Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:39

Θα προστατεύσω αυτόν τον τόπο για χάρη μου και για εκείνους που με υπηρέτησαν και με υπηρετούν γνήσια. Εγώ τουλάχιστον πιστεύω ακράδαντα ότι υπάρχουν κάποιοι εδώ, σε αυτόν τον τόπο, που μπορούν να εκλιπαρήσουν τον Θεό υπέρ μυριάδων ανθρώπων, και δεν απορρίπτονται. Διότι κάνει το θέλημά τους, και έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν ώστε να είναι τα μάτια του Κυρίου στραμμένα σε αυτόν τον τόπο νύχτα και ημέρα. Διότι ανήλθαν προς Αυτόν προσευχές υπέρ αυτών, σαν αστραπές που αστράφτουν και σαν ακτίνες του ήλιου, και ανεβαίνουν, με τις οποίες ευφραίνεται ο Πατέρας και χαίρεται ο Υιός και αγάλλεται το Άγιο Πνεύμα. Ας προσέχουμε λοιπόν μόνο τους εαυτούς μας, αδελφέ, διότι ο Θεός μεριμνά για αυτόν τον τόπο, επειδή έγινε τόπος ανάπαυσης των δούλων Του και σε αυτούς εκπληρώνεται το: «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων». Επομένως, στο δεξί χέρι του Κυρίου εναπόκειται να δείξει δύναμη, να μας δώσει ισχύ, να μας χαρίσει την ικανότητα να ακολουθήσουμε τα ίχνη των Πατέρων μας «στη διδασκαλία, στη διαγωγή, στη μακροθυμία, στην αγάπη, στην υπομονή, στους διωγμούς, στα παθήματα», σε όσα τους προξενήθηκαν από τον εχθρό και αισθητά και νοητά. Διότι, εάν δεν αποκτήσουμε τίποτα από τον βίο τους, πώς είμαστε τέκνα τους; Καθώς ο Κύριος λέει: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Εάν δεν συμπάσχουμε με αυτούς ανάλογα με τα όρια της δικής μας αδυναμίας, πώς θα συνδοξαστούμε μαζί τους εκείνη την ώρα;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΞΗʹ. Με ποια έννοια ονομάζονται κάποιοι υιοί απειθείας και τέκνα οργής; ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Ο Κύριος συνηθίζει να ονομάζει τέκνα και υιούς κάποιου εκείνους που πράττουν τα θελήματά του, είτε πρόκειται για το αγαθό είτε για το κακό. Διότι λέει: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· και πάλι: «Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας, τον διάβολο, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να πράττετε».

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι λέει πως ο νόμος ανήκει στον Θεό και Πατέρα, αν και εκφράστηκε από αυτόν μέσω αγγέλων, όχι θέτοντας τον εαυτό του εκτός της νομοθεσίας, αλλά συγκαταβαίνοντας στις αντιλήψεις των Ιουδαίων που είχαν πιστέψει ότι έτσι έχουν τα πράγματα, και δεν αντιμάχεται την αντίληψη αυτή για λόγους θείας οικονομίας. Διότι πολλές φορές τους προκαλούσε σεβασμό, επειδή δεν τον αποδέχονται, επικαλούμενος το όνομα του Πατέρα. «Αποκρίθηκαν σε αυτόν και είπαν: Ο πατέρας μας είναι ο Αβραάμ.» Ω της μεγάλης αμάθειας, και του νου που έχει σκληρυνθεί στην απείθεια και αποβλέπει μόνο στη φιλονικία. Διότι, ενώ ο Σωτήρας μας Χριστός συγκατατίθεται και λέει ολοφάνερα «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ», αυτοί επιμένουν στα ίδια, και σαν να διατεινόταν και να εναντιωνόταν κάποιος, λέγοντάς τους ότι δεν είναι απόγονοι του Αβραάμ κατά σάρκα, λένε πάλι ότι «ο πατέρας μας είναι ο Αβραάμ», και επαναλαμβάνοντας πολλές φορές τα ίδια λόγια δεν ντρέπονται, αυτοί που ίσως νομίζουν ότι δεν πρέπει να υποχωρήσουν ούτε στον Βάττο, όντας άριστοι ζηλωτές μόνο της δικής του φλυαρίας. Αλλά ίσως προέκυψε σε αυτούς κάποια εντελώς παράλογη αφορμή για το γεγονός, και θα εξηγήσουμε πάλι ποια είναι αυτή. Διότι, όταν ο Κύριος έλεγε «Εγώ όσα έχω δει παρά τω Πατρί, αυτά μιλώ», δεν καταλάβαιναν ότι με αυτά τα λόγια εννοούσε τον Θεό και Πατέρα, αλλά νόμιζαν ότι αναφερόταν είτε στον δίκαιο Ιωσήφ είτε σε κάποιον άλλον από τους ανθρώπους της γης, διακωμωδώντας και έχοντας εντελώς μικρόπρεπες σκέψεις και αντιλήψεις γι' αυτόν.

Διότι η αγία Παρθένος κυοφόρησε το θείο βρέφος χωρίς να έχει έλθει σε κοινωνία γάμου, αλλά «εκ Πνεύματος Αγίου», όπως είναι γραμμένο. Και επειδή στην αρχή αγνοούσε τον τρόπο της οικονομίας ο μακάριος Ιωσήφ, «θέλησε να την απολύσει κρυφά», σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ματθαίου. Όμως δεν έμεινε εντελώς άγνωστο στους Ιουδαίους το γεγονός ότι η αγία Παρθένος κυοφόρησε πριν από τον γάμο και τη σαρκική ένωση, ωστόσο δεν κατάλαβαν ότι αυτό συνέβη εκ Πνεύματος Αγίου, αλλά νόμιζαν μάλλον ότι είχε διαφθαρεί από κάποιον από το έθνος τους, γι' αυτό και δεν είχαν ορθές αντιλήψεις για τον Χριστό. Διότι νόμιζαν, μέσα στην πλάνη τους, ότι γεννήθηκε από άλλον πατέρα, από αυτόν που δήθεν διέφθειρε την αγία Παρθένο, και ότι απλώς αναγνωρίστηκε τυπικά από τον Ιωσήφ, όντας νόθος και όχι αληθινός υιός. Όταν λοιπόν έλεγε: «Εγώ λέω αυτά που είδα κοντά στον Πατέρα μου», δεν δέχονταν απολύτως καμία αναφορά στον Θεό, αλλά υπέθεταν ότι εννοούσε κάποιον από τους επί γης πατέρες, και υποπτεύονταν ότι προσπαθεί να τους απομακρύνει από την καύχηση για τον πρόγονό τους, προκειμένου να αποδώσει στο δικό του αίμα την τιμή που οφειλόταν σε άλλον, διεκδικώντας την αρχαιότατη δόξα της πατριαρχίας· γι' αυτό, πιο φιλόνεικα και με μεγαλύτερη ένταση του αντιστέκονται λέγοντας: «Πατέρας μας είναι ο Αβραάμ».

