Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:24

Προς εσένα, Κύριε, θα κραυγάσω... και θα γίνω όμοιος με εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο. Η Θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει τον Άδη λάκκο. Μη με συμπαρασύρεις μαζί με τους αμαρτωλούς. Αμαρτωλούς αποκαλεί το έθνος των Ιουδαίων, σύμφωνα με αυτό που τους ειπώθηκε από τον Σωτήρα: Εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.

Κεφάλαιο Γ΄ Ιδού, λοιπόν, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή. Αφού ο ιουδαϊκός λαός συνέλαβε πονηρή βουλή εναντίον του Κυρίου, Εκείνος που σταυρώθηκε από αυτούς εξαιτίας της σαρκικής ασθένειας, αλλά έζησε με τη δύναμη του Θεού Πατρός, άφησε σε εκείνους αυτήν την ασθένεια. Διότι, λέγει, «θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας»· σε εμάς όμως χάρισε τη δύναμη της αναστάσεως: «Διότι αυτός που πιστεύει σε εμένα, και αν πεθάνει, θα ζήσει». —Οι μεν άπιστοι ασθενούν λόγω της απιστίας τους απέναντι στον σταυρό· οι δε δίκαιοι με πεποίθηση λέγουν: «Τα πάντα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Επομένως, όποιος δεν έχει τον Χριστό, ο οποίος είναι η δύναμη του Θεού, δεν έχει ισχύ. —Γι' αυτό, ο Κύριος θα αφαιρέσει από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία τον ισχυρό και την ισχυρή, όπως ήταν η Σάρρα, η οποία είχε ισχύ και εξουσίαζε έναν τόσο μεγάλο Αβραάμ, σύμφωνα με το πρόσταγμα του Κυρίου που είπε: «Σε όλα όσα σου πει η Σάρρα, άκουγέ την».

Διότι, όταν ο Ησαΐας είπε ότι «Ακάθαρτα χείλη έχω» και (προσθέτοντας σχετικά και για τον λαό) ότι «Κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη», στον ίδιο μεν δόθηκε η χάρη της συγχωρήσεως και η κάθαρση μέσω ενός από τα Σεραφείμ, στον λαό όμως όχι· επειδή ο Προφήτης και ο λαός δεν είχαν όμοια διάθεση. Διότι ο μεν είδε τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο, και πίστεψε σε όσα είδε· οι δε, βλέποντας τον Κύριο να έρχεται ανάμεσά τους, δεν πίστευαν· και ο μεν, αφού άκουσε τα Σεραφείμ, κατανόησε τη δοξολογία τους· οι δε, ενώ άκουγαν τα λόγια του Σωτήρος, δεν τα αποδέχονταν· και του μεν η καρδιά, γεμάτη κατάνυξη, συναισθάνθηκε τη δική του αμαρτία, γι' αυτό και είπε: «Ω, ταλαίπωρος εγώ, διότι έχω κατανυγεί»· των δε η καρδιά πωρώθηκε, ώστε να μην έχουν καμία συναίσθηση των αμαρτημάτων τους, ούτε να προσέλθουν σε Εκείνον που είχε τη δύναμη να τους συγχωρήσει τις αμαρτίες. Γι' αυτόν τον λόγο ο μεν καθαρίστηκε, οι δε αφέθηκαν στις αμαρτίες τους, όπως άλλωστε τους είπε και ο Κύριος, ότι «Θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας».

Ανακράζοντας δε το «Υπάγω», και απειλώντας με την αναχώρησή του από ολόκληρο το έθνος, συνέδεσε, σύμφωνα με τη θεία οικονομία, και τη ζημία που θα τους προέκυπτε εξαιτίας αυτού. Διότι, λέει, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας· και ας θεωρήσουμε ως αληθινό τον λόγο που απορρέει από την ίδια τη φύση του πράγματος. Διότι αυτοί που δεν αποδέχθηκαν καθόλου Εκείνον που ήρθε σε εμάς από τους ουρανούς, για να δικαιώσει τους πάντες μέσω της πίστεως, πώς να μην πεθάνουν αναμφισβήτητα μέσα στις ίδιες τους τις αμαρτίες; Και εφόσον δεν δέχτηκαν Εκείνον που γνωρίζει να καθαρίζει, πώς να μην έχουν διαρκή τον μολυσμό από τη δική τους ασέβεια; Το να πεθαίνει όμως κανείς χωρίς να έχει λυτρωθεί, αλλά όντας ακόμη καταβεβαρυμμένος από το βάρος της αμαρτίας, πού άραγε θα οδηγήσει την ψυχή του ανθρώπου, και για ποιον είναι αυτό αμφίβολο; Διότι τον τέτοιον άνθρωπο, νομίζω, θα τον υποδεχθεί ο βαθύς άδης, και θα παραμείνει σε μακρύ σκοτάδι, αλλά και θα κατοικήσει σε πυρ και φλόγες, συναριθμούμενος ευλόγως με εκείνους για τους οποίους έχει ειπωθεί κάπου μέσω της φωνής του προφήτη: «Το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει, και θα είναι προς θέα σε κάθε σάρκα». Για να αποφύγουν λοιπόν την πείρα αυτών των δεινών, ο Χριστός τους καλούσε με πολλούς τρόπους σε ταχεία απομάκρυνση από τη συνηθισμένη τους απείθεια, λέγοντας όχι απλώς ότι θα αναχωρήσει και θα απομακρυνθεί, αλλά προβάλλοντας αναγκαστικά και το μέγεθος της συμφοράς που θα υποστούν εξαιτίας αυτού. Διότι λέει: «Θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας».

