Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:36

Ή ποια βοήθεια θα μπορούσε να δοθεί από τους ομοίους προς τους ομοίους, εφόσον και οι ίδιοι έχουν ανάγκη από την ίδια βοήθεια; Και πώς, εάν ο Λόγος ήταν κτίσμα, θα είχε τη δύναμη να ακυρώσει την απόφαση του Θεού και να συγχωρήσει την αμαρτία, εφόσον είναι γραμμένο στους προφήτες ότι αυτό αποτελεί ίδιον του Θεού; Διότι, «ποιος Θεός είναι σαν και σένα, που αφαιρείς αμαρτίες και παραβλέπεις ανομίες;» Ο μεν Θεός είπε: «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις»· και οι άνθρωποι έγιναν θνητοί. Πώς, λοιπόν, ήταν δυνατόν να εξαλειφθεί η αμαρτία από τα κτιστά δημιουργήματα; Αλλά την εξάλειψε βεβαίως ο ίδιος ο Κύριος, όπως είπε ο ίδιος: «Εάν ο Υιός σας ελευθερώσει»· και απέδειξε αληθινά ο Υιός, ο οποίος ελευθέρωσε, ότι δεν είναι κτίσμα, ούτε ανήκει στα δημιουργήματα, αλλά είναι ο ίδιος ο Λόγος και εικόνα της ουσίας του Πατρός, Εκείνου που εξαρχής εξέδωσε την απόφαση και ο οποίος είναι ο μόνος που συγχωρεί τις αμαρτίες. Διότι, επειδή ειπώθηκε μέσω του Λόγου: «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις», κατά λογική συνέπεια, μέσω του ίδιου του Λόγου και εντός αυτού πραγματοποιήθηκε η ελευθερία και η λύση της καταδίκης.

Αν όμως ολόκληρη η κτίση συστενάζει προσδοκώντας την ελευθερία από τη δουλεία της φθοράς, και ο Υιός δεν συγκαταλέγεται σε αυτούς που στενάζουν, ούτε σε αυτούς που έχουν ανάγκη ελευθερίας, αλλά είναι ο ίδιος που καθιστά υιούς και ελευθερώνει τα πάντα, λέγοντας στους Ιουδαίους της εποχής εκείνης: «Ο δούλος δεν μένει στην οικία αιώνια· ο υιός μένει αιώνια· εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι»· αποδεικνύεται και από αυτά, πιο λαμπρά και από το φως, ότι ο Λόγος του Θεού δεν είναι κτίσμα, αλλά Υιός αληθινός και εκ φύσεως γνήσιος του Πατρός. Σχετικά λοιπόν με το χωρίο, «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του», αν και αναλύθηκε με λίγα λόγια, εντούτοις είναι ικανά, όπως τουλάχιστον νομίζω, να δώσουν αφορμή στους λογιοτέρους να διατυπώσουν περισσότερα επιχειρήματα για την αναίρεση της αρειανικής αίρεσης· επειδή, όμως, οι αιρετικοί, διαβάζοντας και τον επόμενο στίχο, σκέπτονται εσφαλμένα και γι' αυτόν και νομίζουν, επειδή είναι γραμμένο: «Προ του αιώνος με θεμελίωσε», ότι και αυτά έχουν ειπωθεί για τη θεότητα του Λόγου και όχι για την ένσαρκη παρουσία του, είναι αναγκαίο, αναλύοντας και αυτόν τον στίχο, να καταδείξουμε την πλάνη τους.

