Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:13

Επομένως, ο ίδιος ο μακάριος Ευαγγελιστής μαρτυρεί ότι «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν Θεός, και ήταν εν αρχή προς τον Θεό», και ότι «τα πάντα έγιναν δι' αυτού», και υπήρχε μέσα στα δημιουργήματα ως ζωή, και ότι «το φως των ανθρώπων ήταν η ζωή», ώστε μέσα από όλα αυτά να αποδείξει ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση. Το ίδιο επιμαρτυρεί σε αυτόν και ο θεσπέσιος βαπτιστής, βοώντας: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας.» Διότι βεβαίως θα πει κανείς ότι είναι αληθινός Θεός εκείνος στον οποίο ενυπάρχει κατά φύση το αξίωμα της κυριότητας, και σε κανέναν άλλον δεν θα φαινόταν ότι υπάρχει κυρίως και αληθώς, επειδή «για εμάς υπάρχει ένας Θεός και Πατέρας, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου· και αν πολλοί ονομάζονται θεοί και κύριοι κατά χάρη, τόσο στον ουρανό όσο και στη γη, εντούτοις ο Υιός είναι ένας αληθινός Θεός μαζί με τον Πατέρα. Επομένως, το ζεύγος των αγίων μαρτύρων είναι εξαιρετικά αξιόλογο, και πλέον οφείλεται στα λεγόμενά τους μια πίστη που δεν επιδέχεται καμία απολύτως αμφισβήτηση, αφού έλαβε την πληρότητά της από τον νόμο και επιβεβαιώνεται από την περιφάνεια των προσώπων. Το να λέει, λοιπόν, κάτι για τον εαυτό του ο μακάριος Ευαγγελιστής, και να καταπιάνεται με τα δικά του εγκώμια, θα ήταν όντως φορτικό και άλλως απρεπές· διότι διαφορετικά θα άκουγε δικαίως το: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή.»

Επειδή λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός απέδιδε στον εαυτό του το να κρίνει δίκαια, έχοντας πει ρητώς ότι δεν μπορεί να πράττει τίποτα από μόνος του, αλλά ότι καθιστά το θέλημα του Πατρός σαν κανόνα για όλα όσα πρέπει να πράξει, και λέγοντάς το αυτό, παρουσιάστηκε ο ίδιος ως μάρτυρας του εαυτού του, αν και ήταν αληθής, αναγκαστικά, προνοώντας και για τη σοφιστεία των Φαρισαίων, αυτό που επρόκειτο να πουν από την αμάθειά τους· διότι δεν γνώριζαν ότι ήταν Θεός κατά φύση· το φέρνει στο προσκήνιο προκαταβολικά και λέει: Θα πείτε βεβαίως, ακολουθώντας τις συνήθειες των πολλών, και μη ξεφεύγοντας από την αλαζονεία που προσιδιάζει στους Ιουδαίους: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή.» Αλλά σε αυτό πάλι θα ακούσετε ως απάντηση, λέει: Ανέχομαι ακόμη αυτούς που με δυσφημούν, και δεν οργίζομαι καθόλου υπερβολικά για τα λόγια που ξεστομίζετε από την προσφιλή σας αμάθεια· δέχομαι καθ' υπόθεση, ότι ορθώς ειπώθηκε από εσάς και αυτό· έστω ότι απορρίπτετε τη δική μου φωνή, υπάρχει άλλος που μαρτυρεί για εμένα.