Έτσι νομίζω ότι πρέπει οι ευσεβείς να κατανοούν τις δυσκολίες που παρεμβάλλονται· διότι «βλέπουμε μέσα από καθρέφτη αινιγματικά», όπως λέει ο Παύλος. <Γι' αυτό σας είπα ότι θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.> Έχοντας ανατρέψει με λίγα λόγια την πολύ ανόητη υπόνοια εκείνων που σκέφτονταν αυτά, και έχοντας ελέγξει πάλι αυτούς που φλυαρούσαν εναντίον του, επανέρχεται σαν στον αρχικό σκοπό που είχε θέσει στο λόγο του, και επαναλαμβάνοντας πάλι, τους υποδεικνύει σε πόσα κακά θα βρεθούν και σε τι θα περιπέσουν, απορρίπτοντας εντελώς παράλογα το να πιστέψουν σε αυτόν. Και αυτό το πράγμα θα ήταν το πιο ταιριαστό για τον σοφό και επιεική δάσκαλο· διότι νομίζω ότι ο δάσκαλος δεν πρέπει να φιλονικεί με την αμάθεια των ακροατών, ούτε να αμελεί τη φροντίδα γι' αυτούς, ακόμη κι αν ίσως δεν δέχονται πολύ πρόθυμα τη γνώση των μαθημάτων, αλλά να λέει πάλι τα ίδια, ή μάλλον να τα επαναλαμβάνει πολλές φορές, και να χρησιμοποιεί τα ίδια λόγια. Επειδή και ο υπομονετικός γεωργός, αφού οργώσει κάποτε το χωράφι και υποστεί όχι μικρούς κόπους σε αυτό, και χώσει τον σπόρο στα αυλάκια, αν τον δει κατεστραμμένο, τρέχει πάλι στο αλέτρι και δεν διστάζει να σπείρει πάνω στα ήδη κατεστραμμένα. Διότι, έχοντας αποτύχει στην αρχή του σκοπού του, δεν θα πάθει οπωσδήποτε τα ίδια τη δεύτερη φορά.

Ασκώντας μια τέτοια συνήθεια και ο θεσπέσιος Παύλος κάπου λέει: «Το να σας λέω τα ίδια, για μένα δεν είναι οκνηρό, για σας όμως είναι ασφαλές». Βλέπεις πώς, όταν ο διδάσκαλος αποδεικνύεται ανώτερος της οκνηρίας, τότε επακόλουθο για τους ακροατές είναι συχνά το να καθίστανται ασφαλείς ως προς τις πράξεις τους; Πολύ ωφέλιμα, επομένως, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, επαναλαμβάνοντας τα λόγια του προς τους Ιουδαίους, διαβεβαιώνει ότι η ζημία της απιστίας προς αυτόν δεν θα είναι συνηθισμένη· διότι λέει ότι οι απειθείς θα πεθάνουν οπωσδήποτε μέσα στις αμαρτίες τους, και είναι αναμφίβολο ότι το να πεθάνει κανείς φορτωμένος με τα αμαρτήματά του θα παραδώσει την ψυχή του ανθρώπου στην παμφάγο φλόγα. <Διότι, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.> Εισηγείται με μεγαλύτερη ακρίβεια τα όσα συμφέρουν, και καθιστώντας ολόλαμπρο τον τρόπο της σωτηρίας, υποδεικνύει πλέον μέσω ποιας οδού πορευόμενοι θα ανέλθουν στη ζωή των αγίων και θα βρεθούν στην άνω πόλη, την επουράνια Ιερουσαλήμ. Και όχι μόνο λέει ότι αρμόζει να πιστέψουν, αλλά διαβεβαιώνει ότι θα πρέπει αυτή η πίστη να αφορά ακριβώς σε αυτόν. Διότι δικαιωνόμαστε πιστεύοντας σε αυτόν ως Θεό από Θεό, ως Σωτήρα και λυτρωτή και βασιλιά των πάντων και αληθινό Κύριο. Θα καταστραφείτε, επομένως, λέει, επειδή δεν πιστεύετε ότι εγώ είμαι.

Επομένως, εύλογα θα καταστραφείτε, λέει, και θα υποστείτε την πιο δίκαιη τιμωρία από τον Κριτή, επειδή από την πολλή σας αναισχυντία δεν δεχθήκατε αυτόν που σας είχε προκηρυχθεί μέσω πολλών αγίων και επιβεβαιώθηκε από τα έργα που πράττω. Και πράγματι, σύμφωνα με την αλήθεια, δεν υπάρχει κανένας λόγος που να αναιρεί την αναγκαιότητα της τιμωρίας όσων τον απειθούν, εφόσον η θεόπνευστη Γραφή είναι γεμάτη από τις μαρτυρίες και τους λόγους για αυτόν, και ο ίδιος παρέχει τη λαμπρότητα των έργων του, σε συμφωνία με όσα προφητεύτηκαν από παλιά. <Του έλεγαν λοιπόν: Εσύ ποιος είσαι;> Πάλι ο λόγος τους προέρχεται από αλαζονεία, αναμεμειγμένος με την πιο άγρια οργή. Διότι ρωτούν όχι για να μάθουν και να πιστέψουν, αλλά από μεγάλη παραφροσύνη σχεδόν επιτίθενται στον Χριστό. Επειδή εκείνος λέει με απλότητα το «Εγώ είμαι», χωρίς να προσθέσει ότι είναι Θεός εκ Θεού, ούτε τίποτα άλλο από όσα υποδηλώνουν την ενυπάρχουσα σε αυτόν δόξα· αλλά πάλι ταπεινά και χωρίς κανένα κομπασμό λέει μόνο εκείνο, το «Εγώ είμαι», επιτρέποντας σε αυτούς που είναι πιο δεκτικοί στη μάθηση να προσθέσουν αυτό που λείπει· αυτοί όμως προχωρούν σε αλλόκοτη και αχαλίνωτη μανία, και από την άμετρη υπεροψία τους σχεδόν διακόπτουν τον λόγο του Σωτήρα πριν καν φτάσει στο τέλος, τον επιπλήττουν και διακόπτοντάς τον λένε: «Εσύ ποιος είσαι;» Και αυτό σήμαινε καθαρά: Μήπως τολμάς να φρονείς για τον εαυτό σου κάτι ανώτερο από όσα εμείς γνωρίζουμε;

ΑΛΛΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΣΤΟ ΙΔΙΟ. <Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι.> Αφού κατεύνασε με πολλούς και αγαθούς λόγους τον θυμό των Ιουδαίων, τον βλέπει να φουντώνει και πάλι το ίδιο έντονα. Διότι δεν σταματούν να κακολογούν απερίσκεπτα, αλλά άλλοτε μεν ακυρώνουν τον λόγο του και τον αποκαλούν ασεβώς ψεύτη· διότι το να λένε «Η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή», τι άλλο θα μπορούσε να είναι από αυτό; Άλλοτε πάλι, ενώ εκείνος από αγάπη τους συμβούλευε τα προς σωτηρίαν και γι' αυτό τους έλεγε: «Εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε στις αμαρτίες σας», εκείνοι ξεσηκώνονταν με σφοδρότητα, και αντιτάσσοντας στα γεμάτα αγάπη λόγια του λόγια παραφροσύνης, έλεγαν: «Εσύ ποιος είσαι;». Έπρεπε, λοιπόν, σε αυτούς που είχαν κατρακυλήσει τόσο ακράτητα σε παράλογο θράσος, να απευθυνθεί ένας συνετιστικός λόγος, ο οποίος θα τους έπειθε να έχουν πιο μετριοπαθές φρόνημα, και θα έβαζε επιτέλους χαλινάρι στη γλώσσα τους, έστω και παρά τη θέλησή τους.

Έχει τεθεί, λοιπόν, πρώτα ο έλεγχος για την αμαρτία. Πώς λοιπόν θα ελέγξει τον κόσμο; Διότι όταν δοθεί σε εκείνους που αγαπούν τον Χριστό, ως ήδη άξιους που έχουν πιστέψει, τότε ακριβώς θα κατακρίνει τον κόσμο μέσω αυτού του ίδιου του γεγονότος, δηλαδή τους απαίδευτους και τους άπιστους ακόμη και όσους κυριαρχούνται από τις φιληδονίες του κόσμου, ως ενόχους για τις δικές τους αμαρτίες και ως ανθρώπους που πρόκειται να πεθάνουν μέσα στα αμαρτήματά τους. Διότι ο Θεός με κανέναν τρόπο δεν προσωποληπτεί, ούτε θα χαρίσει το Πνεύμα σε κάποιους από τους ανθρώπους στη γη χωρίς εύλογη αιτία και σε κάποιους άλλους όχι, αλλά θα εγκαταστήσει τον Παράκλητο μόνο στους άξιους, οι οποίοι μέσω της ειλικρινούς πίστης τον τίμησαν πραγματικά ως Θεό και τον ομολόγησαν Δημιουργό και Κύριο των πάντων. Αυτό ακριβώς λοιπόν που είχε πει προηγουμένως ο ίδιος ο Σωτήρας στους Ιουδαίους, ότι «εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας», θα το αποδείξει στην πράξη ότι είναι αληθινό ο Παράκλητος όταν έλθει.

Επειδή λοιπόν είχαν ανατραφεί με τα έθιμα των πατέρων τους και μιμούνταν με ζήλο την προγονική ανοσιότητα, δικαίως τους ονόμασε πονηρό σπέρμα. Διότι εγκατέλειψαν τον Κύριο και δεν σταμάτησαν να παροργίζουν τον Άγιο του Ισραήλ, δηλαδή τον Χριστό. Επειδή δεν κατανόησαν το μυστήριό Του. Γι' αυτό τον λόγο και παρέμειναν στο πλήρωμα των δικών τους αμαρτιών. Και αυτό τους έλεγε ο Χριστός: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Πλήρης λοιπόν αμαρτιών είναι ο Ισραήλ, και έχει φτάσει πλέον σε τέτοιο σημείο φαυλότητας, ώστε να είναι πρέπον να τιμωρηθεί.

Διότι νομίζω ότι αυτό δηλώνει το «Έπαυσε». Ο καθένας που δεν θα αποδεχθεί τη γνώση της ευαγγελικής δικαιοσύνης, και όποιος δεν θα πράξει την αλήθεια. Αλήθεια δε πάλι σε αυτά αποκαλεί τη δύναμη της εν Χριστώ πολιτείας, και την εν πνεύματι και αληθεία προσκύνηση, και λατρεία. Διότι, επειδή ο νόμος είχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, δεν ήταν αλήθεια. Ο Χριστός, όμως, και τα δικά Του θεσπίσματα εύλογα θα μπορούσαν να νοηθούν ως δικαιοσύνη και αλήθεια. Νομίζω δε ότι πρέπει να ειπωθεί και τούτο, ότι ο Χριστός έγινε για εμάς δικαιοσύνη από τον Πατέρα, και είναι επιπλέον και αλήθεια. Μάθετε, λοιπόν, τη δικαιοσύνη, λέει, και την αλήθεια· δηλαδή, να αποκτήσετε την επίγνωση του αληθινού Υιού και Δημιουργού και Κυρίου των πάντων. Διότι θα αρθεί και θα εξαλειφθεί κάθε ασεβής, ώστε να μη δει τη δόξα του Κυρίου. Τέτοιο είναι αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο τον Χριστό προς τα πλήθη των Ιουδαίων: «Αμήν, αμήν σας λέω, ότι εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται, εκείνος όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού». Εκείνος όμως που έχει μια για πάντα κατακριθεί, και πέθανε μέσα στις δικές του αμαρτίες, πώς θα μπορούσε να δει τη δόξα του Κυρίου;

