Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:19

Αυτό που δημιουργείται δεν προέρχεται από την ουσία εκείνου που το δημιουργεί, ενώ αυτό που γεννιέται προέρχεται από την ίδια την ουσία εκείνου που το γεννά. Επομένως, το να δημιουργεί κανείς δεν ταυτίζεται με το να γεννά. Αν ο Υιός προέρχεται από τον Θεό, όχι όμως ως από Πατέρα, αλλά ως από κάτι άλλο, και εφόσον ο Θεός είναι ο αίτιος της ύπαρξης και για εμάς —διότι από Αυτόν προέρχονται τα πάντα— τότε ο Θεός δεν είναι Πατέρας του Υιού με διαφορετικό τρόπο από ό,τι δικός μας, αλλά με τον ίδιο. Και πώς δεν είναι αυτό άτοπο; Αν τίποτα δεν είναι όμοιο και ίσο με τον Θεό εκτός από τον Υιό, κανένα από τα παραδείγματα δεν μπορεί να αποδοθεί χωρίς απόκλιση· διότι ο Θεός υπερβαίνει τα πάντα. Το να υπάρχει κάτι εν μορφή Θεού, σημαίνει ότι ανήκει στην ουσία του Θεού. Διότι δεν είναι άλλο η μορφή και άλλο η ουσία του Θεού, προκειμένου να μην είναι σύνθετος. Αυτός, λοιπόν, που είναι ίσος κατά τη μορφή, είναι ίσος και κατά την ουσία. Αν εκείνος που γεννήθηκε είναι κατώτερος από εκείνον που γέννησε, αυτό δεν αποτελεί ψεγάδι για αυτόν που γεννήθηκε, αλλά αδυναμία αυτού που γέννησε. Διότι, είτε από φθόνο δεν τον έκανε ίσο, είτε από αδυναμία δεν τον γέννησε όμοιο. Αν ο Πατέρας υπήρχε πριν από τον Υιό, θα ήταν οπωσδήποτε πατέρας κάποιου άλλου· διότι χωρίς υιό δεν θα μπορούσε να ονομαστεί πατέρας. Αν εκείνος που γνώρισε τον Υιό γνώρισε κατ' ουσίαν και τον Πατέρα (διότι λέει: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου»), τότε ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα.

Διότι ήθελε να πιστεύουν ότι υπάρχει μόνο ένας Θεός, απομακρύνοντας τους πλανημένους από εκείνους που θεωρούνταν θεοί· το πώς όμως έχει καθ' εαυτήν η θεία και άρρητη φύση δεν το φανέρωσε με σαφήνεια, όπως βεβαίως έκανε το σωτήριο κήρυγμα, εννοώ δηλαδή αυτό που δόθηκε διά του Χριστού. Διότι, αφού γνωρίσαμε τον Υιό, πιστεύουμε ότι φανερώθηκε και βλάστησε σαν από ρίζα από τον Πατέρα, και η δόξα του γεννήματος, απεικονίζοντας σαν σε πίνακα τη φύση του γεννήτορα, κατέστησε ικανό το μάτι της διάνοιας να προσεγγίσει αυτά που υπερβαίνουν τον νου και τον λόγο. Γι' αυτό ακριβώς και έλεγε προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους»· προς δε τους Ιουδαίους: «Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα μου· εάν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Το να γνωρίζει βέβαια κανείς για κάποιο από τα όντα ότι υπάρχει, χωρίς όμως να γνωρίζει και το πώς είναι, υποθέτω ότι ο καθένας θα έλεγε πως υπολείπεται κατά πολύ της γνώσης του να γνωρίζει, μαζί με το ότι υπάρχει, και το πώς υπάρχει. Επομένως, η διά του νόμου παιδαγωγία υπολείπεται πλέον για εμάς σε σχέση με τα ευαγγελικά κηρύγματα, καθώς διακήρυττε στους αρχαιότερους ότι υπάρχει μόνο ένας Θεός, χωρίς καθόλου να αναπτύσσει τη φύση της θεότητας σε τριπλή κατά την υπόσταση και αντιστρόφως να τη συγκεφαλαιώνει σε φυσική ενότητα. Διότι αυτά μας τα δίδαξε η νέα Γραφή.