Διότι είναι σαν να έλεγαν: Ακόμη κι αν μας κατακλύσεις, ω άνθρωπε, με σοφά λόγια, ακόμη κι αν μας εντυπωσιάσεις με εξαίσια θαύματα και μας καταπλήξεις με υπερφυή μεγαλούργηματα, δεν θα μας απομακρύνεις από το αρχαίο μας καύχημα, δεν θα αναγνωρίσουμε ως αρχηγέτη του γένους μας τον δικό σου Πατέρα, σε άλλον δεν θα αποδώσουμε τέτοια δόξα, ούτε θα ανταλλάξουμε τους παλαιότερους με νέους γενάρχες. Και δεν είναι καθόλου παράξενο, ούτε και απίστευτο, το να πέφτουν οι Ιουδαίοι σε τέτοιες πλάνες, εφόσον μάλιστα τον θεωρούσαν ως έναν απλό άνθρωπο, και τον αποκαλούσαν γιο του ξυλουργού εξευτελίζοντάς τον με πολλούς τρόπους, και θεωρώντας ως ένα τίποτα τον Βασιλέα και Κύριο των πάντων. Ότι δε και για την αγία Παρθένο δεν είχαν ορθή αντίληψη, θεωρώντας την ως διεφθαρμένη από κάποιον, θα το κατανοήσουμε πάρα πολύ καθαρά από τα όσα ακολουθούν. <Λέγει προς αυτούς ο Ιησούς: Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ· τώρα όμως ζητάτε να με αποκτείνετε, έναν άνθρωπο που σας έχω λαλήσει την αλήθεια, την οποία άκουσα από τον Θεό· αυτό ο Αβραάμ δεν το έπραξε.> Με κάθε, τρόπον τινά, τρόπο και λόγο δαμάζοντας το θράσος των Ιουδαίων, ο Χριστός τους απευθύνεται με συγκαλυμμένο τρόπο, μη προβάλλοντας τον έλεγχο απροκάλυπτο, αλλά αναμεμειγμένο με ήπιο λόγο, και με συγκατάβαση και ποικίλους τρόπους κατευνάζοντας κατά κάποιον τρόπο τον θυμό τους.

Διότι εκείνοι που, εξαιτίας της φαυλότητας και της μοχθηρίας τους, δεν συγκαταλέχθηκαν από τον δίκαιο Κριτή ούτε καν ανάμεσα στα τέκνα του Αβραάμ, έφτασαν σε τέτοιο βαθμό παραφροσύνης, ώστε να επικαλούνται τον Θεό ως πατέρα τους, ίσως λόγω αυτού που έχει γραφτεί στα Μωσαϊκά βιβλία: «Ο Ισραήλ είναι ο πρωτότοκος υιός μου», χωρίς όμως να βάζουν στο μυαλό τους εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Ουαί, τέκνα αποστάτες, αυτά λέει ο Κύριος». Θα μπορούσε κανείς εύλογα να αναρωτηθεί, τι ήταν άραγε αυτό που έπεισε τους Ιουδαίους στην προκειμένη περίπτωση να μη λένε πλέον «Πατέρας μας είναι ο Αβραάμ» ή «Έχουμε έναν πατέρα, τον Αβραάμ», αλλά να ανατρέξουν αμέσως στον έναν Θεό. Και μου φαίνεται ότι διαλογίστηκαν μέσα τους κάτι τέτοιο. Επειδή χτυπούσαν με τη λοιδορία τους τον Κύριο, υπονοώντας ότι η μητέρα Του είχε ατιμαστεί πριν από τον γάμο, Του απέδιδαν δύο πατέρες, και αναγκαστικά προσπαθούσαν να λάβουν την επίκληση του ενός ως ένα είδος συνεργού σε αυτήν την κακοβουλία τους. Διότι, με το να ισχυρίζονται ότι οι ίδιοι έχουν έναν πατέρα, τον Θεό, με αυτά ακριβώς τα λόγια ονειδίζουν εμμέσως τον Κύριο για δύο, αντιπαραβάλλοντας τρόπον τινά τον έναν με τους δύο.

Και ας μην νομίσει κανείς ότι, λέγοντας ο Ιησούς προς τους Ιουδαίους «ο Αβραάμ ο πατέρας σας πέθανε», έρχεται σε αντίφαση με τον εαυτό του, επειδή άλλοτε μεν τους αποστερεί τη συγγένεια με τον Αβραάμ λέγοντας: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ», ενώ τώρα πάλι τους αποκαλεί γιους του Αβραάμ. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι και στις δύο περιπτώσεις κατευθύνει τον λόγο του ορθά προς την αλήθεια. Διότι στα πρώτα, καθορίζοντας την ποιότητα της πνευματικής ευγένειας, σκιαγραφεί τη συγγένεια με βάση την ταύτιση των ηθών· στα δεύτερα, τους αναγνωρίζει μόνο τη γυμνή σαρκική συγγένεια, ώστε και στα πρώτα να λέει την αλήθεια και στα δεύτερα να μη ψεύδεται. <Είπαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι προς αυτόν: «Πενήντα χρόνια δεν έχεις συμπληρώσει ακόμη, και έχεις δει τον Αβραάμ;»> Εντελώς ανόητος είναι ο λόγος των Ιουδαίων, και κυοφορεί πολλή γελοιότητα· και πολύ δικαιολογημένα θα απορούσε κανείς μαζί τους που έχουν περιπέσει σε τόση ασυνεσία, ώστε να μην μπορούν να εννοήσουν απολύτως τίποτα από όσα έπρεπε να κατανοήσουν.