Και αυτό, λοιπόν, ήταν εκείνο που ειπώθηκε προς αυτούς δια στόματος του Χριστού: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Αλώθηκε, λοιπόν, και παρέμεινε στις αμαρτίες της· έπεσε δε το τείχος σαν στο φως της ημέρας, δηλαδή, καθαρά και φανερά, στερήθηκε την προστασία του Θεού. Κάτι τέτοιο λέει και στην αρχή ο μακάριος προφήτης Ησαΐας: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ, ο άνθρωπος του Ιούδα, είναι το αγαπημένο του νεόφυτο».

Διότι τον άκουγαν να λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.» Όσοι όμως αναγνώρισαν την επιφάνειά του, έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης και έχουν κερδίσει απέραντη και ατελεύτητη δόξα, αναδεικνυόμενοι μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος και αποκτώντας ως πλούτο το λαμπρό αξίωμα της υιοθεσίας. Διότι τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, έχοντας επιπλέον αποκτήσει αξιόπιστη και αδιάψευστη ελπίδα· διότι θα κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών. Αυτοί λοιπόν θα μπορούσαν να νοηθούν ως το σπέρμα των υιών του Ισραήλ. Και λέμε ότι με τον όρο υιοί του Ισραήλ εδώ ονομάζονται οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές· διότι κατά σάρκα προέρχονταν από τους Ιουδαίους. Υιοί δε δικοί τους είναι εκείνοι που μέσω αυτών κλήθηκαν στην επίγνωση του Χριστού.

Με άκρα λοιπόν οικονομία, για να μη νομίσει κανείς ότι η αλήθεια ψεύδεται, τους παρουσιάζει να μετανοούν και, αναλαμβάνοντας το πρόσωπό τους, σχεδόν τους παρουσιάζει στον Θεό να λένε: «Περιμέναμε κρίση, και δεν υπάρχει». Ως κρίση δε εννοούν τη δικαιοσύνη, προφανώς αυτήν που προέρχεται μέσω του Χριστού, την οποία περίμεναν μεν να λάβουν, αλλά δεν βρίσκεται σε αυτούς, και έχουν γίνει σκληροί και απειθείς. Γι' αυτό λέει: «Η σωτηρία βρίσκεται μακριά από εμάς. Διότι είναι πολλή η ανομία μας ενώπιόν σου, και οι αμαρτίες μας βρίσκονται μέσα μας». Επειδή δηλαδή εξέπεσαν εντελώς από Εκείνον που δικαιώνει μέσω της πίστης, βρέθηκαν μακριά και από τη δική Του σωτηρία, μη έχοντας αποβάλει τους μολυσμούς της αμαρτίας, μη έχοντας εξαλείψει τα εγκλήματα της ανομίας, αλλά έχοντας τον ρύπο που προέρχεται από αυτά σαν να έχει συγχωνευτεί μέσα τους. Γι' αυτό τον λόγο τους απευθυνόταν ο Χριστός λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, ότι αν δεν πιστέψετε πως εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Επομένως, επειδή ακριβώς δεν πίστεψαν, πέθαναν μέσα στις αμαρτίες τους· και επειδή με πολλούς τρόπους ασέβησαν κατά του Χριστού, προβαίνουν σε εξομολόγηση και αυτών ακριβώς των πράξεων. Λένε, δηλαδή: «Γνωρίσαμε τα αδικήματά μας, ασεβήσαμε, είπαμε ψέματα και αποστατήσαμε εγκαταλείποντας τον Θεό μας».

Διότι καθόλου δεν αποδέχθηκαν το σωτήριο κήρυγμα, «αλλά μάλλον ακολουθούσαν τις αμαρτίες τους,» δηλαδή, με ασυγκράτητη ορμή παρασύρονταν σε μια αμελή και εντελώς παράνομη ζωή, η οποία γινόταν πρόξενος της καταδίκης και του ολέθρου τους. Αυτό πάλι βρίσκεται να τους λέει ο Σωτήρας: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.» Διότι αντιδρούσαν όταν δέχονταν νουθεσίες, και παράγγελναν σε όσους βρίσκονταν υπό την εξουσία τους λέγοντας: «Έχει δαιμόνιο και είναι μανιακός, γιατί τον ακούτε;» Μάλιστα φώναζαν επιπλέον και εκείνο: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, αν και είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» <Αυτός ο λαός που με παροργίζει, βρίσκεται διαρκώς ενώπιόν μου. Θυσιάζουν στους κήπους και προσφέρουν θυμίαμα πάνω στους πλίνθους στα δαιμόνια, τα οποία δεν υπάρχουν. Και στα μνήματα και στα σπήλαια κοιμούνται για να δουν όνειρα, αυτοί που τρώνε χοιρινό κρέας και ζωμό από θυσίες, έχοντας μολυσμένα όλα τα σκεύη τους· αυτοί που λένε: Μείνε μακριά από εμένα, διότι είμαι καθαρός, μην με αγγίξεις.

