Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:42

Ποιος δεν γνωρίζει, ποιος δεν βλέπει ξεκάθαρα, ότι τα πράττουν όλα αυτά για την υποστήριξη της ασέβειας; Γι' αυτό, ακόμη και αν προσποιούνται τους άλαλους, ακόμη και αν περιδένονται με κράσπεδα μεγαλύτερα από εκείνα των Φαρισαίων, και μεγαλορρημονούν, και ασκούν τον τόνο της φωνής τους, δεν πρέπει να γίνονται πιστευτοί· διότι δεν αποδεικνύει τον πιστό η λέξη, αλλά το φρόνημα και η εν ευσέβεια αγωγή. Γι' αυτό οι Σαδδουκαίοι και οι Ηρωδιανοί, αν και είχαν τον νόμο στα χείλη τους, ντροπιάστηκαν ακούγοντας από τον Σωτήρα: Πλανάσθε, επειδή δεν γνωρίζετε τις Γραφές ούτε τη δύναμη του Θεού. Και έχει αποδειχθεί σε όλους ότι, ακόμη και εκείνοι που φαίνεται να λαλούν τον νόμο, ελέγχθηκαν ως προς το φρόνημα όντας αιρετικοί και θεομάχοι. Άλλους μεν, λοιπόν, πλάνησαν λέγοντας τέτοια πράγματα· τον Κύριο όμως, που έγινε άνθρωπος, δεν μπόρεσαν να τον εξαπατήσουν. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, Εκείνος που γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων ότι είναι μάταιοι. Διότι έτσι ήλεγξε και τους Ιουδαίους που επιχειρούσαν να παραπλανήσουν, λέγοντας: Αν ο Θεός ήταν Πατέρας σας, θα με αγαπούσατε· διότι εγώ εξήλθα από τον Πατέρα, και ήρθα σε εσάς. Έτσι μου φαίνεται ότι πράττουν και αυτοί τώρα· διότι κρύβουν αυτά που φρονούν, και πλέον κατά τη συγγραφή χρησιμοποιούν λέξεις από τις Γραφές, προκειμένου, αφού δελεάσουν με αυτές, να παρασύρουν στη δική τους κακία όσους αγνοούν.

Για τον λόγο αυτό, οι Σαδδουκαίοι και οι Ηρωδιανοί, αν και είχαν τον νόμο στα χείλη τους, ντροπιάστηκαν από τον Σωτήρα όταν άκουσαν: «Πλανάσθε, επειδή δεν γνωρίζετε τις Γραφές ούτε τη δύναμη του Θεού». Και έχει αποδειχθεί σε όλους ότι ακόμη και εκείνοι που φαινόταν πως διδάσκουν τον νόμο, ελέγχθηκαν πως στη διάνοιά τους είναι αιρετικοί και θεομάχοι. Άλλους, λοιπόν, τους πλάνησαν λέγοντας τέτοια, αλλά τον Κύριο, που έγινε άνθρωπος, δεν μπόρεσαν να τον ξεγελάσουν· «διότι ο Λόγος έγινε σάρκα», Αυτός που «γνωρίζει τους διαλογισμούς των σοφών ότι είναι μάταιοι». Διότι με αυτόν τον τρόπο ήλεγξε και τους Ιουδαίους που επιχειρούσαν να υφαρπάξουν τα λόγια του, λέγοντας: «Αν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα με αγαπούσατε· διότι εγώ εξήλθα από τον Πατέρα και ήλθα» προς εσάς. Έτσι μου φαίνεται ότι ενεργούν και αυτοί τώρα· διότι αποκρύπτουν όσα φρονούν και, τελικά, όταν γράφουν, δανείζονται λέξεις από τις Γραφές, ώστε «δελεάζοντας» μέσα από αυτές, να παρασύρουν στη δική τους κακία αυτούς που έχουν άγνοια.

