Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 7:30

Πρέπει δε εμείς από αυτό να θεωρούμε το ίδιο και για όλους τους αγίους (διότι όσα έχουν γραφεί για τον Σωτήρα κατά τρόπο ανθρώπινο, αυτά αρμόζει να αναφέρονται στο κοινό γένος των ανθρώπων· επειδή εκείνος ενδύθηκε το δικό μας σώμα, και φανέρωνε την ανθρώπινη αδυναμία), όπως ακριβώς το έγραψε ο Ιωάννης ως εξής: «Ζητούσαν να τον πιάσουν, και κανείς δεν άπλωσε χέρι πάνω του, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του». Διότι και πριν να έλθει αυτή, έλεγε ο ίδιος στη μεν μητέρα του: «Δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου»· προς εκείνους δε που ονομάζονταν αδελφοί του: «Ο δικός μου καιρός δεν έχει φθάσει ακόμη». Και πάλι, όταν ήλθε ο καιρός, έλεγε στους μαθητές: «Κοιμάσθε πλέον και αναπαύεσθε· διότι ιδού, πλησίασε η ώρα, και ο Υιός του ανθρώπου παραδίδεται σε χέρια αμαρτωλών».

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΠΕΜΠΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. α. Ότι, αντίθετα με τις αμαθείς δοξασίες των Ελλήνων, τα δικά μας ζητήματα δεν υπόκεινται από ανάγκη στις ώρες του πεπρωμένου, αλλά κατευθυνόμαστε προς το αγαθό και το αντίθετό του από δική μας ελεύθερη προαίρεση, και ότι κυβερνιόμαστε από τα νεύματα του Θεού· με αφορμή το ρητό «Ζητούσαν να τον πιάσουν και κανείς δεν άπλωσε τα χέρια πάνω του, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του». β. Ότι μετά τον σταυρό του Σωτήρα, κατά την ανάσταση από τους νεκρούς, εγκατοίκησε μόνιμα μέσα μας το Άγιο Πνεύμα· με αφορμή το ρητό «Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί». γ. Ότι το πάθος πάνω στον σταυρό δεν ήταν έργο της δύναμης των Ιουδαίων, ούτε πέθανε ο Χριστός εξαιτίας της πλεονεξίας κάποιων, αλλά ο ίδιος εκούσια υπέφερε αυτό το πάθος για εμάς, προκειμένου να διασώσει τους πάντες· με αφορμή το ρητό «Αυτά τα λόγια τα μίλησε στο γαζοφυλάκιο, διδάσκοντας στο ιερό, και κανείς δεν τον έπιασε, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του». δ. Ότι ο Υιός είναι κατά φύση Θεός, εντελώς διαχωρισμένος από την ομοιότητα προς την κτίση, όσον αφορά τον λόγο της ουσίας· με αφορμή το ρητό «Εσείς είστε από τον κόσμο τούτο· εγώ δεν είμαι από τον κόσμο τούτο». ε. Ότι ο Υιός δεν είναι κατώτερος σε δύναμη και σοφία από τον Θεό και Πατέρα, αλλά μάλλον είναι η ίδια η αυτοσοφία και δύναμή Του· με αφορμή το ρητό «Από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα, αλλά καθώς με δίδαξε ο Πατέρας, αυτά λαλώ».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Ότι, αντίθετα με τις αμαθείς δοξασίες των Ελλήνων, τα ανθρώπινα δεν υπόκεινται αναγκαστικά στις ώρες του πεπρωμένου, αλλά με δική μας προαίρεση προχωρούμε τόσο προς το αγαθό όσο και προς το αντίθετό του· και ότι διοικούμαστε από το θέλημα του Θεού. «Ζητούσαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι να τον πιάσουν· και κανείς δεν άπλωσε πάνω του το χέρι, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του.» Καταπληγωμένοι από τους ελέγχους οι Φαρισαίοι, και βλέποντας ότι η σιωπή τους απέναντι σε αυτά δεν ήταν αζήμια για τη δική τους κακοτροπία, αλλά αντίθετα ωφελούσε τα πλήθη· διότι πείθονταν κατά κάποιο τρόπο στο ότι έπρεπε πλέον να ομολογήσουν πως αυτός είναι ο Χριστός· παρασύρονται στο συνηθισμένο τους θράσος και διψούν και πάλι να μιαιφονήσουν. Αφού απώθησαν τον σεβασμό προς τον νόμο ως κάτι το εντελώς άχρηστο για αυτούς, και αφού θεώρησαν ως μηδαμινά όσα αναφέρονται στα ιερά γράμματα, και χωρίς να αξιώσουν καμίας μνήμης το «δεν θα θανατώσεις αθώο και δίκαιο», νοσούν από την πιο άδικη μανία κατά του Χριστού. Αλλά, λόγω της θείας ισχύος, η έκβαση των εγχειρημάτων τους ανατρέπεται πάλι στο εντελώς αντίθετο. Διότι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «ο δόλιος δεν θα επιτύχει θήραμα». Ζητούν λοιπόν να τον πιάσουν, όπως λέει ο Ευαγγελιστής, εμφανίζοντας τη σιωπή τους κατά τους ελέγχους ως εκούσια και αυθαίρετη, και αποκρούοντας με την κατοπινή οργή τους την εντύπωση ότι παρεμποδίστηκαν από αυτόν.