Καταστράφηκαν δε και εκείνοι που πολεμούν την πίστη στον Χριστό, και για κανέναν άλλο λόγο παρά εξαιτίας της ακαθαρσίας. Αυτό θα μας το καταστήσει σαφές ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας προς τους απειθούντες Ιουδαίους: «Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.» Ή μήπως δεν σημαίνει αυτό το: «Εξαιτίας της ακαθαρσίας καταστραφήκατε με φθορά;» Διότι δεν ξέπλυναν τα εγκλήματά τους, ούτε βέβαια απαλλάχθηκαν από τις παλαιές κατηγορίες ώστε να γίνουν μέτοχοι της σωτηρίας από τον Χριστό, όπως ακριβώς εκείνοι που αποδέχτηκαν την πίστη. <Καταδιωχθήκατε, χωρίς κανείς να σας καταδιώκει.> Υπομείνατε, λέει, την αιχμαλωσία οικειοθελώς, δηλαδή τη φυγή σε ξένους, και είναι φανερό ότι πρόκειται και για εχθρούς. Διότι, χωρίς κανένας να τους πιέζει ή να τους εξαναγκάζει, οι ίδιοι προτίμησαν να πράττουν εκείνα, και μάλιστα με μεγάλη προθυμία, εξαιτίας των οποίων ήταν αναγκαίο να τιμωρηθούν, έστω και παρά τη θέλησή τους. Καταδιώχθηκαν λοιπόν τα πλήθη των Ιουδαίων, χωρίς να τα καταδιώκει κανείς. Ενώ δηλαδή τους ήταν δυνατόν να διατελούν σε ευημερία και να απολαμβάνουν κάθε αγαθό τιμώντας τον Χριστό, κατολίσθησαν στην αποστασία και προσέκρουσαν με πολλούς τρόπους: απειθώντας, υβρίζοντας, και ποιο άραγε από τα άτοπα δεν έπραξαν και δεν είπαν;

Διότι έχει σώσει αυτούς που δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως, χρίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα και αναδείχθηκαν κοινωνοί της θείας του φύσεως· παραχώρησε όμως να φθαρούν μέσα στις αμαρτίες τους εκείνοι που επέλεξαν να απειθούν, στους οποίους έλεγε ξεκάθαρα: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Εξήλθες, λοιπόν, λέει, σαν κάποιος βασιλιάς που επελαύνει εναντίον των εχθρικών στιφών, οπλισμένος σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Και ο σκοπός της εξόδου σου ήταν να διασώσεις τους χριστούς σου· είναι φανερό, δηλαδή, αυτούς που έχουν χριστεί με το Άγιο Πνεύμα, για τους οποίους και παλαιότερα είχε δώσει εντολή μέσω των προφητών λέγοντας: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Ενώ για τους ανόμους ετοίμασε θάνατο, τον οποίο οι ίδιοι θα υποστούν, επισωρεύοντάς τον στα δικά τους κεφάλια, επειδή δεν αποδέχονται την πίστη που δικαιώνει. Γι' αυτόν τον λόγο έχουν δεθεί με άρρηκτους δεσμούς και περισφίγγονται από τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτημάτων· και όχι εν μέρει, αλλά σχεδόν σε ολόκληρο το σώμα, μέχρι και τον τράχηλο.

Δεν είναι απίθανο πάλι, εάν κάποιος επιλέξει να θεωρήσει ότι και τώρα ονομάζεται Ιερουσαλήμ η Εκκλησία, την οποία και πόλη του Θεού αποκαλεί ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας». «Ας ευλαβείται κάθε σάρκα από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι εγέρθηκε από τις άγιες νεφέλες του». Αυτό είναι ένα ωραίο και ωφέλιμο επιφώνημα, και αγαθή πρόσκληση για όσους θέλουν να ευδοκιμήσουν, είτε προέρχεται από τον ίδιο τον Χριστό είτε ως εκ προσώπου του Προφήτη. Πλην όμως πρέπει να παρατηρήσουμε προσεκτικά το εξής: ότι διέταξε να έχουν ευλάβεια, καθώς θα χάνονταν εντελώς και οπωσδήποτε εκείνοι που δεν θα πίστευαν σε αυτόν. Αυτό ακριβώς διακήρυττε και ο ίδιος ο Χριστός σε όσους από τον Ισραήλ δεν αποδέχονταν την πίστη σε αυτόν: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται, ενώ εκείνος που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του Υιού του Θεού». Γι' αυτόν τον λόγο και έχει ονομαστεί ο Χριστός «λίθος προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου».

Και είσοδο μεν ονομάζει την έλευση του Μονογενούς με σάρκα σε τούτον τον κόσμο· οπτασία δε την εμφάνισή του. Διότι, ενώ κατά φύση υπάρχει ως αόρατος Θεός, έγινε εμφανής, αναλαμβάνοντας την ομοιότητα με εμάς. Αυτό άλλωστε το είχε προαναφωνήσει με σαφήνεια και ο υμνωδός λέγοντας εν Πνεύματι: «Ο Θεός εμφανώς θα έλθει, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει». «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα», όπως λέγει ο θεσπέσιος Ιωάννης, «και εσκήνωσε ανάμεσά μας», και πήρε μορφή δούλου. Και για εκείνους μεν που αγάπησαν την επιφάνειά του δεν στάθηκε καθόλου φορτικός· αλλά μάλλον υπήρξε ήπιος και πράος, και χορηγός της αιώνιας ζωής. Είπε δε κάπου για αυτόν και ο Θεός και Πατέρας: «Ιδού, θα ενεργήσει με σύνεση ο δούλος μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα. Δεν θα φιλονικήσει ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του. Κάλαμο συντετριμμένο δεν θα τσακίσει και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά θα φέρει στο φως την κρίση προς την αλήθεια». Όμως, σε όσους ατιμάζουν τη σωτηρία που προσφέρεται μέσω αυτού, και δεν αποδέχονται την κάθαρση μέσω της πίστεως, συνέβη να πάθουν τα χείριστα όλων των κακών· διότι χάθηκαν οι άθλιοι. Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε στα πλήθη των Ιουδαίων: «Αλήθεια σας λέγω, ότι εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Είπε δε κάπου και ο Ιωάννης: «Εκείνος που πιστεύει σε αυτόν, δεν κρίνεται· εκείνος όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, διότι δεν έχει πιστέψει στο όνομα του Υιού του Θεού».

