Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:18

Πώς δε θα αποδεχθείς τα λόγια του Δεσπότη που λέγει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»; Και πάλι, ομιλώντας περί του Πατρός, λέγει: «Από αυτόν προέρχομαι, και εκείνος με απέστειλε»· προσθέτει δε και το τρίτο: «Εγώ», λέγει, «θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο». Όταν λοιπόν για μεν τον εαυτό του λέγει «Εγώ», για δε τον Πατέρα «Εκείνος», και για το Πνεύμα «άλλος», πώς δεν αποτελεί σαφή αποστασία το να αρνείσαι τα τρία, και να λέγεις ότι είναι μόνος αυτός που διακηρύττει: «Δεν είμαι μόνος, διότι ο Πατέρας που με απέστειλε είναι μαζί μου»; Χρησιμοποιεί μάλιστα και ρήση του νόμου, και μέσω αυτής παριστάνει ότι είναι δύο, ο ίδιος και ο Πατέρας: «Διότι στον δικό σας νόμο», λέγει, «είναι γεγραμμένο ότι η μαρτυρία δύο ανθρώπων είναι αληθής. Εγώ», λέγει, «είμαι αυτός που μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για εμένα ο Πατέρας που με απέστειλε». Ιδού, λοιπόν, δύο πρόσωπα, και εάν δεν παραδέχεσαι ότι είναι πράγματι δύο, υποστηρίζοντας αυτό ούτε τη μαρτυρία αφήνεις να υφίσταται ως αληθινή.

Και σε τι διαφέρει αυτό από την απολογία του Σαμοσατέως; Ας πουν, λοιπόν, πώς τολμά ένας άνθρωπος να λέει τέτοια πράγματα για τον εαυτό του: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα;» Και πώς ο ευαγγελιστής μαρτυρεί για αυτόν, όταν έλεγε αυτά τα λόγια, ότι αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό; Δεν είναι ο άνθρωπος ίσος με τον Θεό, αλλά ο Θεός που προέρχεται από τον Θεό θα είναι ίσος κατά τη φύση με εκείνον που τον γέννησε, όπως ακριβώς μαρτυρεί και ο Παύλος, ο οποίος δεν εξηγεί τα περί της ενανθρωπήσεως, αλλά τα πριν από την ενανθρώπηση: «Ο οποίος, υπάρχοντας σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό.» Γνωρίζουμε ότι ο Σωτήρας πολλές φορές μίλησε και ανθρωπίνως· αλλά όχι όταν λέει: «Εγώ είμαι αυτός που μαρτυρεί για τον εαυτό του, και μαρτυρεί για μένα ο Πατέρας που με έστειλε.» Διότι αυτός που στάλθηκε στον κόσμο δεν είναι άνθρωπος, αυτός που λέει: «Εξήλθα από τον Πατέρα και έχω έρθει·» αυτός που λέει: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια·» αυτός που λέει: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε.»

Άλλος, λοιπόν, είναι ο Πατέρας που έστειλε, και άλλος ο Υιός που στάλθηκε. Και πάλι λέει: «Εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για εμένα ο Πατέρας που με έστειλε». Και λέει: «Στον δικό σας νόμο έχει γραφτεί, ότι η μαρτυρία δύο ανθρώπων είναι αληθινή». Αρίθμησε, αν θέλεις, τα πρόσωπα. «Εγώ», λέει, «είμαι αυτός που μαρτυρεί». Ένας. «Και μαρτυρεί για εμένα αυτός που με έστειλε». Δύο. Και δεν αριθμώ εγώ με τόση τόλμη, αλλά ο ίδιος ο Κύριος το δίδαξε, λέγοντας: «Στον δικό σας νόμο έχει γραφτεί, ότι δύο ανθρώπων η μαρτυρία είναι αληθινή». Και εσύ, που θεομαχείς με άλλο είδος ασέβειας, που λες ότι ο Υιός είναι ανόμοιος κατά τη φύση με τον Θεό, που δεν παραδέχεσαι την ισότητα, που δημιουργείς διαχωρισμό στη ζωή, ντρέψου τον Παύλο που λέει: «Ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού»· και αναγνώρισε στη ζωντανή εικόνα ότι παραμένει απαράλλακτη σε σχέση με την αρχέτυπη ζωή.

