Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:41

Και μη σε παραξενεύει ότι ο Ιωσήφ έφερε την εικόνα του Χριστού. Διότι τα ίδια τα πράγματα θα σε διδάξουν. Για τον Ιωσήφ έχει γραφτεί: «Ο δε Ιακώβ αγαπούσε τον Ιωσήφ περισσότερο από όλους τους γιους του»· για τον Χριστό: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του». Στον Ιωσήφ ο πατέρας έφτιαξε ποικιλόχρωμο χιτώνα· και ο Χριστός λέει: «Θα αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο· διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και μου φόρεσε χιτώνα ευφροσύνης, σαν να μου έβαλε μίτρα όπως στον νυμφίο». Για τον Ιωσήφ έχει γραφτεί: «Και ο Ιωσήφ ήταν ωραίος στη μορφή και πάρα πολύ όμορφος στην όψη»· και ο προφήτης είπε για τον Χριστό: «Είσαι ο πιο ωραίος σε κάλλος από τους γιους των ανθρώπων». Οι αδελφοί προσήψαν στον Ιωσήφ πονηρή κατηγορία, και οι Ιουδαίοι κατακρίνοντας τον Κύριο έλεγαν: «Εμείς δεν γεννηθήκαμε από πορνεία», αντί να πουν: Όπως εσύ, που είσαι γιος ανύμφευτης κόρης. Ο Ιωσήφ στάλθηκε προς τους αδελφούς του ως ιατρός για να τους επισκεφθεί και βρέθηκε να αντιμετωπίζεται ως εχθρός που επιβουλεύεται, και ο Χριστός στάλθηκε ως ποιμένας που σπλαγχνίζεται και φάνηκε ως ληστής που σταυρώνεται. Ο Ιωσήφ πουλήθηκε για είκοσι χρυσά νομίσματα, και ο Χριστός για τριάντα αργύρια. Τον Ιωσήφ τον πούλησε στους Ισμαηλίτες ένας από τους δώδεκα αδελφούς, αυτός που είπε: «Ελάτε να τον πουλήσουμε στους Ισμαηλίτες»· και τον Χριστό τον πούλησε στους Ισραηλίτες ένας από τους δώδεκα μαθητές, ή μάλλον αδελφούς.

Γι' αυτήν την αιτία, λοιπόν, νομίζω ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει ότι άκουσε την αλήθεια από τον Πατέρα και αυτήν μίλησε στους Ιουδαίους, συγχρόνως ελέγχοντάς τους ότι, μαχόμενοι τον ίδιο, μάχονται τον Θεό και Πατέρα, και δείχνοντας ξεκάθαρα τον εαυτό Του ότι είναι Εκείνος, τον οποίο ο νομοθέτης είχε προαναγγείλει ότι θα αναστήσει για αυτούς. <Εσείς κάνετε τα έργα του πατέρα σας.> Αφού απέδειξε ότι οι Ιουδαίοι είχαν απομακρυνθεί από τον τρόπο ζωής του προγόνου τους και ότι είχαν αποξενωθεί πολύ από τη δική του φιλοθεΐα, τους απογυμνώνει εύλογα από το μάταιο σαρκικό τους καύχημα. Δηλώνοντας ρητά ότι δεν έπρεπε πλέον να συγκαταλέγονται στα δικά του τέκνα, τους αναθέτει σε έναν άλλον πατέρα, ο οποίος τους ταιριάζει, και καθόρισε την ομοιότητα των έργων ως ένα είδος συγγενικού δεσμού. Έτσι διδάσκει ότι εκείνοι που είναι αγαθοί στον χαρακτήρα πρέπει να συνδέονται με τους αγαθούς, ενώ παράλληλα ορίζει ότι είναι φυσικό επόμενο όσοι ζουν με φαύλο τρόπο να τοποθετούν στη θέση των πατέρων εκείνους που είναι καταδικασμένοι για τα ίδια έργα. Διότι, όπως ακριβώς σε εκείνους που επέλεξαν να ζουν με άριστο τρόπο και εξαιτίας αυτού έχουν ήδη ονομαστεί άγιοι επιτρέπεται ακίνδυνα να αποκαλούν πατέρα τους τον Θεό, επειδή αγωνίζονται να Τον μιμούνται στο μέτρο που είναι εφικτό στους ανθρώπους, έτσι και για τους πονηρούς, δικαίως θα μπορούσε να ονομαστεί ως γεννήτοράς τους ο Πονηρός, επειδή διαπλάθουν στα δικά τους ήθη τη δική του εικόνα, καθώς και την εικόνα της πονηρίας και της διεστραμμένης του συμπεριφοράς.