Γι' αυτόν τον λόγο λέει: Ακούστε αυτά, ο οίκος του Ιακώβ, εσείς που ονομάζεστε με το όνομα του Ισραήλ και που προέρχεστε από τον Ιούδα. Με μεγάλη οικονομία κάνει μνεία της ευγένειας των πατέρων, εννοώ όσον αφορά το ήθος και τους τρόπους, προς ντροπή εκείνων που έχουν παρεκκλίνει. Διότι κατάγονταν μεν από αυτούς κατά σάρκα, όμως ήταν αποξενωμένοι και μακριά από τη δική τους αρετή, έχοντας διαφορετικούς τρόπους και διαφορετικό φρόνημα, και διατηρώντας απλώς την ονομασία που προερχόταν από εκείνους, ενώ ήταν ασύμβατοι στο φρόνημα με εκείνους των οποίων την ευγένεια καυχιόνταν. Ότι δε αυτό είναι μάταιο για την ωφέλειά τους, το απέδειξε ξεκάθαρα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Διότι οι Ιουδαίοι, υπερηφανευόμενοι για τη λαμπρότητα των πατέρων τους και κάνοντας καύχημα τις δικές τους αρετές, έλεγαν ασύνετα: «Εμείς έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Εκείνος όμως τους απάντησε: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Επομένως, το όνομα δεν αρκεί για να προσδώσει δύναμη δόξας σε όσους κατάγονται από λαμπρούς πατέρες, εάν δεν γίνουν μιμητές της λαμπρότητας που υπήρχε σε αυτούς. Τους ντροπιάζει, λοιπόν, λέγοντας ότι ονομάζονται μεν με το όνομα του Ισραήλ και ότι προέρχονται από τον Ιούδα, δηλαδή ότι έχουν γεννηθεί από το σπέρμα του Ιούδα, αλλά δεν τους μοιάζουν απολύτως σε τίποτα.

Βλέπεις πώς με εξαιρετική τέχνη καταρρίπτει την ασύνετη αλαζονεία τους, και τους αποδεικνύει ότι δεν τους προσφέρει κανένα όφελος το να κατάγονται από τον Αβραάμ κατά σάρκα; Διότι σε τι ωφελεί αυτούς που την έχουν η σαρκική ευγενική καταγωγή, εάν δεν πορεύονται με τις ίδιες επιδιώξεις και στα ίχνη της αρετής των προγόνων τους; «Διότι, αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ», λέει προς αυτούς ο Σωτήρας, «θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ο Θεός ζητά τη συγγένεια ως προς το ήθος και τον τρόπο ζωής. Είναι μάταιο, επομένως, να καυχιέται κανείς για άγιους και αγαθούς προγόνους, ενώ απέχει πολύ από τη δική τους αρετή.—(A f. 52, E f. 151 b, F f. 783, H f. 155) Αλλά αν αυτά έχουν έτσι, λέει ο Ιουδαίος, πώς πλέον πολλαπλασιάζεται το σπέρμα του Αβραάμ, και πώς θα εκπληρωθεί η υπόσχεση του Θεού προς αυτόν, η οποία αναφέρει ότι θα πολλαπλασιάσει το σπέρμα του σαν τα άστρα του ουρανού; Μέσω της κλήσης των εθνών, ω Ιουδαίε· διότι έχει ειπωθεί προς τον ίδιο τον Αβραάμ ότι «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου»· και ότι «Σε έχω καταστήσει πατέρα πολλών εθνών»· και το «μέσω του Ισαάκ» δηλώνει το σπέρμα σύμφωνα με την υπόσχεση.

Αλλά το ξύλο ήταν εικόνα και τύπος του τιμίου σταυρού, διά του οποίου ο νόμος έγινε γλυκύς και εξαιρετικά πόσιμος, αν και το γράμμα της ιστορίας έχει πικρία· διότι «το γράμμα σκοτώνει», όπως είπα, ή μάλλον όπως μας έγραψε ο σοφός Παύλος. <«Μήπως δεν είστε για εμένα σαν τους γιους των Αιθιόπων, γιοι του Ισραήλ;» λέγει ο Κύριος· «δεν ανέβασα τον Ισραήλ από τη γη της Αιγύπτου, και τους αλλοφύλους από την Καππαδοκία, και τους Σύρους από τον βόθρο; Ιδού, τα μάτια του Κυρίου και Θεού είναι στραμμένα επί της αμαρτωλής βασιλείας, και θα την εξαλείψω από το πρόσωπο της γης.»> Υψώνοντας πάντοτε υπεροπτικά την οφρύ οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, προβάλλοντας συνεχώς την ευγένεια των πατέρων τους και πλαταίνοντας πολύ τη γλώσσα τους, έλεγαν: «Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Όμως άκουγαν ως απάντηση τον Χριστό να τους λέει: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». «Διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του», αλλά η ομοιότητα των έργων απονέμει δικαίως τη δυνατότητα να καυχιέται κανείς λαμπρά για τις ένδοξες πράξεις των πατέρων του. Επιδεικνύονταν δε με υπεροψία απέναντι σε όλα τα άλλα έθνη λέγοντας και τούτο, ότι δηλαδή ο Θεός τους εξέλεξε ανάμεσα από όλα τα έθνη, και τους απελευθέρωσε μεν από τη γη των Αιγυπτίων, τους μετέφερε δε στη γη της επαγγελίας. Και είναι μεν αληθής αυτός ο λόγος.

Διότι έπρεπε, έπρεπε, εφόσον η ανθρώπινη φύση είχε περιπέσει στην αμαρτία και είχε απροσδόκητα εμπλακεί στις παγίδες του θανάτου, να προαναγγελθεί το μυστήριο της αποκατάστασής της στο καλύτερο, και να μην αγνοηθεί ο Χριστός, ο οποίος επρόκειτο να πεθάνει δι' ημάς και υπέρ ημών εν καιρώ. Πλάστηκε, λοιπόν, ο προπάτορας Αδάμ, σύμφωνα με την πίστη των ιερών Γραφών, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού. Γεννήθηκαν δε και προήλθαν από αυτόν, πρώτος μεν ο Κάιν, και δεύτερος μετά από εκείνον ο Άβελ. Αλλά στον μεν Κάιν θα αποδώσουμε το πρόσωπο του Ισραήλ. Επειδή και ο ίδιος ο Χριστός, εφόσον τα πλήθη των Ιουδαίων είχαν ομότροπη συμπεριφορά με τον Κάιν, θεώρησε ότι εκείνος τους προμήνυε. Διότι ο ίδιος έλεγε: «Εάν εσείς παραμείνετε στον δικό μου λόγο, θα είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Αυτοί όμως, μη κατανοώντας το κάλλος της πατρικής ελευθερίας, επιχειρούσαν να λαμπρύνονται με σαρκικά καυχήματα, λέγοντας: «Σπέρμα του Αβραάμ είμαστε και σε κανέναν δεν έχουμε γίνει δούλοι ποτέ. Πώς εσύ λες ότι ελεύθεροι θα γίνετε;» Τι απαντά, λοιπόν, σε αυτά ο Χριστός; «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ», λέει, «θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Τώρα, όμως, ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο ο οποίος σας έχω πει την αλήθεια που άκουσα από τον Πατέρα. Αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε». Και τους αποδίδει ως πατέρα τον Σατανά, λέγοντας: «Εσείς κάνετε τα έργα του πατέρα σας».