Και τα λεγόμενα αυτά τους εξόργισαν. Διότι το να πει ότι «Δεν τον γνωρίζετε», και το να τους ελέγξει ότι ενώ γνωρίζουν προσποιούνται πως αγνοούν, ήταν ικανό να τους πικράνει και να τους θίξει. Ζητούσαν λοιπόν να τον πιάσουν, αλλά κανείς δεν άπλωσε χέρι επάνω του, επειδή δεν είχε έλθει ακόμη η ώρα του. Βλέπεις πώς συγκρατούνταν αοράτως και πώς χαλιναγωγούνταν ο θυμός τους; Γιατί όμως δεν είπε ότι «τους συγκρατούσε αοράτως», αλλά ότι «δεν είχε έλθει ακόμη η ώρα του»; Ο ευαγγελιστής θέλησε να εκφραστεί πιο ανθρώπινα και πιο ταπεινά, ώστε να θεωρηθεί και ως άνθρωπος. Διότι, επειδή παντού αναφέρει υψηλά νοήματα, για τον λόγο αυτόν παρεμβάλλει και τέτοιες εκφράσεις.

Πόσα σημεία; Και όμως, τρία ήταν τα σημεία: του οίνου, του παραλυτικού, και του υιού του βασιλικού· και κανένα περισσότερο δεν διηγήθηκε ο ευαγγελιστής. Από αυτό γίνεται φανερό εκείνο που πολλές φορές είπα, ότι δηλαδή τα πολλά τα προσπερνούν, και μας ομιλούν για εκείνα για τα οποία οι άρχοντες ενεργούσαν κακόβουλα. Ζητούσαν, λοιπόν, να τον συλλάβουν και να τον θανατώσουν. Ποιοι; Όχι το πλήθος, το οποίο δεν επιθυμούσε την εξουσία ούτε ήταν δυνατόν να κυριευθεί από φθόνο, αλλά οι ιερείς. Διότι οι άνθρωποι του πλήθους έλεγαν: «Ο Χριστός, όταν έλθει, μήπως θα κάνει περισσότερα σημεία;»