Διότι, κυρίως σύμφωνα με τη Θεία Γραφή, ως πατέρας δεν θεωρείται οπωσδήποτε εκείνος που εγέννησε κάποιον από τον εαυτό του, αλλά και εκείνος που έχει κάποιους οι οποίοι συμμορφώνονται με τα δικά του ήθη, και για τον λόγο αυτόν ονομάζεται πατέρας τους. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Διότι εν Χριστώ Ιησού, μέσω του Ευαγγελίου, εγώ σας εγέννησα». Όπως λοιπόν, καθώς λέγαμε, κάποιοι γίνονται σύμμορφοι και με τον Θεό και με τους αγίους πατέρες μέσω της ομοιότητας στον τρόπο ζωής και του αγιασμού, έτσι και με τον διάβολο και με τους ομοήθεις του κάποιοι γίνονται ομόγνωμοι, παθαίνοντας αυτό εξαιτίας της δικής τους μοχθηρίας. Επομένως, για τους αγίους ταιριάζουν ως πατέρες οι άγιοι, ενώ για τους πονηρούς πάλι οι πονηροί. Και οι μεν, αποτυπώνοντας στις ψυχές τους τη θεία μορφή, όσο μπορεί να λεχθεί αυτό, μέσω του αγιασμού, και έχοντας την παρρησία που αρμόζει σε γνήσιους υιούς, δικαίως θα πουν: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Οι φαύλοι πάλι θα ανατεθούν στον δικό τους πατέρα, γεννημένοι, τρόπον τινά, μέσω της ομοίωσης με αυτόν, στην ίδια μοχθηρία. Γι' αυτό λοιπόν, ο Χριστός ορίζει και ονομάζει στους Ιουδαίους έναν άλλον πατέρα, διαφορετικό από τον άγιο Αβραάμ· ποιος όμως είναι αυτός, δεν το λέει ακόμη με σαφήνεια. <Είπαν λοιπόν σε αυτόν: Εμείς δεν έχουμε γεννηθεί από πορνεία· έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό.> Έχω ήδη προαναφέρει ότι οι Ιουδαίοι, που τολμούσαν τα πάντα με ευκολία, έτρεφαν πικρές και ανόσιες αντιλήψεις εναντίον του Σωτήρα Χριστού.

Διότι νόμιζαν ότι η αγία Παρθένος είχε διαφθαρεί, αναφέρομαι στη μητέρα του Κυρίου, και ότι συνέλαβε παιδί στην κοιλιά της όχι από το Άγιο Πνεύμα, ούτε από την άνωθεν ενέργεια, αλλά από κάποιον τυχαίο από τους ανθρώπους της γης. Επειδή ήταν ανυπάκουοι και εντελώς ασύνετοι, είτε δεν έδιναν καμία απολύτως σημασία στα προφητικά κείμενα, παρόλο που άκουγαν ρητά «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό», είτε, βλέποντας μόνο τη σάρκα και ακολουθώντας τους δικούς μας φυσικούς νόμους, χωρίς να κατανοήσουν τη φύση που ενεργεί υπερφυσικά, για την οποία τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο αλλά το καθετί που επιθυμεί γίνεται ανεμπόδιστα, νομίζουν ότι δεν είναι δυνατόν να κυοφορήσει γυναίκα με άλλον τρόπο, παρά μόνο από τη συνεύρεση και σαρκική ένωση με άνδρα. Πάσχοντας από μια τέτοια καχυποψία οι άθλιοι, αποτολμούσαν να συκοφαντούν τη γέννηση μέσω του Πνεύματος του θείου και υπέροχου βρέφους. Επειδή όμως τους θέτει εκτός της συγγένειας με τον Αβραάμ και τους αποδίδει σε άλλον πατέρα, οργίζονται σφοδρά, και εκφράζοντας αχαλίνωτα την οργή που έκρυβαν μέσα τους, λοιδορώντας τον λένε: «Εμείς δεν γεννηθήκαμε από πορνεία, έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό». Διότι με αυτά τα λόγια υπονοούσαν αινιγματικά: «Εσύ μεν έχεις δύο πατέρες, αλλά δεν γεννήθηκες καν από νόμιμο γάμο, ενώ εμείς έχουμε έναν, τον Θεό». Αλλά ας παρατηρήσει κανείς πάλι και ας αναλογιστεί καθαρά πόση μωρία τούς διακατέχει και σε αυτό.

Διότι η αμαρτία, όταν ελέγχεται, πολλές φορές κοκκινίζει από ντροπή, και υποχωρεί κατά κάποιον τρόπο, μη βρίσκοντας από πουθενά διέξοδο για να προχωρήσει και να επεκταθεί. Όταν όμως νομίζει ότι διαφεύγει της προσοχής, διαρκώς διογκώνεται, και με ανεμπόδιστες ορμές έρπει προς το χειρότερο τέλος. <Αν λέω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε;> Πολλές φορές επαναλαμβάνει τα ίδια λόγια, επειδή βλέπει ότι δεν κατανοούν τίποτα. Διότι και αυτό είναι εξαιρετικά πρέπον στους δασκάλους, το να μη διστάζουν δηλαδή να αναλύουν με πολλούς τρόπους τον λόγο που δεν έγινε αποδεκτός με την πρώτη φορά, ώστε να ριζώσει στις ψυχές των ακροατών. Όταν λοιπόν ο ψεύτης, λέει, «λέει το ψέμα, μιλάει από τα δικά του· διότι είναι ψεύτης όπως και ο πατέρας του»· γιατί εσείς, αφού δεν σκέφτεστε ούτε πράττετε ανάλογα με αυτά που ειπώθηκαν, δεν πιστεύετε και εμένα που λέω την αλήθεια; Ότι δηλαδή γι' αυτό τον λόγο μιλώ την αλήθεια, επειδή είμαι κι εγώ τόσο αληθινός όσο και ο Πατέρας; Είναι δε φυσικό να ελέγχει τους Ιουδαίους που είναι αδύναμοι στο να μπορέσουν να κατανοήσουν τους αληθινούς λόγους, ακριβώς επειδή δεν είναι υιοί της αλήθειας. Και μάταια αποδίδουν ψευδώς στον εαυτό τους ως πατέρα τον Θεό, όταν λένε «Έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό». Διότι ο Θεός, λέει, επειδή είναι απόλυτη αλήθεια, χαίρεται με την αλήθεια, και θέλει «εκείνοι που τον προσκυνούν, να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία». Τα δε τέκνα της αλήθειας δέχονται πρόθυμα το συγγενικό τους, δηλαδή την αλήθεια.

