Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 7:23

Κεφάλαιο Δ΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εάν ο άνθρωπος λαμβάνει περιτομή το Σάββατο, για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή, γιατί οργίζεστε εναντίον μου επειδή έκανα ολόκληρο τον άνθρωπο υγιή το Σάββατο; Μην κρίνετε κατ' όψιν, αλλά να κρίνετε με δίκαιη κρίση.

Διότι τον καταδιώκουν με αμάθεια και ασέβεια, ωσάν ο νόμος να εμπόδιζε την αγαθοεργία το Σάββατο, ωσάν να μην επιτρεπόταν να ελεούν και να σπλαχνίζονται αυτούς που υποφέρουν, ωσάν να έπρεπε να αποβάλουν τον θεσμό της αγάπης, τον έπαινο της φιλαδελφίας, τη χάρη της ημερότητας· και ποιο από τα αγαθά να μην απορρίψουν; Με ποικίλους βέβαια τρόπους θα μπορούσε κανείς να αποδείξει ότι οι Ιουδαίοι δεν γνώριζαν τον σκοπό του νομοθέτη σχετικά με το Σάββατο, και ότι τηρούσαν τον νόμο εντελώς επιφανειακά. Διότι, όπως είπε κάπου και ο ίδιος ο Χριστός, καθένας από αυτούς οδηγεί το δικό του βόδι ή πρόβατο και το ποτίζει, και «άνθρωπος λαμβάνει περιτομή το Σάββατο, για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή», έπειτα όμως οργίζονται «επειδή έκανε ολόκληρο άνθρωπο υγιή το Σάββατο». Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της πολλής δυστροπίας των ηθών τους και ταυτόχρονα της απαιδευσίας τους, καθώς δεν προτάσσουν αυτόν που πλάστηκε κατ' εικόνα Θεού ούτε καν πάνω από τα άλογα ζώα, αλλά από τη μία νομίζουν ότι επιτρέπεται να δείχνουν έλεος σε ένα πρόβατο το Σάββατο και να το απαλλάσσουν από την πείνα και τη δίψα χωρίς να κατηγορούνται, ενώ από την άλλη θεωρούν ότι υποπίπτουν σε παρανομίες και στις βαρύτερες κατηγορίες όσοι γίνονται σπλαχνικοί και αγαθοί προς τον πλησίον κατά την ημέρα του Σαββάτου.

Δέξου λοιπόν, επιπλέον αυτών, τον Ιησού να λέει με κάποια έμφαση προς εκείνους που εξοργίζονταν με τις ευεργεσίες του, οι οποίοι αντιστέκονταν στις όσιες κρίσεις του, ακολουθώντας μόνο τις δικές τους αντιλήψεις και ορίζοντας ως νόμο αυτό που τους φαινόταν ορθό, έστω κι αν δεν συνάδει με τον νόμο: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», αντί του: Πράττω τα πάντα σύμφωνα με τον νόμο που θεσπίστηκε μέσω του Μωυσή, δεν ανέχομαι να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου, όπως ακούω κρίνω. Διότι τι επιτάσσει ο νόμος; «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό». Γιατί λοιπόν «εξοργίζεστε μαζί μου, λέει, επειδή έκανα απολύτως καλά έναν ολόκληρο άνθρωπο το Σάββατο;», ενώ δεν κατακρίνετε τον Μωυσή, ο οποίος διέταξε να περιτέμνονται τα βρέφη ακόμη και το Σάββατο; «Μην κρίνετε κατ' όψιν, αλλά να κρίνετε με δίκαιη κρίση. Αν ο άνθρωπος δέχεται περιτομή το Σάββατο, για να μην παραβιαστεί ο νόμος του Μωυσή», τόσο απερίσκεπτα αγανακτείτε βλέποντας ολόκληρο άνθρωπο θεραπευμένο το Σάββατο; Επομένως εγώ μεν έκρινα δίκαια, εσείς όμως πλέον όχι, διότι τα κάνετε όλα από τον εαυτό σας. Εγώ όμως δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου, καθώς ακούω κρίνω, και η δική μου κρίση είναι δίκαιη, διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα, όπως εσείς, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.