Έτσι, λοιπόν, ολοκληρώθηκε και αποκαταστάθηκε εν Αυτώ το ανθρώπινο γένος, όπως ακριβώς ήταν και κατά την αρχή, αλλά με ακόμη μεγαλύτερη χάρη. Διότι, αναστημένοι από τους νεκρούς, δεν φοβόμαστε πλέον τον θάνατο, αλλά θα βασιλεύουμε αιωνίως εν Χριστώ στους ουρανούς. Αυτό δε συνέβη επειδή ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι οικείος και εκ του Πατρός, ενδύθηκε τη σάρκα και έγινε άνθρωπος. Διότι, εάν ο Λόγος, όντας κτίσμα, είχε γίνει άνθρωπος, ο άνθρωπος θα παρέμενε το ίδιο, όπως ακριβώς ήταν, χωρίς να ενωθεί με τον Θεό. Διότι πώς, όντας κτίσμα, θα μπορούσε να ενωθεί με τον Κτίσαντα μέσω ενός άλλου κτίσματος; Ή ποια βοήθεια θα μπορούσε να προσφερθεί από τους ομοίους προς τους ομοίους, εφόσον και οι ίδιοι έχουν ανάγκη της ίδιας βοήθειας; Και πώς, εάν ο Λόγος ήταν κτίσμα, θα ήταν δυνατόν να λύσει την απόφαση του Θεού και να συγχωρήσει την αμαρτία, αφού είναι γραμμένο από τους προφήτες ότι αυτό ανήκει στον Θεό; «Διότι ποιος Θεός είναι σαν Εσένα, που αίρεις αμαρτίες και παραβλέπεις τις ανομίες;» Διότι ο Θεός είπε: «Γη είσαι και σε γη θα επιστρέψεις»· και οι άνθρωποι έγιναν θνητοί. Πώς, λοιπόν, ήταν δυνατόν να λυθεί η αμαρτία από τα κτιστά όντα; Όμως, την έλυσε ο ίδιος ο Κύριος, όπως είπε Εκείνος: «Εάν ο Υιός σάς ελευθερώσει». Και έδειξε αληθινά ο Υιός, ο Ελευθερωτής, ότι δεν είναι κτίσμα ούτε ανήκει στα κτιστά όντα, αλλά είναι ο οικείος Λόγος και η Εικόνα της ουσίας του Πατρός, Αυτού που από την αρχή διεκήρυξε ότι «μόνος Εκείνος συγχωρεί τις αμαρτίες».

Αν όμως «όλη η κτίση συστενάζει» επιθυμώντας την ελευθερία της «από τη δουλεία της φθοράς», και ο Υιός δεν συγκαταλέγεται σε αυτούς που στενάζουν ούτε σε αυτούς που έχουν ανάγκη ελευθερίας, αλλά είναι ο ίδιος που καθιστά υιούς και ελευθερώνει τα πάντα, λέγοντας στους Ιουδαίους της εποχής εκείνης: «ο δούλος δεν μένει στην οικία εις τον αιώνα· ο Υιός μένει εις τον αιώνα· εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι», αποδεικνύεται πιο ξεκάθαρα και από το φως και από αυτά, ότι ο Λόγος του Θεού δεν είναι κτίσμα, αλλά Υιός αληθινός και εκ φύσεως γνήσιος του Πατρός. Σχετικά λοιπόν με το «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του», αν και αναλύθηκαν με λίγα λόγια, ωστόσο είναι ικανά αυτά, όπως τουλάχιστον νομίζω, να δώσουν την αφορμή στους πιο λόγιους να αναπτύξουν περισσότερα επιχειρήματα για την αναίρεση της αρειανής αιρέσεως. Επειδή όμως οι αιρετικοί, διαβάζοντας και τον επόμενο στίχο, σκέφτονται κακόδοξα και γι' αυτόν και νομίζουν, επειδή ακριβώς έχει γραφτεί: «προ του αιώνος με εθεμελίωσε», ότι και αυτά έχουν ειπωθεί για τη θεότητα του Λόγου και όχι για την ένσαρκη παρουσία του, είναι αναγκαίο, αναλύοντας και αυτόν τον στίχο, να καταδείξουμε την πλάνη τους.