Ή μήπως δεν έχουν έτσι τα πράγματα; Β. Πώς είναι δυνατόν να μην έχουν; Α. Έλα λοιπόν, αν σου φαίνεται σωστό, προσθέτοντας και τούτο σε αυτά, ας πούμε ότι τα ονόματα που εκφράζουν σχέση σημαίνονται και τα δύο από κοινού, και το καθένα γεννά τη γνώση του άλλου. Έτσι, πολύ εύκολα, αν κάποιος γνωρίσει το δεξιό, θα γνωρίσει βεβαίως μέσω αυτού το αριστερό, και μάλιστα οποιοσδήποτε θα συμφωνήσει ότι ισχύει και το αντίστροφο. Όνομα λοιπόν που δηλώνει σχέση είναι το Πατήρ, και με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και το Υιός. Προς τα πού, επομένως, και σε τι αποβλέποντας θα κάνουν αυτά την αναφορά και τη μεταξύ τους σχέση, χωρίς να αποκλίνουν καθόλου από τον ορθό λόγο που τους αρμόζει; Β. Και σε ποιον δεν είναι αυτό φανερό; Διότι ο πατέρας νοείται και λέγεται σε σχέση με τον υιό, καθώς βέβαια και ο υιός σε σχέση με τον πατέρα. Α. Τότε, από πού ορμώμενοι οι διεστραμμένοι και παράφρονες στον νου ονομάζουν τον Θεό Πατέρα, αλλά ισχυρίζονται ότι ο Υιός είναι δημιούργημα; Ή μήπως δεν είναι εντελώς αμαθές και ανάρμοστο να λέει κανείς ότι το δημιούργημα συσχετίζεται με τον Πατέρα, και αντιστρόφως ο Πατέρας με το δημιούργημα, σύμφωνα με την έννοια της σχέσης; Β. Εντελώς, βέβαια, ώστε να μην αναγκαστούμε να αποκαλέσουμε και τον ίδιο τον Πατέρα δημιούργημα, αν αποκτήσει φυσική σχέση με τα δημιουργήματα, σύμφωνα τουλάχιστον με τους συλλογισμούς τους. Α. Ας ακούσουν, λοιπόν, τον ίδιο τον Χριστό να διακηρύσσει: «Ούτε εμένα γνωρίζετε, ούτε τον Πατέρα μου· αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου.»

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Σωτήρας, προσθέτοντας και λέγοντας προς τους Ιουδαίους «Και στον δικό σας νόμο έχει γραφτεί», πείθει πλέον τους Φαρισαίους να αποδεχθούν, κατ' ανάγκην, τη δυάδα των προσώπων. Διότι «εγώ», λέει, «μαρτυρώ για τον εαυτό μου, αλλά θα με συνδράμει σε αυτό και ο Πατέρας». Άραγε, λοιπόν, θα γίνει σε σας αποδεκτή η δυάδα των μαρτύρων, η οποία βεβαιώνεται από το γράμμα του νόμου, ή πάλι, αποβλέποντας μόνο στον φθόνο σας εναντίον μου, δεν θα τηρήσετε ούτε τον νόμο που εσείς θαυμάζετε; <Έλεγαν λοιπόν σε αυτόν: Πού είναι ο Πατέρας σου;> Και ακριβώς ως προς αυτήν κυρίως την ασυνεσία των Ιουδαίων, ο καθένας, νομίζω, πολύ εύλογα θα διαμαρτυρόταν έντονα λέγοντας εκείνο το προφητικό: «Ιδού λαός μωρός και χωρίς καρδιά». Διότι, ενώ πολλές φορές ο Σωτήρας μας Χριστός τους μίλησε εκτενώς, αναφέροντας συνεχώς τον Θεό και Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς, οι άθλιοι ξεπέφτουν σε τόση ανοησία, ώστε να αποτολμούν να λένε: «Πού είναι ο Πατέρας σου;». Διότι δεν συλλογίζονται απολύτως τίποτα για τον Θεό και Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς, αλλά μάλλον κοιτάζουν γύρω τους και αναζητούν τον Ιωσήφ, όντας πεπεισμένοι ότι αυτός είναι ο πατέρας του Χριστού και πως δεν συμβαίνει κάτι διαφορετικό.

Αλλά και ο ίδιος ο επί πάντων Θεός, αποδεικνύοντας καθαρά σε εμάς ότι η φύση Του δεν περιορίζεται σε κάποιον τόπο, λέει προς αυτούς τους ανόσιους Ιουδαίους: «Μήπως δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη, λέει ο Κύριος; Ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε; Ή ποιος είναι ο τόπος της καταπαύσεώς μου; Ο ουρανός είναι για μένα θρόνος και η γη υποπόδιο των ποδιών μου». Μπορεί, λοιπόν, κανείς να δει τους Ιουδαίους να επιδεικνύουν πλήρη αμάθεια σε όλα, όταν λένε στον Σωτήρα Χριστό: «Πού είναι ο Πατέρας σου;»· εκτός και αν τα λένε αυτά εννοώντας τον θεωρούμενο κατά σάρκα πατέρα, φλυαρώντας ανόητα και σε αυτό. Είναι όμως πιθανό τα λόγια των Ιουδαίων να υπονοούν και κάτι άλλο, πιο βαθύ. Επειδή, δηλαδή, νόμιζαν ότι η αγία Παρθένος είχε πέσει σε πορνεία πριν από τον γάμο, για τον λόγο αυτόν λοιδορούν με πολλή πικρία τον Χριστό, θεωρώντας ότι ούτε ο ίδιος ήξερε από ποιον προερχόταν, και του έλεγαν: «Πού είναι ο πατέρας σου;», μιλώντας ανόητα. «Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα μου· αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Αληθινός είναι ο λόγος αυτός, και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να κατηγορηθεί ως ψευδής. Διότι εκείνοι που νομίζουν ότι ο Χριστός προέρχεται όντως από τον Ιωσήφ, ή μάλλον από πορνεία, και αγνοούν τον Λόγο που φανερώθηκε από τον Θεό Πατέρα, πώς να μην ακούσουν δικαιολογημένα το: «Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα μου»; Εάν βεβαίως γνώριζαν τον Λόγο που φανερώθηκε από τον Θεό και Πατέρα, και ο οποίος ενσαρκώθηκε για εμάς σύμφωνα με τη θεία Γραφή, θα είχαν γνωρίσει και Εκείνον που Τον γέννησε.

