Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 7:46

Ο εκ γενετής τυφλός και οι υπηρέτες· ο μεν μιλώντας για τα θαύματα είπε: «Από την αρχή του κόσμου δεν ακούστηκε ότι άνοιξε κανείς τα μάτια ανθρώπου που γεννήθηκε τυφλός»· οι δε υπηρέτες για τα λόγια του: «Ποτέ δεν μίλησε άνθρωπος έτσι, όπως αυτός ο άνθρωπος». Επειδή λοιπόν, Δέσποτα, είναι μεγάλη η ομορφιά των θαυμάτων και των λόγων σου, και στα πάντα ξεπερνάς ασυγκρίτως όλους τους αγίους, «υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Ώστε και την ανθρώπινη φύση την οποία φέρεις (να βρίσκεται) υπεράνω των επουρανίων δυνάμεων ...

Και είπαν στον βασιλιά: Αληθινά, βασιλιά. Και είπε ο βασιλιάς: Ιδού, εγώ βλέπω τέσσερις άνδρες λυμένους να περπατούν στο μέσο του πυρός, και δεν υπάρχει καμία φθορά σε αυτούς, και η όψη του τέταρτου είναι όμοια με Υιό Θεού.〉 Και η Σαμαρείτιδα προς τους Σαμαρείτες: 〈Ελάτε να δείτε έναν άνθρωπο που μου είπε όλα όσα έκανα.〉 Οι υπηρέτες προς τους αρχιερείς: 〈Ποτέ δεν μίλησε άνθρωπος έτσι όπως μίλησε αυτός ο άνθρωπος.〉 Ο εκατόνταρχος προς εκείνους που τον σταύρωσαν: 〈Αληθινά ο άνθρωπος αυτός ήταν Υιός Θεού.〉 Οι μάγοι προς τους Ιουδαίους: 〈Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς;

Είμαστε κάπως πιο ένθερμοι στο να βιαζόμαστε να μαθαίνουμε τα πάντα, και μερικές φορές χωρίς να διακρίνουμε αυτό που προκαλεί λύπη, αλλά από απερίσκεπτη επιθυμία αρπάζουμε τη γνώση ακόμη και των απευκταίων πραγμάτων. <Αποκρίθηκαν οι υπηρέτες: Ποτέ άνθρωπος δεν μίλησε με αυτόν τον τρόπο.> Είναι πράγματι επίκαιρο να πούμε για τον Σωτήρα μας Χριστό: «Αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους». Διότι ιδού, ιδού, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «εξουδετέρωσε πολύπλοκη βουλή», και έδειξε όλη τη φύση των πραγμάτων εντελώς αντίστροφα, ελέγχοντας από παντού τη μυσαρότητα των αρχόντων και την ανοσιότητα των τρόπων τους ως αδύναμη και ριψοκίνδυνη, καθώς δεν διστάζουν να θεομαχούν. Επειδή, δηλαδή, οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι φοβήθηκαν μήπως τα πλήθη των Ιουδαίων πεισθούν από τα λόγια του Σωτήρα, στέλνουν τους υπηρέτες για να τον συλλάβουν, νομίζοντας ότι η απομάκρυνση του Χριστού από τη μέση θα αναιρούσε τη φροντίδα τους γι' αυτόν. Αλλά αυτό που υποπτεύονταν, αυτό ακριβώς έπαθαν όσοι εστάλησαν από αυτούς και επέστρεψαν, και αυτό που ήταν επόμενο να φρίξουν ακούγοντάς το, το διδάσκονται και παρά τη θέλησή τους, ακούγοντας απροσδόκητα από εκείνους που μιλούν αντίθετα με τη δική τους γνώμη: Ποτέ άνθρωπος δεν μίλησε με αυτόν τον τρόπο.

