Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:37

Ευγενείς, λοιπόν, ενώπιον του Θεού, όπως ακριβώς είπαμε προηγουμένως, δεν είναι όσοι έχουν πλούτο και περιβάλλονται από αφθονία χρημάτων και χαίρονται για τις λαμπρές τιμές του κόσμου, αλλά εκείνοι που διακρίνονται για τον σεμνό τους βίο και την ενάρετη πολιτεία τους. «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ· αλλά ζητάτε να με σκοτώσετε, επειδή ο λόγος ο δικός μου δεν χωράει μέσα σας.» Επιδεικνύοντάς τους με πολλούς τρόπους ότι το καύχημά τους και το φρόνημά τους που πηγάζει από τη συγγένειά τους με τον Αβραάμ είναι εντελώς μάταιο και δεν προσφέρει καμία ωφέλεια, λέει αυτά τα λόγια, ώστε να αναζητήσουν την αληθινή και αγαπητή στον Θεό ευγένεια. Διότι ο Θεός δεν αποβλέπει στη σάρκα, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον ίδιο τον Σωτήρα μας Χριστό, «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα», αλλά μάλλον αποδέχεται και θεωρεί άξια κάθε επαίνου την ευγένεια των ψυχών, και αναγνωρίζει ότι έχουν αληθινή συγγένεια εκείνοι, τους οποίους η ομοιότητα των έργων ή η ταύτιση των ηθών, συγκεντρώνοντάς τους τρόπον τινά σε μία αρετή, τους κάνει να καυχώνται για τις ίδιες μορφές των αγαθών, και κατ' αναλογίαν ισχύει και το αντίθετο. Επειδή, με ποιον τρόπο εμείς, που προερχόμαστε από το χώμα και είμαστε πλασμένοι από πηλό, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, θα ονομαζόμασταν οικείοι του Δεσπότη των πάντων, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος, «Όντας λοιπόν γένος του Θεού;» Διότι, ομολογουμένως, έχουμε γίνει συγγενείς του μέσω της σάρκας στο κατά Χριστόν μυστήριο· αλλά μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι αυτό συνυπάρχει και είναι αληθές κατά κάποιον τρόπο και με διαφορετικό τρόπο.

Γι' αυτόν τον λόγο εύλογα λέει ο Κύριος προς τους Ιουδαίους: Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ, αλλά ζητάτε να με σκοτώσετε, επειδή ο λόγος ο δικός μου δεν χωράει μέσα σας. Διότι ναι, λέει, όταν βλέπω μόνο τη σάρκα και εξετάζω από πού προήλθε ο λαός των Ιουδαίων, τότε βλέπω ότι έχετε γεννηθεί από το σπέρμα του Αβραάμ. Όταν όμως παρατηρήσω την ομορφιά του τρόπου ζωής και του φρονήματος εκείνου, σας θεωρώ ξένους και όχι πλέον συγγενείς του, λέει. Διότι ζητάτε να με σκοτώσετε, αν και ο προπάτοράς σας, για τον οποίο τώρα υπερηφανεύεστε, δεν υπήρξε φονιάς. Και το χειρότερο και πλέον παράνομο είναι ότι δεν διώκομαι από εσάς για εύλογες αιτίες, αλλά επιθυμείτε τον φόνο εντελώς άδικα. Διότι μόνο γι' αυτό τον λόγο αποφασίσατε να με εξοντώσετε, επειδή ο λόγος μου δεν χωράει μέσα σας, καίτοι σας καλεί σε σωτηρία και ζωή. Και δεν χωράει μέσα σας προφανώς εξαιτίας της αμαρτίας που έχει κατοικήσει μέσα σας, η οποία δεν αφήνει κανέναν χώρο για την αγαθή συμβουλή και προτροπή. Επομένως, οι Ιουδαίοι είναι ταυτόχρονα φονιάδες και αδικαιότατοι κριτές, αποφασίζοντας ότι πρέπει να τιμωρηθεί με θάνατο αυτός που δεν τους αδίκησε σε τίποτα, αλλά μάλλον αυτός που έχει σκοπό να τους ωφελήσει και αγωνίζεται να τους σώσει.