Διότι έπρεπε, έπρεπε, εφόσον η ανθρώπινη φύση είχε περιπέσει στην αμαρτία και είχε απροσδόκητα εμπλακεί στις παγίδες του θανάτου, να προαναγγελθεί το μυστήριο της αποκατάστασής της στο καλύτερο, και να μην αγνοηθεί ο Χριστός, ο οποίος επρόκειτο να πεθάνει δι' ημάς και υπέρ ημών εν καιρώ. Πλάστηκε, λοιπόν, ο προπάτορας Αδάμ, σύμφωνα με την πίστη των ιερών Γραφών, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού. Γεννήθηκαν δε και προήλθαν από αυτόν, πρώτος μεν ο Κάιν, και δεύτερος μετά από εκείνον ο Άβελ. Αλλά στον μεν Κάιν θα αποδώσουμε το πρόσωπο του Ισραήλ. Επειδή και ο ίδιος ο Χριστός, εφόσον τα πλήθη των Ιουδαίων είχαν ομότροπη συμπεριφορά με τον Κάιν, θεώρησε ότι εκείνος τους προμήνυε. Διότι ο ίδιος έλεγε: «Εάν εσείς παραμείνετε στον δικό μου λόγο, θα είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Αυτοί όμως, μη κατανοώντας το κάλλος της πατρικής ελευθερίας, επιχειρούσαν να λαμπρύνονται με σαρκικά καυχήματα, λέγοντας: «Σπέρμα του Αβραάμ είμαστε και σε κανέναν δεν έχουμε γίνει δούλοι ποτέ. Πώς εσύ λες ότι ελεύθεροι θα γίνετε;» Τι απαντά, λοιπόν, σε αυτά ο Χριστός; «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ», λέει, «θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Τώρα, όμως, ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο ο οποίος σας έχω πει την αλήθεια που άκουσα από τον Πατέρα. Αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε». Και τους αποδίδει ως πατέρα τον Σατανά, λέγοντας: «Εσείς κάνετε τα έργα του πατέρα σας».

ΑΛΛΟ. «Αποκρίθηκαν, λέει, οι Ιουδαίοι: Εμείς δεν γεννηθήκαμε από πορνεία, έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό. Είπε, λοιπόν, σε αυτούς ο Ιησούς: Αν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα αγαπούσατε εμένα. Διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει. Επειδή δεν έχω έρθει από τον εαυτό μου, αλλά εκείνος με απέστειλε.» Αυτοί που δεν αγάπησαν τον Υιό που έχει γεννηθεί από τον Θεό Πατέρα, πώς θα μπορούσαν να λένε την αλήθεια ισχυριζόμενοι ότι έχουν αγαπήσει Εκείνον από τον οποίο προέρχεται; Και αυτοί που ατίμασαν τον καρπό, ποια τιμή θα προσφέρουν στο δέντρο; Αν, όμως, ο Υιός είναι καρπός του Θεού και Πατέρα —διότι αυτό σημαίνει το «Από τον Πατέρα εξήλθα και έχω έρθει»— πώς θα μπορούσε να είναι γενητός; Και πώς είναι δυνατόν η άρρητη φύση της θεότητας να γεννήσει κάτι αλλότριο και ετερογενές ως προς τον εαυτό της, εφόσον ούτε η γενητή ουσία δεν ανέχεται να υποστεί κάτι τέτοιο; Διότι άνθρωπος γεννιέται από άνθρωπο, και βόδι από βόδι. Επομένως, είναι ανάγκη να ομολογούμε ότι ο Υιός έχει γεννηθεί Θεός από Θεό, ώστε να μη φαίνεται ο Πατέρας κατώτερος από τα ίδια του τα κτίσματα.

Και όχι μόνο ξύλα και λίθους, αλλά μερικοί ήδη επέλεξαν ως πατέρα τον ίδιο τον Σατανά, τον φθορέα των ψυχών. Προς αυτούς έλεγε ελεγκτικά ο Κύριος: Εσείς κάνετε τα έργα του πατέρα σας· διότι [ο διάβολος] είναι πατέρας των ανθρώπων όχι κατά φύση, αλλά εξαιτίας της απάτης. Διότι, όπως ακριβώς ο Παύλος ονομαζόταν πατέρας των Κορινθίων μέσω της ευσεβούς διδασκαλίας του, έτσι και ο διάβολος ονομάζεται πατέρας εκείνων που με τη θέλησή τους συμπορεύονται με αυτόν.