«Εγώ είμαι εκείνος που μαρτυρεί για τον εαυτό του, και μαρτυρεί για μένα και ο Πατέρας που με έστειλε.» Λέγοντας ότι θα συνδικάσει μαζί του ο Θεός και Πατέρας και θα συγκαταδικάσει αυτούς που ασεβούν απέναντί του, παραδέχεται τη δυάδα των προσώπων και για κάτι άλλο χρήσιμο. Διότι εγώ βέβαια, λέει, αυτό που είμαι κατά φύση, δεν θα παραιτηθώ από το να το λέω. Επειδή είμαι το φως του κόσμου, και καθόλου δεν θα φανώ σε κανέναν ότι καυχιέμαι· διότι δεν σεμνύνομαι για ξένα πλεονεκτήματα, αλλά για εκείνα που ενυπάρχουν σε μένα ουσιωδώς. Όμως, αν λέγοντας αυτά, δεν σας φαίνομαι αξιόπιστος ώστε να πρέπει να λάβω από εσάς τη συγκατάθεση προς την αλήθεια, επειδή είμαι μόνος και μαρτύρησα για τον εαυτό μου, θα πάρω ως συνεργάτη και σύμφωνο στα δικά μου πλεονεκτήματα τον Θεό και Πατέρα. Διότι θαυματουργεί μαζί μου, λέει, όπως βλέπετε, και συνεργάζεται. Διότι, όσον αφορά την ανθρώπινη φύση, εγώ δεν θα μπορούσα να κάνω τίποτα, εάν δεν είχα το να είμαι Θεός κατά φύση· όσον αφορά όμως το ότι προέρχομαι από τον Πατέρα, και ότι έχω μέσα μου τον Πατέρα, ομολογώ ότι μπορώ να τα κατορθώσω όλα, και επιβεβαιώνομαι από τη φύση αυτού που με γέννησε. Διότι, έχοντας τον μέσα μου εξαιτίας της ταυτότητας της ουσίας, προχωρώ ανεμπόδιστα στο να κατορθώνω τα πάντα.

«Και πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος θεός, και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει.» Αφού είπε ότι κανείς δεν θα μπορούσε να επιμαρτυρήσει στους ακάθαρτους δαίμονες, δηλαδή στα έργα των ανθρώπινων χεριών, ότι γνωρίζουν τα μελλοντικά, απευθύνεται στους δικούς του προφήτες και λέει: Γίνετε μάρτυρές μου. Διότι εγώ μίλησα μέσω υμών, και το Πνεύμα μου φώτισε μέσα σας τη γνώση των μελλόντων. Επομένως, για τη δική μου δόξα και θεοπρεπή υπεροχή θα παρουσιάσω μάρτυρες. Θα δώσω μαρτυρία και εγώ για τον εαυτό μου, καθώς και ο Παῖς τον οποίο εξέλεξα. Όμοιο με αυτό είναι εκείνο που λέχθηκε από τη φωνή του Σωτήρα μας προς τους Ιουδαίους: «Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου είναι αληθινή, διότι γνωρίζω από πού έρχομαι και πού πηγαίνω.» Και πάλι: «Εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για μένα ο Πατέρας που με έστειλε.» Διότι η φωνή του Θεού είναι αξιόπιστη, ώστε να γίνουν πιστευτά όσα θα ήθελε να πει για τη δική του δόξα και υπεροχή.