Ο Κύριος πάλι, χειριζόμενος με τέχνη τον λόγο, παρόλο που οι Φαρισαίοι ήδη αγρίευαν και είχαν κυριευτεί από όχι μικρή λύσσα, δεν τους ερεθίζει καθόλου με το να πει πιο ανοιχτά ότι θα παραμείνουν στο σκοτάδι και θα πεθάνουν εξαιτίας της απείθειάς τους. Αντιθέτως, διαπιστώνεται ότι λέει το ίδιο πράγμα με άλλον τρόπο, μεταστρέφοντας τη δύναμη του λόγου σε κάτι πιο ήπιο. Διότι, με το να υπόσχεται εδώ ότι όποιος επιλέξει να τον ακολουθήσει θα έχει το φως της ζωής, με αυτά ακριβώς τα λόγια υποδηλώνει συγκαλυμμένα πως, αν αρνηθούν να τον ακολουθήσουν, θα στερηθούν το φως που έχει τη δύναμη να τους επαναφέρει στη ζωή. Ή μήπως δεν είναι σε όλους ολοφάνερο και αναντίρρητα αποδεκτό, ότι σε όσους αποφεύγουν το καλό, κατ' ανάγκην συμβαίνει το αντίθετο; Ήταν λοιπόν ο λόγος του Σωτήρα μας αληθινός, και αυτό που οικονομείται μέσω της τέχνης του δεν είναι αμφίβολο. <Είπαν λοιπόν οι Φαρισαίοι: Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή.> Νωθρός και βραδύνους είναι ο Φαρισαίος, και πολύ δύσκολα καθοδηγείται στο να μπορέσει να διακρίνει τη θεότητα του Κυρίου. Πλανάται και πάλι εξαιτίας της σάρκας, και δεν συλλαμβάνει με τον νου του τίποτε περισσότερο από τα ορατά. Διότι, αν και τον βλέπει να χρησιμοποιεί κατά κόρον υπεράνθρωπα λόγια, και μολονότι άκουσε θεοπρεπέστατους λόγους, τον θεωρεί ακόμα ως έναν κοινό άνθρωπο, μη βλέποντας τη λαμπρότητα της θεότητάς του και μη ανοίγοντας το μάτι της διάνοιας για να ατενίσει τον Εμμανουήλ.

Ας λέει λοιπόν για καθένα από αυτά ο Φαρισαίος: Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου, η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή, αν και βέβαια σε εκείνους που δεν διστάζουν να επιτιμούν τον ίδιο τον Δεσπότη των πάντων, το να πράττουν τα χειρότερα εναντίον των άλλων είναι κάτι που γίνεται χωρίς αναστολές. Πλην όμως επαναλαμβάνοντας λέμε τούτο, ότι η αντίρρηση των Φαρισαίων δεν ήταν επιβεβλημένη από τα νομικά προστάγματα, αλλά προερχόταν μόνο από αυτό που επικρατούσε ως συνήθεια και από αυτό που εθεωρείτο ότι δεν αρμόζει σε ανθρώπους με επιεική συμπεριφορά. Μάλλον λοιδορία είναι η αντίρρηση παρά νομική, υποκλέπτοντας κατά κάποιον τρόπο αυτούς που ήδη τον θαύμαζαν και είχαν πεισθεί ότι οφείλουν να τον πιστεύουν. Διότι τον διασύρουν ως κάποιον που δεν λέει την αλήθεια, και υπονομεύοντας την αξιοπιστία των όσων μόλις λέχθηκαν, ισχυρίζονται ότι δεν είναι αληθινά φως, επισωρεύοντας έτσι οι άθλιοι στα δικά τους κεφάλια τον όλεθρο από τη δυσφήμηση. <Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου είναι αληθινή, διότι γνωρίζω από πού ήλθα και πού υπάγω.> Όταν λοιπόν ο Χριστός δήλωνε ρητά πως είναι αυτό ακριβώς που είναι κατά φύση και αληθινά, αναφωνώντας: Εγώ είμαι το φως του κόσμου, το ριψοκίνδυνο πλήθος των Φαρισαίων θεώρησε πάλι ότι έλεγε ψέματα.