Εάν, λοιπόν, είστε μαθητές των Ευαγγελίων, μην ομιλείτε αδικία κατά του Θεού, αλλά να ακολουθείτε τα γεγραμμένα και τα γενόμενα. Εάν, όμως, επιθυμείτε να λέγετε άλλα αντίθετα προς τα γεγραμμένα, γιατί διαμάχεστε με εμάς, οι οποίοι είμαστε πεπεισμένοι ούτε να ακούμε ούτε να λέμε οτιδήποτε αντίθετο προς τα γεγραμμένα; Εφόσον ο Κύριος λέγει ότι: «Εάν εσείς παραμείνετε στον λόγο μου, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι».

Διότι, εάν ήταν δυνατόν στους ανθρώπους να κατεργαστούν από μόνοι τους, χωρίς τον Χριστό, την καινότητα αυτού που καθοδηγεί τη σάρκα, εφόσον το καθοδηγούμενο ακολουθεί τον καθοδηγητή, τότε ποια ανάγκη υπήρχε για την έλευση του Χριστού; Μάταιοι είναι και εκείνοι που λέγουν ότι ο Λόγος επεδήμησε όπως σε έναν από τους προφήτες. Διότι ποιος από τους προφήτες, όντας Θεός, έγινε άνθρωπος; Και γιατί ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα; Και γιατί βασίλευσε ο θάνατος ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση των πρωτοπλάστων; Και γιατί ο Κύριος έλεγε: «Εάν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε όντως ελεύθεροι»; Δεν συμβαίνει αυτό σύμφωνα με την καινότητα που υπάρχει σε Αυτόν, και την τελειότητα, μέσω της οποίας και εμείς που πιστέψαμε ανακαινιζόμαστε, κατά μίμηση και μετοχή της τέλειας καινότητας του Χριστού; Αλλά τα πάντα έχουν επινοηθεί από εσάς, για να κατασκευάσετε μία και μόνη πεποίθηση αρνήσεως. Έτσι, παραφράζοντας, την μεν ψυχή άλλοτε την ονομάζετε παράφρονα νου, άλλοτε ενυπόστατη αμαρτία, και άλλοτε την απορρίπτετε ως εργάτιδα της αμαρτίας· την δε σάρκα άλλοτε την θεωρείτε άκτιστη, άλλοτε επουράνια, και άλλοτε ομοούσια με τον Λόγο, προκειμένου να βεβαιώσετε στον εαυτό σας την τέλεια άρνηση.

Επομένως (διότι θα ανατρέξω πάλι στα όσα ειπώθηκαν εξαρχής) από το ότι δεν παραμένει εις τον αιώνα, αποδεικνύει ότι ο μακάριος Αβραάμ είναι φθαρτός και δημιουργημένος· διότι έχει πεθάνει και έχει μεταστεί κατά κάποιον τρόπο από την οικία του Δεσπότη, δηλαδή από αυτόν τον κόσμο. Αναλόγως, από αυτό θέλει να νοείται και ως δούλος, ο οποίος δεν είναι ικανός να μπορεί να χαρίζει την ελευθερία και σε άλλους. Αντίθετα, από το ότι ο Υιός παραμένει εις τον αιώνα, δηλώνει πλέον σαφώς για τον εαυτό του ότι είναι κατά φύσιν Θεός εκ Θεού, ιδιότητα την οποία εξάπαντος ακολουθεί το να είναι Βασιλιάς και Κύριος. Και ποια είναι η οικονομία που προκύπτει από τη διαφορά που μόλις αναφέραμε, θα καταδειχθεί σαφώς στο αμέσως επόμενο και παρακάτω χωρίο. «Εάν ο Υιός σας ελευθερώσει, όντως ελεύθεροι θα είστε.» Μόνο, λέει, στον κατά φύσιν Υιό, ο οποίος είναι αληθινά ελεύθερος και εξαιρεμένος από κάθε δουλεία, βρίσκεται η ικανότητα να μπορεί να ελευθερώνει, και σε κανέναν απολύτως άλλον εκτός από αυτόν. Διότι, με τον ίδιο τρόπο που, επειδή είναι κατά φύσιν και σοφία και φως και δύναμη, καθιστά σοφά τα όντα που είναι δεκτικά σοφίας, φωτίζει εκείνα που έχουν ανάγκη φωτός, και ενδυναμώνει εκείνα που χρειάζονται δύναμη, έτσι, επειδή είναι Θεός εκ Θεού, και γνήσιος και ελεύθερος καρπός της ουσίας που βασιλεύει στα πάντα, χορηγεί την ελευθερία σε όποιους το θελήσει.