ΣΤ΄. Λόγος περί της αργίας του Σαββάτου, ο οποίος αποδεικνύει με πολλούς τρόπους τι αυτή υποδηλώνει, με προκείμενο το ρητό: Εάν ο άνθρωπος δέχεται περιτομή το Σάββατο, με εμένα οργίζεστε επειδή έκανα ολόκληρο άνθρωπο υγιή το Σάββατο; Ζ΄. Λόγος περί της περιτομής κατά την όγδοη ημέρα, ο οποίος αποδεικνύει με πολλούς τρόπους τι αυτή υποδηλώνει, με προκείμενο το ρητό: Εάν ο άνθρωπος δέχεται περιτομή το Σάββατο, και τα εξής.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. Λόγος περί της αργίας κατά το Σάββατο, ο οποίος αποδεικνύει πολυτρόπως τι αυτή υποδηλώνει. «Αν ο άνθρωπος περιτέμνεται το Σάββατο, για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή, εμένα με οργίζεστε επειδή έκανα τελείως καλά έναν άνθρωπο το Σάββατο;» Το ανάγνωσμα αυτό είναι κάπως δυσνόητο για τους πολλούς και όχι πολύ σαφές ως προς τη συντακτική του διαίρεση· γι' αυτό θα μιλήσουμε πρώτα για αυτό. Θα το διαβάσουμε λοιπόν λίγο-λίγο, παραλλάσσοντας τη σύνταξη των λέξεων· διότι έτσι θα κατανοήσεις με ακρίβεια το νόημα. «Αν λοιπόν», λέει, «ένας άνθρωπος περιτέμνεται το Σάββατο, εμένα με οργίζεστε, για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή, επειδή θεράπευσα ολόκληρο άνθρωπο το Σάββατο;» Διότι ο άνθρωπος δεν δέχεται την περιτομή το Σάββατο, για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή· διότι ο νόμος καταλύεται, επειδή η αργία του Σαββάτου δεν τηρείται εξαιτίας της περιτομής· διότι, όπως ήδη προηγουμένως διδάξαμε, ή μάλλον όπως είπε ο ίδιος ο Σωτήρας, η περιτομή δεν προέρχεται από τον Μωυσή, αλλά από τους πατέρες. Επομένως, εξαιτίας της περιτομής που προέρχεται από τους πατέρες, καταλύεται κατά κάποιον τρόπο ο νόμος του Μωυσή, εννοώ ο νόμος για το Σάββατο. Γι' αυτόν τον λόγο, η φράση «Για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή», πρέπει να συνδεθεί με τα λόγια του Σωτήρα· διότι λέει: «Οργίζεστε εναντίον μου για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή, επειδή θεράπευσα ολόκληρο άνθρωπο το Σάββατο;». Όσα αφορούν, λοιπόν, τη συντακτική διαίρεση, έχουν ήδη καθοριστεί με αυτά· πρέπει όμως να προχωρήσουμε και στην εξήγηση των νοημάτων, αν και είναι πάρα πολύ δύσκολο να κατανοηθούν.