Αλλά αυτό δεν θα ταίριαζε ούτε σε άνθρωπο, αν, ας πούμε, μέναμε προσκολλημένοι στις ερμηνείες των ονομάτων, το να θεωρήσουμε δηλαδή ότι όσοι κατά καιρούς βασίλευσαν είναι σκιές και είδωλα, και καθόλου άνθρωποι, αλλά μάλλον το Πνεύμα, όπως ακριβώς και στην περίπτωση του Μελχισεδέκ. Το ότι όμως η δύναμη των ονομάτων, δηλαδή των ερμηνειών τους, με κανέναν τρόπο δεν πρόκειται να εκβιάσει τη φύση των πραγμάτων για να την υποτάξει στον εαυτό της, θα μπορούσες να το μάθεις και από το εξής. Άραγε, δεν θα νομίσει κανείς, ή μάλλον δεν θα πει ότι είναι απολύτως και με κάθε τρόπο αληθινό, πως εφόσον η Ιερουσαλήμ είναι «όραση ειρήνης», θα έπρεπε εξάπαντος να μην αγνοήσει τον Χριστό; «Διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας», σύμφωνα με τις Γραφές. Όμως, δεν έχει δει με τα μάτια της διάνοιας Εκείνον μέσω του οποίου αποκτήσαμε την προσαγωγή και ενωθήκαμε με τον Πατέρα στην ενότητα του Πνεύματος, «αυτόν που έκανε τα δύο μέρη ένα» και που δημιούργησε τους δύο λαούς σε έναν καινούργιο άνθρωπο. Πώς λοιπόν είναι όραση ειρήνης, εάν δεν έχει δει τον Χριστό; Και αν πράγματι βρίσκεται ψηλότερα από τον θάνατο, δηλαδή είναι ισχυρότερη και ανώτερη από τον θάνατο, πώς η άθλια καταστράφηκε εξαιτίας της απιστίας της προς τον Χριστό; Διότι ο Ίδιος απευθυνόταν προς τους Ιουδαίους λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, αν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Και αν το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται ως «Νους που βλέπει τον Θεό», γιατί δεν έχει δει τη δόξα του Χριστού, μέσω του οποίου και μέσα στον οποίο γνωρίσαμε τον Ίδιο τον Πατέρα; Και πώς κυριεύτηκαν από το σκοτάδι;

Προσθέτοντας δε το: «Μήπως ποτέ τους εξολοθρεύσει ο Κύριος», άφησε να εννοηθεί ότι ο θάνατος είναι η καταδίκη για εκείνους που τιμούν την ιερωσύνη του Νόμου, εφόσον έχει πλέον αναδειχθεί στον κόσμο η ιερωσύνη μέσω του Χριστού. Μέσω Αυτού αγιάζονται και οι λαοί και το ίδιο το άλλοτε σεπτό και ιερό γένος· παραμένει δε πάντως βέβηλο, και μέσα σε ακαθαρσίες, ό,τι δεν αγιάστηκε από Αυτόν. Γι' αυτό έλεγε στα πλήθη των Ιουδαίων: «Αμήν, αμήν σας λέω, ότι εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.» Το ότι δε οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, έχοντας γίνει απειθείς, επρόκειτο να αποπεμφθούν κατά καιρούς, και ότι δεν θα επέστρεφαν προς τον Θεό με άλλον τρόπο παρά μόνο μέσω του Χριστού, το αποδεικνύει εύκολα ο Θεός λέγοντας κατ' οικονομίαν στον πανάριστο Μωυσή: «Βάδιζε, κατέβα και ανέβα, εσύ και ο Ααρών μαζί σου.» Βλέπεις πώς αποπέμφθηκε ο Μωυσής, και έπειτα δεν επιστρέφει μόνος, αλλά ανεβαίνει πάλι ενώ τον συνοδεύει και συμπορεύεται ο Ααρών, ο οποίος αποτελούσε τύπο του Χριστού, του μεγάλου Ιερέως; Διότι μέσω Αυτού, όπως είπα, είναι προσιτός ο Πατέρας. Έτσι και όσοι βρίσκονται υπό τον Νόμο, δηλαδή ο Ισραήλ, αφού αποπέμφθηκαν κατά καιρούς, θα επιγνώσουν στους έσχατους καιρούς τον όσιο και άκακο Αρχιερέα, δηλαδή τον Χριστό· και θα προσέλθουν μέσω Αυτού στον Θεό και Πατέρα, ωσάν να αναβαίνουν σε όρος το σεπτό και μέγα μυστήριο της Θείας Οικονομίας, μέσω του οποίου μας έσωσε όλους ο Χριστός, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει στον Θεό και Πατέρα η δόξα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων.