Α— Μιλώντας στους Ιουδαίους ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Τώρα όμως ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια· αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε.» Γράφει επίσης και ο Παύλος γι' αυτόν: «Αυτός, κατά τις ημέρες της επίγειας ζωής του, πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με κραυγή δυνατή και δάκρυα, και εισακούστηκε για την ευσέβειά του, και αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε.» Άραγε λοιπόν, εξαιτίας αυτών των λόγων, θα θεωρήσουμε τον Χριστό ως έναν απλό άνθρωπο, που με κανέναν τρόπο δεν υπερέχει από εμάς; Β— Μη γένοιτο. Α— Θα δεχτούμε άραγε ότι η σοφία και η δύναμη του Θεού έφτασε σε τέτοιο σημείο αδυναμίας, ώστε να φοβάται τον θάνατο και να ζητά τη σωτηρία από τον Πατέρα, και θα αποστερήσουμε από τον Εμμανουήλ το να είναι από τη φύση του ζωή; Ή μήπως, αποδίδοντας στην ανθρωπότητά του και στο μέτρο της δικής μας φύσης την ταπεινότητα αυτών των λόγων, θα πράξουμε το σωστό, και από το γεγονός ότι είναι Θεός θα αναλογιστούμε την υπερκόσμια δόξα του, κατανοώντας ότι ο ίδιος είναι συγχρόνως άνθρωπος και Θεός, δηλαδή Θεός ενανθρωπήσας; Β— Πες μου πώς.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτό, ας πολιτευθούμε πνευματικά, ώστε να αξιωθούμε την υιοθεσία του Θεού. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού. Διότι κανένα όφελος δεν έχουμε να κατέχουμε το όνομα των Χριστιανών, εάν δεν ακολουθούν και τα έργα, για να μην ειπωθεί τυχόν και σε εμάς το: Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Διότι, εάν επικαλούμαστε ως πατέρα εκείνον που κρίνει απροσωπόληπτα σύμφωνα με το έργο του καθενός, ας διέλθουμε με φόβο τον χρόνο της παροικίας μας, χωρίς να αγαπάμε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Διότι, εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, δεν υπάρχει μέσα του η αγάπη του Πατρός.

Διότι, λοιπόν, οι ψυχές τους αποχωρίστηκαν εφόσον έχουν γεννηθεί από τον διάβολο, και δεν προέρχονται πλέον από την άνωθεν δύναμη, σύμφωνα με τον δικό του μύθο, ούτε αποτελούν μέρος του φωτός ή της πανοπλίας του ή του στύλου του φωτός ή της μητέρας της ζωής. Εάν όμως αυτοί ανήκουν εξ ολοκλήρου στον διάβολο, άρα και ο Αβραάμ ο πατέρας τους, του οποίου απόγονοι τυγχάνουν να είναι οι ίδιοι οι Ιουδαίοι, ανήκει και αυτός στον διάβολο, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Μάνη. Πώς, λοιπόν, ο Σωτήρας τούς λέει ελεγκτικά: «Εσείς δεν είστε τέκνα του Αβραάμ, αλλά του πατέρα σας, του διαβόλου. Διότι, εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του. Εσείς όμως ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο που σας έχω μιλήσει την αλήθεια. Αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε»; Και βλέπεις ότι ο λόγος χρησιμοποιείται καταχρηστικά, διότι, ενώ αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ, αποξενώνουν τους εαυτούς τους από τον Κύριο διαμέσου των έργων τους, και όχι λόγω της πλάσης ή της δημιουργίας τους (περί τούτου άλλωστε έχουμε ήδη μιλήσει και πιο πάνω). Πώς, λοιπόν, ένα μέρος του ίδιου σπέρματος θα είναι άλλοτε ξένο και του διαβόλου, και άλλοτε μέρος του Θεού; Αλλά τούτο το εκθέτει με τη μορφή κατηγορίας. Διότι σε όποιον υποτάσσει κανείς τον εαυτό του, αυτού καθίσταται δούλος ως προς τη δράση και τη διδασκαλία, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Διότι, αν και έχετε πολλούς δασκάλους, εντούτοις δεν έχετε πολλούς πατέρες· διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα μέσω του Ευαγγελίου». Και βλέπεις ότι εννοεί τη διδασκαλία;

Είναι σύνηθες στη Γραφή να χρησιμοποιείται πολλές φορές ο μέλλοντας χρόνος αντί του παρελθόντος, όπως το: «διαμέσου του ποταμού θα περάσουν με τα πόδια» που βρίσκεται στον εξηκοστό πέμπτο Ψαλμό αντί του: «πέρασαν»· και εδώ, λοιπόν, σε συνάρτηση με το: «εξέλιπε ο άνομος», θα ήταν φυσικό επακόλουθο να πει από κοινού και ότι «εξέλιπαν όλοι όσοι θέτουν πρόσκομμα σε εκείνους που ελέγχουν στις πύλες», αλλά, σύμφωνα με τη συνήθεια της Γραφής, χρησιμοποίησε τον μέλλοντα χρόνο. Ακόμη, ο προφητικός λόγος απευθύνεται προς τους ίδιους, και λέει: επειδή γίνατε τέτοιοι, «γι' αυτό, τα εξής λέει» προς εσάς ο «Κύριος» των συμπάντων, «και εννοώ εσάς, τον ονομαζόμενο "οίκο Ιακώβ", τον οποίο, επειδή δεν ήταν άξιος εκείνου του θεοφιλούς και μακαρίου, τον "ξεχώρισε" και τον αποξένωσε ο ίδιος ο Θεός, διότι δεν κατέστησαν τους εαυτούς τους άξιους του "Αβραάμ" με τα "έργα" τους. Διότι "τα τέκνα του Αβραάμ" αναγνωρίζονται μέσα από τα "έργα", όπως δίδαξε ο Σωτήρας λέγοντας: "Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ"». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Αυτά λέει ο Κύριος προς τον οίκο Ιακώβ, αυτός που λύτρωσε τον Αβραάμ», αλλά δεν «λύτρωσε» αυτούς προς τους οποίους απευθυνόταν· γι' αυτό, προς αυτούς λέει τα εξής.