Διότι είναι ανάγκη ο χαρακτήρας της ουσίας Του να είναι όμοιος με Αυτόν κατά πάντα λόγο και τρόπο, ώστε να μην υποτεθεί ότι κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι ο Πατέρας λάμπει απαράλλακτα μέσα στον Υιό. Και αν αρέσκεται στο να γνωρίζεται μέσω του Υιού και να διαφαίνεται σε Αυτόν, εξάπαντος γνωρίζει ότι είναι ομοούσιος και κατ' ουδένα τρόπο απολύτως κατώτερος από τη δόξα που ενυπάρχει σε Αυτόν. Διότι δεν θα ήθελε να πιστεύεται ότι βρίσκεται σε κάτι κατώτερο από αυτό που είναι ο Ίδιος κατά φύση. Επειδή όμως και του αρέσει αυτό και το έχει θελήσει, πώς δεν είναι λοιπόν ανάγκη να ομολογούμε ότι ο Υιός είναι όμοιος κατά πάντα τρόπο με τον Πατέρα, ώστε κάποιος γνωρίζοντας μέσω αυτού και τον Γεννήτορα, όπως ήδη προείπαμε, ανεβαίνοντας ορθά από την εικόνα στο αρχέτυπο, να μπορεί να έχει άμεμπτη την αντίληψη περί της Αγίας Τριάδος. Έτσι, λοιπόν, εκείνος που γνωρίζει τον Υιό, γνωρίζει και τον Πατέρα. Κατανόησε δε πώς ο Κύριος, μαζί με το να λέει τα αληθινά στους Ιουδαίους, συμπλέκει και κάποια άλλη τέχνη στον λόγο Του· διότι λέγοντας σαφώς «Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα μου», αποσπά τον νου των Ιουδαίων ώστε να μη σκέφτονται γι' Αυτόν μόνο τα ανθρώπινα, ούτε βέβαια να νομίζουν ότι είναι αληθινά γιος του Ιωσήφ, ο οποίος παρελήφθη κατά θεία οικονομία, αλλά μάλλον να αναζητούν και να εξετάζουν ποιος μεν είναι ο ενσαρκωμένος Λόγος, και ποιος είναι ο κατά φύση Πατέρας Του.

Επομένως, διότι είναι σκόπιμο να ανακεφαλαιώσουμε ολόκληρο το νόημα της προκείμενης περικοπής: αποδεικνύει τους Ιουδαίους ανοιχτά θεομάχους, οι οποίοι όχι μόνο μάχονται εναντίον των δικών Του λόγων, αλλά και εναντίον της απόφασης του Πατέρα. Διότι Εκείνος γνωρίζει ότι ο δικός Του Υιός είναι φως κατά φύση, και γι' αυτό Τον ονομάζει ανατολή και ήλιο της δικαιοσύνης. Αυτοί όμως, επισύροντας στα κεφάλια τους τον όλεθρο από την απείθειά τους, αποδοκιμάζουν την αλήθεια λέγοντας το καλό πονηρό, και για τον λόγο αυτό δικαίως θα τους ακολουθήσει το «Ουαί». <Δεν κατάλαβαν ότι τους μιλούσε για τον Πατέρα.> Και πάλι ο πνευματοφόρος εκπλήσσεται με την αναισθησία των Ιουδαίων, και πολύ δικαιολογημένα· διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο ανόητο από αυτούς, οι οποίοι, αν και πολλές φορές τους έγινε εκτενής λόγος για τον Θεό και Πατέρα, δεν κατανοούν τίποτα γι' αυτόν, ακούγοντας τον Σωτήρα μας να λέει: «Αλλά εκείνος που με έστειλε είναι αληθινός». Ποια είναι λοιπόν η αφορμή, και για ποιον λόγο ο μακάριος Ευαγγελιστής λέει ότι οι Ιουδαίοι δεν κατάλαβαν ότι με αυτά τα λόγια ο Χριστός τους υποδείκνυε τον Θεό και Πατέρα, είναι αναγκαίο να το πούμε. Επειδή δηλαδή ο Σωτήρας τούς είπε: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», για να αποδειχθεί και πάλι ότι λέει την αλήθεια σε αυτό, παρουσιάζει εκείνους που αγνόησαν τον Υιό να αγνοούν και τον Πατέρα.