Και όταν μεν ο Μωυσής ύψωνε τα χέρια του, υπερίσχυε ο Ισραήλ. Όταν όμως τα κατέβαζε, ασθενούσε και υπερίσχυε ο Αμαλήκ. Διότι ακατανίκητος τόσο από τον ίδιο τον διάβολο όσο και από κάθε εχθρό που θέλει να τον καταστρέψει σκληρά, δεν έχει γίνει βέβαια ολόκληρος ο Ισραήλ, αλλά όσοι έχουν τιμήσει τη συμμόρφωσή τους προς τον Χριστό, με το να σηκώσουν τον ονειδισμό Του, δηλαδή τον τίμιο σταυρό. Επειδή τα χέρια που εκτείνονται στον αέρα, διαγράφουν ολοκάθαρα το σχήμα του σταυρού. Όσοι βέβαια δεν αποδέχθηκαν τον σταυρό, έγιναν ευάλωτοι στις επιδρομές των εχθρών, μη έχοντας βοηθό. Όταν λοιπόν ο Μωυσής εκτείνει τα χέρια του, δείχνοντας το σχήμα του σταυρού, και πέφτει εξαντλημένος ο Αμαλήκ, το σχήμα αυτό σημαίνει οπωσδήποτε για εμάς εκείνους που μέσω του τιμίου σταυρού νικούν τον Σατανά και υπερισχύουν των εχθρών. Όταν όμως τον βλέπουμε να κατεβάζει τα χέρια και έπειτα να υπερισχύει ο Αμαλήκ, θα εννοήσουμε εκείνους που έχουν υποταχθεί στον διάβολο και έχουν νικηθεί, επειδή δεν θέλησαν να αποδεχθούν τον σταυρό, στους οποίους και ο Χριστός απευθυνόταν λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.»

Διότι εκείνους που βρέθηκαν κοντά του μέσω της πίστεως, οι οποίοι έχουν ήδη αναδειχθεί οικείοι και αδελφοί, με το να γίνουν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος και κοινωνοί της θείας φύσεως, τους απάλλαξε από τα χρέη τους, χωρίς αυτοί να έχουν εκτίσει τίποτα. Δεν ζήτησε δηλαδή από αυτούς να υποστούν την τιμωρία για την παράβασή τους, παρόλο που του όφειλαν λόγο για όσα είχαν πράξει στη ζωή τους. Αντίθετα, εκείνους που παρέμεναν αλλότριοι, και σχεδόν αλλογενείς εξαιτίας της ολέθριας απιστίας τους, και οι οποίοι βρίσκονταν όσο το δυνατόν πιο μακριά από την οικειότητα μαζί του, τους κατέστησε ένοχους για τα χρέη τους, και, επειδή διατηρούσαν την αμαρτία ακόμη ανεξίτηλη, εύλογα τους έκανε υπόχρεους καταδίκης και τιμωρίας. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε σε όσους είχαν πιστέψει: «Εάν εσείς μείνετε στον λόγο τον δικό μου, είστε πράγματι μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Σε όσους όμως περιφρονούσαν την αληθινή και ευαγγελική διδασκαλία, έλεγε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Κατανοείς, λοιπόν, ότι τους μεν οικείους κατά την πίστη υπόσχεται να τους ελευθερώσει, ενώ για τους αλλότριους και ξένους ακόμη, που παραμένουν νεκροί μέσα στα σφάλματά τους, είπε ότι θα λογοδοτήσουν στον κριτή για τα δικά τους παραπτώματα; ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Είναι αλήθεια. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Η δε αργία του Σαββάτου προτυπώνει με ωραίο τρόπο και την αγιοπρεπή τρυφή στον μέλλοντα αιώνα, καθώς και τη μέθεξη στα επουράνια αγαθά. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ:

Σας είπα, λοιπόν, ότι εάν δεν πιστέψετε πως εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας. Διότι, αφού γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ήλθε, για να άρει την αμαρτία του κόσμου, και δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να την απεκδυθεί κανείς παρά μόνο διά του λουτρού, είναι αναπόφευκτο εκείνος που δεν πιστεύει να διατηρεί τον παλαιό άνθρωπο. Διότι αυτός που δεν επιθυμεί να τον θανατώσει μέσω της πίστεως και να τον θάψει, θα πεθάνει μαζί με αυτόν, και θα απέλθει στην άλλη ζωή για να δώσει λόγο για τα προηγούμενα αμαρτήματά του. Γι' αυτό έλεγε: «Εκείνος που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί»· όχι μόνο εξαιτίας της απιστίας του, αλλά και διότι αναχωρεί φέροντας τα προηγούμενα αμαρτήματα. Έλεγαν, λοιπόν: «Εσύ ποιος είσαι;» Ω της ανοησίας! Έπειτα από τόσο χρόνο, και έπειτα από τόσα θαύματα και διδασκαλία, ρωτούν: «Εσύ ποιος είσαι;» Τι αποκρίνεται, λοιπόν, ο Χριστός; «Ό,τι ακριβώς σας λέω από την αρχή». Αυτό όμως που εννοεί έχει την εξής έννοια: Είστε εντελώς ανάξιοι έστω και να ακούτε τα λόγια μου, πόσο μάλλον να μάθετε ποιος είμαι εγώ. Διότι εσείς τα πάντα τα λέτε με σκοπό να με πειράξετε, χωρίς να δίνετε καμία προσοχή σε όσα σας λέω.

Το «Εάν μείνετε στον λόγο τον δικό μου», φανέρωνε όσα υπήρχαν στην καρδιά τους, και ότι γνώριζε πως πίστεψαν μεν, αλλά δεν παρέμειναν. Και τους υπόσχεται κάτι μεγάλο, το να γίνουν εκείνοι μαθητές του. Διότι, επειδή κάποιοι είχαν αποχωρήσει προηγουμένως, λέει υπονοώντας αυτούς: «Εάν μείνετε»· επειδή και εκείνοι άκουσαν και πίστεψαν, και έπειτα αποχώρησαν, διότι δεν παρέμειναν. Καθώς πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω, και δεν συναναστρέφονταν πλέον φανερά μαζί του. «Θα γνωρίσετε την αλήθεια»· δηλαδή, Εμένα· διότι Εγώ είμαι η αλήθεια. Όλα τα ιουδαϊκά ήσαν τύπος· ενώ την αλήθεια θα τη γνωρίσετε από εμένα, και θα σας ελευθερώσει από τα αμαρτήματα. Διότι, όπως ακριβώς έλεγε σε εκείνους: «Μέσα στις αμαρτίες σας θα πεθάνετε»· έτσι έλεγε και σε τούτους: «Θα σας ελευθερώσει».