Διότι δεν γνώριζαν, επειδή ήταν υπερβολικά ασύνετοι, ότι όταν κάποιοι εξηγούν τη δική τους φύση και αναφέρουν εκείνα που ουσιαστικά ενυπάρχουν σε αυτούς, εμείς, σκεπτόμενοι λογικά, δεν θα υποθέσουμε ότι το κάνουν από καυχησιολογία, ούτε θα πούμε ότι επιδιώκουν την κενή δόξα, αλλά μάλλον ότι φανερώνουν με σαφήνεια αυτό που πραγματικά είναι. Όπως δηλαδή λέμε ξανά πάνω σε αυτό: όταν ένας άγγελος πει, υποδεικνύοντας τη δική του φύση, «Είμαι άγγελος»· ή και όταν ένας άνθρωπος, φανερώνοντας αυτό που είναι, λέει, «Είμαι άνθρωπος»· αλλά και αν κάποιος έδινε φωνή στον ήλιο, και έπειτα εκείνος, διδάσκοντας το χαρακτηριστικό της δικής του φύσης, έλεγε: «Εγώ, διατρέχοντας τον ουράνιο κύκλο, εκπέμπω λαμπρό φως σε όσους βρίσκονται πάνω στη γη»· δεν θα θεωρήσει κανείς εύλογα ότι μαρτυρεί για τον εαυτό του πράγματα που δεν διαθέτει, αλλά εκείνο που όντως είναι κατά φύση. Με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, και στην περίπτωση του Σωτήρα μας Χριστού, αν πει ότι ο Ίδιος είναι φως, θα πει την αλήθεια, και καθόλου δεν θα κατηγορηθεί ότι κομπάζει επιφανειακά. Επειδή, λοιπόν, οι πολλοί που συζούν με την αμάθεια δεν κατανόησαν τον Εμμανουήλ, από τη μία υποθέτουν ότι επιδιώκει τη δόξα, και του επιτίθενται σαν να είναι ένας από εμάς, και δεν φρίττουν λέγοντας το «Η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή» σε Εκείνον που δεν γνωρίζει το ψεύδος· διότι «δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του», όπως έχει γραφτεί.

Λοιπόν, λέγει, θα αναλώσω τώρα τον λόγο μου προς εσάς κυρίως όχι σε αυτά που έχετε συνηθίσει, δηλαδή σε διαβολές και στη φθορά του χρόνου χωρίς κανένα όφελος. Αλλά, αφού φυλάξω το να σας κρίνω για τον κατάλληλο καιρό, θα παραμείνω σταθερός σε όσα σας συμφέρουν, και δεν θα αποστώ από την ευσπλαχνία μου προς εσάς, έστω και αν από την έμφυτη υπεροψία σας με υβρίζετε ασύνετα. Έλεγα, λοιπόν, προς εσάς προηγουμένως: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου· όποιος ακολουθεί εμένα δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής». Σε αυτό, δυσανασχετώντας παράλογα, ξεσηκωθήκατε δριμείς, φωνάζοντας άτοπα: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου, η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή». Σε αυτά πάλι εγώ απάντησα: «Και αν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, αληθινή είναι η μαρτυρία μου, διότι γνωρίζω από πού ήλθα και πού πηγαίνω». Αλλά αν φαίνομαι ότι είμαι φορτικός λέγοντας αυτά ανάμεσά σας, αν δεν γίνομαι δεκτός ως μάρτυρας για τα φυσικά αξιώματα που έχω, εντούτοις εκείνος που με έστειλε είναι αληθινός, και εγώ αυτά που άκουσα από αυτόν, αυτά λαλώ στον κόσμο. Λέω τα ίδια, δηλαδή, με τον Πατέρα που με έστειλε, μιλώ σύμφωνα με τα δικά του λόγια, λέγοντας ότι είμαι φως κατά φύση. Όσα, λοιπόν, άκουσα τον Θεό και Πατέρα να λέει για εμένα, αυτά λαλώ στον κόσμο. Επομένως, εάν ψεύδομαι κατά τη γνώμη σας, και η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή, είναι απολύτως αναγκαίο να πείτε ότι προηγουμένως έχει πει ψέματα ο Πατέρας.

