Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 7:15

Διότι, όσο μεν καιρό, βλέποντας τα ανθρώπινα, χώλαιναν στη διάνοιά τους λέγοντας: «Δεν είναι αυτός ο γιος του ξυλουργού;» και, «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει μαθητεύσει;» και, «Τι σημείο κάνεις εσύ για τον εαυτό σου;» και, «Ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα τον πιστέψουμε»· τους ανεχόταν και, καθώς αμάρταναν εις βάρος του Υιού του ανθρώπου, λυπούμενος για την πώρωσή τους, έλεγε: «Είθε να γνωρίζατε και εσείς όσα οδηγούν στην ειρήνη». Διότι και τον μεγάλο Πέτρο, όταν η θυρωρός του μίλησε σαν για κοινό άνθρωπο και εκείνος αποκρίθηκε ανάλογα, μόλις έκλαψε, ο Κύριος τον συγχώρησε. Όταν όμως έπεσαν σε έσχατη πτώση και κυριεύθηκαν από μεγαλύτερη μανία, φτάνοντας στο σημείο να λένε ότι τα έργα του Θεού είναι του Βεελζεβούλ, δεν τους ανέχθηκε πλέον· διότι βλασφημούσαν το Πνεύμα του, λέγοντας ότι αυτός που τα πράττει αυτά δεν είναι ο Θεός, αλλά ο Βεελζεβούλ. Και γι' αυτό, επειδή τόλμησαν πράγματα αφόρητα, τους τιμώρησε αιώνια.

Διότι άλλος μεν προσταζόταν να συζήσει, έστω και παρά τη θέλησή του, με πόρνη γυναίκα, άλλος να περπατά γυμνός, αλλά και να ξαπλώνει στη δεξιά του πλευρά για όχι μικρό αριθμό ημερών. Και αυτά τελούνταν για όσα προέκυπταν από αυτά, και όχι οπωσδήποτε για τα ίδια τα γεγονότα· έτσι λοιπόν και ο μακάριος Μωυσής προσταζόταν να αγιάζει τη σκηνή, καίτοι μάλλον όφειλε να αγιάζεται από αυτήν, προκειμένου να νοείται πάλι ο Χριστός ότι στο πρόσωπό του αγιάζει τον δικό του ναό, παρόλο που συζούσε με σάρκα ανάμεσα στους Ιουδαίους και μέσω αυτού μιλούσε στα πλήθη, όπως ακριβώς παλαιότερα ο Θεός από το ιλαστήριο. <Θαύμαζαν λοιπόν οι Ιουδαίοι και έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα χωρίς να έχει διδαχθεί;»> Δεν είναι παράλογος ο θαυμασμός των Ιουδαίων, αλλά ο λόγος γι' αυτό έχει διατυπωθεί κάπως περίτεχνα. Διότι πράγματι ήταν φυσικό να εκπλήσσονται βλέποντας να διαπρέπει με ασυνήθιστο τρόπο στον λόγο και τη γνώση εκείνος, ο οποίος δεν είχε αποκτήσει πλούτο από μαθήματα. Διότι ο ανθρώπινος νους είναι βέβαια δεκτικός στη σοφία, ακόμη κι αν κάποιος δεν φαίνεται να είναι ήδη σοφός, και η φύση είναι πάρα πολύ κατάλληλη για την απόκτηση σύνεσης και γνώσης γύρω από ορισμένα πράγματα. Αλλά σε όσους δεν έχουν ιδιαίτερη τριβή με τα γράμματα, το χρήσιμο στοιχείο που υπάρχει στη φύση είναι κατά κάποιον τρόπο κλειστό και σε λήθαργο· σε εκείνους όμως που έχουν συνηθίσει να υποβάλλονται σε τέτοιους κόπους και να εντρυφούν στις ασκήσεις των λόγων, είναι εξαιρετικά λαμπρό, έτοιμο για αγαθή εγρήγορση, και βρίσκεται να κατέχει διόλου ευκαταφρόνητη παράθεση λόγων και σοφών επινοήσεων.