Ας διορθωθεί, επομένως, και ο Παύλος ο Σαμοσατεύς, γινόμενος ακροατής της θείας φωνής που λέει «το σώμα μου», και ας κατανοήσει ότι ο Χριστός δεν είναι κάτι διαφορετικό από εμένα τον Λόγο, αλλά Εκείνος είναι μαζί με εμένα και εγώ μαζί με Εκείνον. Διότι το χρίσμα είμαι εγώ ο Λόγος, και αυτό που χρίστηκε από εμένα είναι ο άνθρωπος· επομένως, δεν θα μπορούσε να ονομαστεί Χριστός χωρίς εμένα, παρά μόνο όντας μαζί με εμένα και με εμένα μέσα σε αυτόν. Επομένως, το ότι γίνεται λόγος για αποστολή του Λόγου, δηλώνει την ένωση με τον Ιησού που γεννήθηκε από τη Μαρία, το όνομα του οποίου ερμηνεύεται «Σωτήρας», όχι για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο επειδή ενώθηκε με τον Θεό Λόγο. Το ρητό αυτό έχει την ίδια σημασία με το «ο Πατέρας που με έστειλε» και το «δεν έχω έρθει από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας με απέστειλε». Διότι ονόμασε «αποστολή» την ένωση με τον άνθρωπο, δια του οποίου κατέστη δυνατόν να γνωριστεί στους ανθρώπους η αόρατη φύση μέσω της ορατής. Διότι βεβαίως ο Θεός δεν αλλάζει τόπους όπως εμείς που περιοριζόμαστε σε τόπους, φανερωνόμενος με το σχήμα της δικής μας μικρότητας της ενσαρκωμένης υπάρξεως· πώς θα μπορούσε άλλωστε Εκείνος που γεμίζει τον ουρανό και τη γη; Αλλά οι δίκαιοι έδωσαν την ονομασία «αποστολή» εξαιτίας της εν σαρκί παρουσίας Του.

Ωστόσο, αυτό το έχουμε διδαχθεί και από τις Γραφές, καθώς ο μεν Πατέρας λέει μέσω του Δαβίδ: «Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό», και: «Από τα σπλάχνα, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα», ο δε Υιός, μιλώντας για τον εαυτό του στους Ιουδαίους, αποδεικνύει: «Αν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα με αγαπούσατε· διότι εγώ εξήλθα από τον Πατέρα», και πάλι: «Όχι πως έχει δει κανείς τον Πατέρα, παρά μόνο εκείνος που προέρχεται από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα», και βεβαίως και το: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», το οποίο ισοδυναμεί με το να λέει: Εγώ προέρχομαι από τον Πατέρα και είμαι αδιαίρετος από αυτόν. Και ο Ιωάννης εξάλλου, λέγοντας: «Ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε», τα είπε αυτά έχοντας διδαχθεί από τον Πατέρα. Διότι, τι άλλο σημαίνει το «στους κόλπους», παρά τη γνήσια γέννηση του Υιού από τον Πατέρα;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΚ΄. Εάν πρέπει να μεταβαίνει κάποιος κάπου χωρίς να το αναφέρει στον προεστώτα. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Κύριος λέγει: «Διότι δεν έχω έλθει από μόνος μου, αλλά Εκείνος με απέστειλε»· πόσο μάλλον ο καθένας από εμάς δεν οφείλει να δίνει άδεια στον εαυτό του;

Και ιδού, μια γυναίκα Χαναναία, αφού εξήλθε από τα όρια εκείνα, φώναζε προς αυτόν λέγοντας: Ελέησέ με, Κύριε, Υιέ του Δαβίδ· η θυγατέρα μου δαιμονίζεται άσχημα. Αυτός όμως δεν της αποκρίθηκε λόγο. Και αφού τον πλησίασαν οι μαθητές του, τον παρακαλούσαν λέγοντας: Διώξε την, διότι φωνάζει πίσω μας. Εκείνος δε αποκριθείς είπε: Δεν απεστάλην παρά μόνο στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει· διότι δεν έχω έρθει από τον εαυτό μου, αλλά εκείνος με απέστειλε. ΠΡΑΞΕΙΣ.

Επομένως, εφόσον ο Υιός είναι προγενέστερος και αυτών ακόμη των αιώνων, δεν υπόκειται στο να έχει γεννηθεί μέσα στον χρόνο. Υπήρχε δε πάντοτε, σαν σε πηγή, μέσα στον Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που ελέχθη από τον ίδιο: «Εγώ από τον Πατέρα εξήλθα και έχω έρθει». Εφόσον λοιπόν ο Πατέρας νοείται ως πηγή, ο Λόγος υπήρχε μέσα σε αυτόν ως σοφία και δύναμη και χαρακτήρας και απαύγασμα και εικόνα του. Και αν δεν υπήρξε κανένας χρόνος κατά τον οποίο ο Πατέρας ήταν χωρίς Λόγο και σοφία και χαρακτήρα και απαύγασμα, είναι ανάγκη να συνομολογήσουμε ότι ο Υιός υπάρχει αιώνια, ο οποίος είναι όλα αυτά για τον αιώνιο Πατέρα. Διότι πώς είναι δυνατόν να είναι χαρακτήρας, και πώς ακριβής εικόνα, αν δεν φαίνεται μορφοποιημένος σύμφωνα με εκείνο το κάλλος, του οποίου ακριβώς αποτελεί και εικόνα;