Επομένως, αφού αγνόησαν τον Υιό, δεν γνώρισαν ούτε τον ίδιο τον Πατέρα· και αυτό θα το μαρτυρήσει λέγοντας ο ίδιος ο Σωτήρας: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Επειδή όμως έχουν κληθεί σε επίγνωση και έχουν ομολογήσει τον Υιό, έχουν δει πλέον μέσω αυτού και εν αυτώ τον Πατέρα. Διότι είναι αληθές αυτό που λέει ο σοφός Ιωάννης: «Εκείνος που αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα· ενώ εκείνος που ομολογεί τον Υιό, ομολογεί και τον Πατέρα». <Και είπε ο Κύριος προς εμένα: Πήγαινε πάλι και αγάπησε μια γυναίκα που αγαπά τα πονηρά και είναι μοιχαλίδα, όπως ακριβώς αγαπά ο Θεός τους υιούς του Ισραήλ, ενώ αυτοί αποβλέπουν σε ξένους θεούς και αγαπούν τα γλυκίσματα με τις σταφίδες.> Είναι αναγκαίο. Διότι θεωρώ ότι πρέπει κανείς να ερευνά τέτοιου είδους ζητήματα και να τα εξετάζει λεπτομερώς. Διότι βέβαια μετά την πρώτη, την πόρνη και αδίστακτη, εισάγεται για τον προφήτη μια άλλη γυναίκα, η οποία βαρύνεται με τις κατηγορίες της μοιχείας. Και ποιος είναι ο λόγος γι' αυτό;

Σχετικά με την κάθοδο στο όρος Σινά και την παράσταση του Ισραήλ. αʹ. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, προς τα πλήθη των Ιουδαίων που δεν αποδέχονταν τη λύτρωση μέσω της πίστεως και περιφρονούσαν σφόδρα την ωφέλεια των δικών του θεσπισμάτων, νομίζοντας ότι ο νόμος μέσω του Μωυσή θα αρκούσε και ήταν ο μόνος ικανός για την οικείωση με τον Θεό, τους απευθυνόταν λέγοντας: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού». Και πάλι: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Λέγοντας αυτά, δεν θα πει σε καμία περίπτωση ψέματα, αφού ο ίδιος είναι η αλήθεια. Και ο Θεός και Πατέρας δεν είναι προσιτός με άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω του κατά φύσιν Υιού· διότι όποιος έχει γνωρίσει αυτόν, οπωσδήποτε θα γνωρίσει και τον Πατέρα από τον οποίο προήλθε. Γι' αυτό ακριβώς και έλεγε σε εκείνους που προτίμησαν να απειθούν σε αυτόν και που έλεγαν ότι γνωρίζουν τον Θεό των όλων: «Εάν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Διότι ο Μωυσής έγινε βέβαια για τους αρχαιότερους παιδαγωγός, μεσίτης και ηγέτης, και κομιστής των νόμων από τον Θεό, και άριστος μεταξύ των αγίων. Επειδή άκουσε τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Σε γνωρίζω περισσότερο από όλους, και βρήκες χάρη ενώπιόν μου». Πλην όμως, ο νόμος δεν ήταν επαρκώς δραστικός, ούτε βέβαια ικανός να εξασφαλίσει τελείως την οικείωση προς τον Θεό· μέσω όμως της μεσιτείας του Χριστού κερδίζουμε και αυτό. «

ΑΛΛΟ. «Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα μου. Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου.» Δες πάλι από αυτό το χωρίο ότι ο Υιός αποτελεί την ακριβέστατη εικόνα του Πατέρα. Διότι, αν όποιος γνωρίζει αυτόν, γνωρίζει οπωσδήποτε και τον Πατέρα, πώς δεν είναι ολοφάνερο ότι είναι απόλυτη ανάγκη να πιστεύουμε πως ο Υιός είναι τέτοιος, ακριβώς όπως είναι κατά φύση εκείνος; Εφόσον, λοιπόν, δεν παρεμβάλλεται καμία διαφορά και η ομοιότητα διατηρείται απαράλλακτη, πώς θα μπορούσε ο Υιός να είναι γενητός, από τη στιγμή που ο Πατέρας δεν είναι έτσι;