Αλλά είναι αληθινή· επομένως δεν έχω πει ψέματα, και αν δεν πείθεστε από τα δικά μου λόγια, αισθανθείτε σεβασμό, λέει, προς τα λόγια εκείνου που με έστειλε. Διότι, τι είπε για εμένα; «Ιδού άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του»· και πάλι προς εκείνους που τον σέβονται: «Και θα ανατείλει σε εσάς που φοβάστε το όνομά μου ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θεραπεία θα υπάρχει στις φτερούγες του»· για εμένα λοιπόν λέει, τον οποίο εσείς υβρίζετε μη γνωρίζοντάς τον: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών». Αλλά και ότι είμαι φως, προς εσάς ελέχθη από εκείνον: «Φωτίζου, φωτίζου, λέει, Ιερουσαλήμ, διότι ήλθε το φως σου, και η δόξα του Κυρίου έχει ανατείλει επάνω σου». Αυτά άκουσα να λέει για εμένα ο Πατέρας που με απέστειλε, και γι' αυτό εγώ λέω ότι είμαι το φως του κόσμου, εσείς όμως με υποτιμήσατε μόνο εξαιτίας της σάρκας, κρίνοντας εσφαλμένα, και γι' αυτόν τον λόγο τολμάτε να λέτε συχνά: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή».

Διότι, επειδή βλέποντας προς τη σάρκα και την από εκεί καταγωγή, πείθονταν να έχουν ταπεινό φρόνημα γι' αυτόν, και έχοντας αυτό ως κάλυμμα στα μάτια της διάνοιάς τους, δεν θα γνώριζαν ότι ήταν Θεός, έστω κι αν εμφανίστηκε ως άνθρωπος, γι' αυτό αναγκαστικά τους απευθυνόταν λέγοντας: «Όταν υψώσετε τον υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι», δηλαδή, όταν παύσετε να έχετε για εμένα αυτή τη μικρή και χαμερπή αντίληψη, όταν σκεφτείτε για εμένα με τρόπο υψηλό και υπερβατικό, και πιστέψετε ότι εμφανίστηκα ως Θεός εκ Θεού, έστω και αν έγινα για εσάς άνθρωπος όμοιος με εσάς, τότε θα κατανοήσετε σαφώς ότι εγώ είμαι το φως του κόσμου· διότι αυτό σας έλεγα προηγουμένως. Διότι τι θα μπορούσε πλέον να εμποδίσει, λέει, αυτόν που έγινε εντελώς δεκτός ως αληθινός Θεός, να είναι και φως του κόσμου; Διότι κανείς δεν θα φτάσει σε τέτοια μανία και θράσος, ώστε να τολμήσει και τότε να πει: «Η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή»· διότι σε καμία περίπτωση δεν θα πει ψέματα σε όσα λέει ο εκ φύσεως και αληθινός Θεός.

ΑΛΛΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΣΤΟ ΙΔΙΟ. <Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι.> Αφού κατεύνασε με πολλούς και αγαθούς λόγους τον θυμό των Ιουδαίων, τον βλέπει να φουντώνει και πάλι το ίδιο έντονα. Διότι δεν σταματούν να κακολογούν απερίσκεπτα, αλλά άλλοτε μεν ακυρώνουν τον λόγο του και τον αποκαλούν ασεβώς ψεύτη· διότι το να λένε «Η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή», τι άλλο θα μπορούσε να είναι από αυτό; Άλλοτε πάλι, ενώ εκείνος από αγάπη τους συμβούλευε τα προς σωτηρίαν και γι' αυτό τους έλεγε: «Εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε στις αμαρτίες σας», εκείνοι ξεσηκώνονταν με σφοδρότητα, και αντιτάσσοντας στα γεμάτα αγάπη λόγια του λόγια παραφροσύνης, έλεγαν: «Εσύ ποιος είσαι;». Έπρεπε, λοιπόν, σε αυτούς που είχαν κατρακυλήσει τόσο ακράτητα σε παράλογο θράσος, να απευθυνθεί ένας συνετιστικός λόγος, ο οποίος θα τους έπειθε να έχουν πιο μετριοπαθές φρόνημα, και θα έβαζε επιτέλους χαλινάρι στη γλώσσα τους, έστω και παρά τη θέλησή τους.