Επειδή αντιλαμβάνονταν ότι, λέγοντας «Έναν πατέρα έχουμε, τον Αβραάμ», οπωσδήποτε θα αρνούνταν τους άλλους, τον Ισαάκ δηλαδή και τον Ιακώβ, και τους δώδεκα που προήλθαν από αυτόν. Αν το έκαναν αυτό, θα φαινόταν πλέον ότι οπλίζονταν εναντίον του εαυτού τους και μάχονταν ενάντια στο ίδιο τους το θέλημα και καύχημα, αποξενώνοντας τον Ισραήλ από την ευγένεια των πατέρων, και ότι με αυτόν τον τρόπο συμφωνούσαν πλέον με τα λόγια του Κυρίου. Γι' αυτό λοιπόν, αποφεύγοντας τη βλάβη που φαινόταν να προκύπτει από αυτό, δεν λένε πλέον «Έναν πατέρα έχουμε, τον Αβραάμ», αλλά αποδίδουν μάλλον στους εαυτούς τους ως έναν πατέρα τον Θεό, γοητευμένοι μόνο από τις απατηλότατες ηδονές της λοιδορίας, για να περιπέσουν σε ακόμη μεγαλύτερα σφάλματα, όντες εργάτες κάθε ασέβειας, ενώ τόλμησαν να λάβουν στη θέση του πατέρα τον εχθρό κάθε ασέβειας. <Τους είπε ο Ιησούς: Αν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα αγαπούσατε εμένα· επειδή εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει.> Με αυτά τα λόγια ο Κύριος δεν αναιρεί το ότι επιτρέπεται σε κάποιους να συγκαταλέγονται στους υιούς του Θεού, αλλά μάλλον δείχνει σε ποιους θα ταίριαζε αυτό το καύχημα, και ότι θα βρεθεί να ενυπάρχει μάλλον στους αγίους. Μάλλον ελέγχει τον υβριστή Ιουδαίο που ενεργεί χωρίς σύνεση. Διότι εγώ, λέει, είμαι ο ένας και αληθινός Υιός κατά φύση, από τον Θεό δηλαδή Πατέρα· όλοι οι άλλοι έχουν τεθεί σε αυτή τη θέση μορφοποιούμενοι σύμφωνα με εμένα, και ανερχόμενοι στη δική μου δόξα· επειδή οι εικόνες αναφέρονται πάντοτε στα αρχέτυπα.

Επομένως, εάν το δέντρο είναι ευγενές, δηλαδή ο Θεός και Πατέρας, και αποφασίσατε να αντλήσετε την από αυτόν λαμπρότητα στα δικά σας κεφάλια, γιατί, πιστεύοντας ότι και ο καρπός του είναι τέτοιος, δεν τον αγαπήσατε; Ταυτόχρονα, λοιπόν, το προκείμενο χωρίο περιέχει και πικρό έλεγχο προς τους Ιουδαίους, διότι τους αποδεικνύει ψευδόμενους. Διότι, ενώ επιχειρούν να αποκαλούν τον Θεό πατέρα, απέχουν πάρα πολύ από την αρετή εκείνων που έχουν κληθεί σε αυτό, επειδή δεν αγαπούν αυτόν που προέρχεται εκ Θεού κατά φύση. Συγχρόνως όμως, εισάγει ωφέλιμα και την υπόμνηση της άρρητης γέννησης, ώστε να συλληφθούν πάλι να ασεβούν και σε αυτό, αποκαλώντας τον ταπεινής καταγωγής και νόθο. Εάν, λοιπόν, με το να λέει «Εγώ εξήλθα από τον Θεό», σημαίνει την άρρητη και άναρχη γέννησή του από τον Πατέρα, προσθέτοντας το «και ήκω», εννοεί την έλευσή του σε αυτόν τον κόσμο με τη σάρκα. Και βεβαίως δεν λέει ότι ο Θεός Λόγος ανέλαμψε από τον Θεό και Πατέρα πρώτα τότε, όταν έγινε άνθρωπος, διότι αυτό το φρονούν μερικοί από τους ανόσιους αιρετικούς, αλλά μάλλον θα εκλάβει κανείς το λεχθέν με συνέπεια και θα το κατανοήσει πάλι με ευσέβεια. Διότι, δεν σημαίνει ότι, επειδή συνέδεσε τις λέξεις, εννοώ το «Εξήλθα» και το «Ήκω», ο εκ Πατρός Λόγος θα είναι οπωσδήποτε σύγχρονος με τη γέννηση της σάρκας, αλλά θα διατηρήσουμε για το καθένα από τα σημαινόμενα την πρέπουσα έννοια.