Πόσα άλλα, και μάλιστα περισσότερα από αυτά, θα μπορούσε κανείς να συλλέξει και να μας παραθέσει ως απόδειξη ενάντια στην ανοησία του Σαμοσατέα; Διότι, εάν βρισκόταν μέσα στον Πατέρα, όπως ακριβώς ο λόγος μέσα στην καρδιά του ανθρώπου, πώς ήλθε εμφανιζόμενος με δική του μορφή; Επειδή, καθώς ομιλεί προς τους μαθητές του, αναφέρει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Και δεν είπε: «Εγώ είμαι ο Πατέρας». Αλλά το «εμένα» σημαίνει [τον Υιό] μέσα στον Πατέρα. Και δεν είπε: «Εγώ είμαι Εκείνος», αλλά «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και Εκείνος είναι που μαρτυρεί για εμένα». Και πάλι, σχετικά με το Άγιο Πνεύμα, αναφέρει ότι «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας αποστείλει άλλον Παράκλητο». Πρόσεξε πώς το «θα αποστείλει» και το «άλλον» και το «εγώ», αποσκοπούν στο να αποδείξουν ότι ο Πατέρας είναι ενυπόστατος, ο Υιός ενυπόστατος, και το Άγιο Πνεύμα ενυπόστατο. «Διότι Εκείνος θα με δοξάσει», αναφέρει μιλώντας για το Άγιο Πνεύμα, «επειδή θα λάβει από το δικό μου». Και τι εννοεί; Αυτό που εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από το δικό μου. Αλλά λέγει επίσης: «Οι μαρτυρίες δύο ανθρώπων θα σταθούν, και εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για εμένα ο Πατέρας που με απέστειλε». Και πόσα άλλα παρόμοια και περισσότερα από αυτά υπάρχουν· διότι, ιδού, λέγει: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψες στα νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι έτσι ήταν το θέλημά σου».

Και αν κάποιος – επειδή ο Πατέρας ποτέ δεν νοείται ως Υιός και ο Υιός ποτέ δεν νοείται ως Πατέρας, θεωρώντας τον Υιό έτερο από τον Πατέρα, επειδή άλλος είναι ο Πατέρας και άλλος ο Υιός, καθώς έχει ειπωθεί: «άλλος είναι εκείνος που μαρτυρεί για εμένα» και, όπως λέει, «μαρτυρεί ο Πατέρας που με έστειλε» – εξαιτίας αυτής της ευσεβούς ιδιότητας των προσώπων, του Πατέρα και του Υιού, όπως νοείται μέσα στην Εκκλησία, φοβούμενος μήπως ο Υιός θεωρηθεί ταυτόσημος με τον Πατέρα, ισχυριστεί ότι ο Υιός είναι ανόμοιος κατ' ουσίαν προς τον Πατέρα, ας είναι ανάθεμα.

Εάν όμως δεν λέει τίποτα από τα δύο, κατ' ανάγκην θα δεχθεί ανθρώπινη ψυχή, και ο Χριστός θα είναι γι' αυτόν ένας απλός άνθρωπος· και ο νέος συγγραφέας δεν θα είναι πλέον για εμάς Σαβελλιανός, αλλά Παυλιανός. Εάν πάλι πει ότι ο λόγος που ενυπάρχει στον Θεό κατοίκησε στη σάρκα, μη όντας τίποτε άλλο παρά λόγος και μάλιστα λόγος εκφραστικός ή ενεργητικός, τότε πώς Αυτός θα έλεγε ότι ζει μια δική Του, ξεχωριστή ζωή από τον Πατέρα; Πώς απεστάλη, εφόσον είναι διαρκώς συνημμένος και ενωμένος με τον Θεό; Πώς επίσης λέει ότι ο Πατέρας είναι δάσκαλός Του; Και πώς έλεγε ότι ο Ίδιος πράττει «πάντοτε τα αρεστά στον Πατέρα»; Διότι αυτά θα ήταν ρητώς λόγια ενός Υιού ενυπόστατου και ζώντος, και σε όλο το Ευαγγέλιο αυτός που προσεύχεται στον Πατέρα, που δοξάζει τον Πατέρα, που ζητά να δοξαστεί από τον Πατέρα, τι άλλο δείχνει παρά ότι ο Ίδιος είναι ενυπόστατος, και μάλιστα όταν λέει «η μαρτυρία δύο ανθρώπων είναι αληθής. Εγώ είμαι αυτός που μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και ο Πατέρας που με έστειλε μαρτυρεί για εμένα»; Ενώ μέσα από τόσα πολλά ο ίδιος ο Σωτήρας παρουσίασε τον εαυτό Του ως ζωντανό, πουθενά δεν ονόμασε τον εαυτό Του Λόγο, αλλά Υιό, και φως, και μονογενή, και άρτο ζωής, και καθετί άλλο μάλλον παρά Λόγο. Και διδάσκει μεν ότι έχει λόγο λέγοντας «εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου», δεν λέει όμως ότι ο Ίδιος είναι Λόγος. Πώς λοιπόν, μετά από όλα αυτά, δεν ερυθριά εκείνος που αποφαίνεται ότι είναι μόνο λόγος και τίποτε άλλο;