Είπε λοιπόν σε εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν: «Εάν εσείς μείνετε στον λόγο μου, είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει.» Επομένως, το δώρο της ελευθερίας το κερδίζουμε μέσω της υπακοής· και αυτό συνιστά τη δουλεία σε αυτόν. Αυτό μας καθιστά υιούς και κληρονόμους του Θεού, και συγκληρονόμους του ίδιου του Χριστού. Και ο ίδιος πάλι θα σε βεβαιώσει λέγοντας: «Καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας·» ο δούλος δεν μένει στο σπίτι αιώνια, ο υιός μένει αιώνια. «Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι.» Επομένως, εάν ονομάζουμε Δεσπότη τον Σωτήρα των πάντων Χριστό, ας πράττουμε όσα λέει. «Διότι δεν θα εισέλθει», λέει, «στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Ποια είναι βέβαια η ωφέλεια από το να θέλει κανείς να τηρεί τα προστάγματα, και ποια βλάβη θα προέκυπτε από το να μη θέλει να υποτάσσεται, το δίδαξε ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: <Καθένας που έρχεται σε εμένα, μοιάζει με άνθρωπο που χτίζει σπίτι, κ.λπ.>

«Ο δε δούλος δεν μένει στην οικία στον αιώνα, ο υιός μένει στον αιώνα·» εάν λοιπόν ο υιός σας ελευθερώσει, θα είστε ελεύθεροι. Διότι, αφού οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι περιγέλασαν την οικονομία του Σωτήρος μας, και δεν τίμησαν την αποκάλυψή του η οποία έγινε σε εμάς από τον Θεό και Πατέρα, παρέμειναν στο πνεύμα της δουλείας.

β'. Καθορίζεται λοιπόν στην αρχή του έτους, κατά τον πρώτο μήνα, ο καιρός της ιερουργίας· διότι αρχή των πάντων είναι ο Χριστός, αφού δεν είναι πρόσφατος, εξαιτίας της προαιώνιας γέννησής Του από τον Θεό Πατέρα. Και αγιάζει ο Ίδιος καθ' όλο τον χρόνο τα πάντα από την αρχή μέχρι το τέλος, αλλά η πανήγυρις τελείται σαν στον μήνα των νέων. «Διότι τα παλαιά παρήλθαν», σύμφωνα με τη φωνή του μακαρίου Παύλου· «ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια». Και η ανθρώπινη φύση αναθάλλει προς την αρχική της κατάσταση εν Χριστώ. Ενώ οι υιοί του Ισραήλ ήταν ακόμη δούλοι και υπέκειντο σε τυραννική εξουσία -διότι τελούσαν ακόμη υπό την κυριαρχία των Αιγυπτίων- διατάσσονταν αυτά· με τον λόγο να υποδηλώνει και πάλι αινιγματικά ότι με κανέναν άλλον τρόπο δεν θα μπορούσε η ανθρώπινη ψυχή να ανυψωθεί προς την ελευθερία από την αμαρτία, να ξεφύγει από την πλεονεξία του διαβόλου, και να φτάσει στην άνω πόλη από τη διαμονή της στον κόσμο, παρά μόνο μέσω της μετοχής και της φιλανθρωπίας του Χριστού, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Ίδιο προς τους ανόητους Ιουδαίους: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας· ο δούλος δεν μένει στην οικία για πάντα· ο υιός μένει για πάντα. Εάν λοιπόν ο υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι».

