Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 7:48

Επειδή όμως έφτασαν χωρίς να φέρουν τον Κύριο, έκπληκτοι ενάντια σε κάθε προσδοκία, και εκείνον που δεν έπρεπε να μισούν εξαρχής, αργά και με δυσκολία θαύμαζαν, και αναλογιζόμενοι ότι και όλοι οι άλλοι θα πείθονταν από αυτούς, με πολλή αγωνία λένε: «Μήπως έχετε πλανηθεί και εσείς;» Διότι, κατανόησε πώς τα λεγόμενα κρύβουν μια απελπισία για την ελπίδα που είχαν στα πλήθη του λαού. Επειδή, σαν να έχει ήδη πλανηθεί το υπόλοιπο πλήθος, δηλαδή όσοι δεν ήταν και τόσο σταθεροί, προβάλλουν τον φόβο τους για τους υπηρέτες. Διότι, λένε, ας υποθέσουμε ότι το υπόλοιπο πλήθος του όχλου, που δεν έχει εντρυφήσει στα ιερά γράμματα, ούτε έχει οχυρωθεί με την αφοσίωσή του σε εμάς, προσκολλήθηκε σε αυτόν με απερίσκεπτες παρορμήσεις και συμφώνησε πολύ εύκολα παρασυρμένο από όσα είπε και έπραξε. Όμως πώς έγινε δεκτή η πλάνη και από εσάς; Με ποιον τρόπο εξαπατηθήκατε και εσείς οι ίδιοι; Και τι είναι αυτό που σας απέσπασε από την αγάπη σας προς εμάς, αν και ήσασταν το ίδιο σκληρυμένοι στην απείθεια με εμάς; Διότι νομίζω ότι κάτι τέτοιο υποδηλώνει ο λόγος των Φαρισαίων: «Μήπως πίστεψε σε αυτόν κανείς από τους άρχοντες ή από τους Φαρισαίους;»

Νομίζω, βέβαια, ότι δεν θα ήταν άμοιρο φιλομαθούς έρευνας το να θελήσει κανείς να μάθει για ποιον λόγο, άραγε, αυτός ο πάντολμος και ανόσιος υπηρέτης ραπίζει τον Ιησού, ο οποίος δεν είχε πει απολύτως τίποτα σκληρό ή οργισμένο, αλλά έκανε την πιο πράα απολογία για όλα όσα του προσήπταν. Άλλωστε, δεν θα έβλεπε κανείς ούτε τον προεδρεύοντα των Ιουδαίων να του έχει διατάξει να τον χτυπήσει, ούτε να προβαίνει σε τέτοια παράλογα ασεβήματα. Ίσως βέβαια κάποιοι να προβάλουν την καθιερωμένη και μελετημένη συνήθεια των υπηρετών, οι οποίοι, όταν προσάγουν στους άρχοντες αυτούς που κατηγορούνται για παραβάσεις του νόμου, τους αναγκάζουν να μιλούν με περισσότερο σεβασμό ακόμη και παρά τη θέλησή τους, και, όταν ξεστομίζουν κάτι πιο παράφωνο, μερικές φορές τους κακοποιούν. Αλλά δεν νομίζω ότι αυτή ήταν η αιτία της μανίας εναντίον του Χριστού που συνέβη τότε· αντίθετα, θα βρούμε άλλη αφορμή για αυτό το τόλμημα, αν προσηλώσουμε τον νου μας στα όσα έχουν ήδη προειπωθεί. Διότι λέγαμε προηγουμένως ότι κάποιοι από τους υπηρέτες συγκρούστηκαν με τους άρχοντες· εκείνοι δηλαδή που είχαν διαταχθεί να συλλάβουν τον Ιησού, αλλά επέστρεψαν τόσο μυσταγωγημένοι και θαυμάζοντάς τον, ώστε να πουν ρητά: «Ποτέ άνθρωπος δεν μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο». Γι' αυτό και οι Φαρισαίοι, έχοντας εξοργιστεί σφοδρά, έλεγαν: «Μήπως πλανηθήκατε και εσείς; Μήπως κάποιος από τους Φαρισαίους ή από τους άρχοντες πίστεψε σε αυτόν; Αλλά αυτός ο όχλος που δεν γνωρίζει τον νόμο είναι επικατάρατος».