Διότι πιστεύοντας ότι η πρώτη γέννηση του Λόγου, η οποία νοείται από τον Θεό, είναι άναρχη και υπερβαίνει τον νου· γι' αυτό και έχει προταχθεί στο: «Εγώ εξήλθα από τον Θεό»· η δε δεύτερη, δηλαδή η κατά σάρκα, εκφράζεται στο: «Διότι δεν έχω έλθει από τον εαυτό μου, αλλά Εκείνος με απέστειλε». Σαρκώθηκα σαν κι εσάς, δηλαδή έγινα άνθρωπος, και με την ευδοκία του Θεού και Πατέρα ήρθα σε τούτο τον κόσμο για να σας μεταφέρω τα του Θεού, και να γνωρίσω σε αυτούς που δεν γνωρίζουν όλα όσα είναι σύμφωνα με το θέλημά Του. Αλλά δεν αγαπήσατε, λέει, τον Σωτήρα και καθοδηγητή που σας φανερώθηκε από θεία βούληση. Πώς λοιπόν θα ονομάζεστε πλέον τέκνα Θεού, ή με ποιον τρόπο θα αποκτήσετε τη χάρη της οικειότητας προς Αυτόν, εφόσον δεν τιμήσατε Εκείνον που προέρχεται από Αυτόν; Είναι δε πιθανό να υπονοεί πάλι κάτι ο Κύριος, και να σπεύδει να κατασιγάσει το πλήθος των Ιουδαίων που μάταια φωνασκούν εναντίον Του, και μέσω τέτοιων λόγων. Το τι άραγε είναι αυτό που υποδηλώνεται, θα το εξηγήσουμε με συντομία.

Διότι λαλεί το ψεύδος· γι' αυτό, λέει, επειδή ακριβώς και ο πατέρας του υπήρξε λάτρης του ψεύδους, άγεται σαν από κάποιους φυσικούς νόμους προς τη φαυλότητα των προγόνων και των πατέρων, και από τη μία πλευρά δείχνει στον εαυτό του τη δική τους φαυλότητα, ενώ από την άλλη, έχοντας καταστήσει τη μοχθηρία των προγόνων ξεκάθαρη εικόνα των δικών του ηθών και τρόπων, καυχιέται οπωσδήποτε για τις δικές του κακίες. Εφόσον λοιπόν συνηθίζεται να συμβαίνουν αυτά έτσι, και η φαυλότητα των παλαιών, καθώς αποτυπώνεται σε όσους έχουν όμοια ήθη, τους κάνει να ονομάζονται παιδιά τους, τι είναι αυτό που σας εμποδίζει να πιστέψετε και εμένα, που λέω την αλήθεια, ότι δηλαδή έχω οπωσδήποτε φανερωθεί από αληθινό Πατέρα, και όπως ήδη προείπα «Εκ του Θεού εξήλθα και έχω έρθει»; Διότι αν κάποιος ψεύδεται επειδή έχει ψεύτη τον πατέρα του, και μιλάει έχοντας την ίδια συγγένεια με εκείνον, πώς δεν είναι αναγκαίο να νοηθεί ότι και εγώ, που λέω την αλήθεια, έχω οπωσδήποτε γεννηθεί από αληθινό Πατέρα, και όχι, όπως εσείς με ασέβεια υποθέσατε, από κάποιον από τους επίγειους μέσω πορνείας και παράνομης ένωσης;

ΑΛΛΟ. «Αποκρίθηκαν, λέει, οι Ιουδαίοι: Εμείς δεν γεννηθήκαμε από πορνεία, έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό. Είπε, λοιπόν, σε αυτούς ο Ιησούς: Αν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα αγαπούσατε εμένα. Διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει. Επειδή δεν έχω έρθει από τον εαυτό μου, αλλά εκείνος με απέστειλε.» Αυτοί που δεν αγάπησαν τον Υιό που έχει γεννηθεί από τον Θεό Πατέρα, πώς θα μπορούσαν να λένε την αλήθεια ισχυριζόμενοι ότι έχουν αγαπήσει Εκείνον από τον οποίο προέρχεται; Και αυτοί που ατίμασαν τον καρπό, ποια τιμή θα προσφέρουν στο δέντρο; Αν, όμως, ο Υιός είναι καρπός του Θεού και Πατέρα —διότι αυτό σημαίνει το «Από τον Πατέρα εξήλθα και έχω έρθει»— πώς θα μπορούσε να είναι γενητός; Και πώς είναι δυνατόν η άρρητη φύση της θεότητας να γεννήσει κάτι αλλότριο και ετερογενές ως προς τον εαυτό της, εφόσον ούτε η γενητή ουσία δεν ανέχεται να υποστεί κάτι τέτοιο; Διότι άνθρωπος γεννιέται από άνθρωπο, και βόδι από βόδι. Επομένως, είναι ανάγκη να ομολογούμε ότι ο Υιός έχει γεννηθεί Θεός από Θεό, ώστε να μη φαίνεται ο Πατέρας κατώτερος από τα ίδια του τα κτίσματα.