Προς δε αυτούς που θεωρούν εντελώς ανόητα, ή μάλλον ήδη και ασεβώς, ότι λέγοντας κάτι θα διαφύγουν από τον θείο νου, ο θεσπέσιος ψαλμωδός λέει κάπου: «Συνετιστείτε λοιπόν, άφρονες μέσα στον λαό, και μωροί, κάποτε λογικευτείτε· αυτός που φύτεψε το αυτί, δεν ακούει;» Διότι πώς θα ήταν καθόλου δυνατόν να μην ακούει απόλυτα τα πάντα Εκείνος που εμφύτευσε και την αίσθηση της ακοής σε όσα δημιουργήθηκαν δι' αυτού; Βλέπε, λοιπόν, και από αυτό πάλι ότι ο Κύριος είναι κατά φύσιν Θεός. Διότι δεν αγνοεί αυτό που ψιθυρίστηκε κρυφά μέσα στο πλήθος από τους Ιουδαίους· αλλά το αντιλαμβάνεται σαν με αυτιά κατά τρόπο θεοπρεπή, έστω κι αν από τον φόβο των αρχόντων δεν έλεγαν τίποτα με παρρησία γι' αυτόν. Και επειδή θαύμασαν κάποια στιγμή μερικοί από αυτούς που είχαν συγκεντρωθεί στο ιερό και διαλογίζονταν, όπως ήταν φυσικό, ή και μιλούσαν σιγά μεταξύ τους: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα χωρίς να έχει μαθητεύσει;», αναγκαστικά, λοιπόν, πάλι αναδεικνύει τον εαυτό του ίσο με τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος δεν έχει μάθει απολύτως τίποτα, αλλά έχει τη γνώση των πάντων φυσικά και αδίδακτα, εξαιτίας του ότι υπέρκειται κάθε νου και ίπταται υπεράνω κάθε φρονήσεως που υπάρχει στα όντα. Μπορούσε βεβαίως να το αποδείξει αυτό και από άλλα πράγματα, και να πληροφορήσει τους ακροατές, ότι όσα ενυπάρχουν στον γεννήσαντα Πατέρα, αυτά φαίνονται να ανήκουν και στον ίδιο, λόγω της φυσικής ταυτότητας.

Αφού αναγνώστηκαν αυτά στους συγκεντρωμένους, Εκείνος έστρεψε τα βλέμματα όλων πάνω Του, ενώ εκείνοι ίσως απορούσαν πώς γνωρίζει γράμματα χωρίς να έχει μαθητεύσει. Και επειδή ήταν συνήθεια στους Ισραηλίτες να ισχυρίζονται ότι οι προφητείες που αναφέρονταν σε Αυτόν είχαν εκπληρωθεί είτε σε κάποιους από τους ένδοξους βασιλείς τους είτε τουλάχιστον σε άγιους προφήτες· (B f. 51) διότι, μη κατανοώντας ορθά τίποτα από τα γεγραμμένα γι' Αυτόν, ακολουθούσαν άλλη οδό και έπεφταν έξω από τον σκοπό τους· για να μην πουν πάλι κάτι παρόμοιο για την εν λόγω προφητεία, προλαμβάνει αναγκαία και λέει: «Σήμερα εκπληρώθηκε η Γραφή αυτή στα αυτιά σας», παρουσιάζοντας ολοφάνερα τον εαυτό Του μέσα από αυτά ως τον προαναγγελθέντα από την προφητεία.— (A f. 78, H f. 237 b) Διότι Αυτός κήρυξε το Ευαγγέλιο της βασιλείας των ουρανών στους προερχόμενους από τα έθνη· επειδή αυτοί ήταν οι φτωχοί, που δεν είχαν τίποτα, ούτε Θεό, ούτε νόμο, ούτε προφήτες· ή, με μια λέξη, προς όλους όσους στερούνται τον πνευματικό πλούτο.

Και πάλι: Στεκόταν κάποτε μυσταγωγώντας στη Συναγωγή, και ενώ θαυμάστηκε από όλους, μερικοί, λέει, έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει διδαχθεί;» Διότι αγνοούσαν ότι μέσα Του βρίσκονταν κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης. Αυτά είναι άξια συγγνώμης, καθώς ειπώθηκαν απρόσεκτα εξαιτίας της άγνοιας. Όμως για εκείνους που βλασφήμησαν το ίδιο το Θείο, η καταδίκη είναι αναπόφευκτη και η κόλαση παντοτινή, και σε αυτόν τον κόσμο και στον μέλλοντα. Με τη λέξη Πνεύμα εννοεί εδώ όχι μόνο το Άγιο, αλλά ολόκληρη τη φύση της Θεότητας. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Σωτήρας είπε κάπου ότι ο Θεός είναι πνεύμα· συνεπώς, η βλασφημία κατά του Πνεύματος θα αφορούσε ολόκληρη την ύψιστη από όλες τις ουσίες· διότι μία νοείται η φύση της Θεότητας στην Αγία και Προσκυνητή Τριάδα. <Μην μεριμνάτε πώς ή τι θα απολογηθείτε.> (A f. 170) Έχοντας λοιπόν ο Κύριος επισείσει τόσο πολύ τον φόβο, και έχοντας προετοιμάσει στο να αντιστέκονται γενναία σε εκείνους που τους απομακρύνουν από την ορθή ομολογία, προστάζει για τα υπόλοιπα να μην μεριμνούν, δηλαδή για την απολογία τους· διότι σε εκείνους που έχουν πίστη και αγάπη, το Πνεύμα ενεργεί τους κατάλληλους λόγους, σαν δάσκαλος που κατοικεί μέσα τους. <Ποιος με κατέστησε δικαστή ή μεριστή πάνω σε εσάς;> (A f. 171, E f. 190) Έχει μεν εγκατασταθεί από τον Θεό και Πατέρα ο Υιός, όταν εμφανίστηκε όπως εμείς, άρχοντας και βασιλιάς στο όρος Σιών το άγιό Του, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού.