Επειδή δε, ως απολογία για το ότι δεν έφεραν τον Κύριο, λένε τέτοια πράγματα, ας αναπτύξουμε πάλι διεξοδικά τα όσα ειπώθηκαν από αυτούς, φροντίζοντας πάντοτε για τη σαφήνεια των λεγομένων. Διότι, λένε, αν εντρυφούμε στη μελέτη των ιερών γραμμάτων, αν καυχιόμαστε ότι έχουμε εκπαιδευτεί στους θείους νόμους, αν θαυμάζουμε τη σοφία ως κάποιο πολύτιμο από τα υπερκόσμια αγαθά, γιατί διώκουμε με ασέβεια αυτόν που είναι τόσο σοφός και αδικούμε τα μέγιστα αυτόν που δεν θα έπρεπε καθόλου, αν και μάλλον οφείλουμε σε αυτόν εξαιρετική αγάπη; Αλλά και γιατί υποβάλλουμε τους εαυτούς μας στους κινδύνους του νόμου, διψώντας να θανατώσουμε παράλογα έναν αθώο και δίκαιο; Θα θεωρήσουμε, λοιπόν, απολύτως εύλογο ότι τα λόγια των υπηρετών ενέχουν αυτή την έννοια. Νομίζω μάλιστα εγώ ότι, έχοντας σκεφτεί κάτι ακόμη πιο αιχμηρό, είπαν: «Ποτέ άνθρωπος δεν μίλησε έτσι». Διότι σχεδόν αυτό λένε: «Παράλογα μας κατηγορείτε τώρα επειδή δεν μπορέσαμε να φέρουμε σε εσάς τον ζητούμενο. Διότι πώς θα μπορούσε κανείς να ασκήσει βία σε αυτόν που, ως προς τα λόγια, αποδεικνύει ότι έχει θεία φύση; Επειδή δεν μιλούσε ως άνθρωπος, ούτε τα λόγια του ταίριαζαν σε άνθρωπο, αλλά μάλλον άρμοζαν αδιαμφισβήτητα στον κατά φύση Θεό».

Ας πει κάποιος, λοιπόν, εάν θυμάται, λένε, εάν ποτέ κανένας από τους αγίους προφήτες αποδείχθηκε να αποκαλεί τον εαυτό του χείμαρρο, ή ποιος αποτόλμησε να πει «Εάν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα και ας πιει»· και πότε μας είπε ο ίδιος ο μέγας Μωυσής «Αυτός που πιστεύει σε εμένα, [ακόμη και αν πεθάνει, θα ζήσει·] ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του»; Αυτά όμως τον ακούσαμε να τα λέει. Ήταν λοιπόν κατά φύση Θεός αυτός που καυχάται ακίνδυνα με λόγια που ξεπερνούν τα ανθρώπινα μέτρα· το να επιχειρεί όμως κανείς να θηρεύσει, ωσάν να επρόκειτο να υποκύψει σε ανάγκη και βία, αυτόν που είναι πάνω από την κτίση, πώς να μην το πει κάποιος ως κάτι το εξαιρετικά επισφαλές; Ή πώς θα μπορούσε να συλληφθεί από εμάς παρά τη θέλησή του αυτός που βρίσκεται τόσο πολύ πιο πάνω από εμάς, όσο απέχει ο Θεός από τον άνθρωπο; Επομένως, ως ξεκάθαρη απόδειξη του ότι ο Κύριος είναι κατά φύση Θεός, οι υπηρέτες προβάλλουν το «Ποτέ δεν μίλησε άνθρωπος με αυτόν τον τρόπο». Πλήττεται από παντού ο θεομάχος, και με όσα νομίζει ότι κατορθώνει το ποθούμενο, με αυτά τα ίδια, χωρίς να το καταλαβαίνει, θανατώνεται. <Τους αποκρίθηκαν οι Φαρισαίοι: Μήπως έχετε πλανηθεί και εσείς;> Είναι εξαιρετικά πιθανό οι υπηρέτες να ιουδαΐζουν με μεγαλύτερη ένταση, και καθώς πάντοτε υπηρετούν τους Φαρισαίους και συμμερίζονται την ίδια γνώμη με αυτούς, και εμποτίζονται συνεχώς από τα λόγια των ηγετών, να έχουν πεισθεί να φρονούν τα ίδια, επειδή συναναστρέφονται πάντα μαζί τους.