ΑΛΛΟ. Τα ονόματα που δηλώνουν κάποια σχέση δεν νοούνται μόνα τους και μεμονωμένα καθ' εαυτά, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα υπόλοιπα, αλλά εισάγουν οπωσδήποτε και τη δήλωση του άλλου, και υποδηλώνουν και εκείνο προς το οποίο έχουν τη σχέση. Για παράδειγμα, αν κάποιος πει ημέρα, δεν λησμονεί ούτε τη νύχτα· ομοίως το δεξί σε σχέση με το αριστερό· έτσι και τον υιό σε σχέση με τον πατέρα. Επομένως, όποιος αποκαλεί τον Υιό ποίημα, δεν τον αντιδιαστέλλει ευλόγως προς τον Πατέρα. Εκείνος όμως που τον ομολογεί Υιό, γνωρίζει ότι έχει και Πατέρα. Διότι ο ποιητής ενός ποιήματος δεν θα μπορούσε να νοηθεί ως πατέρας, αλλά μάλλον ως κτίστης και δημιουργός. Επειδή, λοιπόν, επιθυμούμε να γνωρίζουμε τον Θεό ως Πατέρα, ας ομολογούμε τον Υιό ως κατά φύση προερχόμενο από αυτόν, διαφορετικά εξάπαντος και οπωσδήποτε θα ακούσουμε από αυτόν, μαζί με τους απαίδευτους Ιουδαίους: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου».

Διότι, αφού έδωσε νωρίτερα την εντολή και είπε, «Θα αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, και με όλη σου τη διάνοια, και με όλη σου τη δύναμη», και έπειτα, «Και δεν θα υπάρχουν για εσένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα», αμέσως συνέδεσε το μυστήριο του Χριστού, προσθέτοντας: «Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις». Διότι αυτή είναι μια καλή και αναγκαία πορεία, και οδός της πιο θεοπρεπούς τέχνης, η οποία προκαλεί την τελειότατη ωφέλεια σε εκείνους που μαθαίνουν όσα πρέπει να γνωρίζουν. Γι' αυτό λοιπόν και ο Σωτήρας είπε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Και αυτή είναι η αιώνια ζωή, να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Διότι αναγκαστικά συμπορεύεται με τον λόγο περί του Πατρός και ο λόγος περί του Υιού, και η γνώση και των δύο βρίσκεται σε πολύ στενή σχέση. Γι' αυτό, στους Ιουδαίους που είχαν αστοχήσει ως προς την αλήθεια, επειδή δεν αποδέχονταν τον Υιό, νομίζοντας όμως ότι έχουν γνωρίσει τον Θεό, τους επέπληττε λέγοντας: «Ούτε εμένα γνωρίζετε, ούτε τον Πατέρα μου· αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Διότι η γνώση του ενός συνεισάγεται με τη γνώση του άλλου.

Διότι, εάν σύμφωνα με την αντίληψη ορισμένων η γέννηση του Σωτήρος μας υπόκειται στον περιορισμό του χρόνου, τότε ατιμάζεται όχι μόνο ο Υιός αλλά και ο Πατέρας, σύμφωνα με τα λόγια του Υιού: «Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα»· και «Εκείνος που δεν τιμά τον Υιό, δεν τιμά τον Πατέρα» — ο μεν Υιός επειδή θεωρείται ότι δεν υπήρχε πριν γεννηθεί, ο δε Πατέρας επειδή θεωρείται ότι δεν είχε δύναμη και σοφία πριν υπάρξει ο Υιός. Κατά συνέπεια, τέτοιου είδους άνθρωποι θα υπέθεταν ότι ούτε ο Πατέρας ήταν Θεός κάποτε, πριν από τη γέννηση του Υιού· διότι πώς θα μπορούσε να είναι Θεός, εάν δεν κατείχε δύναμη και σοφία; Εάν, όμως, έχει θεσπιστεί σε εμάς από τις θείες Γραφές ότι είναι πάντοτε Θεός, τότε πρέπει να πιστεύουμε ότι έχει πάντοτε μαζί Του τη σοφία και τη δύναμη, δηλαδή τον Χριστό.

Απορία. Για ποιο λόγο ο Ιωάννης άλλοτε μεν αναφέρει ότι ο Χριστός έχει πει: Και εμένα γνωρίζετε και γνωρίζετε από πού είμαι, άλλοτε δε στους ίδιους λέει: Δεν γνωρίζετε από πού έρχομαι και πού πηγαίνω. Και: Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα μου;