Σε συμφωνία δε με την Παλαιά Διαθήκη, ο Κύριος στο Ευαγγέλιο ομιλεί περί τούτου, όταν οι Ιουδαίοι έλεγαν: «Εμείς έχουμε πατέρα τον Θεό». Ο δε Κύριος τους είπε: «Εσείς είστε υιοί του πατέρα σας, του διαβόλου, διότι είναι ψεύτης, επειδή ο πατέρας του ήταν ψεύτης. Εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος και δεν παρέμεινε στην αλήθεια· όταν λαλεί το ψεύδος, μιλάει από τα δικά του, επειδή και ο πατέρας του ήταν ψεύτης». Εξαιτίας αυτού, και οι άλλες αιρέσεις, ακούγοντας αυτόν τον λόγο, ισχυρίζονται αφενός ότι πατέρας των Ιουδαίων είναι ο διάβολος, αφετέρου ότι αυτός έχει άλλον πατέρα και ο πατέρας του πάλι έχει πατέρα. Αλλά μιλούν με αχαλίνωτη γλώσσα, έχοντας τυφλωμένη τη διάνοιά τους. Διότι ανάγουν αυτή τη συγγένεια στον Δεσπότη των πάντων, τον Θεό των Ιουδαίων και των Χριστιανών και όλων των ανθρώπων, λέγοντας ότι Αυτός είναι ο πατέρας του πατέρα εκείνου, Αυτός που νομοθέτησε μέσω του Μωυσή και έκανε τόσα θαυμαστά έργα. Αλλά δεν ισχύει αυτό, αγαπητοί. Διότι ο ίδιος ο Κύριος λέει αμέσως, φροντίζοντας για εμάς σε όλα, ώστε να μην παρεκκλίνουμε από το προκείμενο θέμα επινοώντας και σκεπτόμενοι άλλα αντ' άλλων, λέγοντας ότι πατέρας τους είναι ο διάβολος, ο Ιούδας, τον οποίο ονόμασε και Σατανά και διάβολο, λέγοντας προς τους μαθητές: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα, και ένας από εσάς είναι διάβολος;», χωρίς να τον ονομάζει διάβολο εκ φύσεως, αλλά ως προς το φρόνημα.

Διότι, λοιπόν, οι ψυχές τους αποχωρίστηκαν εφόσον έχουν γεννηθεί από τον διάβολο, και δεν προέρχονται πλέον από την άνωθεν δύναμη, σύμφωνα με τον δικό του μύθο, ούτε αποτελούν μέρος του φωτός ή της πανοπλίας του ή του στύλου του φωτός ή της μητέρας της ζωής. Εάν όμως αυτοί ανήκουν εξ ολοκλήρου στον διάβολο, άρα και ο Αβραάμ ο πατέρας τους, του οποίου απόγονοι τυγχάνουν να είναι οι ίδιοι οι Ιουδαίοι, ανήκει και αυτός στον διάβολο, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Μάνη. Πώς, λοιπόν, ο Σωτήρας τούς λέει ελεγκτικά: «Εσείς δεν είστε τέκνα του Αβραάμ, αλλά του πατέρα σας, του διαβόλου. Διότι, εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του. Εσείς όμως ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο που σας έχω μιλήσει την αλήθεια. Αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε»; Και βλέπεις ότι ο λόγος χρησιμοποιείται καταχρηστικά, διότι, ενώ αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ, αποξενώνουν τους εαυτούς τους από τον Κύριο διαμέσου των έργων τους, και όχι λόγω της πλάσης ή της δημιουργίας τους (περί τούτου άλλωστε έχουμε ήδη μιλήσει και πιο πάνω). Πώς, λοιπόν, ένα μέρος του ίδιου σπέρματος θα είναι άλλοτε ξένο και του διαβόλου, και άλλοτε μέρος του Θεού; Αλλά τούτο το εκθέτει με τη μορφή κατηγορίας. Διότι σε όποιον υποτάσσει κανείς τον εαυτό του, αυτού καθίσταται δούλος ως προς τη δράση και τη διδασκαλία, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Διότι, αν και έχετε πολλούς δασκάλους, εντούτοις δεν έχετε πολλούς πατέρες· διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα μέσω του Ευαγγελίου». Και βλέπεις ότι εννοεί τη διδασκαλία;