Η κρίση που εκδόθηκε εναντίον του Χριστού ήταν διεστραμμένη και ο νόμος καταλύθηκε. Διότι, αυτόν που ήταν ορθότερο να τιμούν ως Θεό, και εξαιτίας αυτού ως θαυματουργό, δεν έπαψαν να τον συκοφαντούν οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων, και με την αχαλίνωτη γλώσσα τους κάνοντας τα πάντα, δεν υπάρχει καμία ατοπία που να μην τόλμησαν να εκστομίσουν εναντίον του. Έτσι, άλλοτε μεν νόμιζαν ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, άλλοτε πάλι τον αποκαλούσαν μέθυσο και δαιμονισμένο. Έπειτα, ενώ έπρεπε να τον ονομάζουν Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων, τον σκότωσαν ανόσια, εκδίδοντας εναντίον του διεστραμμένη απόφαση οι άθλιοι, μολονότι ο νόμος όριζε σαφώς: «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις». Τους επέκρινε δε ο Χριστός και για άλλο λόγο, ότι δηλαδή δεν ανέχονταν να σκέπτονται ορθά και δίκαια, αλλά σιωπούσαν και έκλειναν τρόπον τινά το μάτι της διανοίας τους σε όσα όριζε ο Μωυσής, αν και παραβίαζε τον νόμο περί Σαββάτου· και αντιθέτως επιτίθεντο, και μάλιστα πολύ σκληρά, για τα θεοπρεπή έργα που ο ίδιος επιτελούσε κατά την ημέρα του Σαββάτου. Διότι είπε τα εξής: «Ένα έργο έκανα και όλοι απορείτε. Γι' αυτό ο Μωυσής σας έδωσε την περιτομή, όχι επειδή προέρχεται από τον Μωυσή, αλλά από τους πατέρες, και το Σάββατο περιτέμνετε άνθρωπο. Εάν ο άνθρωπος δέχεται περιτομή το Σάββατο για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή, με εμένα οργίζεστε επειδή έκανα ολόκληρο τον άνθρωπο υγιή το Σάββατο;»

Και έτσι δεν άφησε τίποτα από τη φύση μας, το οποίο να μην προσέλαβε Εκείνος που δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοιότητα με εμάς, χωρίς αμαρτία. Η δε ψυχή δεν είναι αμαρτία, αλλά έγινε επιδεκτική της αμαρτίας εξαιτίας της αβουλίας· γι' αυτόν τον λόγο την αγιάζει μέσω της ενώσεώς της με τον Εαυτό Του, ώστε μέσω της απαρχής να συναγιάσει ολόκληρο το φύραμα. Για τον λόγο αυτόν και ο άγγελος, αναγγέλλοντας στον Ιωσήφ τον θάνατο των εχθρών του Κυρίου, λέει ότι: «Πέθαναν εκείνοι που ζητούσαν την ψυχή του παιδίου»· και ο Κύριος λέει προς τους Ιουδαίους ότι: «Ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο ο οποίος σας είπε την αλήθεια». Άνθρωπος όμως δεν λέγεται [μόνο] το σώμα του ανθρώπου, αλλά αυτό που συντίθεται και από τα δύο. Και πάλι λέει προς αυτούς ότι: «Οργίζεστε εναντίον μου, επειδή έκανα ολόκληρο τον άνθρωπο υγιή κατά την ημέρα του Σαββάτου;». Φανέρωσε δε το νόημα του «ολόκληρου» στα μεν άλλα Ευαγγέλια, λέγοντας σε εκείνον που καταβιβάστηκε στο μέσον πάνω στο κρεβάτι: «Σου συγχωρούνται οι αμαρτίες», το οποίο αποτελεί ίαση της ψυχής, και το: «Σήκω και περπάτα», το οποίο αναφέρεται στη σάρκα. Στο δε κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, αφού έδωσε την υγεία στο σώμα, ελευθέρωσε και την ψυχή από τη δική της νόσο, λέγοντας ότι: «Έγινες υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον»· εξ αυτού *** αυτός που θεραπεύτηκε και ως προς τα δύο, δηλαδή, εννοώ, στην ψυχή και στο σώμα.

Το δε «Θαυμάζετε», τούτο σημαίνει: θορυβείσθε, ταράζεστε. Διότι, εάν έπρεπε να παραμένει ακλόνητος ο νόμος, δεν θα ήταν η περιτομή ανώτερή του. Και δεν είπε ότι έπραξα κάτι μεγαλύτερο από την περιτομή· αλλά τους ελέγχει εκ του περισσού λέγοντας: Εάν ο άνθρωπος λαμβάνει περιτομή.