«Ελέησόν με» Ο Χριστός βοά ως άνθρωπος για τον Ιούδα. «Όλη την ημέρα» Διότι δεν σταμάτησε ο Ιούδας την ημέρα της προδοσίας να τρέχει εδώ και εκεί. «Με καταπάτησαν» Οι Ιουδαίοι όλη εκείνη την ημέρα του πάθους δεν σταμάτησαν να εμπαίζουν τον Σωτήρα. «Ότι πολλοί» Οι δαίμονες από τον αέρα παρακινούσαν τους Ιουδαίους κατά του Χριστού. «Δεν θα φοβηθώ» Διότι ούτε την ημέρα του πάθους φώναζε επειδή φοβόταν, αλλά για να δείξει ότι αληθινά ενανθρώπησε. «Στον Θεό» Διότι οι λόγοι του Σωτήρα είναι στον Πατέρα και οι λόγοι του Πατέρα στον Υιό. «Στον Θεό ήλπισα» Πότε άραγε η ανθρώπινη σάρκα είχε τη δύναμη να εκστρατεύσει κατά του Θεού (του Χριστού); «Όλη την ημέρα» Όταν δηλαδή δίδασκε ο Χριστός, οι Ιουδαίοι τον περιγελούσαν λέγοντας: από πού ξέρει αυτός γράμματα, χωρίς να έχει μαθητεύσει; «Εναντίον μου όλοι» Επειδή άπαντες σκέφτονταν με ποιον τρόπο θα τον θανατώσουν. «Θα παροικήσουν» Διότι τον περικύκλωναν και παρέμεναν κοντά, για να βρουν κάτι και να μηχανευτούν κάποιον δόλο κατά του Χριστού. «Αυτοί την πτέρνα» Διότι, λέει, παρακολουθούσαν κρυφά τον Κύριο, αν θεραπεύει το Σάββατο, ώστε να τον κατηγορήσουν. «Υπέρ του μηδενός» Επειδή ο Κύριος ήθελε να θεωρήσει ως μη γενόμενα τα όσα συνέβησαν και να τους συγχωρήσει, ώστε αφού μετανοήσουν να σωθούν· αυτοί όμως δεν το κατενόησαν. «Με οργή» Αναφέρεται στα πλήθη των Ιουδαίων, οι οποίοι εξέπεσαν από την αξία τους.

Θαύμαζαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Πώς γνωρίζει αυτός γράμματα, χωρίς να έχει διδαχθεί;». Θαύμαζαν, αλλά δεν πίστευαν· εκπλήσσονταν από το μεγαλείο της σοφίας του, αλλά δεν μετανοούσαν, όντας γεμάτοι από τη δεινότητα της κακίας. Έβλεπαν τον ιατρό να τους προσφέρει τα φάρμακα, και ενώ ασθενούσαν, δεν δέχονταν τη θεραπεία· έβλεπαν τον λυτρωτή, και αγαπούσαν την αιχμαλωσία· έχοντας ανάμεσά τους το λιβάδι των αγαθών, εκείνοι συνέλεγαν τα αγκάθια· ενώ το λιμάνι ήταν παρόν, οι άθλιοι ναυαγούσαν· ενώ η σοφία ανέβλυζε τα θεία διδάγματα, δεν ήθελαν να ξεπλύνουν τη δυσωδία των φόνων· ενώ ο Χριστός άπλωνε τις πτέρυγες της φιλανθρωπίας του, τα γεννήματα των εχιδνών δεν ανέχονταν να σκεπαστούν. Διότι, «πόσες φορές», λέει στα Ευαγγέλια, «θέλησα να συνάξω τα τέκνα σας, όπως η όρνιθα τα πουλιά της· και δεν θελήσατε;». Θαύμαζαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Πώς γνωρίζει αυτός γράμματα, χωρίς να έχει διδαχθεί;». Ω των πραγμάτων! Αγνοείς τον Νόμο, Ιουδαίε, και αγνοείς τις διδαχές του Νόμου; Και λες: «Πώς γνωρίζει αυτός γράμματα, χωρίς να έχει διδαχθεί;»;

Πες μου, ω εχθρέ της αλήθειας, πώς ο Αδάμ, χωρίς να έχει διδαχθεί γράμματα, έδωσε στα θηρία τις κατάλληλες ονομασίες; Για τον δούλο δεν ρωτάς, και από τον Δεσπότη ζητάς τον λόγο λέγοντας: «Πώς γνωρίζει αυτός γράμματα;» Αποκρίθηκε ο Ιησούς και είπε: «Η διδαχή μου δεν είναι δική μου, αλλά του Πατρός που με απέστειλε».

Όταν πλέον η εορτή βρισκόταν στο μέσον της, ανέβηκε ο Ιησούς και δίδασκε. Με την αναβολή αυτή τους έκανε πιο προσεκτικούς. Διότι εκείνοι που τον αναζητούσαν τις πρώτες ημέρες και έλεγαν «Πού είναι εκείνος;», μόλις τον είδαν ξαφνικά μπροστά τους, δες με πόση προσοχή στάθηκαν και πώς επρόκειτο να προσηλωθούν σε αυτόν που μιλούσε, τόσο εκείνοι που έλεγαν ότι είναι αγαθός όσο και εκείνοι που δεν έλεγαν κάτι τέτοιο· οι μεν πρώτοι για να ωφεληθούν σε κάτι και να θαυμάσουν, οι δε δεύτεροι για να τον πιάσουν και να τον συλλάβουν. Το μεν «Πλανά το πλήθος» το έλεγαν εξαιτίας της διδασκαλίας των δογμάτων, καθώς δεν κατανοούσαν τα λεγόμενα· ενώ το ότι «Είναι αγαθός» το έλεγαν εξαιτίας των θαυμάτων. Αφού, λοιπόν, κατεύνασε τον θυμό τους, εμφανίστηκε με τέτοιον τρόπο, ώστε να ακούσουν τα λεγόμενά του με ηρεμία, χωρίς πλέον η οργή να τους φράζει τα αυτιά. Το τι ακριβώς δίδαξε, δεν το ανέφερε· αναφέρει μόνο ότι δίδαξε θαυμαστά, καθώς και ότι τους είλκυσε και τους μετέβαλε· τόση ήταν η δύναμη των λόγων του. Έτσι, εκείνοι που έλεγαν ότι «Πλανά το πλήθος», μεταβάλλοντας γνώμη θαύμαζαν, γι' αυτό και έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει σπουδάσει;». Βλέπεις πώς αποδεικνύει και εδώ ότι ο θαυμασμός τους ήταν γεμάτος από πονηρία; Διότι δεν είπε ότι θαύμαζαν τη διδασκαλία ή ότι αποδέχονταν τα λεγόμενα, αλλά απλώς ότι «θαύμαζαν»· δηλαδή, κυριεύονταν από έκπληξη και απορούσαν λέγοντας: «Από πού τα γνωρίζει αυτός αυτά;», ενώ θα έπρεπε από την απορία τους αυτή να αντιληφθούν ότι τίποτε το ανθρώπινο δεν υπήρχε μέσα του.

Διότι, όταν τότε θαύμαζαν οι Ιουδαίοι και έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει σπουδάσει;», δεν απαντά: «Εγώ είμαι η άπειρη σοφία του Θεού, στην οποία είναι αποθησαυρισμένοι όλοι οι απόκρυφοι θησαυροί της γνώσης και μέσω εμού πηγάζουν τα νάματα της σοφίας, όπου αυτά πηγάζουν, και κάθε φρόνηση και «επιστήμη έργων» δίδαξε η δική μου φρόνηση και σοφία, και «μέσω εμού οι βασιλείς βασιλεύουν και οι άρχοντες κυβερνούν τη γη» και εγώ είμαι η σοφία που υμνείται στις εξόδους και που εκφράζεται με παρρησία στις πλατείες, εγώ που μιλώ τώρα με παρρησία ανάμεσά σας», αλλά αντί για όλα αυτά και τα παρόμοια, λέει: «Η δική μου διδαχή δεν είναι δική μου, αλλά Εκείνου που με έστειλε», και προσθέτει: «Εκείνος που μιλά από τον εαυτό του, ζητά τη δική του δόξα· ενώ εκείνος που ζητά τη δόξα Αυτού που τον έστειλε, αυτός είναι αληθινός και δεν υπάρχει αδικία μέσα του».

Αυτό το μύρο είναι ευλογημένο· αυτό το μύρο είναι ευάρεστο στον Θεό· αυτό το μύρο προσελκύει μεν αγγέλους, απομακρύνει δε δαίμονες. Με αυτό το μύρο έτρεξαν πίσω από τον Ιησού οι γυναίκες, σύμφωνα με όσα ψάλλονται στο Άσμα Ασμάτων. Με αυτό το μύρο ας τρέξουμε και εμείς, εορτάζοντας ειλικρινά την αγία Μεσοπεντηκοστή που βρίσκεται προ των πυλών, εφόσον έχει γραφτεί: «Όταν πια η εορτή βρισκόταν στο μέσον της, ανέβηκε ο Ιησούς στο ιερό και δίδασκε, και οι Ιουδαίοι θαύμαζαν λέγοντας: Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει σπουδάσει;» Αλλά αυτά μεν συνέβησαν πριν από το πάθος. Τώρα όμως, μετά την ανάσταση, καθώς εμφανίζεται και συναναστρέφεται με τους αγίους αποστόλους, μυώντας τους στα πιο μυστικά και απόρρητα —και ω, τι άφατη συγκατάβαση!— διότι μετά την ανάσταση γεύτηκε τροφή, μολονότι η αγία σάρκα του δεν το είχε ανάγκη. Παρόλα αυτά, για να επιβεβαιώσει την ανάσταση, και έφαγε και ήπιε και άφησε να ψηλαφηθεί η πλευρά του, και σε αυτούς που νόμισαν ότι είναι πνεύμα λέει τα εξής: «Δείτε τα χέρια μου και τα πόδια μου, ότι είμαι εγώ ο ίδιος· ψηλαφήστε με και δείτε ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ». Τι απαντάς σε αυτά, ω χριστομάχε;

Πρόσεξε όμως ότι παντού η μεν άρχουσα τάξη είναι διεφθαρμένη, ενώ οι αρχόμενοι παραμένουν αδιάφθοροι· μόνο που, επειδή δεν έχουν αρκετά γενναίο φρόνημα, αλλά είναι ακόμη ατελείς, στερούνται παρρησίας. «Όταν πλέον η εορτή βρισκόταν στη μέση της, ανέβηκε ο Ιησούς στο ιερό και δίδασκε. Και θαύμαζαν οι Ιουδαίοι, λέγοντας: Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει σπουδάσει;»

Αποκρίθηκε λοιπόν σε αυτούς ο Ιησούς και είπε: «Η δική μου διδαχή δεν είναι δική μου, αλλά εκείνου που με έστειλε». Γιατί ανέβηκε στο μέσο της εορτής; Για να καταπραΰνει τον θυμό τους, και συγχρόνως για να ακούσουν με άνεση και προσοχή αυτά που έλεγε, χωρίς η εορτή να φράζει πλέον τα αυτιά τους. Διότι στην αρχή της εορτής ήταν φυσικό να περισπώνται με τις μέριμνες της εορτής. Έτσι, όταν εμφανίστηκε ξαφνικά μπροστά τους, όλοι άκουγαν απλώς, και αυτοί που έλεγαν ότι είναι αγαθός, και αυτοί που έλεγαν ότι είναι πλάνος· οι μεν, για να ωφεληθούν σε κάτι και να θαυμάσουν, οι δε, για να τον πιάσουν από τα λόγια του και να τον συλλάβουν ως πλάνο. Το τι δίδαξε, δεν το ανέφερε ο ευαγγελιστής. Το ότι όμως είπε κάποια θαυμαστά λόγια, με τα οποία τους καθήλωσε και μετέβαλε τις διαθέσεις τους σε θαυμασμό, το φανέρωσε λέγοντας ότι: «Εθαύμαζαν πώς γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει σπουδάσει». Όμως, αν και θαύμαζαν, ούτε έτσι απαλλάχθηκε η σκέψη τους από την πονηρία. Διότι δεν θαύμαζαν τη διδασκαλία, ούτε αποδέχονταν τα λεγόμενα, αλλά θαύμαζαν πώς γνωρίζει γράμματα, δηλαδή απορούσαν και εκπλήσσονταν, πράγμα που συνηθίζουν να παθαίνουν οι φθονεροί.