Άκουσε και τον ιερότατο ποιμένα των Νυσσαέων Γρηγόριο, ο οποίος λέει: «Πολλοί, αν και η σωματική τους κατάσταση ήταν ιδιαίτερα νοσηρή και αναμενόταν να πεθάνουν, χάρη στην ιατρική φροντίδα επανήλθαν στο αντίθετο». Ο θείος Ισίδωρος πάλι διακηρύττει με τόση θέρμη ότι: «Συμβαίνει πολλές φορές το σπέρμα του άνδρα, αναμειγνυόμενο με το ακάθαρτο αίμα της γυναίκας, να διαπλάθει σώμα όχι άρτιο ούτε με καλή κράση, αλλά υποκείμενο σε ποικίλες, διαφορετικές και επικίνδυνες παθήσεις· διότι, αποτυπώνοντας πάνω τους, κατά κάποιον τρόπο, την ακράτεια και την ακαθαρσία των γονέων τους, γεννιούνται τέκνα φιλάσθενα και επιρρεπή στη φθορά και την κατάλυση». Λοιπόν, εφόσον σύμφωνα με τους ιερούς μας δασκάλους και ο τόπος, και ο αέρας, και η αμέλεια, και η ακολασία των γονέων, και μύρια άλλα παρόμοια συνηθίζουν να προξενούν ασθένεια και φθορά στους ανθρώπους, με τα κρίματα που γνωρίζει ο Θεός, πώς εσύ τολμάς να τα αποδίδεις αυτά στο πεπρωμένο; Και για το ότι δεν υπάρχει πεπρωμένο, άκουσε, εκτός των άλλων, και τον ιερό Λεόντιο, ο οποίος διδάσκει επιμελώς γι' αυτό το ζήτημα: «Ας μην νομίζει κανείς», λέει, «ακούγοντας τον Ευαγγελιστή να λέει "Δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του", ότι η ώρα είναι η αιτία, όπως ματαιολογούν οι Έλληνες και οι Μανιχαίοι, λέγοντας ότι έχει οριστεί για κάθε άνθρωπο και ο τρόπος του θανάτου του, και η ημέρα, και η ώρα, και ότι είναι αδύνατον να πεθάνει αν δεν έρθει η ορισμένη ημέρα της απόφασης. Μακριά από αυτόν τον παραλογισμό! Τέτοιου είδους αντιλήψεις είναι παραμύθια για γριές, εντελώς ανόητες και αντίθετες προς την αλήθεια».

Παραθέτει, λοιπόν, αμέσως τον υιό της βροντής, τον επιστήθιο Ιωάννη, να λέει τα εξής: «Ζητούσαν οι Ιουδαίοι να πιάσουν τον Ιησού, αλλά κανείς δεν άπλωσε πάνω του τα χέρια, διότι δεν είχε έλθει ακόμη η ώρα του». Έπειτα, σαν να ερμηνεύει το χωρίο, λέει ότι, ως Υιός και Λόγος του Πατρός, δεν υπόκειται σε χρόνο· διότι ο ίδιος είχε καθορισμένο τον χρόνο της ένσαρκης παρουσίας του, και, για να το δείξει αυτό, ανήγαγε τον λόγο στο γενικό, αποφαινόμενος ότι για κάθε άνθρωπο ο χρόνος είναι μετρημένος. Και είναι χρόνος, λέει, όχι τυχαίος, όπως νομίζουν και μυθολογούν κάποιοι από τους Έλληνες, αλλά εκείνος που ο ίδιος ο Δημιουργός, όπως θέλησε ο Πατήρ, όρισε στον καθένα· και αυτό είναι γεγραμμένο και έχει γίνει φανερό σε όλους.