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι λέει πως ο νόμος ανήκει στον Θεό και Πατέρα, αν και εκφράστηκε από αυτόν μέσω αγγέλων, όχι θέτοντας τον εαυτό του εκτός της νομοθεσίας, αλλά συγκαταβαίνοντας στις αντιλήψεις των Ιουδαίων που είχαν πιστέψει ότι έτσι έχουν τα πράγματα, και δεν αντιμάχεται την αντίληψη αυτή για λόγους θείας οικονομίας. Διότι πολλές φορές τους προκαλούσε σεβασμό, επειδή δεν τον αποδέχονται, επικαλούμενος το όνομα του Πατέρα. «Αποκρίθηκαν σε αυτόν και είπαν: Ο πατέρας μας είναι ο Αβραάμ.» Ω της μεγάλης αμάθειας, και του νου που έχει σκληρυνθεί στην απείθεια και αποβλέπει μόνο στη φιλονικία. Διότι, ενώ ο Σωτήρας μας Χριστός συγκατατίθεται και λέει ολοφάνερα «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ», αυτοί επιμένουν στα ίδια, και σαν να διατεινόταν και να εναντιωνόταν κάποιος, λέγοντάς τους ότι δεν είναι απόγονοι του Αβραάμ κατά σάρκα, λένε πάλι ότι «ο πατέρας μας είναι ο Αβραάμ», και επαναλαμβάνοντας πολλές φορές τα ίδια λόγια δεν ντρέπονται, αυτοί που ίσως νομίζουν ότι δεν πρέπει να υποχωρήσουν ούτε στον Βάττο, όντας άριστοι ζηλωτές μόνο της δικής του φλυαρίας. Αλλά ίσως προέκυψε σε αυτούς κάποια εντελώς παράλογη αφορμή για το γεγονός, και θα εξηγήσουμε πάλι ποια είναι αυτή. Διότι, όταν ο Κύριος έλεγε «Εγώ όσα έχω δει παρά τω Πατρί, αυτά μιλώ», δεν καταλάβαιναν ότι με αυτά τα λόγια εννοούσε τον Θεό και Πατέρα, αλλά νόμιζαν ότι αναφερόταν είτε στον δίκαιο Ιωσήφ είτε σε κάποιον άλλον από τους ανθρώπους της γης, διακωμωδώντας και έχοντας εντελώς μικρόπρεπες σκέψεις και αντιλήψεις γι' αυτόν.

Γι' αυτό, στο πρόσωπό τους λέει η προφητεία: «Εσύ όμως, Ισραήλ, παίδα μου, Ιακώβ, τον οποίο εξέλεξα, σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα». Τον ονομάζει δε πρώτα «παίδα», έπειτα «εκλεκτό» και μετά «αγαπητό»· τον θεωρεί πρώτα «παίδα» επειδή βρίσκεται στην αρχή και διαπαιδαγωγείται ακόμη με τον φόβο της δουλείας, όπως ακριβώς ήταν ο αποστολικός χορός, ο οποίος κατά τον πρότερο βίο του βρισκόταν υπό τον νόμο ως «παιδαγωγό»· τον ίδιο όμως ονομάζει «εκλεκτό», ως κάποιον που έχει προκόψει και έχει καταξιωθεί τόσο της σωτήριας κλήσης όσο και της εκλογής. Το «σπέρμα του Αβραάμ» αποτελεί άλλη τάξη σε σχέση με εκείνη των «εκλεκτών», και ποια άλλη θα μπορούσε να είναι αυτή παρά το πλήθος των Ιουδαίων, προς τους οποίους συνομιλώντας ο Σωτήρας έλεγε: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»; Αλλά αυτοί ήταν διαφορετικοί από τα «τέκνα του Αβραάμ», για τα οποία δίδασκε λέγοντας: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ο Αβραάμ, λοιπόν, ήταν «αγαπητός» του Θεού και «φίλος»· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα», ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «σπέρμα του Αβραάμ του φίλου μου», ενώ σύμφωνα με τον Ακύλα: «σπέρμα του Αβραάμ του αγαπητού μου».

Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας. Επειδή δεν αποτελούν πραγματικό Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα από όσους αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ, δικαιολογημένα ο Σωτήρας μας έλεγε στους Ιουδαίους που καυχιόνταν ότι προέρχονται από το σπέρμα του Αβραάμ: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· και πάλι: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· εννοώντας ότι κάποιοι είναι μεν τέκνα του Αβραάμ μέσω της μίμησης, οι οποίοι και ονομάστηκαν εκλεκτοί, ενώ κάποιοι άλλοι είναι μόνο σπέρμα του, και γι' αυτό τον λόγο δεν είναι εκλεκτοί. Διότι δεν ονομάστηκε εκλεκτό το σπέρμα, αλλά οι υιοί. Το δε σπέρμα είναι οι δούλοι του. Επειδή, λοιπόν, οι μαθητές του Σωτήρα, οι οποίοι έγιναν κήρυκες προς τα έθνη, διέθεταν και τις δύο ιδιότητες, όντας δηλαδή και δούλοι και εκλεκτοί, γι' αυτό έχει λεχθεί για αυτούς: «Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του». Σχετικά δε με το «Εκλεκτοί του», θα παραθέσεις το «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, και τους ονόμασε αποστόλους»· καθώς και το «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Την δε εξέχουσα θέση των εκλεκτών θα την κατανοήσουμε από το χωρίο: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας, σε όλη τη γη απλώνονται τα κρίματά του.

Διότι ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τη φύση των ουρανίων ταγμάτων, την τάξη, την ευκοσμία, τον ρυθμό, την αρμονία, την αγάπη, την ειρήνη, και όλα τα άλλα τα οποία ούτε να απαριθμήσει κανείς είναι δυνατόν; Και αν κάποιος εκλάβει το λεχθέν ως αναφερόμενο στο μέγεθος και το ύψος των δογμάτων, δεν θα αστοχούσε ως προς την αλήθεια. Οι απόστολοι, λοιπόν, όσα χώρεσαν έγραψαν, όπως ακριβώς ο Πέτρος, ο κορυφαίος του χορού, αποφάνθηκε με σαφήνεια στις δικές του πράξεις: Όσα χωρέσαμε, γράψαμε. Ο κόσμος, όμως, ούτε καν τα γραφέντα δεν χώρεσε. Διότι ο φιλοχρήματος δεν χώρεσε τον λόγο περί ακτημοσύνης· ούτε ο λάγνος τον λόγο περί σωφροσύνης· ούτε ο πλεονέκτης τον λόγο περί δικαιοσύνης· ούτε ο σκληρός τον λόγο περί φιλανθρωπίας· ούτε ο οργίλος τον λόγο περί πραότητας. Αν, επομένως, όσα οι απόστολοι ίσως χώρεσαν, ο κόσμος δεν τα χώρεσε (και βροντοφωνάζει ο μεν Χριστός ότι «Ο δικός μου λόγος δεν χωρεί μέσα σας»· ο δε Παύλος, «Χωρέστε μας»)· αυτά που ίσως ούτε οι απόστολοι δεν χώρεσαν, πώς θα μπορούσε να τα χωρέσει ο κόσμος;

Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Εδώ αφενός δείχνει τον εαυτό του καθαρό από αμαρτία, και αφετέρου υπονοεί την ελευθερία που περιορίζεται μόνο στο όνομα· διότι αυτήν τη δίνουν και οι άνθρωποι, ενώ την άλλη μόνο ο Θεός. Και με αυτό τους πείθει να μην ντρέπονται για αυτή τη δουλεία, αλλά για τη δουλεία της αμαρτίας. Και θέλοντας να δείξει ότι, ακόμα και αν δεν ήταν δούλοι, με το να αποκρούσουν εκείνη την αληθινή ελευθερία έγιναν περισσότερο δούλοι, πρόσθεσε αμέσως: «Πραγματικά ελεύθεροι θα είστε». Με αυτή την προσθήκη δε, υποδηλώνει ότι η δική τους ελευθερία δεν είναι αληθινή. Έπειτα, για να μην πουν ότι δεν έχουν αμαρτία (διότι ήταν φυσικό να πουν κάτι τέτοιο), δες πώς τους υπέβαλε σε αυτή την κατηγορία. Διότι, αφήνοντας κατά μέρος τον έλεγχο ολόκληρου του βίου τους, φέρνει στο προσκήνιο αυτό που βρισκόταν στα χέρια τους, το οποίο επιθυμούσαν να πράξουν, και λέει: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ· αλλά ζητάτε να με σκοτώσετε». Ήρεμα και σιγά-σιγά τους αποκλείει από εκείνη τη συγγένεια, διδάσκοντάς τους να μην υπερηφανεύονται για αυτό. Διότι, όπως ακριβώς η ελευθερία και η δουλεία εξαρτώνται από τα έργα, έτσι συμβαίνει και με τη συγγένεια. Και δεν είπε αμέσως: «Δεν είστε απόγονοι του Αβραάμ, εσείς οι δολοφόνοι του δικαίου», αλλά προς το παρόν συγκαταβαίνει, και λέει: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· αλλά δεν είναι αυτό το ζητούμενο, και στη συνέχεια χρησιμοποιεί πιο επιτιμητικό λόγο σε αυτή τη δημηγορία.

Διότι μπορεί κανείς, ως επί το πλείστον, να παρατηρήσει ότι, όταν πρόκειται να επιτελέσει κάποιο μεγάλο έργο, μετά την εκτέλεσή του, χρησιμοποιεί μεγαλύτερη παρρησία, καθώς η μαρτυρία που προέρχεται από τα έργα τούς αποστομώνει. «Αλλά ζητείτε να με αποκτείνετε». Τι λοιπόν, μήπως δικαίως; λέγει. Αλλά ούτε αυτό συμβαίνει· γι' αυτό και εκθέτει την αιτία, ότι δηλαδή «ο λόγος ο δικός μου δεν βρίσκει χώρο μέσα σας».

Πώς λοιπόν λέει ότι πίστεψαν σε αυτόν; Αλλά, όπως προείπα, μετέβαλαν πάλι φρόνημα. Γι' αυτό και τους ήλεγξε σφοδρά. Διότι, εάν καυχιέστε για τη συγγένειά σας με εκείνον, οφείλετε να επιδείξετε και τον ανάλογο βίο. Και δεν είπε: «Δεν χωράτε εσείς τον λόγο», αλλά: «Ο δικός μου λόγος δεν χωράει μέσα σας», φανερώνοντας έτσι το ύψος των δογμάτων του.