Το επέτρεψε, δηλαδή, όταν το θέλησε· διότι εκείνοι από παλιά επιθυμούσαν να τον θανατώσουν, αλλά συγκρατούνταν από τα αόρατα δεσμά της δύναμής του. Επειδή έπρεπε αυτός να παραμείνει περισσότερο στην κατά σάρκα ζωή, για να γίνει πρόξενος μεγαλύτερης ωφέλειας στους ανθρώπους, τόσο μέσω της επίδειξης περισσότερων σημείων όσο και με τα λόγια της διδασκαλίας. Μερικοί δε, το «Πού είναι ο πατέρας σου;» κατανοούν ότι ελέχθη από τους Ιουδαίους προς τον Κύριο με σκοπό την ύβρη και τον χλευασμό. Διότι, υβρίζοντάς τον ότι γεννήθηκε από πορνεία και δεν γνωρίζει τον πατέρα του, λένε αυτά· ή και επειδή ο νομιζόμενος πατέρας του, ο Ιωσήφ, ήταν ταπεινός, λένε τούτο: «Πού είναι ο Πατέρας σου;» σαν να έλεγαν: Αφανής και ταπεινής καταγωγής είναι ο πατέρας σου· γιατί μας τον αναφέρεις συνεχώς; «Είπε, λοιπόν, πάλι σε αυτούς ο Ιησούς: Εγώ πηγαίνω, και θα με ζητήσετε και δεν θα με βρείτε, και θα πεθάνετε μέσα στην αμαρτία σας. Εκεί όπου εγώ πηγαίνω, εσείς δεν μπορείτε να έρθετε. Έλεγαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι: Μήπως θα σκοτώσει τον εαυτό του, επειδή λέει, Εκεί όπου εγώ πηγαίνω, εσείς δεν μπορείτε να έρθετε; Και τους είπε: Εσείς είστε από τα κάτω, εγώ είμαι από τα άνω· εσείς είστε από τον κόσμο, εγώ δεν είμαι από αυτόν τον κόσμο. Σας είπα, λοιπόν, ότι θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας. Διότι, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.»

Τι τους λέει λοιπόν και πάλι ο Κύριος; «Εάν δεν πιστέψετε σε εμένα», λέει, «μέσα στις αμαρτίες σας θα πεθάνετε». Διότι, αφού για αυτό τον λόγο ήρθε, για να άρει την αμαρτία του κόσμου, και δεν υπάρχει άλλος τρόπος να λάβει κανείς άφεση αμαρτιών, παρά μόνο διά του βαπτίσματος, και είναι αδύνατον να βαπτιστεί αυτός που δεν πίστεψε, είναι απόλυτη ανάγκη λοιπόν να πεθάνει ο άπιστος μέσα στη δική του αμαρτία. Διότι δεν απεκδύθηκε τον παλαιό άνθρωπο, επειδή δεν βαπτίστηκε.

Προς το παρόν βέβαια δεν επιγινώσκετε την αλήθεια· διότι όλα όσα αφορούν τον Νόμο, τον οποίο νομίζετε ότι τηρείτε, δεν είναι αλήθεια, αλλά τύπος και σκιά. Αλλά εάν επιγνώσετε εμένα που είμαι ο αληθινός, «η αλήθεια θα σας ελευθερώσει»· δηλαδή Εγώ από τις αμαρτίες. Διότι αυτός που πιστεύει σε εκείνον που αίρει την αμαρτία του κόσμου, έχει εξάπαντος απαλλαγεί από τις αμαρτίες. Όπως λοιπόν είπε σε αυτούς που απιστούν ότι «στις αμαρτίες σας θα πεθάνετε», έτσι σε αυτούς που παραμένουν στην πίστη, υπόσχεται την ελευθερία από τις αμαρτίες. Διότι οι νομικές θυσίες και οι ραντισμοί δεν απάλλασσαν από τις αμαρτίες, επειδή ήταν τύποι. Η δε πνευματική και αληθινή αυτή θυσία, μέσω της πίστεως και της επιγνώσεως ελευθερώνει, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι, αλλά να γινόμαστε υιοί του Θεού. «Του αποκρίθηκαν και είπαν: Είμαστε σπέρμα του Αβραάμ και σε κανέναν δεν έχουμε γίνει ποτέ δούλοι· πώς εσύ λες ότι θα γίνετε ελεύθεροι; Ο Ιησούς τους αποκρίθηκε: Αμήν, αμήν σας λέω, ότι καθένας που πράττει την αμαρτία, είναι δούλος της αμαρτίας. Ο δε δούλος δεν μένει στην οικία στον αιώνα· ο Υιός μένει στον αιώνα. Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, όντως θα είστε ελεύθεροι». Πάλι οι αλαζόνες, αποβλέποντας στην άδοξη ευγενική τους καταγωγή, εξαγριώνονται λέγοντας: «Είμαστε σπέρμα του Αβραάμ». Καίτοι θα έπρεπε να αγανακτήσουν για άλλο λόγο, εάν βέβαια έπρεπε να αγανακτήσουν.