Αλλά καθώς ο λόγος του Σωτήρα μας εκτεινόταν πολύς και μακρύς, οι απεσταλμένοι των Ιουδαίων πείθονταν μαζί με όλους τους άλλους, και θαύμαζαν περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον από αυτούς που αποτελούσαν τα πλήθη. Λέει λοιπόν πάλι έτσι ο Ευαγγελιστής: «Ήλθαν λοιπόν οι υπηρέτες προς τους αρχιερείς και τους Φαρισαίους, και εκείνοι τους είπαν: Γιατί δεν τον φέρατε; Αποκρίθηκαν οι υπηρέτες: Ποτέ δεν μίλησε έτσι άνθρωπος. Αποκρίθηκαν λοιπόν σε αυτούς οι Φαρισαίοι: Μήπως πλανηθήκατε και εσείς;». Ακούς πώς, βρίσκοντας τους υπηρέτες ήδη πεισμένους και γεμάτους θαυμασμό, αγωνιούν οι Φαρισαίοι. Αυτό λοιπόν γνωρίζοντας ο Σωτήρας λέει: Ρώτησε αυτούς που άκουσαν· δες, αυτοί γνωρίζουν όσα είπα εγώ. Διότι βλέποντας αυτούς τους ίδιους που τότε παραστέκονταν, λέει το «Αυτοί», ή υποδηλώνοντας και το εξής, ότι και αυτοί θαύμασαν την ομορφιά της διδασκαλίας μου, οι υπουργοί της δικής σας αναισχυντίας. <Όταν όμως είπε αυτά, ένας από τους υπηρέτες που παριστάνονταν έδωσε ράπισμα στον Ιησού, λέγοντάς του: Έτσι αποκρίνεσαι στον αρχιερέα;> Είχε προκηρυχθεί βέβαια μέσω της φωνής του προφήτη ότι επρόκειτο να συμβεί στον Χριστό και αυτό: «Την πλάτη μου έδωσα», λέει, «σε μαστιγώσεις και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα».

Νομίζω, βέβαια, ότι δεν θα ήταν άμοιρο φιλομαθούς έρευνας το να θελήσει κανείς να μάθει για ποιον λόγο, άραγε, αυτός ο πάντολμος και ανόσιος υπηρέτης ραπίζει τον Ιησού, ο οποίος δεν είχε πει απολύτως τίποτα σκληρό ή οργισμένο, αλλά έκανε την πιο πράα απολογία για όλα όσα του προσήπταν. Άλλωστε, δεν θα έβλεπε κανείς ούτε τον προεδρεύοντα των Ιουδαίων να του έχει διατάξει να τον χτυπήσει, ούτε να προβαίνει σε τέτοια παράλογα ασεβήματα. Ίσως βέβαια κάποιοι να προβάλουν την καθιερωμένη και μελετημένη συνήθεια των υπηρετών, οι οποίοι, όταν προσάγουν στους άρχοντες αυτούς που κατηγορούνται για παραβάσεις του νόμου, τους αναγκάζουν να μιλούν με περισσότερο σεβασμό ακόμη και παρά τη θέλησή τους, και, όταν ξεστομίζουν κάτι πιο παράφωνο, μερικές φορές τους κακοποιούν. Αλλά δεν νομίζω ότι αυτή ήταν η αιτία της μανίας εναντίον του Χριστού που συνέβη τότε· αντίθετα, θα βρούμε άλλη αφορμή για αυτό το τόλμημα, αν προσηλώσουμε τον νου μας στα όσα έχουν ήδη προειπωθεί. Διότι λέγαμε προηγουμένως ότι κάποιοι από τους υπηρέτες συγκρούστηκαν με τους άρχοντες· εκείνοι δηλαδή που είχαν διαταχθεί να συλλάβουν τον Ιησού, αλλά επέστρεψαν τόσο μυσταγωγημένοι και θαυμάζοντάς τον, ώστε να πουν ρητά: «Ποτέ άνθρωπος δεν μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο». Γι' αυτό και οι Φαρισαίοι, έχοντας εξοργιστεί σφοδρά, έλεγαν: «Μήπως πλανηθήκατε και εσείς; Μήπως κάποιος από τους Φαρισαίους ή από τους άρχοντες πίστεψε σε αυτόν; Αλλά αυτός ο όχλος που δεν γνωρίζει τον νόμο είναι επικατάρατος».