Γι' αυτό, στο πρόσωπό τους λέει η προφητεία: «Εσύ όμως, Ισραήλ, παίδα μου, Ιακώβ, τον οποίο εξέλεξα, σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα». Τον ονομάζει δε πρώτα «παίδα», έπειτα «εκλεκτό» και μετά «αγαπητό»· τον θεωρεί πρώτα «παίδα» επειδή βρίσκεται στην αρχή και διαπαιδαγωγείται ακόμη με τον φόβο της δουλείας, όπως ακριβώς ήταν ο αποστολικός χορός, ο οποίος κατά τον πρότερο βίο του βρισκόταν υπό τον νόμο ως «παιδαγωγό»· τον ίδιο όμως ονομάζει «εκλεκτό», ως κάποιον που έχει προκόψει και έχει καταξιωθεί τόσο της σωτήριας κλήσης όσο και της εκλογής. Το «σπέρμα του Αβραάμ» αποτελεί άλλη τάξη σε σχέση με εκείνη των «εκλεκτών», και ποια άλλη θα μπορούσε να είναι αυτή παρά το πλήθος των Ιουδαίων, προς τους οποίους συνομιλώντας ο Σωτήρας έλεγε: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»; Αλλά αυτοί ήταν διαφορετικοί από τα «τέκνα του Αβραάμ», για τα οποία δίδασκε λέγοντας: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ο Αβραάμ, λοιπόν, ήταν «αγαπητός» του Θεού και «φίλος»· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα», ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «σπέρμα του Αβραάμ του φίλου μου», ενώ σύμφωνα με τον Ακύλα: «σπέρμα του Αβραάμ του αγαπητού μου».

«δεν είναι εδώ· ελάτε να δείτε τον τόπο του». Εσείς όμως, που τολμήσατε να πράξετε παρόμοια με εκείνα που καταγγέλθηκαν παλαιότερα από τους προφήτες του Θεού, οι αληθινά τυφλωμένοι και σκύλοι βουβοί και αναιδείς, «πλησιάστε εδώ» (ή «ζυγώστε εδώ» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές), υιοί άνομοι και σπέρμα μοιχών και πόρνης· διότι δεν σας αξίζει να ονομάζεστε τέκνα του Αβραάμ και της Σάρρας· «γιατί αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ο θείος λόγος, εξάλλου, συνηθίζει να ονομάζει «μοιχοὺς» εκείνους που παλαιότερα ειδωλολατρούσαν, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «και μοίχευσαν με το ξύλο και με την πέτρα», ενώ «πόρνη» ονομάζει την Ιερουσαλήμ, όπως το φανέρωσε πρωτύτερα ο παρών προφήτης λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;»· γι' αυτό, σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου, ονομάστηκαν «σπέρμα μοιχών και γυναίκας που πόρνευσε», έτσι ώστε, ακόμα κι αν τα τέκνα των Ιουδαίων δεν ειδωλολατρούν επί του παρόντος, αποτελούν ωστόσο σπέρμα μοιχών και πόρνης. Γι' αυτό τους λέει ο λόγος: σπέρμα μοιχών και πόρνης, πλησιάστε εδώ, και αφού έρθετε κοντά πείτε μου· ποιον εμπαίξατε; ή κατά τον Σύμμαχο: ποιον καταχλευάσατε και εναντίον ποιου ανοίξατε διάπλατα το στόμα, και βγάλατε έξω τη γλώσσα; Διότι κατηγορεί προπάντων τη γλώσσα και το στόμα τους εξαιτίας των κραυγών τους εναντίον του Σωτήρα και των βλασφημιών που μέχρι και σήμερα εκστομίζουν εναντίον του. Γι' αυτό λέει: εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας;

Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας. Επειδή δεν αποτελούν πραγματικό Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα από όσους αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ, δικαιολογημένα ο Σωτήρας μας έλεγε στους Ιουδαίους που καυχιόνταν ότι προέρχονται από το σπέρμα του Αβραάμ: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· και πάλι: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· εννοώντας ότι κάποιοι είναι μεν τέκνα του Αβραάμ μέσω της μίμησης, οι οποίοι και ονομάστηκαν εκλεκτοί, ενώ κάποιοι άλλοι είναι μόνο σπέρμα του, και γι' αυτό τον λόγο δεν είναι εκλεκτοί. Διότι δεν ονομάστηκε εκλεκτό το σπέρμα, αλλά οι υιοί. Το δε σπέρμα είναι οι δούλοι του. Επειδή, λοιπόν, οι μαθητές του Σωτήρα, οι οποίοι έγιναν κήρυκες προς τα έθνη, διέθεταν και τις δύο ιδιότητες, όντας δηλαδή και δούλοι και εκλεκτοί, γι' αυτό έχει λεχθεί για αυτούς: «Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του». Σχετικά δε με το «Εκλεκτοί του», θα παραθέσεις το «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, και τους ονόμασε αποστόλους»· καθώς και το «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Την δε εξέχουσα θέση των εκλεκτών θα την κατανοήσουμε από το χωρίο: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας, σε όλη τη γη απλώνονται τα κρίματά του.

Ο μέγας Παύλος, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι είναι βέβαια δικοί σας πρόγονοι, σχετικά με τη φιλαδελφία, λέει: «δεν έχετε ανάγκη να σας γράφω, διότι εσείς οι ίδιοι είστε θεοδίδακτοι στο να αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Εφόσον λοιπόν ο Κύριος είπε προς κάποιους: «εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ», ας φοβηθούμε κι εμείς αυτόν τον λόγο, μη θεωρώντας ότι λέγεται εδώ για εμάς, αλλά μήπως, ο μη γένοιτο, ειπωθεί κατά τη φρικτή εκείνη ημέρα, τότε που η συγγένεια θα κριθεί μάλλον από την ομοιότητα των πράξεων· τότε που όλοι όσοι αγάπησαν την εν Χριστώ πτωχεία, ή έστω, τουλάχιστον αγάπησαν τους πτωχούς, εκείνοι που περιφρόνησαν τη δόξα, οι εραστές της εγκράτειας, εκείνοι που δεν υπήρξαν μόνο ακροατές των ευαγγελικών προσταγμάτων αλλά και τηρητές τους, σύμφωνα με την ευχή του κατά χάριν κοινού Πατρός, θα γίνουν υπερφυώς ένα· διότι λέει: «δώσε τους να είναι όλοι ένα, όπως εμείς είμαστε ένα»· τότε που φανερά η πλέον κριτική μάχαιρα του Πνεύματος θα διχάσει τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του και την κόρη εναντίον της μητέρας της, και θα καταστήσει ξένους μεταξύ τους εκείνους που έχουν ανόμοιους τρόπους διαγωγής. Διότι, αν αυτό συμβαίνει εδώ, πόσο μάλλον εκεί, όπου και Αυτός που γνωρίζει τα πάντα δηλώνει σε όσους δεν του έχουν μοιάσει ως προς την αρετή: δεν σας γνωρίζω.