Το όνομα «Πατέρας» ισχύει και για εμάς και κατά κάποιον τρόπο το έχουμε κοινό με εκείνες τις υποστάσεις που προέρχονται από αυτόν, οι οποίες είναι ομοούσιες με αυτόν και δεσποτικές ως προς εμάς. Αν και εκείνες το κατέχουν εκ φύσεως και ανώτερα από εμάς, ο Θεός καταδέχτηκε από φιλανθρωπία να ονομάζεται και δικός μας Πατέρας —γι' αυτό και οι Ιουδαίοι έλεγαν, «εμείς έχουμε πατέρα τον Θεό»—, πολύ σοφά λοιπόν και σαν να σαγήνευε αθόρυβα τη διάνοιά μας, ή μάλλον αποσπώντας μας από τη δουλεία του πονηρού και την ψευδοδοξία και την ψευδολατρία και οδηγώντας μας προς τη δική του δεσποτεία για τη θεογνωσία, και υποδηλώνοντας τον Μονογενή συνεισήγαγε τη θεότητα, κηρυσσόμενος ο ίδιος ως Πατέρας. Μετά από αυτόν φανερώθηκε στον κόσμο ο Υιός, ο οποίος εμφανίστηκε σε εμάς εν σαρκί και συναναστράφηκε μαζί μας· ο οποίος μαζί με τον εαυτό του υποδείκνυε και το Πνεύμα, επιβεβαιώνοντας μέσα από όλα με λόγια και έργα, ότι είναι ενωμένο εκ φύσεως και ομότιμο με τον ίδιο και με τον Πατέρα. Μετά τον Υιό, το Άγιο Πνεύμα επεδήμησε στον κόσμο, αποστελλόμενο από τη μια μεριά από τον Υιό, ως μη όντας αντίθεο ούτε αντίχριστο, και αποστελλόμενο όχι γενικά και απόλυτα, αλλά μέσα στον χρόνο και προς κάποιους και για κάποια αιτία· εκπορευόμενο από την άλλη από τον Πατέρα όχι για κάποια αιτία, ούτε χρονικά ή προς κάποιους, αλλά απλώς και απολύτως προς τα πάντα, ως ομόθεο και ομοούσιο και προερχόμενο από την ίδια αιτία και αρχή εξίσου με τον Υιό, και ερχόμενο αφ' εαυτού του ως κύριο και αυτεξούσιο.

Ποια αλήθεια όμως εννοεί; Ότι είναι ίσος με τον Πατέρα. Διότι γι' αυτόν τον λόγο επιζητούσαν οι Ιουδαίοι να τον θανατώσουν, και λέγει: «Ζητάτε να με θανατώσετε, επειδή σας έχω πει την αλήθεια, την οποία άκουσα από τον Πατέρα μου». Αποδεικνύοντας ότι αυτά δεν είναι αντίθετα προς τον Πατέρα, καταφεύγει πάλι σε Αυτόν. Του λέγουν: «Εμείς δεν έχουμε γεννηθεί από πορνεία· έναν Πατέρα έχουμε, τον Θεό». Τι λες; Εσείς έχετε Πατέρα τον Θεό, και κατηγορείτε τον Χριστό που λέγει το ίδιο;

Χωρίς να με κατηγορείτε για τίποτα, θέλετε να με θανατώσετε. Διότι, επειδή είστε εχθροί της αλήθειας, γι' αυτό με καταδιώκετε. Επειδή, αν δεν είναι αυτός ο λόγος, πείτε το έγκλημα. Γι' αυτό άλλωστε πρόσθεσε: «Ποιος από εσάς θα με ελέγξει για αμαρτία;» Έπειτα εκείνοι απάντησαν: «Εμείς δεν έχουμε γεννηθεί από πορνεία».

Εδώ η αδυναμία ισοδυναμεί με την απροθυμία, διότι εκπαιδεύσατε τους εαυτούς σας να είναι ταπεινοί, διότι δεν έχετε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό σας. Επειδή, λοιπόν, έλεγαν ότι τον καταδιώκουν κινούμενοι από ζήλο για τον Θεό, γι' αυτόν τον λόγο προσπαθεί παντού να αποδείξει ότι το να τον καταδιώκουν είναι γνώρισμα εκείνων που μισούν τον Θεό· αντίθετα δε, το να τον αγαπούν, λέγει, είναι γνώρισμα όσων γνωρίζουν τον Θεό. «Έναν Πατέρα έχουμε, τον Θεό». Με αυτά υπερηφανεύονται, με την τιμή, και όχι με τα κατορθώματά τους.

Του λένε ορισμένοι από αυτούς που τον ακολουθούσαν: Μήπως είμαστε κι εμείς τυφλοί; Όπως ακριβώς έλεγαν σε άλλη περίπτωση: «Σε κανέναν δεν έχουμε γίνει ποτέ δούλοι», και «Δεν έχουμε γεννηθεί από πορνεία», έτσι και τώρα μένουν προσκολλημένοι μόνο στα αισθητά και αισθάνονται ντροπή για αυτήν την πήρωση. Έπειτα, δείχνοντας ότι είναι προτιμότερο γι' αυτούς να είναι τυφλοί παρά να βλέπουν, λέει: Αν ήσασταν τυφλοί, δεν θα είχατε αμαρτία. Επειδή θεωρούσαν ότι το γεγονός αυτό, η συμφορά δηλαδή της τύφλωσης, αποτελούσε ντροπή, το έστρεψε πάνω στο ίδιο τους το κεφάλι, λέγοντας ότι αυτό θα καθιστούσε πιο ανεκτή την κόλασή τους, περικόπτοντας παντού τα ανθρώπινα φρονήματα και οδηγώντας τους σε μια έννοια μεγάλη και θαυμαστή. Τώρα όμως λέτε: «Βλέπουμε».