Και τι άραγε στάλθηκε να πει στους Ιουδαίους που είχαν κληθεί μέσω του νόμου; «Ελάτε, διότι ήδη όλα είναι έτοιμα». Επειδή όμως οι Ιουδαίοι άρχοντες αρνήθηκαν την πρόσκληση, όπως οι ίδιοι έλεγαν: «Μήπως πίστεψε σε αυτόν κανείς από τους άρχοντες ή τους Φαρισαίους;», οργίστηκε ο οικοδεσπότης, επειδή ήταν άξιοι να υποστούν τις συνέπειες του θυμού και της οργής. <Τότε οργισθείς ο οικοδεσπότης είπε στον δούλο του, κ.τ.λ.> (A f. 208, E f. 208 b) Και τώρα λοιπόν λέγεται ότι ο οικοδεσπότης έχει οργιστεί εναντίον των Ιουδαίων αρχόντων, επειδή περιφρόνησαν το μέγα δείπνο. Και βέβαια έχουν κληθεί αντί για εκείνους αυτοί που βρίσκονταν στις πλατείες και στους δρόμους, αυτοί από το ιουδαϊκό πλήθος, οι οποίοι είχαν αδύναμη και ταπεινή διάνοια, σκοτεινή και χωλαίνουσα. Διότι αυτοί θα μπορούσαν να θεωρηθούν τυφλοί και χωλοί, αλλά έγιναν ρωμαλέοι και υγιείς εν Χριστώ. Διδάχτηκαν να βαδίζουν σωστά, και δέχτηκαν στον νου τους το θείο φως. Το ότι μάλιστα πίστεψαν αναρίθμητοι Ιουδαίοι, μπορεί κανείς να το μάθει μελετώντας τις Πράξεις των αγίων Αποστόλων.

Διότι εκεί, όταν ο Πέτρος ομίλησε στον λαό, αρχικά πίστεψαν τρεις χιλιάδες, και έπειτα πάλι μεγάλο πλήθος. Αλλά καθώς εκείνος αφενός δίδασκε αυτά, και αφετέρου τελούσε θαύματα, το άδολο πλήθος προσελκυόταν, και πολλοί από τους Ιουδαίους πίστευαν σε αυτόν· τους οποίους οι Φαρισαίοι ονόμαζαν καταραμένους, επειδή πίστευαν στον Χριστό. Διότι έλεγαν: «Μήπως κάποιος από τους Φαρισαίους πίστεψε σε αυτόν; Αλλά ο λαός αυτός, που δεν γνωρίζει τον νόμο, είναι καταραμένοι». Εδώ αποδεικνύονται και τα δύο, και ότι οι άρχοντες δεν πίστευαν, και ότι πολλοί από το πλήθος πίστευαν· πράγματα τα οποία αμφότερα υπονόησε και η παραβολή, παρουσιάζοντας από τη μια εκείνους που αρνούνται, και από την άλλη εκείνους που καλούνται και υπακούουν. <Έξελθε στους δρόμους και στους φράχτες, και ανάγκασέ τους να εισέλθουν.> (B f. 142 b, D f. 57 b, E f. 209) Εδώ πρόσεξε την κλήση των εθνών, οι οποίοι εισήχθησαν διά της πίστεως μετά από εκείνους που κατάγονταν εξ αίματος από τον Ισραήλ. Διότι παλαιότερα οι προερχόμενοι από τα έθνη ήσαν άξεστοι στη σκέψη, έχοντας εξαγριωμένο τον νου και ζώντας σαν να βρίσκονταν έξω από την πόλη, εξαιτίας του ότι δεν ζούσαν με ευνομία, αλλά μάλλον κτηνοπρεπώς και με πολλή αλογία· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο προσκαλών στο δείπνο εστάλη στις οδούς έξω από την πόλη και στους φράχτες που υπήρχαν στους αγρούς. Όμως, προστάχθηκε από εκείνον που τον έστειλε, όχι απλώς να καλέσει και να τους απευθύνει μόνο την προτροπή, αλλά επιπλέον και να τους αναγκάσει.