ΑΛΛΩΣ ΤΟ ΙΔΙΟ. Ο Χριστός πέρασε πολλά χρόνια ζώντας μαζί με τους Ιουδαίους, και μιλώντας, θα μπορούσαμε να πούμε, σε κάθε συναγωγή, συνομιλώντας κάθε Σάββατο, και παραθέτοντάς τους πολλές φορές άφθονα την ωφέλιμη διδασκαλία, τους καλούσε συχνά προς τον φωτισμό διά του Πνεύματος· και μάλιστα έλεγε, εφόσον ήταν κατά φύσιν και αληθινός Θεός: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· εκείνοι όμως αντιδρούσαν σε αυτά που έλεγε, σκεπτόμενοι με εντελώς παράλογο τρόπο: «Εσύ», λέει, «μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή». Και τα τολμήματα των Ιουδαίων δεν έφτασαν μόνο μέχρι τις λεκτικές αντιλογίες, ούτε το ατίθασο θράσος τους περιορίστηκε μόνο στην αγάπη τους για τις λοιδορίες· αλλά προχωρώντας ανελέητα μέσα από κάθε σκληρότητα, στο τέλος τον παρέδωσαν σε σταυρό και θάνατο. Επειδή όμως ήταν κατά φύσιν η ζωή, αφού διέρρηξε τα δεσμά του θανάτου, αναστήθηκε μεν από τους νεκρούς, απομακρύνεται δε, όπως ήταν εύλογο, από τη βδελυγμία των Ιουδαίων, και αποσχίστηκε από τον Ισραήλ πολύ δίκαια, και στρέφοντας τον εαυτό του προς τα έθνη, κάλεσε τους πάντες στο φως, και χάριζε την ανάβλεψη σε όσους ήταν τυφλοί. Συνέβη λοιπόν, μετά τον σταυρικό θάνατο του Σωτήρα μας Χριστού, οι μεν διάνοιες των Ιουδαίων να σκοτιστούν, εφόσον το φως είχε αποχωρήσει από αυτούς, οι δε καρδιές των εθνών να καταλαμπρυνθούν, επειδή ανέτειλε σε αυτούς το αληθινό φως.

Και ποια είναι η ανάγκη τέτοιων λόγων, πες μου, ίσως πει κάποιος· και τι πάλι μας διδάσκει με αυτά ο Χριστός; Λοιπόν θα απαντήσουμε ξεκάθαρα, αναλύοντας με ευσέβεια το καθένα από τα λεγόμενα: Δεν πάψατε, λέει, να επιτίθεστε στα έργα μου, ως δήθεν καμωμένα με τρόπο άτοπο και ανόσιο, με κατακρίνατε πολλές φορές ως κάποιον που δεν παραιτείται από το να παρανομεί, ως κάποιον που έχει συνηθίσει να πράττει όσα αντιβαίνουν στον νομοθέτη. Διότι, ενώ απάλλασσα τον παράλυτο από την τόσο μακρόχρονη αρρώστια, ελεούσα άνθρωπο κατά την ημέρα του Σαββάτου. Αλλά βλέποντας, λέει, για τον λόγο αυτόν να γίνονται επικριτικοί αυτοί που όφειλαν να θαυμάζουν, και να έχουν σφάλει πολύ ως προς όσα αρμόζουν σε εμένα, προσφάτως, εισάγοντάς σας σε όσα αφορούν τη σωτηρία, σας έπειθα να βαδίζετε προς την επιθυμία να συμμετάσχετε στο φως. Έπειτα, σας έδειχνα το αληθινό φως· διότι εξηγώντας τη δική μου φύση, έλεγα: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», εσείς δε πάλι, ενεργώντας και σκεπτόμενοι εντελώς παράλογα, ξεσηκωθήκατε εναντίον των λόγων μου, και τολμήσατε να πείτε απερίφραστα: «Η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή». Όταν, λοιπόν, υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, δηλαδή, όταν του επιφέρετε τον θάνατο, και τον δείτε ανώτερο από τα δεσμά του θανάτου· διότι θα αναστηθώ εκ νεκρών, επειδή είμαι κατά φύσιν Θεός· τότε θα γνωρίσετε, λέει, ότι τίποτα δεν κάνω από τον εαυτό μου, αλλά καθώς με δίδαξε ο Πατέρας, έτσι μιλώ.