Διότι στην περίπτωση του τυφλού ούτε καν απολογείται σε αυτούς, όταν έφτιαξε τον πηλό· καίτοι και τότε τον κατηγορούσαν, αλλά αρκούσε ο τρόπος της δημιουργίας για να καταδείξει τον Δεσπότη του νόμου. Στην περίπτωση όμως του παραλύτου, όταν εκείνος σήκωσε το κρεβάτι του και τον κατηγορούσαν, απολογείται άλλοτε ως Θεός και άλλοτε ως άνθρωπος· ως άνθρωπος μεν, όταν λέει: «Εάν ο άνθρωπος λαμβάνει περιτομή το Σάββατο, για να μην καταλυθεί ο νόμος (και δεν είπε: "Για να ωφεληθεί ο άνθρωπος"), με εμένα εξοργίζεστε επειδή έκανα ολόκληρο τον άνθρωπο υγιή;»· ως Θεός δε, όταν λέει: «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, κι εγώ εργάζομαι». Όταν πάλι κατηγορούνταν εξαιτίας των μαθητών του, έλεγε: «Δεν διαβάσατε τι έκανε ο Δαβίδ, όταν πείνασε αυτός και όσοι ήταν μαζί του; Πώς εισήλθε στον οίκο του Θεού και έφαγε τους άρτους της προθέσεως;». Και φέρνει στο μέσον και τους ιερείς. Και εδώ πάλι λέει: «Επιτρέπεται το Σάββατο να κάνει κανείς καλό ή να κάνει κακό; Ποιος από εσάς θα έχει ένα πρόβατο;». Διότι γνώριζε τη φιλαργυρία τους, ότι δηλαδή ήταν περισσότερο φιλοχρήματοι παρά φιλάνθρωποι. Μολονότι ο άλλος Ευαγγελιστής λέει ότι έστρεψε γύρω το βλέμμα του όταν τα ρωτούσε αυτά, ώστε να τους προσελκύσει ακόμη και με τα μάτια του· αλλά ούτε και έτσι δεν έγιναν καλύτεροι.

Βλέπεις πώς, όταν μεν κάνει λόγο για τους δούλους, φέρνει στο μέσον τους δούλους, τον Δαβίδ και τους ιερείς· όταν όμως κάνει λόγο για τον εαυτό του, αναφέρει τον Πατέρα; Αν πάλι κάπου έχει χρησιμοποιήσει και άλλες απολογίες, όπως όταν λέει: «Αν ο άνθρωπος λαμβάνει περιτομή, εναντίον μου οργίζεστε επειδή έκανα έναν άνθρωπο εντελώς καλά την ημέρα του Σαββάτου;» και πάλι: «Ποιος από εσάς δεν λύνει το πρόβατό του και το βόδι του;», δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι δεν μιλάει πάντοτε ως Θεός, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις που ομιλεί και ως άνθρωπος, επειδή ήταν και Θεός και άνθρωπος. Εδώ, ωστόσο, ομιλεί σύμφωνα με τη δική του αξία, λέγοντας: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». Γι' αυτό λέει ο ευαγγελιστής: «Τον κατεδίωκαν οι Ιουδαίοι, όχι μόνο επειδή κατέλυε το Σάββατο, αλλά επειδή αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Εγώ, όμως, ευχαρίστως θα ρωτούσα και εκείνο τον αιρετικό: Αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα ή δεν τον αποκαλούσε; Αυτό αποτελούσε ιουδαϊκή υπόνοια ή απόφανση του Χριστού; Διότι, έστω κι αν φέρεται αναίσχυντα μύριες φορές, ελέγχεται από την ίδια την αλήθεια. Έλεγε: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι»· κατέλυε το Σάββατο ή δεν το κατέλυε; Είναι ολοφάνερο ότι το κατέλυε. Εργάζομαι, λέει, κι εκείνος εργάζεται. Επομένως, κανένα από τα δύο αυτά δεν αποτελούσε ιουδαϊκή υπόνοια, αλλά επιβεβαίωση και δήλωση του Χριστού, και το ότι κατέλυε το Σάββατο, και το ότι αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα.