Διότι δεν ήταν έργο που να αρμόζει σε κτίσμα το να ανατρέπει την απόφαση που δόθηκε από τον Θεό. Και πώς πάλι, αν είναι κτίσμα, αναιρεί την αμαρτία, εφόσον ο προφήτης λέει για αυτόν: «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που εξαλείφει τις ανομίες και παραβλέπει τις αδικίες;» Και πώς, αν είναι κτίσμα, μπορούσε να λέει: «Εάν ο Υιός δεν σας ελευθερώσει;» Και πράγματι ελευθέρωσε ως κληρονόμος του Πατρός, και όχι όντας δημιούργημα, σύμφωνα με τη μανία των θεομάχων.

Διότι ο Χριστός νοείται και ως τα δύο ταυτόχρονα. «Και ο μεν Μωυσής υπήρξε πιστός σε όλον τον οίκο του ως υπηρέτης, ο δε Χριστός ως υιός επί του οίκου του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς»· εμείς που μέσω της πίστεως σε αυτόν οδηγηθήκαμε στην αληθινή ελευθερία. Είναι λοιπόν βέβαιο ότι ο ιεροφάντης Μωυσής είναι μεσίτης της σαρκικής ελευθερίας, του γράμματος και της σκιάς· ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός, είναι ο εισηγητής αυτών που βρίσκονται πάνω από τον νόμο, και αυτός που δωρίζει την ασυγκρίτως ανώτερη από τη σαρκική ελευθερία, δηλαδή την κατά πνεύμα. Γι' αυτό λοιπόν έλεγε και προς εκείνους από τον Ισραήλ που είχαν ελευθερωθεί σαρκικά: «Εάν εσείς μείνετε στον δικό μου λόγο, είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Και πάλι: «Καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας· ο δε δούλος δεν μένει στην οικία στον αιώνα, ο υιός μένει στον αιώνα. Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Άριστα τα είπες. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Θα καυχηθούμε λοιπόν όχι για τα κατά σάρκα λαμπρά, αλλά για τα εν πνεύματι και για τη δικαιοσύνη την κατά Χριστόν, όχι για εκείνη που είναι κατά τον νόμο. Διότι, εάν είναι δούλο ακόμη αυτό που βρίσκεται υπό την αμαρτία, και ο νόμος καθόλου δεν δικαιώνει, αλλά μάλλον κατακρίνει και καταγράφει τους παραβάτες, πώς δεν θα γινόταν σε όλους σαφές ότι κάθε δικαίωση είναι εν Χριστώ, και η τελείωση εν πνεύματι μέσω του αγιασμού γίνεται μέσω αυτού και εν αυτώ;

«Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι.» Πρόσεξε λοιπόν ότι το δικαίωμα της κληρονομιάς αρμόζει στους ελεύθερους, και όχι βέβαια σε εκείνους που βρίσκονται κάτω από τον ζυγό της δουλείας· διότι οι υιοί είναι αυτοί που παραμένουν στην οικία, και όχι οι δούλοι, λέει. ΠΑΛΛ. Είναι εξαιρετικά ορθό. ΚΥΡ. Προσθέτοντας δε ο νόμος το, «Δεν θα πάρει ο ηγέτης από την κληρονομιά του λαού του, για να την κληροδοτήσει στους γιους του,» υποδηλώνει κάτι τέτοιο, ότι ποτέ ο Χριστός, αφού αυτός είναι ο ηγέτης μας, δεν θα διένειμε σε κάποιους από τους αγιασμένους έναν κλήρο που δεν τους αρμόζει. Διότι, δεν υπάρχει άραγε διαφορετική μερίδα και διαφορετικός κλήρος για εκείνους που δεν έχουν αφιερώσει εξ ολοκλήρου τη ζωή τους στον Θεό, ενώ άλλος και εξαιρετικός είναι ο κλήρος για τους εκλεκτούς και για όσους έχουν φτάσει στο αποκορύφωμα της εν Χριστώ λαμπρότητας; ΠΑΛΛ. Πώς θα μπορούσε να μην είναι έτσι; ΚΥΡ. Επομένως, είναι απρεπές για τους αγίους να ζητούν να λάβουν από τον Χριστό εκείνα που ταιριάζουν στους ανθρώπους του κόσμου και σε αυτούς που ακολουθούν έναν τρόπο ζωής που δεν είναι απολύτως αγιασμένος.