Διότι, ποια λογική ακολουθία έχει, πες μου, όταν εκείνος είπε ότι «ο νόμος μας δεν κρίνει κανέναν», να του απαντήσουν: «Μήπως και εσύ είσαι από τη Γαλιλαία;»; Ενώ δηλαδή έπρεπε να αποδείξουν ότι δεν έστειλαν να τον συλλάβουν αυθαίρετα, ή ότι δεν πρέπει να του δοθεί το δικαίωμα απολογίας, αυτοί προέβαλαν την αντίρρησή τους με τρόπο μάλλον αγροίκο και οργισμένο λέγοντας: «Ερεύνησε και δες ότι από τη Γαλιλαία δεν έχει εγερθεί προφήτης». Διότι, τι είπε ο άνθρωπος; Μήπως είπε ότι είναι προφήτης; Είπε απλώς ότι δεν πρέπει να θανατωθεί κανείς χωρίς δίκη. Αυτοί όμως, με υβριστικό τρόπο, σαν να μην γνώριζε αυτός τίποτα για τις Γραφές, του πρόσθεσαν αυτά τα λόγια· σαν να του έλεγε κάποιος: «Πήγαινε να μάθεις»· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «Ερεύνησε και δες». Τι απαντά λοιπόν ο Χριστός; Επειδή ανέφεραν συνεχώς τη Γαλιλαία και τον προφήτη, για να τους απαλλάξει όλους από αυτήν την εσφαλμένη υποψία και να δείξει ότι δεν είναι απλώς ένας από τους προφήτες, αλλά ο Δεσπότης του κόσμου, λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Όχι της Γαλιλαίας, όχι της Παλαιστίνης, ούτε της Ιουδαίας. Τι λένε τότε οι Ιουδαίοι; «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου, άρα η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή». Ώ, τι ανοησία! Τους παρέπεμψε ξανά και ξανά στις Γραφές, και αυτοί του λένε «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου». Και ποια ήταν η μαρτυρία Του; «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Μέγας είναι αυτός ο λόγος, και όντως μεγάλος· αλλά δεν τους εξόργισε υπερβολικά, επειδή προς το παρόν ούτε εξισώνει τον εαυτό Του με τον Πατέρα, ούτε Υιός Εκείνου είπε ότι είναι, ούτε Θεός, παρά μόνο φως.

Επειδή, δηλαδή, έλεγαν ότι κανένας από τους άρχοντες δεν πίστεψε σε αυτόν, για τον λόγο αυτόν λέει: «Εκείνος που πράττει τα φαύλα δεν έρχεται προς το φως», αποδεικνύοντας ότι η μη προσέλευσή τους δεν οφείλεται σε αδυναμία του φωτός, αλλά στη δική τους διεστραμμένη προαίρεση. Αποκρίθηκαν και του είπαν: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου;». Τι απαντά, λοιπόν, Εκείνος;

Διότι με αυτόν τον τρόπο δεν θα είχαν τίποτε να αντιτάξουν, ακούγοντας ότι από Εκείνον έχει αποσταλεί και προς Εκείνον πορεύεται. Διότι δεν θα έλεγα, αναφέρει, κάποιο ψέμα, εφόσον από εκεί έχω έλθει και εκεί απέρχομαι, προς τον αληθινό Θεό. Εσείς όμως δεν γνωρίζετε τον Θεό· γι' αυτό κρίνετε κατά σάρκα. Διότι, ενώ έχετε ακούσει τόσα τεκμήρια και αποδείξεις, λέτε ακόμη: «Δεν είναι αληθινός»· και τον μεν Μωυσή τον θεωρείτε αξιόπιστο, και για όσα λέγει περί άλλων και για όσα λέγει περί του εαυτού του· τον δε Χριστό, όχι πλέον.