Αλλά η Σαμαρείτιδα δεν συμπεριφέρθηκε έτσι· διότι δεν του είπε: «Έχεις δαιμόνιο»· παρά μόνο τούτο: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Ιακώβ;» Διότι αυτοί μεν ήταν υβριστές και μοχθηροί, εκείνη όμως ήθελε να μάθει. Γι' αυτό και απόρησε, και του απάντησε με την πρέπουσα ευπρέπεια, και τον αποκαλεί Κύριο. Διότι αυτόν που υποσχόταν πολύ σπουδαιότερα πράγματα, και ήταν αξιόπιστος, δεν έπρεπε να τον υβρίζουν, αλλά και να τον θαυμάζουν· αυτοί όμως τον αποκαλούν δαιμονισμένο. Διότι εκείνα μεν ήταν τα λόγια της Σαμαρείτιδας που βρισκόταν σε απορία· τούτα όμως είναι λόγια ανθρώπων απίστων και διεστραμμένων. «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;» Ώστε, αυτό τον καθιστά ανώτερο από τον Αβραάμ. Όταν λοιπόν τον δείτε να υψώνεται, θα ομολογήσετε ότι είναι ανώτερος. Γι' αυτό έλεγε: «Όταν με υψώσετε, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι». Και δες τη σύνεσή του. Αφού πρώτα τους απέκοψε από τη συγγένεια, αποδεικνύει ότι ο ίδιος είναι ανώτερος από εκείνον, ώστε εξαιτίας της μεγάλης υπεροχής του να θεωρηθεί ανώτερος και από τους προφήτες. Διότι, επειδή συνεχώς τον αποκαλούσαν προφήτη, για τον λόγο αυτό έλεγε: «Ο δικός μου λόγος δεν βρίσκει τόπο μέσα σας». Εκεί λοιπόν έλεγε ότι ανασταίνει τους νεκρούς· ενώ εδώ, «Δεν θα δει ποτέ θάνατο αυτός που πιστεύει»· το οποίο ήταν πολύ ανώτερο από το να μην επιτρέψει να κρατηθεί κάποιος από τον θάνατο· γι' αυτό εξαγριώνονταν περισσότερο. Τι είπαν λοιπόν εκείνοι; «Ποιον κάνεις τον εαυτό σου;» Και το έλεγαν αυτό υβριστικά: «Εσύ», λέει, «απονέμεις αξία στον εαυτό σου». Προς τούτο λοιπόν ο Χριστός απαντά: «Εάν εγώ δοξάζω τον εαυτό μου, η δόξα μου δεν είναι τίποτα».

Β΄. Τι λέγουν εδώ οι αιρετικοί; Άκουσε [την ερώτηση]: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;» και δεν τόλμησε να τους πει ότι ναι, αλλά το κάνει αυτό συγκαλυμμένα. Τι λοιπόν; Δεν είναι τίποτε η δόξα του; Ως προς εκείνους δεν είναι τίποτε. Διότι, όπως λέγει: «Η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή», ανταποκρινόμενος στη δική τους αντίληψη, έτσι και εδώ λέγει: «Υπάρχει εκείνος που με δοξάζει». Και γιατί δεν είπε: «Ο Πατέρας που με έστειλε», όπως έλεγε προηγουμένως, αλλά: «Για τον οποίον εσείς λέγετε ότι είναι Θεός σας, και δεν τον γνωρίζετε»; Διότι ήθελε να δείξει ότι όχι μόνο δεν τον γνωρίζουν ως Πατέρα, αλλά ούτε καν ως Θεό. «Εγώ όμως τον γνωρίζω». Επομένως, το να λέγει: «Εγώ τον γνωρίζω», δεν είναι κομπασμός, αλλά το να πει ότι δεν τον γνωρίζει, είναι ψεύδος· ενώ εσείς, λέγοντας ότι τον γνωρίζετε, ψεύδεσθε. Όπως λοιπόν εσείς ψεύδεσθε λέγοντας ότι τον γνωρίζετε, έτσι [θα ψευδόμουν] κι εγώ, εάν έλεγα ότι δεν τον γνωρίζω. «Εάν εγώ δοξάζω τον εαυτό μου». Επειδή έλεγαν: «Ποιον κάνεις τον εαυτό σου;», λέγει: «Εάν εγώ τον κάνω [δηλαδή δοξάζω τον εαυτό μου], η δόξα μου δεν είναι τίποτε». Όπως λοιπόν εγώ τον γνωρίζω με ακρίβεια, έτσι εσείς τον αγνοείτε. Όπως λοιπόν στην περίπτωση του Αβραάμ δεν τα αναίρεσε όλα, αλλά λέγει: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ», ώστε να καταστήσει βαρύτερη την κατηγορία, έτσι και εδώ δεν τα αναίρεσε όλα, αλλά τι; [Αποδέχθηκε το:] «Για τον οποίον εσείς λέγετε». Επιτρέποντας την καύχηση μέσω των λόγων, κατέστησε μεγαλύτερο το έγκλημα.