Μην αναλογιστείς, λοιπόν, την έχθρα που μεσολάβησε· διότι η φιλία ήταν παλαιότερή της. Η δε φράση «Προ των αιώνων» δηλώνει το αΐδιο· διότι και αλλού λέει τα εξής: «Αυτός που υπάρχει προ των αιώνων». Συνεπώς, θα διαπιστωθεί ότι και ο Υιός είναι κατ' αυτόν τον τρόπο αΐδιος. Διότι και για εκείνον λέει ότι δι' αυτού εποίησε τους αιώνες, το οποίο σημαίνει ότι υπάρχει προ των αιώνων. Επειδή είναι ολοφάνερο ότι ο δημιουργός προϋπάρχει των δημιουργημάτων. «Την οποία κανένας από τους άρχοντες του αιώνος τούτου δεν γνώρισε· διότι εάν τη γνώριζαν, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης». Επομένως, δεν είναι άξιοι κατηγορίας, εφόσον δεν γνώριζαν όταν σταύρωναν; Και εάν δεν γνώριζαν, πώς τους έλεγε: «Και εμένα γνωρίζετε, και γνωρίζετε από πού είμαι»; Διότι για τον Πιλάτο αναφέρει η Γραφή ότι δεν γνώριζε· είναι δε φυσικό ούτε ο Ηρώδης να γνώριζε. Για αυτούς θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι ονομάζονται άρχοντες του αιώνος τούτου. Εάν όμως κάποιος πει ότι αυτό αναφέρεται και στους Ιουδαίους και στους ιερείς, δεν θα έσφαλλε· διότι και σε εκείνους λέει: «Ούτε εμένα γνωρίζετε, ούτε τον Πατέρα μου».

Σε εσάς όμως πώς φαίνεται; Ποια απόφαση εκφέρετε γι’ αυτόν; Την αντίθετη, λέει. Γι’ αυτό έλεγαν: «Αλλά αυτόν τον γνωρίζουμε από πού είναι». Ω της πονηρίας! Ω της αντιφατικότητας! Ούτε τις γνώμες των αρχόντων ακολουθούν, αλλά εκφέρουν άλλη, διεφθαρμένη και αντάξια της δικής τους ανοησίας. «Γνωρίζουμε αυτόν», λέει, «από πού είναι· ενώ ο Χριστός, όταν έλθει, κανείς δεν γνωρίζει από πού είναι». Και όμως, οι άρχοντές σας, όταν ρωτήθηκαν, έλεγαν ότι γεννιέται στη Βηθλεέμ. Και πάλι κάποιοι άλλοι έλεγαν: «Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή μίλησε ο Θεός· αυτόν όμως δεν τον γνωρίζουμε από πού είναι». Δες λόγια μεθυσμένων ανθρώπων. Και πάλι: «Μήπως από τη Γαλιλαία έρχεται ο Χριστός; Δεν έρχεται από το χωριό, τη Βηθλεέμ;». Είδες κρίση μαινομένων; Γνωρίζουμε, και δεν γνωρίζουμε· από τη Βηθλεέμ έρχεται ο Χριστός· και: Ο Χριστός όταν έλθει, κανείς δεν γνωρίζει από πού είναι. Τι είναι πιο φανερό από αυτήν τη σύγκρουση; Διότι σε ένα μόνο απέβλεπαν: στο να μην πεισθούν. Τι απαντά λοιπόν σε αυτά ο Χριστός; «Και εμένα γνωρίζετε, και γνωρίζετε από πού είμαι· και δεν έχω έλθει αφ' εαυτού μου, αλλά είναι αληθινός εκείνος που με έστειλε, τον οποίο εσείς δεν γνωρίζετε». Και πάλι: «Εάν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Πώς λοιπόν λέει ότι και τον γνωρίζουν, και από πού είναι· και πάλι, ότι ούτε αυτόν γνωρίζουν, ούτε τον Πατέρα; Όχι επειδή αντιφάσκει· μη γένοιτο, αλλά επειδή παραμένει απόλυτα συνεπής προς τον εαυτό του.

Πώς, λοιπόν, έχει ειπωθεί το «Δύο»; Άραγε απλώς επειδή είναι δύο, ή επειδή πρόκειται για ανθρώπους, γι' αυτό είναι δύο; Διότι, αν οφείλεται στο ότι απλώς είναι δύο, για ποιον λόγο δεν κατέφυγε στον Ιωάννη, ούτε είπε: «Εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για μένα ο Ιωάννης»; Για ποιον λόγο δεν επικαλέστηκε τον άγγελο; Για ποιον λόγο τους προφήτες; Διότι θα μπορούσε να βρει μύριες άλλες μαρτυρίες. Όμως δεν θέλει να δείξει μόνον αυτό, ότι δηλαδή είναι δύο, αλλά ότι είναι και της ίδιας ουσίας. Του λέγουν: «Ποιος είναι ο Πατέρας σου;» Έπειτα λέγει: «Ούτε εμένα γνωρίζετε, ούτε τον Πατέρα μου». Επειδή δηλαδή μιλούσαν σαν να μη γνώριζαν, παρόλο που γνώριζαν, και με σκοπό να τον παγιδεύσουν, δεν τους κρίνει άξιους ούτε καν απαντήσεως. Γι' αυτό λοιπόν λέει τα πάντα πιο καθαρά και με μεγαλύτερη παρρησία, έχοντας λάβει τη μαρτυρία τόσο από τα θαύματα όσο και από τη διδασκαλία εκείνων που τον ακολουθούσαν, επειδή πλησίαζε ο σταυρός. «Διότι γνωρίζω», λέγει, «από πού έρχομαι». Αυτό δεν θα τους ενοχλούσε υπερβολικά· το να προσθέσει όμως, «και πού πηγαίνω», μάλλον τους φόβισε, διότι υποδήλωνε ότι δεν επρόκειτο να παραμείνει στον θάνατο. Γιατί όμως δεν είπε: «Γνωρίζω ότι είμαι Θεός», αλλά «Γνωρίζω από πού έρχομαι»; Πάντοτε αναμειγνύει τα ταπεινά με τα υψηλά, και μάλιστα τα μετριάζει. Διότι, αφού είπε, «Εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου», και το απέδειξε αυτό, προχώρησε στο πιο ταπεινό, σαν να έλεγε: «Γνωρίζω από ποιον έχω αποσταλεί, και προς ποιον πηγαίνω».