Βʹ. Γιατί όμως, ενώ μιλούσε για αμαρτήματα, έκανε μνεία για οικία; Για να αποδείξει ότι, όπως ακριβώς ο κύριος εξουσιάζει την οικία του, έτσι και αυτός εξουσιάζει τα πάντα. Το δε «δεν μένει» σημαίνει το εξής: Δεν έχει την εξουσία να δίνει χάρη, εφόσον δεν είναι ο οικοδεσπότης· ο Υιός όμως είναι οικοδεσπότης. Διότι αυτό σημαίνει το «μένει εις τον αιώνα», χρησιμοποιώντας μεταφορά από τα ανθρώπινα, για να μην πουν: «Εσύ ποιος είσαι;». Δικά μου είναι τα πάντα· διότι είμαι Υιός, και μένω στην οικία του Πατέρα· ονομάζοντας «οικία» την εξουσία. Διότι και αλλού ονομάζει «οικία του Πατέρα» την κυριαρχία: «Στην οικία του Πατέρα μου υπάρχουν πολλές κατοικίες». Επειδή δηλαδή ο λόγος αφορά την ελευθερία και τη δουλεία, εύλογα χρησιμοποίησε αυτήν τη μεταφορά, λέγοντας ότι εκείνοι δεν είχαν εξουσία να παρέχουν άφεση. «Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει». Είδες το ομοούσιο με τον Πατέρα, και πώς αποδεικνύει ότι αυτός έχει την ίδια εξουσία με εκείνον; Εάν ο Υιός σας ελευθερώσει, κανείς πλέον δεν φέρνει αντίρρηση, αλλά έχετε την ελευθερία βέβαιη.

Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Εδώ αφενός δείχνει τον εαυτό του καθαρό από αμαρτία, και αφετέρου υπονοεί την ελευθερία που περιορίζεται μόνο στο όνομα· διότι αυτήν τη δίνουν και οι άνθρωποι, ενώ την άλλη μόνο ο Θεός. Και με αυτό τους πείθει να μην ντρέπονται για αυτή τη δουλεία, αλλά για τη δουλεία της αμαρτίας. Και θέλοντας να δείξει ότι, ακόμα και αν δεν ήταν δούλοι, με το να αποκρούσουν εκείνη την αληθινή ελευθερία έγιναν περισσότερο δούλοι, πρόσθεσε αμέσως: «Πραγματικά ελεύθεροι θα είστε». Με αυτή την προσθήκη δε, υποδηλώνει ότι η δική τους ελευθερία δεν είναι αληθινή. Έπειτα, για να μην πουν ότι δεν έχουν αμαρτία (διότι ήταν φυσικό να πουν κάτι τέτοιο), δες πώς τους υπέβαλε σε αυτή την κατηγορία. Διότι, αφήνοντας κατά μέρος τον έλεγχο ολόκληρου του βίου τους, φέρνει στο προσκήνιο αυτό που βρισκόταν στα χέρια τους, το οποίο επιθυμούσαν να πράξουν, και λέει: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ· αλλά ζητάτε να με σκοτώσετε». Ήρεμα και σιγά-σιγά τους αποκλείει από εκείνη τη συγγένεια, διδάσκοντάς τους να μην υπερηφανεύονται για αυτό. Διότι, όπως ακριβώς η ελευθερία και η δουλεία εξαρτώνται από τα έργα, έτσι συμβαίνει και με τη συγγένεια. Και δεν είπε αμέσως: «Δεν είστε απόγονοι του Αβραάμ, εσείς οι δολοφόνοι του δικαίου», αλλά προς το παρόν συγκαταβαίνει, και λέει: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· αλλά δεν είναι αυτό το ζητούμενο, και στη συνέχεια χρησιμοποιεί πιο επιτιμητικό λόγο σε αυτή τη δημηγορία.