2. Μην παραδώσετε στη λήθη τις άρρητες θαυματουργίες, τις οποίες επιτέλεσε ο Δεσπότης. Διότι εδώ ονόμασε «κρίματα» τα θαύματα που επιτελέστηκαν δικαίως από τον Θεό. Επειδή, καθώς διηγείται τα γεγονότα που συνέβησαν στην Αίγυπτο, διδάσκει εκ των προτέρων το δίκαιο της τιμωρίας των Αιγυπτίων. Ως «στόμα» δε νοείται ο λόγος Του, ο οποίος, δίκην ακριβούς νομοθέτη και παιδαγωγού, παρήγγειλε τις ορισθείσες κρίσεις. Μου φαίνεται μάλιστα ότι εδώ εννοεί τους νόμους στον ουρανό, στη γη, στη θάλασσα, κάτω από τη γη και κάτω από τον ουρανό. Διότι δεν έλαβε νόμο βέβαια μόνο ο άνθρωπος, αλλά όλα τα ορατά: η θάλασσα, το να μην υπερβαίνει τις ακτές της· τα όρη, το να στέκουν στερεωμένα· η γη, το να παραμένει σταθερή· και όλα ομοίως διοικούνται από τους δικούς τους νόμους. Και όλα αυτά έχουν γίνει με ένα πρόσταγμα. «Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι αυτού, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί αυτού». Τους ίδιους ανθρώπους αποκαλεί και με το ένα και με το άλλο όνομα, καθώς ονομάστηκαν του ενός απόγονοι και του άλλου υιοί. Τους ονόμασε δε «εκλεκτούς», διότι έναντι όλων των εθνών αυτοί κλήθηκαν λαός του Θεού. Και αυτό το φανέρωσε και μέσα από τα όσα ακολουθούν. Επειδή δεν αποτελούν τον Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα, όσοι αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ. Διότι και ο Σωτήρας έλεγε: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· και πάλι: «Εάν ήσασταν σπέρμα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ».

Διότι τα πάντα είναι δικά μου, και είμαι ομοδύναμος και ομοεξούσιος με τον Πατέρα· και αν εγώ σας ελευθερώσω, τότε θα τιμηθείτε με την αληθινή ελευθερία, ενώ τώρα αποδίδετε στους εαυτούς σας μια ψευδή ελευθερία· πραγματικά όμως και αληθινά ελεύθεροι θα γίνετε από εμένα. «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ, αλλά ζητάτε να με σκοτώσετε, επειδή ο λόγος ο δικός μου δεν βρίσκει χώρο μέσα σας. Εγώ μιλώ για όσα έχω δει κοντά στον Πατέρα μου· και εσείς λοιπόν πράττετε αυτά που έχετε δει από τον δικό σας πατέρα». Εσείς μεν, λέει, θεωρείτε τους εαυτούς σας σπέρμα του Αβραάμ· και εγώ συμφωνώ με αυτό, ότι δηλαδή διατηρείτε τη σαρκική συγγένεια με εκείνον τον άγιο· όμως η κατά πνεύμα συγγένεια απουσιάζει από εσάς. Εκείνος ήταν δίκαιος, φιλάνθρωπος και φιλόξενος· εσείς όμως, για να παραβλέψω τον υπόλοιπο βίο σας και να εξετάσω μόνο αυτό το προφανές που πράττετε τώρα, είστε μιαιφόνοι και αφιλάνθρωποι· διότι ζητάτε να με σκοτώσετε και κραυγάζετε εναντίον μου.