Οι Ιουδαίοι, όμως, όχι μόνο δεν προσκαλούσαν, αλλά εμπόδιζαν και απέτρεπαν όσους ήθελαν να τον πλησιάσουν· γι' αυτό και έλεγαν: «Μήπως πίστεψε σε αυτόν κανείς από τους άρχοντες; Αλλά αυτό το πλήθος, που δεν γνωρίζει τον νόμο, είναι καταραμένοι». Ας μιμηθούμε, λοιπόν, τη Σαμαρείτιδα· ας συνομιλήσουμε με τον Χριστό. Διότι και τώρα στέκεται ανάμεσά μας, ομιλώντας μας δια των προφητών και δια των μαθητών.

Διότι, ενώ έπρεπε να ρωτήσουν τι δίδαξε και να θαυμάσουν τα λεγόμενά του, αυτό δεν το πράττουν· επειδή γνώριζαν ότι επρόκειτο να κατατροπωθούν. Αντιθέτως, εξάγουν συμπεράσματα στηριζόμενοι σε ένα εξαιρετικά ανόητο τεκμήριο. «Γιατί», λένε, «κανένας από τους άρχοντες δεν πίστεψε σε αυτόν;» Γι' αυτό το πράγμα λοιπόν κατηγορείς τον Χριστό, πες μου, και όχι εκείνους που δεν πίστεψαν; «Αλλά ο όχλος», λένε, «που δεν γνωρίζει τον νόμο, είναι επικατάρατοι». Αυτή όμως είναι η μεγαλύτερη κατηγορία εναντίον σας, το ότι δηλαδή ο μεν όχλος πίστεψε, ενώ εσείς απιστήσατε. Και όμως, εκείνοι έπρατταν τα έργα αυτών που γνωρίζουν τον νόμο· πώς λοιπόν είναι επικατάρατοι; Διότι εσείς είστε οι επικατάρατοι, εσείς που δεν τηρείτε τον νόμο, και όχι εκείνοι, οι οποίοι υπακούουν στον νόμο. Δεν θα έπρεπε, συνεπώς, να διαβάλλετε αυτόν που δεν γίνεται πιστευτός, κρίνοντάς τον εξαιτίας εκείνων που απιστούν.

Κάθε άλλο. Διότι δικό τους είναι αυτό το έγκλημα. Ποια άλλη απόδειξη θα μπορούσε να προσφέρει κανείς για το ότι δεν γνωρίζετε τον νόμο, από το ότι δεν τον υπακούτε; Και επειδή είπαν: «Μήπως πίστεψε σε αυτόν κανένας από τους άρχοντες;» και «Αυτοί δεν γνωρίζουν τον νόμο», αμέσως μετά τους ελέγχει ο Νικόδημος λέγοντας τα εξής: «Μήπως ο νόμος μας δικάζει τον άνθρωπο, εάν πρώτα δεν τον ακούσει;». Με αυτόν τον τρόπο τους αποδεικνύει ότι ούτε γνωρίζουν τον νόμο ούτε εφαρμόζουν τον νόμο. Διότι, εάν ο νόμος προστάζει να μη θανατώνουν κανέναν άνθρωπο χωρίς προηγουμένως να τον ακούσουν, αυτοί όμως όρμησαν να το πράξουν αυτό πριν καν ακούσουν, τότε είναι παραβάτες του νόμου. Και επειδή είπαν: «Κανείς από τους άρχοντες δεν πίστεψε σε αυτόν», για τον λόγο αυτόν επισημαίνει ο ευαγγελιστής ότι ο Νικόδημος ήταν ένας από αυτούς, αποδεικνύοντας ότι και άρχοντες πίστεψαν σε αυτόν. Διότι βέβαια δεν επιδείκνυαν ακόμη το πρέπον θάρρος, εντούτοις αποκτούσαν οικειότητα με τον Χριστό.

Επομένως, δεν χρειάζεται μία απλή ακρόαση, αλλά ακριβής. Διότι αυτό σημαίνει το «και να γνωρίσει τι πράττει», τι επιθυμεί, και γιατί, και για ποιον σκοπό, μήπως ενεργεί για την ανατροπή του πολιτεύματος και ως εχθρός. Βρισκόμενοι λοιπόν σε αδιέξοδο, επειδή είπαν, «Κανείς από τους άρχοντες δεν πίστεψε σε αυτόν», δεν του συμπεριφέρθηκαν ούτε με σφοδρότητα, ούτε με επιείκεια.