Αυτός λοιπόν ο λόγος είναι κοινότοπος και πολύ συνηθισμένος στις θεωρητικές αναλύσεις, εγώ όμως νομίζω ότι η δύναμη του προκειμένου νοήματος κατευθύνεται κάπου αλλού. Διότι ίσως ελέγχει τον υπηρέτη, ότι αδικεί σε μεγαλύτερο βαθμό, όχι απλώς επειδή χτύπησε, αλλά επειδή, ενώ προηγουμένως είχε ήδη θαυμάσει τον δάσκαλο και χωρίς τώρα να τον έχει καταδικάσει για τίποτε, ανέχτηκε να τον ατιμάσει. Διότι αν δεν είχες ποτέ σαγηνευτεί από τα δικά μου λόγια, λέει, αν δεν σου φαινόταν ότι διδάσκω τα πιο άριστα και δεν με είχες πιστέψει ως έναν θαυμαστό εξηγητή των ιερών Γραφών, αν δεν ήσουν εσύ ο ίδιος τότε που φώναζες «Ποτέ δεν μίλησε άνθρωπος έτσι», ίσως να υπήρχε κάποιος λόγος να δείξει κανείς έλεος στην απειρία σου και να σε απαλλάξει από την ευθύνη για αυτά. Επειδή όμως και με γνώρισες και με θαύμασες, και ίσως δεν θα καταμαρτυρούσες, λέει, εναντίον των λόγων μου, αν θεωρούσες καλό στο παρόν να θυμηθείς τα δικά σου λόγια, πώς να μην είναι αδικαιολόγητη η αμαρτία σου; Και με αυτόν τον τρόπο βέβαια θα προσεγγίσεις τα νοήματα, όμως μπορεί κανείς να δει ότι μέσα σε αυτά ο Σωτήρας μάς καταγράφει ένα ασύγκριτο και υπερφυές πρότυπο της άκρας ανεξικακίας, και ανατυπώνει την ιδέα της ύψιστης και υπερβάλλουσας πραότητας, σαν με τη μορφή μιας λαμπρής εικόνας του εαυτού Του.