Ο θεοφιλής βίος, η ζωή με αρετές, ο τρόπος ζωής σύμφωνα με τις θείες εντολές· διότι αυτό είναι το θέλημα του ύψιστου Πατέρα. Εκείνος όμως που δεν πράττει το θέλημα του ύψιστου και επουράνιου Πατέρα, τόσο πολύ απέχει από τη συγγένεια μαζί Του, ώστε η καταγωγή του να αναφέρεται στον αντίδικο. Γι' αυτό και ο Κύριος έλεγε στους Ιουδαίους: «Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο, και τις επιθυμίες του θέλετε να πράττετε». Και όταν εκείνοι έλεγαν ότι είναι τέκνα του Αβραάμ, τους έλεγε πάλι: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ».

Αυτό που εδώ ονόμασε αποθήκη, εκεί το ερμήνευσε ως βασιλεία του Θεού· «διότι τότε», λέει, «οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους». Γιατί όμως δεν είπε «στη βασιλεία του Θεού», αλλά «στη βασιλεία του Πατέρα τους»; Για να δείξει ότι πρώτα ο άνθρωπος γίνεται υιός του Θεού και άξιος να επικαλείται τον Θεό ως Πατέρα, και έτσι έπειτα εύλογα καθίσταται κληρονόμος της βασιλείας Του. Πώς όμως γίνεται ο άνθρωπος υιός του Θεού; Μέσω της ομοιότητας των έργων· γι' αυτό και ο Κύριος, προς τους Ιουδαίους που έλεγαν ότι είμαστε τέκνα του Αβραάμ, απάντησε: «αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Και πάλι, όταν αυτοί έλεγαν ότι εμείς έναν Πατέρα έχουμε, τον Θεό, είπε προς αυτούς: «αν ο Θεός ήταν Πατέρας σας, θα αγαπούσατε εμένα· διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει· εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο και θέλετε να πράττετε τις επιθυμίες του».

Αλλά αυτό σε ό,τι μας αφορά παραμένει ακόμη ως απειλή, επειδή ο Δεσπότης από φιλανθρωπία αναμένει τη δική μας μετάνοια· τους Ιουδαίους όμως, για δικό μας σωφρονισμό, τους απέκοψε από τότε και τους αποξένωσε από τη συγγένεια με τον ίδιο και με τον Αβραάμ, λέγοντάς τους: «εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας, τον διάβολο, και θέλετε να κάνετε τις επιθυμίες του»· και πάλι: «αν ήσασταν παιδιά του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Και ποιος δεν γνωρίζει ότι αυτοί κατάγονταν από το γένος του Αβραάμ; Αν λοιπόν η αλλοτρίωση των έργων και των τρόπων καταργεί ακόμη και την κατά σάρκα γνησιότητα και αποβάλλει από την υιοθεσία τους εξ αίματος γιους, πώς εμάς, που ούτε καν κατά σάρκα δεν μπορούμε να αναγάγουμε την καταγωγή μας στον Χριστό, η ανομοιότητά μας προς αυτόν εξαιτίας των δικών μας έργων και τρόπων, δεν θα μας αποξενώσει από τη θεία υιοθεσία και δεν θα μας παραδώσει στην παράταξη του αντιπάλου;

Επομένως, κάθε βαπτισμένος, εάν πρόκειται να επιτύχει την προσδοκώμενη αιώνια μακαριότητα και σωτηρία, θα ζήσει μακριά από κάθε αμαρτία· και αυτό το φανερώνουν ο Πέτρος και ο Παύλος, οι κορυφαίοι του κορυφαίου χορού των ιερών Αποστόλων, όπου ο μεν, λέγοντας για τον Χριστό ότι «τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε ως προς την αμαρτία μια για πάντα· τη ζωή δε που ζει, τη ζει αδιάκοπα για τον Θεό», πρόσθεσε «έτσι και εμείς οφείλουμε να είμαστε νεκροί μεν ως προς την αμαρτία, να ζούμε δε για τον Θεό»· ο δε Πέτρος (λέγει), «Εφόσον λοιπόν ο Χριστός πέθανε για εμάς σαρκικά, οπλιστείτε και εσείς με το ίδιο φρόνημα, ώστε να ζήσετε τον υπόλοιπο χρόνο όχι πλέον με τις επιθυμίες των ανθρώπων, αλλά με το θέλημα του Θεού». Εάν λοιπόν για εμάς έζησε τον βίο που έζησε πάνω στη γη ο Κύριος, αφήνοντας σε εμάς υπογραμμό, και εκείνος έζησε αναμάρτητα, είναι αναγκαίο και εμείς να ζούμε αναμάρτητα κατά μίμηση εκείνου· επειδή δε και στα κατά σάρκα τέκνα του Αβραάμ έλεγε ο ίδιος, «εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα πράττατε τα έργα του Αβραάμ», πόσο μάλλον θα πει προς εμάς, που δεν έχουμε ούτε κατά σάρκα συγγένεια μαζί του, ότι εάν ήσασταν δικά μου παιδιά, θα πράττατε τα δικά μου έργα;