Δεν είμαστε όλοι γεμάτοι από κάθε είδους κακία; Δεν έχουμε γίνει, αντί για ναός του Θεού, ναός ειδώλων; Δεν είμαστε, αντί για κατοικητήρια του Αγίου Πνεύματος, καταγώγια πονηρών πνευμάτων; Δεν επικαλούμαστε τον Θεό ως Πατέρα υποκριτικά; Δεν έχουμε γίνει, αντί για υιοί του Θεού, υιοί της γεέννης; Δεν έχουμε γίνει χειρότεροι από τους Ιουδαίους, εμείς που τώρα φέρουμε το μέγα όνομα του Χριστού; Και ας μην αγανακτεί κανείς ακούγοντας την αλήθεια, επειδή και εκείνοι, αν και παραβάτες, έλεγαν: «Εμείς έναν Πατέρα έχουμε, τον Θεό»· αλλά άκουγαν από τον Σωτήρα ότι: «Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να κάνετε». λγ΄. Πώς λοιπόν και εμείς, όντας παραβάτες των εντολών Του, δεν ακούμε τα παρόμοια από Αυτόν; Επειδή και ο Απόστολος είπε ότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα είναι υιοί του Θεού· «Διότι όσοι», λέει, «καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». Πώς λοιπόν και εμείς, εφόσον οδηγούμαστε από τον θάνατο, μπορούμε να αποκαλούμαστε υιοί του Θεού; «Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος». Όσοι δε καθοδηγούνται από το Πνεύμα, γίνονται φανεροί από τους καρπούς του Πνεύματος. Ας δούμε λοιπόν τους καρπούς του Πνεύματος· «διότι ο καρπός του Πνεύματος», λέει, «είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια». Άραγε έχουμε αυτά μέσα μας; Μακάρι όμως να μην έχουμε όλα τα αντίθετα. Πώς λοιπόν μπορούμε να αποκαλούμαστε υιοί του Θεού, και όχι μάλλον του αντιθέτου;

Ιω. 8, 39—41 Διότι, όταν υποδέχθηκε συμβολικά και μέσω αγγελικών μορφών την Τριάδα, δεν τίμησε μεν τον έναν και εξάφθηκε με φονική διάθεση ενάντια στον άλλον, αλλά αποδίδοντας ισότιμα τον σεβασμό στην τριαδική κυριότητα, δεν έβλαψε καθόλου το ομοούσιο ούτε καν στη σκέψη του, ούτε στασίασαν οι λογισμοί του, βλέποντας και στους τρεις την ίδια εξουσία και δύναμη. Γι' αυτό λέει: «αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε», εσείς όμως, επειδή μιλώ και «σας είπα την αλήθεια», ότι δηλαδή «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», δείχνοντας και διδάσκοντάς σας το ομοούσιο του Πατέρα και εμού, «ζητάτε να με σκοτώσετε». Και πάλι εκείνος, βλέποντας τους αγγέλους που του εμφανίστηκαν τυπικά και εικονικά να πορεύονται προς καταστροφή πόλεων, στις οποίες μάλιστα είχε συγγενείς, δεν εξεγέρθηκε για να τους σκοτώσει, αλλά μάλλον στράφηκε σε ικεσία και παράκληση, και μάλιστα υπέρ άλλων. Εσείς όμως, επειδή σας ελέγχω για τα όσα αμαρτάνετε και επειδή θέλω να σας απαλλάξω από τη μακροχρόνια τυραννία και καταδίκη, αντί για ευχαριστία, εξάπτεστε περισσότερο προς φόνο. «Αυτό όμως ο Αβραάμ δεν το έκανε». Επομένως, ούτε «τέκνα» του «είστε», επειδή ούτε και «τα έργα» του μιμείστε.

Ιω. 8, 44—49 Μερικοί απορούν λέγοντας: ποιος είναι ο «πατέρας του διαβόλου», του οποίου τέκνα είπε ο Δεσπότης ότι είναι οι Ιουδαίοι; Και πρώτα μεν ορισμένοι υποστηρίζουν ότι την απορία προκαλεί η σύγχυση ως προς τον τρόπο ανάγνωσης· διότι επειδή είπαν οι Ιουδαίοι ότι «έχουμε πατέρα τον Θεό» και τους απάντησε ο Δεσπότης: «εάν ο Θεός ήταν πατέρας σας» και τα εξής, επειδή λέει αυτά ο Δεσπότης και έδειξε ότι είναι εντελώς αλλοτριωμένοι, όπως συνηθίζουμε να λέμε για όσους βρίσκονται σε τεράστια απόσταση, προσθέτει: «εσείς» που είστε τέτοιοι και διαθέτετε τόσο μεγάλη μοχθηρία, προέρχεστε «από τον Πατέρα;» Μη γένοιτο, «είστε από τον διάβολο» και τα εξής, ώστε να υποτεθεί, όπως ισχυρίζονται, ότι υπάρχει σημείο στίξης μεταξύ του «από τον Πατέρα» και του «από τον διάβολο» —το μεν πρώτο αποτελεί ερωτηματική επιτίμηση, ενώ το δεύτερο οριστική απόφανση. Αλλά ίσως να γινόταν αποδεκτό αυτό το νόημα, εάν λίγο μετά δεν πρόσθετε πάλι λέγοντας: «όταν λαλεί το ψεύδος, λαλεί από τα δικά του, διότι είναι ψεύστης», και έπειτα «καθώς και ο πατέρας αυτού»· διότι εδώ δεν είναι δυνατόν ούτε να εφεύρει κανείς κάποιο σημείο στίξης ούτε να κατηγορήσει τον τρόπο ανάγνωσης.