Διότι δεν είπαν ότι ποτέ άνθρωπος δεν θαυματούργησε έτσι, αλλά, «Ποτέ δεν μίλησε έτσι»· τόσο πολύ ήταν συγκροτημένοι και οξυδερκείς στο να αποδεχθούν τον λόγο της σωτηρίας. Πρέπει δε να θαυμάσουμε όχι μόνο τη σύνεσή τους, αλλά και την παρρησία τους. Διότι δεν δείλιασαν μπροστά στον θυμό των Φαρισαίων, ούτε υποχώρησαν ως υπηρέτες για να πουν τα αρεστά στους άρχοντές τους, αλλά έδωσαν μαρτυρία για την αλήθεια. Αυτούς πρέπει να μιμούνται όλοι όσοι υπηρετούν τους άρχοντες, και να μην τους υπακούν σε όσα τυχόν προστάζουν αδίκως· όπως ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Σαούλ. Διότι, ενώ αυτός διέταξε να θανατωθούν παρανόμως οι ιερείς του Θεού, οι παριστάμενοι δεν πείστηκαν να το πράξουν. «Αποκρίθηκαν, λοιπόν, σε αυτούς οι Φαρισαίοι: Μήπως έχετε πλανηθεί και εσείς; Μήπως πίστεψε σε αυτόν κανείς από τους άρχοντες ή από τους Φαρισαίους; Αλλά αυτός ο όχλος που δεν γνωρίζει τον νόμο, είναι επικατάρατοι.»

Λέει ο Νικόδημος προς αυτούς, ο οποίος είχε έλθει τη νύχτα προς αυτόν, όντας ένας από αυτούς: «Μήπως ο νόμος μας δικάζει τον άνθρωπο, εάν πρώτα δεν τον ακούσει και δεν μάθει τι κάνει;» Για ποιο λόγο οι Φαρισαίοι δεν συμπεριφέρονται προς τους υπηρέτες με οργή, αλλά με πραότητα, λέγοντας τόσο ήπια: «Μήπως πλανηθήκατε και εσείς;» Διότι φοβούνταν μήπως και αυτοί αποσχιστούν εντελώς και προσχωρήσουν στον Χριστό. Γι' αυτό τους μιλούν πιο ήμερα και πιο κολακευτικά: «Μήπως και εσείς,» που είστε δήθεν σοφότεροι από τους άλλους και παραμένετε μαζί με εμάς τους νομομαθείς, «πλανηθήκατε;» Προσπαθούν δε να τους πείσουν με ένα τεκμήριο εντελώς ανόητο: «Μήπως, λένε, πίστεψε σε αυτόν κανείς από τους άρχοντες;» Και όμως, ποιανού είναι το σφάλμα; Του Χριστού, ή αυτών που δεν πίστεψαν;

Σε κάθε περίπτωση, λοιπόν, εκείνοι είναι οι αξιοκατάκριτοι, δηλαδή όσοι δεν πίστεψαν. Αποκαλούν δε τον όχλο επικατάρατο επειδή πίστεψε, ενώ οι ίδιοι είναι άξιοι για μύριες κατάρες, ως άπιστοι και ως πρόξενοι απιστίας για τους άλλους. Για ποιον λόγο, όμως, ο ευαγγελιστής επισημαίνει για τον Νικόδημο ότι είχε έλθει τη νύχτα προς τον Ιησού και ότι ήταν ένας από αυτούς; Για να αποδείξει ότι αυτοί ψεύδονται. Επειδή δηλαδή είπαν, «Μήπως πίστεψε σε αυτόν κάποιος από τους άρχοντες;», αποδεικνύει ότι και σε αυτό λένε ψέματα. Διότι, ιδού, ο Νικόδημος, που ήταν άρχοντας και ένας από αυτούς, πίστεψε στον Χριστό. Πώς λοιπόν συνομιλεί με αυτούς ο Νικόδημος; «Μήπως ο νόμος μας», λέει, «κατακρίνει τον άνθρωπο, εάν δεν τον ακούσει προηγουμένως;» Αποδεικνύει λοιπόν από αυτό ότι ούτε τον νόμο μελετούσαν, ούτε τα έργα του νόμου έπρατταν, έστω κι αν υπερηφανεύονταν πολύ για τα του νόμου. Διότι, εάν ο μεν νόμος προστάζει να μη θανατώνεται κανείς χωρίς δίκη, αυτοί δε, προτού καν ακούσουν, όρμησαν να το πράξουν, τότε είναι προφανείς παραβάτες του νόμου.

Είδες τα γνωρίσματα του ληστή; Δες και εκείνα του ποιμένα. Διότι ο ποιμένας εισέρχεται μέσω των Γραφών, και σε αυτόν ανοίγει ο θυρωρός. Ως θυρωρό θεώρησέ μου είτε τον Μωυσή (διότι σε αυτόν εμπιστεύτηκε ο Θεός τα λόγιά Του· και ο Μωυσής άνοιξε στον Κύριο, επειδή μίλησε οπωσδήποτε για αυτόν, όπως και ο ίδιος ο Κύριος λέει, ότι «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε μένα»)· είτε ότι ο θυρωρός είναι το Άγιο Πνεύμα. Διότι, επειδή οι Γραφές κατανοούνται και ανοίγονται μέσω του Αγίου Πνεύματος και μας δείχνουν τον Χριστό, εύλογα το Άγιο Πνεύμα είναι ο θυρωρός, εντός του οποίου, ως Πνεύματος σοφίας και γνώσεως, διανοίγονται οι Γραφές, μέσω των οποίων εισέρχεται ο Κύριος για να μας αναλάβει υπό την προστασία Του, και μέσω των οποίων αποδεικνύεται ποιμένας. Και τη φωνή του ποιμένα ακούν τα πρόβατα. Επειδή δηλαδή εκείνοι διαρκώς Τον αποκαλούσαν απατεώνα, και το επιβεβαίωναν αυτό εξαιτίας της απιστίας τους, λέγοντας: «Μήπως πίστεψε σε αυτόν κανείς από τους άρχοντες;», ο Κύριος δείχνει ότι δεν πρέπει να θεωρούν Εκείνον φθορέα επειδή εκείνοι απιστούν, αλλά ότι οι ίδιοι έχουν αποβληθεί από την τάξη των προβάτων. Διότι εγώ, λέει, επειδή εισέρχομαι από τη θύρα, είναι ολοφάνερο πως είμαι αληθινός ποιμένας· εσείς όμως που δεν με ακολουθήσατε, φαίνεται πως δεν είστε πρόβατα.

Τη δόξα του Υιού, αν και φαίνεται ότι ο προφήτης είδε τη δόξα του Πατέρα, όπως προκύπτει από τη συνάφεια. Εδώ όμως ο ευαγγελιστής λέει ότι ο Ησαΐας είδε τη δόξα του Υιού, ενώ ο Παύλος του Πνεύματος. Μία είναι λοιπόν η δόξα της Αγίας Τριάδας: αυτή του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ως δόξα που είδε ο Ησαΐας εννοεί εκείνον τον καπνό που αποκαλύφθηκε στο όραμά του, τα Σεραφείμ, τους άνθρακες, το θυσιαστήριο, τον θρόνο. Είδε λοιπόν ο Ησαΐας αυτή τη δόξα και μίλησε για αυτόν, δηλαδή για τον Υιό. Και τι είπε για αυτόν; Τα όσα προαναφέρθηκαν: «Ότι τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε τις καρδιές τους.» Επισημαίνει δε ο ευαγγελιστής ότι «Και πολλοί από τους άρχοντες πίστεψαν σε αυτόν,» δείχνοντας ότι και σε αυτό ψεύδονταν οι Φαρισαίοι όταν έλεγαν: «Μήπως κάποιος από τους άρχοντες πίστεψε σε αυτόν;» Διότι ιδού, «πολλοί πίστεψαν και από τους άρχοντες, αλλά εξαιτίας των Φαρισαίων δεν το ομολογούσαν.»