Ομιλία ΝΒ'. Ήλθαν λοιπόν οι υπηρέτες προς τους αρχιερείς και τους Φαρισαίους, και εκείνοι τους είπαν: «Γιατί δεν τον φέρατε;» Αποκρίθηκαν τότε οι υπηρέτες: «Ποτέ άνθρωπος δεν μίλησε έτσι, όπως αυτός ο άνθρωπος.» α'. Τίποτα δεν είναι σαφέστερο από την αλήθεια, τίποτα πιο απλό, εάν εμείς δεν ενεργούμε με δόλο· όπως ακριβώς, όταν ενεργούμε με δόλο, τίποτα δεν είναι πιο δύσκολο. Διότι ιδού, οι μεν Φαρισαίοι και οι γραμματείς, οι οποίοι δήθεν θεωρούνταν σοφότεροι, αν και βρίσκονταν συνεχώς μαζί με τον Χριστό με σκοπό να τον επιβουλευτούν, και έβλεπαν θαύματα και διάβαζαν τις Γραφές, δεν ωφελήθηκαν καθόλου, αλλά μάλλον ζημιώθηκαν· οι δε υπηρέτες, που δεν είχαν τίποτα από αυτά να επιδείξουν, αιχμαλωτίστηκαν από μία μόνο ομιλία, και ενώ πήγαν για να τον δέσουν, επέστρεψαν δεμένοι από τον θαυμασμό. Και δεν αξίζει να θαυμάσει κανείς μόνο τη σύνεσή τους, επειδή δεν χρειάστηκαν θαυματουργικά σημεία, αλλά κυριεύθηκαν μόνο από τη διδασκαλία (διότι δεν είπαν: «Ποτέ δεν θαυματούργησε άνθρωπος έτσι», αλλά τι; «Ποτέ άνθρωπος δεν μίλησε έτσι»)· δεν πρέπει λοιπόν να θαυμάσει κανείς μόνο τη σύνεσή τους, αλλά και την παρρησία τους, διότι έλεγαν αυτά τα λόγια προς εκείνους που τους είχαν στείλει, προς τους Φαρισαίους, προς εκείνους που τον πολεμούσαν και έκαναν τα πάντα για αυτόν τον σκοπό.

«Διότι ήλθαν», λέει, «οι υπηρέτες, και οι Φαρισαίοι τούς λένε: Γιατί δεν τον φέρατε;». Το ότι επέστρεψαν, όμως, ήταν πολύ πιο σπουδαίο από το να παρέμεναν εκεί. Διότι, στην τελευταία περίπτωση, θα είχαν απαλλαγεί από την ενοχλητική συμπεριφορά των Φαρισαίων· τώρα όμως γίνονται κήρυκες της σοφίας του Χριστού και επιδεικνύουν μεγαλύτερη παρρησία. Και δεν λένε: «Δεν μπορέσαμε εξαιτίας του πλήθους, επειδή τον πρόσεχαν ως προφήτη», αλλά τι λένε; «Ποτέ άνθρωπος δεν μίλησε με τέτοιον τρόπο». Καίτοι μπορούσαν να προβάλουν αυτήν τη δικαιολογία, εντούτοις φανερώνουν την ορθή τους κρίση. Διότι αυτό δεν αποδείκνυε μόνο τον θαυμασμό τους για Εκείνον, αλλά συνιστούσε και κατηγορία εναντίον των Φαρισαίων, επειδή τους έστειλαν να συλλάβουν αυτόν που θα έπρεπε να ακούν. Μολονότι μάλιστα δεν άκουσαν κάποια μακροσκελή ομιλία, αλλά σύντομη. Διότι, όταν η διάνοια είναι αδέκαστη, δεν χρειάζονται μακροσκελείς λόγοι. Τέτοια είναι η φύση της αλήθειας. Τι κάνουν λοιπόν οι Φαρισαίοι; Ενώ θα έπρεπε να κατανυγούν, κάνουν το αντίθετο· τους κατηγορούν με τη σειρά τους, λέγοντας: «Μήπως έχετε πλανηθεί και εσείς;». Ωστόσο, τους κολακεύουν ακόμη και δεν χρησιμοποιούν επιθετικό λόγο, από τον φόβο μήπως αποσχιστούν τελείως· φανερώνουν μεν τον θυμό τους, αλλά μιλούν με φειδώ.

Τι να λέω για τους μαθητές; Οι ίδιοι οι Φαρισαίοι, αφού απέστειλαν υπηρέτες, τους άκουγαν να λένε: «Ποτέ δεν μίλησε έτσι άνθρωπος, όπως αυτός ο άνθρωπος». Και άλλοι πάλι έλεγαν: «Ποτέ δεν φάνηκε κάτι τέτοιο στον Ισραήλ». Και εκπλήσσονταν, αναφέρει, διότι τους δίδασκε ως έχων εξουσία, και όχι όπως οι γραμματείς τους και οι Φαρισαίοι.