Είπα ότι η συναγωγή δεν βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση από ένα θέατρο, και παραθέτω τη μαρτυρία ενός προφήτη· οι Ιουδαίοι δεν είναι πιο αξιόπιστοι από τους προφήτες. Τι λέει λοιπόν ο προφήτης; Πήρες όψη πόρνης· έδειξες αναισχυντία προς όλους. Όπου όμως στέκεται πόρνη, ο τόπος είναι πορνείο· μάλλον δε, η συναγωγή δεν είναι μόνο πορνείο και θέατρο, αλλά και σπήλαιο ληστών και καταγώγιο θηρίων. Διότι λέει: Σπήλαιο ύαινας έγινε για μένα ο οίκος σας· και όχι απλώς ενός θηρίου, αλλά ενός ακάθαρτου θηρίου. Και πάλι: Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου. Όταν όμως ο Θεός εγκαταλείπει, ποια ελπίδα σωτηρίας απομένει λοιπόν; Όταν ο Θεός εγκαταλείπει, ο τόπος εκείνος γίνεται κατοικητήριο δαιμόνων. Αλλά οπωσδήποτε θα ισχυριστούν ότι και αυτοί προσκυνούν τον Θεό· αλλά μη γένοιτο να ειπωθεί κάτι τέτοιο! Κανείς Ιουδαίος δεν προσκυνά τον Θεό. Ποιος τα λέει αυτά; Ο Υιός του Θεού. Διότι, λέει, αν γνωρίζατε τον Πατέρα μου, θα γνωρίζατε και εμένα· όμως ούτε εμένα γνωρίζετε, ούτε τον Πατέρα μου γνωρίζετε.

Επομένως, ως προς μεν τη θεότητά του είναι αγενεαλόγητος, ενώ ως προς την ανθρωπότητά του γενεαλογείται. Ο ίδιος προγνωρίζει τα πάντα (διότι είναι κατά φύσιν Θεός) και πάλι λέγεται ότι αγνοεί την έσχατη ημέρα εξαιτίας του δικού μας ανθρώπινου φυράματος. Και: «Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον πατέρα μου γνωρίζετε».

Αυτό δεν θα τολμούσε να το πει, εάν ήταν κατώτερος από τον Πατέρα ως προς την αξία, και όχι ίσος με αυτόν και ομοούσιος. Διότι, εάν ήθελε να δείξει κάποια υποβάθμιση και ελάττωση, δεν θα συγκατέλεγε τον εαυτό του με τον Πατέρα, ούτε θα κατέτασσε τη δική του μαρτυρία μαζί με εκείνη του Πατέρα· αλλά, εάν ήταν δούλος, όπως ασεβώς ισχυρίζονται οι αιρετικοί, θα απέβλεπε σε κάποιον από τους συνδούλους του και θα τον καθιστούσε συμμαρτυρα, όπως για παράδειγμα τον Ιωάννη ή τους προφήτες· ή απλώς, εάν ήθελε τέτοιες μαρτυρίες, θα έβρισκε αμέτρητες. Τώρα όμως, θέλοντας να δείξει την ομοουσιότητα που έχει με τον Πατέρα, συναριθμεί τον εαυτό του με τον Πατέρα. Και μην απορήσεις, εάν αλλού παρουσιάζει και τον Ιωάννη και τον Μωυσή και τους προφήτες να μαρτυρούν για αυτόν. Διότι το κάνει αυτό προσαρμοζόμενος στην αντίληψη των ακροατών· και επειδή εκείνοι προτιμούσαν τον Ιωάννη και τον Μωυσή από αυτόν, για τον λόγο αυτόν επικαλείται ως μαρτυρία εκείνους που θεωρούνταν από αυτούς ένδοξοι και μεγάλοι. Επομένως, επειδή είχαν μεγάλη υπόληψη και για τον Θεό και Πατέρα (διότι πώς αλλιώς, παρά ως Θεό τον δόξαζαν;), παρουσιάζει τώρα και τον ίδιο τον επί πάντων Θεό ως μάρτυρα. Επειδή δε και τον εαυτό του τον συντάσσει με έναν τέτοιον μάρτυρα, τον αδιαμφισβήτητο και απολύτως αψευδή, είναι συνεπώς ολοφάνερο ότι κατέχει την ίδια αυθεντία και εξουσία με τον Πατέρα. Και ας ντραπούν εκείνοι που τον αποκαλούν δούλο και κατώτερο σε όλα από τον Πατέρα. «Του έλεγαν λοιπόν: Πού είναι ο πατέρας σου;»

«Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα μου. Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου. Αυτά τα λόγια τα είπε ο Ιησούς στο γαζοφυλάκιο, διδάσκοντας στο ιερό. Και κανείς δεν τον συνέλαβε, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του.» Επειδή τον ρωτούσαν για τον Πατέρα του με σκοπό να τον πειράξουν και όχι για να μάθουν, γι' αυτό δεν τους θεωρεί άξιους ούτε να τους απαντήσει, αλλά λέει: «Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα μου», δηλαδή: Δεν μπορείτε να γνωρίσετε τον Πατέρα μου χωρίς εμένα. Ώστε, ακόμη και αν νομίζετε ότι τιμάτε τον Θεό, εάν δεν πιστεύετε ότι αυτός είναι Πατέρας εμένα του αληθινού Υιού, δεν ωφελείστε σε τίποτα. Ούτε τον γνωρίζετε, όπως πρέπει να τον γνωρίζετε, επειδή, αν τον γνωρίζατε, θα γνωρίζατε και θα τιμούσατε και εμένα. Τώρα όμως, επειδή δεν γνωρίζετε εμένα ούτε με τιμάτε, ούτε εκείνον γνωρίζετε ούτε του προσφέρετε τιμή, έστω κι αν το νομίζετε. Για το ότι δεν με γνωρίζετε, κανείς άλλος δεν σας φταίει, παρά μόνοι σας οι ίδιοι. Το ακούς εσύ, που υποβιβάζεις ασεβώς τον Υιό σε σχέση με τον Πατέρα; Αν δεν ήταν ομοούσιος με τον Πατέρα, πώς θα έλεγε ότι «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα»; Διότι αν, σύμφωνα με εσάς, ο Υιός είναι κτίσμα, πώς εκείνος που γνωρίζει το κτίσμα γνωρίζει και τον Θεό; Διότι βεβαίως εκείνος που γνωρίζει την ουσία του αγγέλου δεν γνωρίζει και την ουσία του Θεού. Εφόσον λοιπόν αυτός που γνωρίζει τον Υιό γνωρίζει και τον Πατέρα, άρα ο Υιός είναι της ίδιας ουσίας με τον Πατέρα. Ναι, λέει, αλλά αυτός που γνωρίζει την κτίση, γνωρίζει και τον Θεό.

Το επέτρεψε, δηλαδή, όταν το θέλησε· διότι εκείνοι από παλιά επιθυμούσαν να τον θανατώσουν, αλλά συγκρατούνταν από τα αόρατα δεσμά της δύναμής του. Επειδή έπρεπε αυτός να παραμείνει περισσότερο στην κατά σάρκα ζωή, για να γίνει πρόξενος μεγαλύτερης ωφέλειας στους ανθρώπους, τόσο μέσω της επίδειξης περισσότερων σημείων όσο και με τα λόγια της διδασκαλίας. Μερικοί δε, το «Πού είναι ο πατέρας σου;» κατανοούν ότι ελέχθη από τους Ιουδαίους προς τον Κύριο με σκοπό την ύβρη και τον χλευασμό. Διότι, υβρίζοντάς τον ότι γεννήθηκε από πορνεία και δεν γνωρίζει τον πατέρα του, λένε αυτά· ή και επειδή ο νομιζόμενος πατέρας του, ο Ιωσήφ, ήταν ταπεινός, λένε τούτο: «Πού είναι ο Πατέρας σου;» σαν να έλεγαν: Αφανής και ταπεινής καταγωγής είναι ο πατέρας σου· γιατί μας τον αναφέρεις συνεχώς; «Είπε, λοιπόν, πάλι σε αυτούς ο Ιησούς: Εγώ πηγαίνω, και θα με ζητήσετε και δεν θα με βρείτε, και θα πεθάνετε μέσα στην αμαρτία σας. Εκεί όπου εγώ πηγαίνω, εσείς δεν μπορείτε να έρθετε. Έλεγαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι: Μήπως θα σκοτώσει τον εαυτό του, επειδή λέει, Εκεί όπου εγώ πηγαίνω, εσείς δεν μπορείτε να έρθετε; Και τους είπε: Εσείς είστε από τα κάτω, εγώ είμαι από τα άνω· εσείς είστε από τον κόσμο, εγώ δεν είμαι από αυτόν τον κόσμο. Σας είπα, λοιπόν, ότι θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας. Διότι, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.»