Διότι θα είσαι ευλογημένος, ώστε ο καθένας να θεωρεί ως τη μεγαλύτερη τιμή και να καταβάλλει κάθε προσπάθεια να συνδεθεί με στενή οικειότητα μαζί σου. Δες πώς από την αρχή και προοιμιακά του προέλεγε τη δόξα στην οποία επρόκειτο να τον αναδείξει. «Θα σε κάνω», λέει, «μέγα έθνος, και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα σε ευλογήσω, και θα είσαι ευλογημένος». Γι' αυτό και οι Ιουδαίοι, υπερηφανευόμενοι για τον πατριάρχη, ήθελαν να εντάξουν τους εαυτούς τους στη συγγένειά του, και έλεγαν: «Είμαστε τέκνα του Αβραάμ». Αλλά για να μάθουν ότι, εξαιτίας της κακίας της διαγωγής τους, αποδεικνύονται ανάξιοι αυτής της συγγένειας, τους λέει ο Χριστός: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ακόμη και ο Ιωάννης, ο γιος του Ζαχαρία, όταν συνέρρεαν στον Ιορδάνη όσοι έσπευδαν να βαπτιστούν, τους έλεγε: «Γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή;»

Αν και ούτε γι' αυτόν τον λόγο έπρεπε να τον θανατώσουν, αλλά μάλλον να τον τιμούν και να τον υπηρετούν, ώστε να διδαχθούν. «Τι σημαίνει λοιπόν», λέγει, «αν αυτά τα λες από τον εαυτό σου;» Γι' αυτό πρόσθεσε: «Εγώ λαλώ εκείνα που έχω δει κοντά στον Πατέρα μου· κι εσείς κάνετε εκείνα που έχετε ακούσει από τον πατέρα σας». Όπως, λέγει, εγώ και με τα λόγια και με την αλήθεια φανερώνω τον Πατέρα, έτσι και εσείς τον φανερώνετε με τις πράξεις σας. Διότι δεν έχω μόνο την ίδια ουσία, αλλά και την ίδια αλήθεια με τον Πατέρα. Του λέγουν: «Εμείς έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Τους λέγει ο Ιησούς: «Αν είχατε πατέρα τον Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του. Τώρα όμως ζητάτε να με σκοτώσετε». Συνεχώς στο σημείο αυτό στρέφει τον λόγο στη φονική τους προαίρεση και μνημονεύει τον Αβραάμ. Το πράττει δε αυτό, επειδή επιθυμεί να τους απομακρύνει από αυτήν τη συγγένεια, να τους αφαιρέσει το περιττό καύχημα, και να τους πείσει να μην εναποθέτουν πλέον σε εκείνον τις ελπίδες της σωτηρίας τους, ούτε στη φυσική συγγένεια, αλλά στη συγγένεια που βασίζεται στην ελεύθερη προαίρεση. Διότι αυτό ακριβώς ήταν που τους εμπόδιζε να προσέλθουν στον Χριστό, το γεγονός δηλαδή ότι θεωρούσαν πως εκείνη η συγγένεια τους αρκούσε για τη σωτηρία.

βʹ. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μην υπερηφανευόμαστε ούτε για τα αξιέπαινα παιδιά μας, εάν δεν διαθέτουμε τη δική τους αρετή· ούτε για τους σπουδαίους πατέρες μας, εάν δεν έχουμε όμοιο τρόπο ζωής με αυτούς. Διότι είναι δυνατόν και αυτός που γέννησε να μην είναι πατέρας, και αυτός που δεν γέννησε να είναι. Γι' αυτό ακριβώς και αλλού, όταν κάποια γυναίκα είπε: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες», δεν απάντησε: «Δεν με βάσταξε κοιλιά, ούτε θήλασα μαστούς»· αλλά είπε τούτο: «Μάλλον μακάριοι είναι εκείνοι που πράττουν το θέλημα του Πατέρα μου». Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο δεν αρνείται τη φυσική συγγένεια, αλλά προσθέτει τη συγγένεια ως προς την αρετή; Και ο Πρόδρομος, επίσης, όταν έλεγε: «Γεννήματα εχιδνών, να μη νομίζετε πως μπορείτε να λέτε, έχουμε πατέρα τον Αβραάμ», δεν εννοούσε με αυτό ότι δεν προέρχονταν από τον Αβραάμ κατά φύση, αλλά ότι σε τίποτα δεν τους ωφελεί η καταγωγή τους από τον Αβραάμ, εάν δεν έχουν τη συγγένεια των ηθών. Αυτό φανέρωνε και ο Χριστός όταν έλεγε: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· δεν τους στερούσε τη σαρκική συγγένεια, αλλά τους παιδαγωγούσε να επιζητούν εκείνη που είναι ανώτερη και κυριότερη από αυτήν. Αυτό ακριβώς αναπτύσσει και εδώ, αλλά πιο ήπια και πιο διακριτικά· διότι ο λόγος Του απευθυνόταν προς τη μητέρα Του.

Διότι πώς είναι δυνατόν αυτοί που περιβάλλονται με σάρκα να είναι τέκνα του ασώματου; Αλλά με τη συμμετοχή τους στην πονηρία προσείλκυσαν αυτήν τη συγγένεια. Έτσι, τους αποκόπτει και από τον Αβραάμ, λέγοντας: Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα πράττατε τα έργα του Αβραάμ. Διότι το ότι ο υιός δεν τιμωρείται εξαιτίας του πατέρα, ούτε ο πατέρας υπέρ του υιού, είναι σε όλους φανερό.

2. Μην παραδώσετε στη λήθη τις άρρητες θαυματουργίες, τις οποίες επιτέλεσε ο Δεσπότης. Διότι εδώ ονόμασε «κρίματα» τα θαύματα που επιτελέστηκαν δικαίως από τον Θεό. Επειδή, καθώς διηγείται τα γεγονότα που συνέβησαν στην Αίγυπτο, διδάσκει εκ των προτέρων το δίκαιο της τιμωρίας των Αιγυπτίων. Ως «στόμα» δε νοείται ο λόγος Του, ο οποίος, δίκην ακριβούς νομοθέτη και παιδαγωγού, παρήγγειλε τις ορισθείσες κρίσεις. Μου φαίνεται μάλιστα ότι εδώ εννοεί τους νόμους στον ουρανό, στη γη, στη θάλασσα, κάτω από τη γη και κάτω από τον ουρανό. Διότι δεν έλαβε νόμο βέβαια μόνο ο άνθρωπος, αλλά όλα τα ορατά: η θάλασσα, το να μην υπερβαίνει τις ακτές της· τα όρη, το να στέκουν στερεωμένα· η γη, το να παραμένει σταθερή· και όλα ομοίως διοικούνται από τους δικούς τους νόμους. Και όλα αυτά έχουν γίνει με ένα πρόσταγμα. «Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι αυτού, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί αυτού». Τους ίδιους ανθρώπους αποκαλεί και με το ένα και με το άλλο όνομα, καθώς ονομάστηκαν του ενός απόγονοι και του άλλου υιοί. Τους ονόμασε δε «εκλεκτούς», διότι έναντι όλων των εθνών αυτοί κλήθηκαν λαός του Θεού. Και αυτό το φανέρωσε και μέσα από τα όσα ακολουθούν. Επειδή δεν αποτελούν τον Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα, όσοι αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ. Διότι και ο Σωτήρας έλεγε: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· και πάλι: «Εάν ήσασταν σπέρμα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ».

Ιω. 8, 39—41 Διότι, όταν υποδέχθηκε συμβολικά και μέσω αγγελικών μορφών την Τριάδα, δεν τίμησε μεν τον έναν και εξάφθηκε με φονική διάθεση ενάντια στον άλλον, αλλά αποδίδοντας ισότιμα τον σεβασμό στην τριαδική κυριότητα, δεν έβλαψε καθόλου το ομοούσιο ούτε καν στη σκέψη του, ούτε στασίασαν οι λογισμοί του, βλέποντας και στους τρεις την ίδια εξουσία και δύναμη. Γι' αυτό λέει: «αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε», εσείς όμως, επειδή μιλώ και «σας είπα την αλήθεια», ότι δηλαδή «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», δείχνοντας και διδάσκοντάς σας το ομοούσιο του Πατέρα και εμού, «ζητάτε να με σκοτώσετε». Και πάλι εκείνος, βλέποντας τους αγγέλους που του εμφανίστηκαν τυπικά και εικονικά να πορεύονται προς καταστροφή πόλεων, στις οποίες μάλιστα είχε συγγενείς, δεν εξεγέρθηκε για να τους σκοτώσει, αλλά μάλλον στράφηκε σε ικεσία και παράκληση, και μάλιστα υπέρ άλλων. Εσείς όμως, επειδή σας ελέγχω για τα όσα αμαρτάνετε και επειδή θέλω να σας απαλλάξω από τη μακροχρόνια τυραννία και καταδίκη, αντί για ευχαριστία, εξάπτεστε περισσότερο προς φόνο. «Αυτό όμως ο Αβραάμ δεν το έκανε». Επομένως, ούτε «τέκνα» του «είστε», επειδή ούτε και «τα έργα» του μιμείστε.

Πώς λοιπόν είστε αληθινά υιοί εκείνου, αφού τόσο πολύ υπολείπεστε των πατρικών του γνωρισμάτων; Αν λοιπόν καυχάστε για τη συγγένεια, οφείλετε και την αρετή εκείνου να μιμείσθε. Έπειτα, για να μην έχουν να λένε: «Δικαίως ζητούμε να σε σκοτώσουμε», θέτει την αιτία: «Διότι για τίποτε άλλο», λέει, «δεν λυσσάτε εναντίον μου, παρά μόνο επειδή ο λόγος μου είναι υψηλότερος από τη δική σας διάνοια και δεν χωρά μέσα σας». Και όμως, γι’ αυτό δεν έπρεπε να με θανατώνετε, αλλά μάλλον να με παρακαλείτε να σας διδάξω το ύψος των δογμάτων, και να με τιμάτε και να με υπηρετείτε. Έπειτα, για να μη του πουν: «Και εύλογα σε μισούμε για τον λόγο σου· διότι δεν μας μιλάς από τον Θεό, αλλά από τον εαυτό σου, και γι’ αυτό ούτε μπορούμε να χωρέσουμε τη διδασκαλία σου», λέει ότι: «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά όσα είδα κοντά στον Πατέρα μου, αυτά λέγω· κι εσείς πάλι όσα είδατε κοντά στον πατέρα σας, αυτά πράττετε». «Εγώ λοιπόν», λέει, «εκφέρω θεία και ουράνια λόγια, και με αυτά φανερώνω τον Πατέρα μου· κι εσείς, με όσα πράττετε, εικονίζετε τον δικό σας πατέρα, δηλαδή ασφαλώς τον διάβολο». Όταν όμως ακούς να λέει: «Ό,τι είδα, αυτό λέγω», μη νοήσεις σωματική όραση, αλλά φυσική γνώση, αληθινή και βέβαιη. Διότι, όπως τα μάτια, όταν βλέπουν υγιώς το πραγματικό και αληθινό, βλέπουν αληθινά και δεν απατώνται, έτσι κι εγώ αληθινά λέγω εκείνα που γνώρισα κοντά στον Πατέρα. «Αποκρίθηκαν και του είπαν: Πατέρας μας είναι ο Αβραάμ».

Τους λέει ο Ιησούς: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Τώρα όμως ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια, την οποία άκουσα από τον Θεό. Αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε. Εσείς κάνετε τα έργα του πατέρα σας.» Του είπαν λοιπόν: «Εμείς δεν έχουμε γεννηθεί από πορνεία· έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό.» Εκείνος μεν τους αποδίδει ως πατέρα τον διάβολο, διότι βλέπει από τα έργα τους ότι μοιάζουν σε αυτόν. Αυτοί δε διαρκώς προβάλλουν τον Αβραάμ. Συνεχώς, όμως, ο Κύριος υπενθυμίζει τη φονική τους προαίρεση και τους απομακρύνει από τη συγγένεια με τον δίκαιο, ώστε να αποκόψει το περιττό τους καύχημα και να τους πείσει να μην έχουν τις ελπίδες τους σε αυτή τη μάταιη αλαζονεία για τη σαρκική τους συγγένεια, αλλά στην ομοιότητα της προαίρεσης. Πράγματι, ως ιατρός των ψυχών, καταστέλλει τη φλεγμονή που προέρχεται από την οίηση για τη συγγένεια με τον Αβραάμ, εξαιτίας της οποίας εμποδίζονταν να προσέλθουν στον Χριστό, νομίζοντας ότι τους αρκεί για τη σωτηρία μια τέτοια συγγένεια. Δεν είστε λοιπόν τέκνα του Αβραάμ, εφόσον είστε δολοφόνοι και ζητάτε να με σκοτώσετε. Έπειτα, για να μην πει κανείς, «Δικαίως ζητούν να σε σκοτώσουν», λέει: έναν άνθρωπο όχι αντίθεο, ούτε που προβάλλει τη δική του δόξα, αλλά που λέει αυτά που άκουσα από τον Πατέρα μου, και κηρύττει την αλήθεια. Ποια ήταν όμως αυτή η αλήθεια;