«Απάντησαν οι υπηρέτες: Ποτέ δεν μίλησε έτσι άνθρωπος, όπως αυτός ο άνθρωπος.» Εκείνοι λοιπόν που ήταν πιο μετριοπαθείς στην κακία, εναντιώνονταν στη δόξα του Χριστού μόνο με λόγια· οι πιο αναίσχυντοι όμως ήθελαν να απλώσουν και χέρια πάνω του. Ωστόσο, εμποδίζονταν αόρατα, καθώς τους συγκρατούσε η θεία δύναμη, και ούτε από αυτό το θαύμα ένιωθαν κατάνυξη. Όντως, ο Δαβίδ για αυτούς είπε το εξής: «Διαιρέθηκαν, και δεν ένιωσαν κατάνυξη». Ως προς τους υπηρέτες που είχαν σταλεί για να τον φέρουν, ας δούμε τι απαντούν στους Φαρισαίους, δείχνοντας πολύ καλή προαίρεση. Διότι οι μεν Φαρισαίοι, οι οποίοι νομίζουν πως είναι και πιο σοφοί, και διαβάζουν τις Γραφές, και βλέπουν θαύματα, μαίνονται εναντίον του Κυρίου και ρωτούν ληστρικά: «Γιατί δεν τον φέρατε;» Οι άλλοι όμως, ακόμη και χωρίς θαύματα, πείστηκαν μόνο από τη διδασκαλία. Τόσο δεκτικοί ήταν στο αγαθό. Το ότι δεν κυριεύθηκαν από θαύματα, αλλά από τη διδασκαλία, πράγμα που είναι και το πιο σπουδαίο, είναι φανερό από αυτό.

«Ρώτησε εκείνους που έχουν ακούσει», δεν είναι λόγια ανθρώπου που αυθαδιάζει, αλλά κάποιου που έχει θάρρος για την αλήθεια όσων ελέχθησαν. Διότι λέγει, «Ρώτησε» τους εχθρούς, αυτούς που με επιβουλεύονται, αυτούς τους υπηρέτες που με έδεσαν. Διότι αυτή είναι η αναμφισβήτητη απόδειξη της αλήθειας, όταν κάποιος έχει τους εχθρούς του μάρτυρες για όσα λέει. Διότι αυτοί οι ίδιοι οι υπηρέτες, λέγει, είναι εκείνοι που είπαν προηγουμένως: «Ποτέ δεν μίλησε άνθρωπος, όπως αυτός ο άνθρωπος». Απαντώντας λοιπόν έτσι, δεν προκαλεί τον θαυμασμό, αλλά τον ραπίζουν· από αυτό τι θα μπορούσε να γίνει πιο ιταμό; Ενώ έχει τη δύναμη να συνταράξει και να αφανίσει τα πάντα, δεν κάνει τίποτα από αυτά· αλλά αρθρώνει λόγια ικανά να εξαλείψουν κάθε θηριωδία. Διότι αν έχεις, λέγει, τη δυνατότητα να κατακρίνεις αυτά που έχουν λεχθεί από εμένα, απόδειξε ότι μίλησα κακώς· αν όμως δεν έχεις, γιατί λυσσομανάς; Ή και με αυτόν τον τρόπο: «Αν μίλησα κακώς»· δηλαδή, Αν δίδαξα κακώς, όταν δίδασκα στις συναγωγές, έλα τώρα μπροστά και «μαρτύρησε» γι' αυτή την κακή μου διδασκαλία, και πληροφόρησε τον αρχιερέα που τώρα με ρωτά για τη διδαχή μου· «αν όμως δίδαξα καλώς», και θαυμαζόμουν από εσάς τους υπηρέτες, «γιατί με δέρνεις» τώρα, εμένα που προηγουμένως θαύμαζες; Χτύπησε λοιπόν ο υπηρέτης τον Κύριο, απαλλάσσοντας τον εαυτό του από μεγάλο έγκλημα.