Γι' αυτόν τον λόγο, καθένας από εκείνους που πρόκειται να φθάσουν σε αυτήν την κληρονομιά, πρέπει, αφού πρώτα αποβάλει τον δούλο, να δείξει τον Υιό· το οποίο σημαίνει, αφού λάβουν επάνω στα πρόσωπά τους τη μορφή του Μονογενούς, να εμφανιστούν στον Γεννήτορα με αυτό το κάλλος. Και αυτό ακριβώς είναι το να απαλλαγεί κανείς από κάθε δουλεία μέσω του Υιού του Θεού και να είναι αληθινά ελεύθερος, πράγμα το οποίο εννοεί ο Χριστός με εκείνο που ειπώθηκε προς τους Ιουδαίους: «Εάν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε όντως ελεύθεροι».

Ας μην λέει, λοιπόν, κανείς ότι του είναι αδύνατον να αγαπήσει, να σκεφτεί ή να πιστέψει στο μόνο Αγαθό, επειδή βρίσκεται υπό τη δουλεία και τα δεσμά της αμαρτίας. Διότι το να μπορείς να επιτελέσεις τέλεια τα έργα της ζωής και το να απαλλάξεις και να ελευθερώσεις τον εαυτό σου με τη δική σου δύναμη από την αμαρτία που κατοικεί μέσα σου, δεν ανήκει στη δική σου εξουσία, επειδή αυτό ο Κύριος το κράτησε για τον εαυτό Του. Διότι Αυτός μόνος «κατέκρινε την αμαρτία» και Αυτός μόνος είναι «ο αίρων την αμαρτία του κόσμου» και Αυτός υποσχέθηκε να ελευθερώσει όσους Τον αγαπούν και πιστεύουν σε Αυτόν από τη δουλεία της αμαρτίας των παθών, και όσους Αυτός ελευθερώσει είναι «όντως ελεύθεροι». Το να σκεφτείς όμως και να πιστέψεις, ή να αγαπήσεις τον Κύριο και να Τον αναζητήσεις, το έχεις στην εξουσία σου και το μπορείς, όπως και το να μην ευχαριστιέσαι ούτε να συνεργάζεσαι με την αμαρτία που κατοικεί μέσα σου. Απλώς δώσε εσύ την αφορμή για τη δική σου ζωή με το να αναζητάς τον Κύριο, με το να Τον σκέφτεσαι, να Τον αγαπάς και να Τον προσδοκάς, και Αυτός παρέχει τη δύναμη και τη λύτρωση. Διότι μόνο αυτό περιμένει από εσένα.

Διότι δεν αγαπούν να ανήκουν στον Θεό, αλλά στον εαυτό τους. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνοι που μετά το άχραντο βάπτισμα του Χριστού υπέπεσαν σε αμαρτίες, όταν λάμψει σε αυτούς ο φωτισμός της μετάνοιας, δεν πρέπει να ζητούν μόνο συγχώρεση για τα σφάλματά τους, αλλά να λάβουν από Αυτόν και την ελευθερία του Χριστού, ώστε να μην μπορούν πλέον να αμαρτάνουν. Διότι καθένας που πράττει την αμαρτία δεν είναι δούλος του Χριστού αλλά δούλος της αμαρτίας. Αυτός δεν μπορεί να παραμείνει αιώνια στον οίκο του Θεού και Πατρός. Εάν όμως ο Χριστός, ως Υιός του Θεού, μας ελευθερώσει, θα είμαστε πραγματικά ελεύθεροι. Για αυτήν την ελευθερία λέει και ο απόστολος Παύλος: «Μείνετε σταθεροί στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός». Διότι όσοι αμαρτάνουν, όπως ακριβώς οι αιχμάλωτοι των εθνών, έτσι είναι και αυτοί αιχμάλωτοι των δαιμόνων. Ελευθερωτής δε τέτοιων αιχμαλώτων είναι ο Χριστός, τον οποίο απέστειλε ο Θεός και Πατέρας ως λύτρωση για τον λαό Του, όπως έχει γραφτεί. Συνετός και φρόνιμος είναι εκείνος που μεριμνά για την υπέρτατη σωτηρία του. Διότι αυτός που αγνοεί, παραβλέπει ή δεν κατανοεί τη δική του σωτηρία, πολύ δύσκολα θα μπορούσε να σκεφτεί κάποιο άλλο αγαθό, έστω κι αν στους πολλούς φαίνεται φρόνιμος, επειδή κρίνουν πεπλανημένα. Διότι σε λίγους υπάρχει η διορατική κατανόηση σε αυτό το ζήτημα.