Τόσο ακριβώς Τον γνωρίζω, όσο Εκείνος εμένα. Γι' αυτό και έλεγε: «Κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό, παρά μόνο ο Πατέρας, και τον Πατέρα, παρά μόνο ο Υιός», κάνοντας λόγο για μια ξεχωριστή γνώση, και μάλιστα τέτοια που κανένας άλλος δεν μπορεί να έχει. «Εγώ θέτω την ψυχή μου». Το λέει αυτό συνεχώς, αποδεικνύοντας ότι δεν είναι λαοπλάνος. Επειδή και ο Απόστολος, όταν ήθελε να αποδείξει ότι είναι γνήσιος δάσκαλος και αντιπαρέθετε τον λόγο του προς τους ψευδαποστόλους, συνιστούσε τον εαυτό του μέσα από τους κινδύνους και τους θανάτους, λέγοντας: «Με πληγές καθ' υπερβολήν, με θανάτους πολλές φορές». Διότι το να λέει «Είμαι το Φως» και «Είμαι η Ζωή», φαινόταν στους ανόητους ότι ήταν δείγμα αλαζονείας· το να λέει όμως «Θέλω να πεθάνω», δεν προκαλούσε καμία κακεντρέχεια, ούτε φθόνο. Γι' αυτό και δεν του απαντούν: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή». Διότι η φράση του αυτή έδειχνε πολλή στοργή, εφόσον ήθελε να παραδώσει τον εαυτό του ακόμη και για χάρη εκείνων που τον λιθοβολούσαν.

Διότι πλέον διέτριβε συνεχώς στην Ιουδαία, επειδή το πάθος βρισκόταν προ των πυλών. Τον περικύκλωσαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι και έλεγαν: «Έως πότε θα κρατάς σε αγωνία την ψυχή μας; Αν εσύ είσαι ο Χριστός, πες το μας με παρρησία». Και δεν είπε: «Τι ζητάτε από εμένα; Πολλές φορές με αποκαλέσατε δαιμονισμένο και παράφρονα, και Σαμαρείτη, και με θεωρήσατε αντίθεο και πλάνο· και προηγουμένως λέγατε: "Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή". Πώς λοιπόν τώρα με εξετάζετε και θέλετε να μάθετε από εμένα, του οποίου τη μαρτυρία απορρίπτετε;»

Και δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της. Εξάλλου, ήταν αναγκαίο να ειπωθούν πρώτα από άλλον τα όσα τον αφορούσαν, και όχι από τον ίδιο. Διότι, αν και μετά από τόσες και τέτοιες μαρτυρίες και αποδείξεις έλεγαν: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή», αν δεν είχε πει τίποτα ο Ιωάννης και παρουσιαζόταν πρώτος αυτός ανάμεσά τους για να μαρτυρήσει για τον εαυτό του, τι δεν θα έλεγαν; Γι' αυτό ούτε κήρυξε πριν από εκείνον, ούτε θαυματούργησε, μέχρι που εκείνος ρίχτηκε στη φυλακή, για να μη διχαστεί έτσι το πλήθος. Γι' αυτό ούτε ο Ιωάννης έκανε κανένα θαύμα, ώστε και μέσα από αυτό να παραδώσει το πλήθος στον Ιησού, εφόσον τα θαύματα τους είλκυαν προς Εκείνον. Διότι, αν παρόλο που οικονομήθηκαν τόσα, και πριν από τη φυλακή και μετά τη φυλακή, οι μαθητές του Ιωάννη τον αντιμετώπιζαν με ζηλοτυπία, και οι περισσότεροι υποπτεύονταν πως ο Χριστός δεν ήταν Εκείνος, αλλά ο Ιωάννης· αν δεν είχε γίνει τίποτε από όλα αυτά, τι δεν θα είχε συμβεί; Γι' αυτό και ο Ματθαίος επισημαίνει ότι από τότε άρχισε να κηρύττει· και αρχίζοντας το κήρυγμα, ό,τι κήρυττε εκείνος, το ίδιο δίδασκε και αυτός, και δεν έλεγε ακόμη απολύτως τίποτα για τον εαυτό του στο κήρυγμα που έκανε. Διότι και αυτό προσώρας ήταν επιθυμητό να γίνει αποδεκτό, επειδή δεν είχαν σχηματίσει ακόμη την πρέπουσα γνώμη γι' αυτόν.