Πώς, λοιπόν, έχει ειπωθεί το «Δύο»; Άραγε απλώς επειδή είναι δύο, ή επειδή πρόκειται για ανθρώπους, γι' αυτό είναι δύο; Διότι, αν οφείλεται στο ότι απλώς είναι δύο, για ποιον λόγο δεν κατέφυγε στον Ιωάννη, ούτε είπε: «Εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για μένα ο Ιωάννης»; Για ποιον λόγο δεν επικαλέστηκε τον άγγελο; Για ποιον λόγο τους προφήτες; Διότι θα μπορούσε να βρει μύριες άλλες μαρτυρίες. Όμως δεν θέλει να δείξει μόνον αυτό, ότι δηλαδή είναι δύο, αλλά ότι είναι και της ίδιας ουσίας. Του λέγουν: «Ποιος είναι ο Πατέρας σου;» Έπειτα λέγει: «Ούτε εμένα γνωρίζετε, ούτε τον Πατέρα μου». Επειδή δηλαδή μιλούσαν σαν να μη γνώριζαν, παρόλο που γνώριζαν, και με σκοπό να τον παγιδεύσουν, δεν τους κρίνει άξιους ούτε καν απαντήσεως. Γι' αυτό λοιπόν λέει τα πάντα πιο καθαρά και με μεγαλύτερη παρρησία, έχοντας λάβει τη μαρτυρία τόσο από τα θαύματα όσο και από τη διδασκαλία εκείνων που τον ακολουθούσαν, επειδή πλησίαζε ο σταυρός. «Διότι γνωρίζω», λέγει, «από πού έρχομαι». Αυτό δεν θα τους ενοχλούσε υπερβολικά· το να προσθέσει όμως, «και πού πηγαίνω», μάλλον τους φόβισε, διότι υποδήλωνε ότι δεν επρόκειτο να παραμείνει στον θάνατο. Γιατί όμως δεν είπε: «Γνωρίζω ότι είμαι Θεός», αλλά «Γνωρίζω από πού έρχομαι»; Πάντοτε αναμειγνύει τα ταπεινά με τα υψηλά, και μάλιστα τα μετριάζει. Διότι, αφού είπε, «Εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου», και το απέδειξε αυτό, προχώρησε στο πιο ταπεινό, σαν να έλεγε: «Γνωρίζω από ποιον έχω αποσταλεί, και προς ποιον πηγαίνω».