Α. Ότι βεβαίως και εμείς δεν καθιστάμεθα αίτιοι των όσων συμβαίνουν μπροστά μας, απλώς και μόνο επειδή τα βλέπουμε. Διότι, σύμφωνα με εσένα, ο Φινεές, όταν είδε τη Μαδιανίτισσα να ασχημονεί μαζί με τον Ζαμβρί, θα θεωρηθεί αίτιος της άσχημης πράξης τους, αυτός που εξαιτίας της τους θανάτωσε και τους δύο με ένα χτύπημα. Και γιατί πρέπει με τον δικό μας αδύναμο λογισμό να διερευνούμε συλλογιστικά αυτά τα ζητήματα, ενώ οφείλουμε, μελετώντας όσα έχουν ειπωθεί για το προκείμενο πρόβλημα από τον μέγα Αθανάσιο στον λόγο του για τον σταυρό, το πάθος και την ανάσταση, να λάβουμε από εκεί πιο ευρεία αλλά και πιο σοφή την επίλυση των σημερινών αποριών; Διότι ό,τι είναι για τους ανθρώπους η όραση σε σχέση με τα πράγματα που βρίσκονται μπροστά τους, τούτο είναι για τον Θεό η πρόγνωση των μελλόντων, και όχι ορισμένων, αλλά των πάντων· διότι λέει «αυτός που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους». Μάλλον δε και για αυτό ακριβώς το δόγμα που έχει τεθεί τώρα προς εξέταση σε εμάς, δηλαδή το ότι πρέπει να αποδεχόμαστε ότι υπάρχουν όρια στη ζωή του κάθε ανθρώπου, θα ορίσουμε ως τον πιο ακριβή κριτή τον ίδιο τον ένθεο και αληθώς μέτοχο της αποστολικής χάριτος Αθανάσιο, αναπτύσσοντας το αποστολικό σύγγραμμα που έγραψε περί της φυγής του, στο οποίο θα τον βρούμε να λέει τα εξής: «Είναι δε η αφορμή την οποία ο Ιωάννης έγραψε ως εξής: ζητούσαν να τον πιάσουν, και κανείς δεν άπλωσε τα χέρια του επάνω του, διότι δεν είχε έλθει ακόμη η ώρα του».

Διότι, επειδή από εκεί είναι ο Πατέρας μου, είναι ολοφάνερο ότι και εγώ από εκεί είμαι, και ότι από εκείνον απεστάλην, ο οποίος είναι αληθινός. Και επειδή εκείνος είναι αληθινός, και εγώ θα πρέπει να είμαι αληθινός, και όχι πλάνος. Διότι ο αληθινός δεν θα ήθελε να αποστείλει κάποιον πλάνο και ψεύτη. Αυτόν όμως που με απέστειλε, εσείς μεν δεν τον γνωρίζετε, αλλά τον αγνοείτε με την άγνοια που προέρχεται από τα έργα. Διότι, όπως λέει ο Παύλος, υπάρχει άγνοια εντός της γνώσης. Ομολογούν, λέει, ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται. Και εσείς λοιπόν οι Ιουδαίοι δεν γνωρίζετε τον Πατέρα μου εξαιτίας των πονηρών σας έργων και της χείριστης προαίρεσής σας. «Εγώ όμως τον γνωρίζω.» Διότι δεν με εμποδίζουν ούτε πονηρή προαίρεση ούτε έργα που δεν αρέσουν σε εκείνον, ως προς την επίγνωσή του. «Διότι από αυτόν προέρχομαι» δηλαδή εξ αυτού, όχι από άλλη ουσία, ούτε είμαι ξένος προς αυτόν, «και εκείνος με απέστειλε.» Πρόσεξε δε εδώ ότι δηλώνονται οι δύο φύσεις του Χριστού. Διότι με το, «Από αυτόν προέρχομαι,» δηλώνεται η ουσία της θεότητας, ενώ με το, «Και εκείνος με απέστειλε,» το ανθρώπινο. Διότι απόστολος ονομάζεται ως προς το ανθρώπινο, καθότι και δούλος ονομάζεται ο Υιός του Θεού. «Ζητούσαν λοιπόν να τον πιάσουν, και κανείς δεν έβαλε πάνω του τα χέρια, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του. Πολλοί λοιπόν από το πλήθος πίστεψαν σε αυτόν, και έλεγαν, ότι ο Χριστός όταν έλθει, μήπως θα κάνει περισσότερα σημεία από αυτά που έκανε αυτός;»

Δείχνοντας ο ευαγγελιστής ότι συγκρατούνταν αόρατα, και ότι έπαθε εκούσια και όχι από αδυναμία, λέει: «Ζητούσαν να τον πιάσουν, και κανείς δεν άπλωσε πάνω του τα χέρια του». Το δε «Δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του» το είπε, όχι επειδή υποτασσόταν στον χρόνο, αλλά επειδή κάνει τα πάντα στην ώρα τους, στον κατάλληλο και πρέποντα καιρό.