Διότι η φωνή του Σωτήρος, η οποία απευθύνεται προς τους Ιουδαίους με τη μορφή αντίρρησης, σε καμία περίπτωση δεν θα υποστηρίξει την πρόθεσή τους. Διότι η πρόχειρη ανάγνωση, που αγνοεί τη σωστή στίξη και προς την οποία παρασύρεται συνήθως η γλώσσα των πολλών, βρήκε εύκολο να επινοήσει αυθαίρετα έναν πατέρα του διαβόλου, του οποίου η φύση σε καμία χρήση ούτε καν ως ονομασία δεν αναγνωρίστηκε. Αντίθετα, η προσεκτική μελέτη, η οποία ρυθμίζεται από τον τρόπο της στίξης και συνδέεται με τα προηγούμενα νοήματα, ανακηρύσσει τον ίδιο τον διάβολο ως πατέρα των αγνωμόνων Ιουδαίων, και σε καμία περίπτωση δεν αποδέχεται εκείνον τον οποίο διακηρύσσει η ανεξέλεγκτη ορμή της γλώσσας, η οποία, παραβλέποντας τη στίξη, πλάθει έναν πατέρα του διαβόλου. Ο Σωτήρας δε, προάγοντας τον λόγο του με τρόπο επιπληκτικό, επειδή ο λαός των Ιουδαίων έλεγε «έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό», λέει: «Τολμάτε λοιπόν και δεν ντρέπεστε να ονομάζετε τον Θεό πατέρα σας; Ή μήπως δεν προέρχεστε από τον διάβολο, εφόσον θέλετε να εφαρμόζετε τις εντολές του, αποδεικνύοντας έτσι τους εαυτούς σας γιους του;» Διότι, σύμφωνα με τις εντολές εκείνου βάσει των οποίων μορφώνεται και διαπλάθεται κάποιος, αυτού είναι δίκαιο και να ονομάζεται γιος.

Εκτός από τα όσα ειπώθηκαν, όχι μόνο στους Ιουδαίους, αλλά και σε όσους η πλάνη των ειδώλων ήταν λατρεία, είναι γλυκό και ευχάριστο να ονομάζουν τον Θεό πατέρα τους. Και για να παραλείψω την αυθαιρεσία των ποιητών, μπορεί πάντως να ακούσει κανείς τον γιο του Αρίστωνα (ο οποίος αποτελεί το απόγειο της ελληνικής φιλοσοφίας), μαζί με πολλούς άλλους που έχουν επιδείξει την ίδια σπουδή, να υμνολογεί τον Θεό ως πατέρα και δημιουργό αυτού του σύμπαντος, για τον οποίο μάλιστα φιλοσοφούσε ότι το να τον βρει κανείς είναι έργο δύσκολο και, αφού τον βρει, είναι αδύνατο να τον εκφράσει σε όλους. Και για τους Ιουδαίους, επίσης, η έκφραση αυτή ήταν εύκαιρη και γλυκιά και αφορμή για υπερηφάνεια. Γι' αυτό και, ανασηκώνοντας τα φρύδια, αντί να ντρέπονται και να συστέλλουν το θράσος τους, έλεγαν σαν να καυχιούνται για τα λόγια αυτά: «Εμείς έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό». Βλέπεις πόσο γλυκό και ελκυστικό είναι για την ανθρώπινη φύση να ονομάζει τον Θεό πατέρα της; Όμως, σχετικά με τον Υιό ή το Πνεύμα, τι παρόμοιο θα μπορούσε να βρει κανείς να δεχθεί ή δεν θα ντρεπόταν να το πει; Και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο στην αρχή δεν ήταν εξίσου εύκολο να κηρύσσεται ο Υιός όπως ο Πατέρας, αλλά η μυσταγωγία γι' αυτόν παραδιδόταν στους μη ανάξιους με άλλες ισοδύναμες εκφράσεις, δηλαδή ως βραχίονας, και ως δεξιά, και ως σοφία, και με όσες έννοιες υποδηλώνουν παρόμοια δύναμη, ενώ η ονομασία του Υιού φυλασσόταν προστατευμένη στα όρια της σιωπής. Για ποιον λόγο;

Αλλά το ένα είναι αυτό, το ότι πουθενά δεν κατονομάζεται πατέρας του διαβόλου σύμφωνα με το ιδίωμα της Γραφής, και δεύτερον, ο σκοπός του Σωτήρα δεν αφορούσε καθόλου το ποιος ήταν ο πατέρας του διαβόλου, αλλά ποιου πατέρα παιδιά είχε καταστήσει ο αγνώμων λαός των Ιουδαίων τον εαυτό του, ώστε και να είναι και να ονομάζεται. Διότι άλλοτε μεν έλεγαν ότι έχουν πατέρα τον Αβραάμ, και άλλοτε «εμείς έχουμε έναν πατέρα, τον Θεό», και όχι «έχουμε πατέρα τον πατέρα του Θεού». Και ο Σωτήρας, απομακρύνοντάς τους από την πατρική σχέση ως προς την ονομασία, επειδή οι ίδιοι απέσχισαν και απέκοψαν τους εαυτούς τους από την ομοιότητα προς Αυτόν, λέει: «Τολμάτε να λέτε ότι είστε υιοί του Πατέρα; Εσείς είστε υιοί του διαβόλου». Έπειτα προσθέτει «και θέλετε να πράττετε τις εντολές του», δηλαδή όχι του πατέρα του διαβόλου (διότι πού παρέδωσε εκείνος εντολές, ο οποίος δεν είναι καν γνωστός στη Γραφή;), αλλά τις εντολές του διαβόλου, ο οποίος είναι ο δικός σας πατέρας, οι οποίες είναι η πορνεία, η μοιχεία, η κλοπή, ο φόνος, το ψεύδος, και όσων άλλων κακιών εκείνος με τη θέλησή του έγινε σπορέας, και αρχηγός στο να τολμώνται και να διαπράττονται τα ατόλμητα. Και το «εκείνος ήταν εξαρχής ανθρωποκτόνος» σε ποιον θα μπορούσε πιο ταιριαστά να αποδοθεί παρά στον ίδιο τον διάβολο, ο οποίος με τα λόγια του έβγαλε τον Αδάμ από τον παράδεισο και έγινε πρόξενος θανάτου και φθοράς για αυτόν;

Τους λέει ο Ιησούς: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Τώρα όμως ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια, την οποία άκουσα από τον Θεό. Αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε. Εσείς κάνετε τα έργα του πατέρα σας.» Του είπαν λοιπόν: «Εμείς δεν έχουμε γεννηθεί από πορνεία· έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό.» Εκείνος μεν τους αποδίδει ως πατέρα τον διάβολο, διότι βλέπει από τα έργα τους ότι μοιάζουν σε αυτόν. Αυτοί δε διαρκώς προβάλλουν τον Αβραάμ. Συνεχώς, όμως, ο Κύριος υπενθυμίζει τη φονική τους προαίρεση και τους απομακρύνει από τη συγγένεια με τον δίκαιο, ώστε να αποκόψει το περιττό τους καύχημα και να τους πείσει να μην έχουν τις ελπίδες τους σε αυτή τη μάταιη αλαζονεία για τη σαρκική τους συγγένεια, αλλά στην ομοιότητα της προαίρεσης. Πράγματι, ως ιατρός των ψυχών, καταστέλλει τη φλεγμονή που προέρχεται από την οίηση για τη συγγένεια με τον Αβραάμ, εξαιτίας της οποίας εμποδίζονταν να προσέλθουν στον Χριστό, νομίζοντας ότι τους αρκεί για τη σωτηρία μια τέτοια συγγένεια. Δεν είστε λοιπόν τέκνα του Αβραάμ, εφόσον είστε δολοφόνοι και ζητάτε να με σκοτώσετε. Έπειτα, για να μην πει κανείς, «Δικαίως ζητούν να σε σκοτώσουν», λέει: έναν άνθρωπο όχι αντίθεο, ούτε που προβάλλει τη δική του δόξα, αλλά που λέει αυτά που άκουσα από τον Πατέρα μου, και κηρύττει την αλήθεια. Ποια ήταν όμως αυτή η αλήθεια;

Ή ότι είναι ίσος με τον Πατέρα, και όχι δούλος, όπως ένας από τους προφήτες, αλλά Υιός, ο οποίος δεν κάνει ούτε λέει τίποτα από τον εαυτό του, αλλά τα πάντα τα κάνει σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα. Διότι για αυτά ακριβώς ζητούσαν να τον θανατώσουν. Εκείνοι πάλι έλεγαν: «Εμείς δεν γεννηθήκαμε από πορνεία· έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό.» Δες μια ανόητη έπαρση. Ο Κύριος τους αποκλείει και από τη συγγένεια με τον Αβραάμ· αυτοί όμως δείχνουν τέτοια αλαζονεία, ώστε από παραφροσύνη ανακηρύσσουν τους εαυτούς τους υιούς του ίδιου του Θεού. Επειδή, δηλαδή, άκουσαν ότι «πρωτότοκος υιός μου είναι ο Ισραήλ», καυχώνται για τη θεία υιοθεσία. Αν και θα έπρεπε να είχαν ακούσει τον Θεό να λέει πάλι αλλού: «Υιούς γέννησα και ανέθρεψα· αυτοί όμως με αθέτησαν.» Και μολονότι ο Κύριος μπορούσε να τους ελέγξει ότι πολλοί από αυτούς γεννήθηκαν από πορνεία (διότι Εβραίες γυναίκες συνουσιάζονταν παρά τον νόμο με εθνικούς, και εθνικές με Ιουδαίους), ωστόσο δεν το κάνει. Διότι δεν επιδίωκε να ελέγξει τη σωματική τους δυσγένεια, αλλά η όλη του μέριμνα ήταν να τους αποδείξει δυσγενείς κατά το πνεύμα. «Είπε σε αυτούς ο Ιησούς: Αν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα με αγαπούσατε. Διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει. Διότι δεν έχω έρθει αφ' εαυτού μου, αλλά εκείνος με απέστειλε. Γιατί δεν κατανοείτε τη λαλιά μου; Επειδή δεν μπορείτε να ακούτε τον λόγο μου.» Επειδή, λοιπόν, τους απέκλεισε από την οικειότητα με τον Αβραάμ, αυτοί ανέβηκαν σε κάτι υψηλότερο, κάνοντας τον Θεό πατέρα τους.