Αυτό είναι το να κρίνει κανείς κατά σάρκα. Εγώ όμως δεν κρίνω κανέναν. Και όμως, λέει η Γραφή, «Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν». Πώς λοιπόν λέει εδώ: «Αλλά και αν εγώ κρίνω, η δική μου κρίση είναι δίκαιη, διότι δεν είμαι μόνος»; Πάλι μιλάει έχοντας υπόψη τη δική τους αντίληψη· δηλαδή, η δική μου κρίση είναι κρίση του Πατέρα· δεν θα έκρινε διαφορετικά ο Πατέρας εάν έκρινε, παρά όπως εγώ· ούτε και εγώ θα έκρινα διαφορετικά, παρά όπως ο Πατέρας. Για ποιον λόγο όμως μνημόνευσε και τον Πατέρα; Διότι δεν θα θεωρούσαν αξιόπιστο τον Υιό, εάν δεν προσλάμβανε και τη μαρτυρία του Πατέρα· αλλιώς, δεν ευσταθεί ούτε αυτό που ειπώθηκε. Διότι όσον αφορά τους ανθρώπους, όταν δύο πρόσωπα μαρτυρούν για μία ξένη υπόθεση, τότε η μαρτυρία είναι αληθινή· διότι αυτό σημαίνει να μαρτυρούν δύο· εάν όμως πρόκειται κάποιος να μαρτυρήσει για τον εαυτό του, δεν είναι πλέον δύο. Βλέπεις ότι για κανέναν άλλο λόγο δεν το είπε αυτό, παρά μόνο για να δείξει ότι είναι ομοούσιος, και μέσω του εαυτού του πάλι να δείξει ότι δεν έχει ανάγκη από άλλη μαρτυρία, και να καταδείξει ότι σε τίποτα δεν υπολείπεται του Πατέρα; Πρόσεξε, λοιπόν, την αυθεντία του: «Εγώ είμαι εκείνος που μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για εμένα ο Πατέρας που με έστειλε». Δεν θα το διατύπωνε αυτό, εάν ήταν κατώτερης ουσίας. Τώρα όμως, για να μη νομίσεις ότι (ο Πατέρας) συμπεριλήφθηκε απλώς χάριν του αριθμού, παρατήρησε ότι η εξουσία του δεν παρουσιάζει καμία απολύτως διαφορά.

Ο άνθρωπος δίνει μαρτυρία όταν είναι από μόνος του αξιόπιστος, όχι όταν έχει ανάγκη μαρτυρίας, και μάλιστα για ξένη υπόθεση. Στη δική του όμως υπόθεση, όταν έχει ανάγκη τη μαρτυρία άλλου, δεν είναι πλέον αξιόπιστος. Εδώ όμως συμβαίνει το εντελώς αντίθετο. Διότι, μολονότι δίνει μαρτυρία για δική του υπόθεση και λέει ότι λαμβάνει μαρτυρία από άλλον, βεβαιώνει ότι ο ίδιος είναι αξιόπιστος, αποδεικνύοντας από παντού τη δική του αυθεντία. Για ποιο λόγο άραγε, αφού είπε «Δεν είμαι μόνος, αλλά εγώ και ο Πατήρ που με έστειλε», καθώς και το «Δύο ανθρώπων η μαρτυρία είναι αληθινή», δεν σιώπησε, αλλά πρόσθεσε «Εγώ είμαι αυτός που μαρτυρεί για τον εαυτό μου»; Είναι προφανές ότι το έκανε για να δηλώσει την αυθεντία του.

Και πρώτα έθεσε τον εαυτό του: Εγώ είμαι εκείνος που μαρτυρεί για τον εαυτό μου. Δείχνει εδώ και την ομοτιμία του, και ότι σε τίποτα δεν ωφελούνται λέγοντας πως γνωρίζουν τον Θεό ως Πατέρα, ενώ δεν γνωρίζουν τον ίδιο. Και λέει ότι η αιτία αυτού είναι το ότι δεν θέλουν να γνωρίσουν τον ίδιο. Λέει, λοιπόν, ότι δεν είναι δυνατόν να γνωρίσουν τον Πατέρα χωρίς αυτόν, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να τους προσελκύσει στη γνώση του εαυτού του. Επειδή, δηλαδή, παραβλέποντάς τον, ζητούσαν πάντοτε να μάθουν για τον Πατέρα, λέει: Δεν μπορείτε να γνωρίσετε τον Πατέρα χωρίς εμένα. Ώστε εκείνοι που βλασφημούν τον Υιό, δεν βλασφημούν μόνο αυτόν, αλλά και Εκείνον που τον γέννησε.