Αλλά η Γραφή μαρτυρεί· καλύτερα να ελέγξω. Μήπως δεν το έπραξε; Αφού λοιπόν την κάλεσε με αυστηρό πρόσωπο, κάθισε ως κριτής του Κριτού που βρισκόταν στην κοιλιά. «Πες μου», λέει, «με ακρίβεια αυτό που σου συνέβη· μην μου κρύψεις το συμβάν· κανείς ακροατής των λόγων μας δεν είναι παρών· γνωρίζω να φυλάγω μυστικά· κανείς δεν θα μάθει το ζήτημα, μόνο πληροφόρησέ με. Από πού προέρχεται αυτό που φαίνεται σε εσένα; Υπόδειξέ μου τον πατέρα του, και θα σε απαλλάξω από το παράπτωμα· διότι θα αξιωθείς συγγνώμης, ως γυναίκα που νικήθηκε από την επιθυμία». Και η Παρθένος του αποκρίθηκε: «Αν αναζητάς τον πατέρα του, δεν θα τον βρεις ποτέ· αν πάλι νομίζεις ότι είναι ορφανό, και σε αυτό έκανες λάθος». Και ο Ιωσήφ: «Καθόλου δεν μπόρεσες να πεις ψέματα, Μαρία· διότι, πώς είναι δυνατόν να μην είναι ορφανό και να μην έχει πατέρα;» Και η Παρθένος: «Αν όμως ζητάς ποιος είναι, Ιωσήφ (διότι το αγνοείς), εάν σου πω την αλήθεια, δεν θα με πιστέψεις. Βλέπεις την κοιλιά, και τον κρυπτόμενο Κύριο δεν τον οράς· παρατηρείς τη γαστέρα, και δεν αναλογίζεσαι Εκείνον που γεννήθηκε από τον Πατέρα, εκ γαστρός προ εωσφόρου, και ο οποίος κατοικεί μέσα μου. Εάν σου πω αυτό που μου είπε ο άγγελος, θα πεις ότι "Μαρτυρείς για τον εαυτό σου, και η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή"». Και ο Ιωσήφ: «Φέρε αυτούς που άκουσαν, δώσε μου αυτούς που ήταν παρόντες, φέρε αληθινούς μάρτυρες».

«Εκείνος δε που με ακολουθεί», λέει, «δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι», δηλαδή δεν θα παραμείνει στην πλάνη, αλλά θα απαλλαγεί από την πλάνη και το σκοτάδι. Ταυτόχρονα επαινεί και τον Νικόδημο, καθώς και τους υπηρέτες επειδή μίλησαν με παρρησία, και για τον λόγο αυτόν βρίσκονται στο φως. Υπαινίσσεται δε και τους Φαρισαίους ότι βρίσκονται στην πλάνη και στο σκοτάδι, και ότι υφαίνουν στα κρυφά τις δολιότητές τους. «Είπαν λοιπόν σε αυτόν οι Φαρισαίοι: Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου· η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Ακόμη και αν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, είναι αληθινή η μαρτυρία μου, επειδή γνωρίζω από πού ήρθα και πού πηγαίνω· εσείς όμως δεν γνωρίζετε από πού έρχομαι και πού πηγαίνω». Επειδή είπε ότι «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», τον κατηγορούν ότι μαρτυρεί για τον εαυτό του. Ω, τι ανοησία! Ο ίδιος συνεχώς επικαλείτο τις Γραφές που μαρτυρούσαν για αυτόν, και αυτοί τον κατηγορούν ότι μαρτυρεί για τον εαυτό του· γι' αυτό, απέναντι στην κακεντρέχειά τους, τους αποκρίνεται και εκείνος: Έστω, εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, καίτοι δεν κάνω αυτό, αλλά έχω τρεις μάρτυρες, τον Πατέρα μου, τα έργα και τις Γραφές, όπως ακριβώς ειπώθηκε και πρωτύτερα· όμως ας υποθέσουμε ότι εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου.