψεύστης». Έτσι, έχει λυθεί το σχετικό ζήτημα. Διότι οι Ιουδαίοι δεν ήταν τέκνα του διαβόλου, μη γένοιτο. Αφού η Σαμαρείτιδα λέει προς τον Σωτήρα ότι: «Εδώ, σε αυτό το όρος, προσκύνησαν οι πατέρες μας, εσείς όμως λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνά κανείς».

Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας. Επειδή δεν αποτελούν πραγματικό Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα από όσους αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ, δικαιολογημένα ο Σωτήρας μας έλεγε στους Ιουδαίους που καυχιόνταν ότι προέρχονται από το σπέρμα του Αβραάμ: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· και πάλι: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· εννοώντας ότι κάποιοι είναι μεν τέκνα του Αβραάμ μέσω της μίμησης, οι οποίοι και ονομάστηκαν εκλεκτοί, ενώ κάποιοι άλλοι είναι μόνο σπέρμα του, και γι' αυτό τον λόγο δεν είναι εκλεκτοί. Διότι δεν ονομάστηκε εκλεκτό το σπέρμα, αλλά οι υιοί. Το δε σπέρμα είναι οι δούλοι του. Επειδή, λοιπόν, οι μαθητές του Σωτήρα, οι οποίοι έγιναν κήρυκες προς τα έθνη, διέθεταν και τις δύο ιδιότητες, όντας δηλαδή και δούλοι και εκλεκτοί, γι' αυτό έχει λεχθεί για αυτούς: «Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του». Σχετικά δε με το «Εκλεκτοί του», θα παραθέσεις το «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, και τους ονόμασε αποστόλους»· καθώς και το «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Την δε εξέχουσα θέση των εκλεκτών θα την κατανοήσουμε από το χωρίο: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας, σε όλη τη γη απλώνονται τα κρίματά του.

Δ΄. Και παρατήρησε τη σοφία του: ούτε τον έκανε φανερό, ούτε τον άφησε να περάσει απαρατήρητος· το πρώτο, για να μην αποθρασυνθεί και γίνει πιο εριστικός, και το δεύτερο, για να μη διαπράξει το τόλμημα άφοβα, νομίζοντας ότι διαφεύγει της προσοχής. Γι' αυτό, προχωρώντας, ασκεί τους ελέγχους πιο φανερά. Διότι προηγουμένως τον συγκατέλεξε και αυτόν μαζί με τους άλλους, λέγοντας: «Υπάρχουν μερικοί από εσάς, οι οποίοι δεν πιστεύουν» (ότι δε συμπεριέλαβε και τον προδότη, το εξήγησε ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Διότι γνώριζε εξ αρχής ποιοι είναι αυτοί που δεν πιστεύουν, και ποιος είναι αυτός που θα τον παραδώσει»)· επειδή όμως εκείνος επέμεινε, επιφέρει τον έλεγχο σφοδρότερο, λέγοντας: «Ένας από εσάς είναι διάβολος», και καθιστά τον φόβο κοινό σε όλους, θέλοντας να συγκαλύψει εκείνον.

Αξίζει δε εδώ να απορήσουμε, για ποιον λόγο τώρα μεν δεν λένε τίποτα οι μαθητές, ενώ αργότερα φοβούνται και απορούν, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλον και ρωτώντας: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;». Και ο Πέτρος κάνει νόημα στον Ιωάννη για να μάθει τον προδότη και να ρωτήσει τον Διδάσκαλο ποιος είναι. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Δεν είχε ακούσει ακόμη ο Πέτρος το: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά». Γι’ αυτό δεν είχε κανέναν φόβο. Επειδή όμως επιτιμήθηκε, και παρότι μίλησε από μεγάλη αφοσίωση, δεν επιδοκιμάστηκε, αλλά και αποκαλέστηκε «σατανάς»· ακούγοντας έπειτα ότι «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», εύλογα πλέον φοβήθηκε. Εξάλλου, ούτε τώρα λέει: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», αλλά: «Ένας από εσάς είναι διάβολος». Γι’ αυτό ούτε καταλάβαιναν τα λεγόμενα, αλλά νόμιζαν ότι απλώς κατηγορούνταν για κάποια πονηρία. Για ποιο λόγο όμως είπε: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα; Και όμως ένας από εσάς είναι διάβολος»; Για να δείξει ότι η διδασκαλία του είναι απαλλαγμένη από κολακεία. Διότι, επειδή όταν όλοι τον εγκατέλειψαν, αυτοί παρέμειναν μόνοι, και μέσω του Πέτρου ομολογούσαν ότι είναι ο Χριστός, προκειμένου να μη νομίσουν ότι εξαιτίας αυτού επρόκειτο να τους κολακεύσει, τους απομακρύνει από αυτήν την υποψία. Αυτό λοιπόν που λέει είναι το εξής: Τίποτα δεν με αποτρέπει από το να ελέγξω τους κακούς. Μη νομίσετε ότι επειδή παραμείνατε σταθεροί, θα επιλέξω να σας κολακεύσω· ή ότι επειδή με ακολουθήσατε, δεν θα ελέγξω τους πονηρούς.

Αλλά ο Ιούδας την επέπληξε, δήθεν με πρόσχημα ευλάβειας. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Καλό έργο έκανε για τον ενταφιασμό μου». Και για ποιον λόγο άραγε δεν ήλεγξε τον μαθητή μπροστά στη γυναίκα, ούτε είπε αυτό που ανέφερε ο ευαγγελιστής, ότι δηλαδή επέπληττε τη γυναίκα εξαιτίας της δικής του κλοπής; Ήθελε με τη μεγάλη Του μακροθυμία να τον κάνει να ντραπεί. Διότι το ότι γνώριζε πως ήταν προδότης, το είχε καταδείξει ελέγχοντάς τον πολλές φορές προηγουμένως, λέγοντας: «Δεν πιστεύουν όλοι»· και, «Ένας από εσάς είναι διάβολος». Δήλωσε μεν λοιπόν ότι γνωρίζει πως είναι προδότης, δεν τον ήλεγξε όμως φανερά, αλλά τον ανέχθηκε, θέλοντας να τον επαναφέρει. Πώς λοιπόν άλλος ευαγγελιστής λέει ότι όλοι οι μαθητές τα είπαν αυτά; Και όλοι τα είπαν, και εκείνος· αλλά οι υπόλοιποι δεν τα είπαν με την ίδια προαίρεση.

Διότι είναι ευκολότερο να μην πέσει κανείς, παρά, αφού πέσει, να συνέλθει και να επανακτήσει τον εαυτό του. Πρόσεξε λοιπόν, όταν ο Ιούδας έριξε τον εαυτό του στην πτώση, πόσης βοήθειας απολαμβάνει, και ούτε έτσι δεν ανορθώνεται. Του είπε ότι «ένας από εσάς είναι διάβολος»· είπε ότι «δεν πιστεύουν όλοι»· είπε ότι «δεν ομιλώ για όλους»· και ότι «εγώ γνωρίζω αυτούς που εξέλεξα», και όμως τίποτε από όλα αυτά δεν συναισθάνεται.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, ότι ο Ιούδας δεν επρόκειτο να αποστεί από την προδοσία, δεν έπαψε να χρησιμοποιεί συμβουλές, παραινέσεις, ευεργεσίες και απειλές, αποτρέποντάς τον από την προδοσία με κάθε τρόπο διδασκαλίας και αναχαιτίζοντάς τον συνεχώς με τον λόγο Του σαν με χαλινάρι. Και το πράττει αυτό διδάσκοντάς μας να εκπληρώνουμε όλα όσα εξαρτώνται από εμάς, έστω κι αν γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι οι αδελφοί δεν θα πειστούν, διότι ο μισθός για τη συμβουλή μας είναι ακέραιος και εξασφαλισμένος. Και πρόσεξε πώς τον απέτρεπε συνεχώς και με σοφία μέσα από τα λόγια Του: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει». Και πάλι: «Δεν μιλώ για όλους σας· εγώ γνωρίζω ποιους εξέλεξα». Και πάλι: «Ένας από εσάς είναι διάβολος». Και ανεχόταν να τους θέτει όλους σε αγωνία, ώστε να μην διαπομπεύσει τον προδότη και τον κάνει πιο αναίσχυντο με τον φανερό έλεγχο. Διότι, το ότι τα λόγια αυτά προκάλεσαν αγωνία και φόβο και στους υπόλοιπους, παρόλο που η συνείδησή τους δεν τους έλεγχε για τίποτα πονηρό, άκουσε πώς ο καθένας έλεγε με αγωνία: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;». Και δεν τον παιδαγωγούσε μόνο με λόγια, αλλά και με έργα.

Διότι άλλοι μεν είναι μόνο σπέρμα (απόγονοι), άλλοι δε είναι μιμητές και μέσω της συμπεριφοράς τους, τυγχάνοντας εκλεκτοί και όντες υιοί· κάτι που δεν το ανέφερε για το σπέρμα, αλλά (είπε) ότι είναι Δούλοι. Τώρα όμως είπε και τα δύο για τους μαθητές· διότι ήταν και τα δύο: και δούλοι ως σπέρμα, και εκλεκτοί ως υιοί· σύμφωνα με το: «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους»· και το: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Και την εξαιρετική ιδιότητα των εκλεκτών θα την κατανοήσεις από το: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας· σε όλη τη γη είναι τα κρίματά του. Διότι, ενώ ο ίδιος είναι Θεός και Κύριος των πάντων και δεσπόζει σε ολόκληρη την οικουμένη, αυτούς τους ονόμασε δικό του λαό. Γι' αυτό πρόσταξε να αναγγείλουν τα κρίματα του στόματός του, επειδή όλοι υπόκεινται στα δικά του κρίματα· συνεπώς, δεν αξίωσε της κλήσεως μόνο τους Ιουδαίους, αλλά τους πάντες. Και κάποιος άλλος λέει, ότι η πρόνοια του Θεού μας διοικεί ολόκληρο τον κόσμο με θεία κρίματα. Ενθυμήθηκε εις τον αιώνα τη διαθήκη του· τον λόγο που παρήγγειλε για χίλιες γενεές.

Από την άλλη πλευρά, η Εξομολόγηση είναι ένα φάρμακο τόσο δραστικό, ώστε αμέσως εξουδετερώνει κάθε δηλητήριο της συγγνωστής και θανάσιμης αμαρτίας, η οποία αποτελεί ένα άπειρο κακό· εξαλείφει κάθε αόρατη ασθένεια και επαναφέρει στην ψυχή την πρότερη υγεία και χάρη. Ένα φάρμακο τόσο θαυμαστό, που μεταβάλλει στη στιγμή τον αμαρτωλό σε έναν ωραιόμορφο Άγγελο, από εκεί που προηγουμένως, εξαιτίας της αμαρτίας, ήταν μεταμορφωμένος είτε σε βόδι, σαν τον Ναβουχοδονόσορα, είτε σε χοίρο, σαν τον Τηριδάτη, είτε σε διάβολο, σαν τον Ιούδα· «Και ένας από εσάς είναι διάβολος».

Έτσι, νομίζω, έχει αποδειχθεί σαφώς ότι το «αποκριθείς» επέχει πολλές φορές θέση έναρξης λόγου και συνέχειας προηγούμενων λόγων, και ότι λαμβάνει θέση πλεονασμού, και ότι αναπληρώνει την ανάγκη ικεσίας. Ότι δε υποκαθιστά και την έννοια της ερώτησης, το αποδεικνύει εναργώς η φωνή του κορυφαίου Πέτρου· διότι ο λόγος της Γραφής, όταν διηγείται το πάθημα του Ανανία και της Σαπφείρας και τον θάνατο που τους επιβλήθηκε ως τιμωρία για την ψευδολογία, αναφέρει αφενός, «και η γυναίκα του, μη γνωρίζοντας το γεγονός, εισήλθε», και προσθέτει αφετέρου, «και αποκρίθηκε σε αυτήν ο Πέτρος· πες μου, αντί αυτού του ποσού πουλήσατε το χωράφι;». Διότι τι άλλο καταλληλότερο θα μπορούσε να βρεθεί να δηλώνεται εδώ με το «αποκρίθηκε» παρά το «ρώτησε»; Όπως ακριβώς και στο: «αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι και του είπαν· ποιο σημείο μας δείχνεις, ότι τα κάνεις αυτά;». Ναι βεβαίως και στο «αποκρίθηκε σε αυτούς ο Ιησούς· δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Διότι είναι φανερό σε αυτές τις περιπτώσεις ότι καθεμία λέξη έχει τη σημασία του «ρώτησε».

Το να δείχνει όμως ότι δεν έχει ανάγκη να τον ακολουθούν, μπορούσε περισσότερο να τους συγκρατήσει, θεωρώντας ότι μάλλον ευεργετούνται παρά ευεργετούν, και ότι λαμβάνουν χάρη παρά ότι δίνουν. Πρόσεξε δε πόσο συνετά μίλησε. Διότι δεν είπε: Φύγετε· επειδή αυτό θα ήταν έκφραση κάποιου που αποδιώχνει· αλλά ερωτά: «Μήπως θέλετε να φύγετε;» πράγμα που τους καθιστούσε κυρίους του να τον ακολουθήσουν ή όχι· δείχνοντας ότι δεν επιθυμεί να τον ακολουθούν από συστολή απέναντί του, αλλά έχοντας ευγνωμοσύνη για το ότι τον ακολουθούν. «Αποκρίθηκε σε αυτόν ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, σε ποιον να πάμε; Έχεις λόγια αιώνιας ζωής· και εμείς πιστέψαμε και γνωρίσαμε ότι εσύ είσαι ο Χριστός ο Υιός του ζωντανού Θεού. Αποκρίθηκε σε αυτούς ο Ιησούς: Εγώ δεν διάλεξα εσάς τους δώδεκα;»}``` ล้วนแล้วแต่ผิด format instruction ของ prompt. ฉันต้อง output ONLY a valid parseable JSON array, or rather an object. Wait,

«Και ένας από εσάς είναι διάβολος;» Το έλεγε δε αυτό για τον Ιούδα, τον γιο του Σίμωνα του Ισκαριώτη· διότι αυτός επρόκειτο να τον παραδώσει, όντας ένας από τους δώδεκα.» Επειδή ο Πέτρος ήταν φιλόστοργος και φιλάδελφος, απολογείται υπέρ ολόκληρου του χορού των μαθητών. Διότι δεν είπε: Κύριε, σε ποιον θα πάω εγώ;