Επομένως εσείς παραβαίνετε τον νόμο, όχι εγώ. Αφήνοντας λοιπόν το να καταδικάζετε τους εαυτούς σας, κατηγορείτε εμένα ως παραβάτη του νόμου, επειδή θεράπευσα έναν άνθρωπο το Σάββατο. Το δε «Κανείς από εσάς δεν τηρεί τον νόμο», το είπε, διότι όλοι με τους οποίους συνομιλούσε, ζητούσαν να τον σκοτώσουν. Δες δε, πώς αυτός μεν συνομιλεί μαζί τους με πράα φωνή· εκείνοι όμως υβριστικά και με θράσος λένε: «Έχεις δαιμόνιο»· γι' αυτό τον λόγο λοιπόν υβρίζουν, νομίζοντας ότι θα τον καταπλήξουν προκαταβολικά και θα τον εκφοβίσουν. Αναφέρει δε ότι ο Μωυσής έδωσε τον νόμο, αν και ο ίδιος είναι ο Κύριος του Μωυσή και ο χορηγός του νόμου, εξαιτίας της ασθένειας και της αναισθησίας των Ιουδαίων. Διότι πώς θα ανέχονταν να ακούσουν ότι δεν τους έδωσε ο Μωυσής τον νόμο, αλλά ο ίδιος ο Δεσπότης και Κύριος του Μωυσή; «Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Ένα έργο έκανα και όλοι θαυμάζετε γι' αυτό. Ο Μωυσής σας έδωσε την περιτομή, όχι ότι προέρχεται από τον Μωυσή, αλλά από τους πατέρες· και το Σάββατο περιτέμνετε άνθρωπο. Εάν ο άνθρωπος δέχεται την περιτομή το Σάββατο, για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή, εξοργίζεστε με εμένα, επειδή έκανα ολόκληρο άνθρωπο υγιή το Σάββατο; Μην κρίνετε σύμφωνα με την εξωτερική εμφάνιση, αλλά να κρίνετε τη δίκαιη κρίση.» Μέσα από έναν συλλογισμό αποδεικνύει ότι μάταια μαίνονται εναντίον του και λέει: «Ένα έργο έκανα» το Σάββατο, την ανόρθωση του παραλύτου, «και όλοι θαυμάζετε γι' αυτό», αντί του.

Είναι Σάββατο. Επομένως, εάν το Σάββατο καταλύθηκε από τον ίδιο τον Μωυσή εξαιτίας της περιτομής, και σε τίποτα δεν εμποδίζει η ημέρα του Σαββάτου να περιτμηθεί άνθρωπος, αλλά ακόμη κι αν τύχει η όγδοη ημέρα να είναι Σάββατο, καταλύεται ο νόμος για την αργία του Σαββάτου, ώστε να μην καταλυθεί ο νόμος της περιτομής· εάν λοιπόν αυτά έχουν έτσι, γιατί εξοργίζεστε και θυμώνετε εναντίον μου, επειδή θεράπευσα ολόκληρο άνθρωπο το Σάββατο; Και μάλιστα η περιτομή δεν προερχόταν από τον Μωυσή, αλλά από τους πατέρες· αλλά όμως αυτή, αν και δεν ήταν του Μωυσή, κατέλυσε τον νόμο περί του Σαββάτου που είχε τεθεί από τον Μωυσή. Και από τη μια η περιτομή, που προκαλεί πόνο, δεν εμποδίζεται από το Σάββατο· ενώ εγώ που ελευθέρωσα έναν άνθρωπο από τον πόνο, και τον έκανα υγιή, συκοφαντούμαι; «Μην κρίνετε κατ' όψιν», αντί του, να αποφασίζετε δίκαια και απροσωπόληπτα. Μην θέτετε τον Μωυσή, που καταλύει το Σάββατο μέσω της περιτομής, εκτός μέμψης· ενώ εμένα με κατακρίνετε, και αυτά επειδή κατέλυσα το Σάββατο για την ευεργεσία ενός ανθρώπου. Διότι το να θέτετε τον μεν Μωυσή εκτός μέμψης εξαιτίας του αξιώματος του προσώπου του, ενώ εμένα, που θεωρούμαι άδοξος, να με κατακρίνετε, αποτελεί σαφή προσωποληψία. «Έλεγαν λοιπόν μερικοί από τους Ιεροσολυμίτες: Δεν είναι αυτός που ζητούν να σκοτώσουν; Και να που μιλάει με παρρησία, και δεν του λένε τίποτα. Μήπως άραγε κατάλαβαν αληθινά οι άρχοντες ότι αυτός είναι αληθινά ο Χριστός;»