Και λίγο παρακάτω: «Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι». Επειδή λοιπόν είναι πιστός μάρτυρας ο Θεός που λέει αυτά, ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι ο δούλος της αμαρτίας είναι αυτεξούσιος έναντι κάθε δόλου και σε κάθε δουλεία, εφόσον δεν υπάρχει το αυτεξούσιο; Και αυτά μεν τα λέει ο Κύριος. Ο δε απόστολος που στάλθηκε από αυτόν, όπως ακριβώς εκείνος στάλθηκε από τον Πατέρα του, και ο οποίος βοά με δυνατή φωνή σε όλη την οικουμένη: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ· ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» —και οπωσδήποτε αυτός που λυτρώνει, λυτρώνει από την αιχμαλωσία— λέει και ο ίδιος: «Σταθείτε σταθεροί, λοιπόν, στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός», δείχνοντας ότι οπωσδήποτε ελευθερώθηκαν από τη δουλεία, μέσα στην οποία, όσο βρίσκονταν, δεν ήταν αυτεξούσιοι.

Προς το παρόν βέβαια δεν επιγινώσκετε την αλήθεια· διότι όλα όσα αφορούν τον Νόμο, τον οποίο νομίζετε ότι τηρείτε, δεν είναι αλήθεια, αλλά τύπος και σκιά. Αλλά εάν επιγνώσετε εμένα που είμαι ο αληθινός, «η αλήθεια θα σας ελευθερώσει»· δηλαδή Εγώ από τις αμαρτίες. Διότι αυτός που πιστεύει σε εκείνον που αίρει την αμαρτία του κόσμου, έχει εξάπαντος απαλλαγεί από τις αμαρτίες. Όπως λοιπόν είπε σε αυτούς που απιστούν ότι «στις αμαρτίες σας θα πεθάνετε», έτσι σε αυτούς που παραμένουν στην πίστη, υπόσχεται την ελευθερία από τις αμαρτίες. Διότι οι νομικές θυσίες και οι ραντισμοί δεν απάλλασσαν από τις αμαρτίες, επειδή ήταν τύποι. Η δε πνευματική και αληθινή αυτή θυσία, μέσω της πίστεως και της επιγνώσεως ελευθερώνει, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι, αλλά να γινόμαστε υιοί του Θεού. «Του αποκρίθηκαν και είπαν: Είμαστε σπέρμα του Αβραάμ και σε κανέναν δεν έχουμε γίνει ποτέ δούλοι· πώς εσύ λες ότι θα γίνετε ελεύθεροι; Ο Ιησούς τους αποκρίθηκε: Αμήν, αμήν σας λέω, ότι καθένας που πράττει την αμαρτία, είναι δούλος της αμαρτίας. Ο δε δούλος δεν μένει στην οικία στον αιώνα· ο Υιός μένει στον αιώνα. Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, όντως θα είστε ελεύθεροι». Πάλι οι αλαζόνες, αποβλέποντας στην άδοξη ευγενική τους καταγωγή, εξαγριώνονται λέγοντας: «Είμαστε σπέρμα του Αβραάμ». Καίτοι θα έπρεπε να αγανακτήσουν για άλλο λόγο, εάν βέβαια έπρεπε να αγανακτήσουν.