Διότι, λοιπόν, οι ψυχές τους αποχωρίστηκαν εφόσον έχουν γεννηθεί από τον διάβολο, και δεν προέρχονται πλέον από την άνωθεν δύναμη, σύμφωνα με τον δικό του μύθο, ούτε αποτελούν μέρος του φωτός ή της πανοπλίας του ή του στύλου του φωτός ή της μητέρας της ζωής. Εάν όμως αυτοί ανήκουν εξ ολοκλήρου στον διάβολο, άρα και ο Αβραάμ ο πατέρας τους, του οποίου απόγονοι τυγχάνουν να είναι οι ίδιοι οι Ιουδαίοι, ανήκει και αυτός στον διάβολο, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Μάνη. Πώς, λοιπόν, ο Σωτήρας τούς λέει ελεγκτικά: «Εσείς δεν είστε τέκνα του Αβραάμ, αλλά του πατέρα σας, του διαβόλου. Διότι, εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του. Εσείς όμως ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο που σας έχω μιλήσει την αλήθεια. Αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε»; Και βλέπεις ότι ο λόγος χρησιμοποιείται καταχρηστικά, διότι, ενώ αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ, αποξενώνουν τους εαυτούς τους από τον Κύριο διαμέσου των έργων τους, και όχι λόγω της πλάσης ή της δημιουργίας τους (περί τούτου άλλωστε έχουμε ήδη μιλήσει και πιο πάνω). Πώς, λοιπόν, ένα μέρος του ίδιου σπέρματος θα είναι άλλοτε ξένο και του διαβόλου, και άλλοτε μέρος του Θεού; Αλλά τούτο το εκθέτει με τη μορφή κατηγορίας. Διότι σε όποιον υποτάσσει κανείς τον εαυτό του, αυτού καθίσταται δούλος ως προς τη δράση και τη διδασκαλία, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Διότι, αν και έχετε πολλούς δασκάλους, εντούτοις δεν έχετε πολλούς πατέρες· διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα μέσω του Ευαγγελίου». Και βλέπεις ότι εννοεί τη διδασκαλία;

Αυτός είναι Υιός, αυτός είναι δύναμη, αυτός είναι σοφία, αυτός είναι ο ίδιος και αληθινός Λόγος του Θεού, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, η αδιαίρετη δύναμη του Θεού, μέσω του οποίου έγιναν όλα όσα δημιουργήθηκαν, όπως μαρτυρεί το ευαγγέλιο λέγοντας: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Αυτός είναι ο Λόγος, για τον οποίο μαρτυρεί και ο ευαγγελιστής Λουκάς λέγοντας: «καθώς μας τα παρέδωσαν εκείνοι που από την αρχή υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου»· γι' αυτόν είπε και ο Δαβίδ: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό». Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μάς διδάσκει μέσω του ευαγγελίου, λέγοντας: «Εγώ από τον Πατέρα εξήλθα και έχω έρθει»· αυτός, ο οποίος κατήλθε κατά τις έσχατες ημέρες για τη δική μας σωτηρία και, γεννηθείς από την Παρθένο Μαρία, προσέλαβε την ανθρώπινη φύση. 3. «Πιστεύω, λοιπόν, σε Θεό Παντοκράτορα και στον Χριστό Ιησού, τον μονογενή Υιό του, τον Κύριό μας, που γεννήθηκε από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία, που σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου και τάφηκε, και την τρίτη ημέρα αναστήθηκε από τους νεκρούς, ανέβηκε στους ουρανούς και κάθεται στα δεξιά του Πατέρα, από όπου έρχεται για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς· και στο Άγιο Πνεύμα, στην αγία Εκκλησία, στην άφεση των αμαρτιών, στην ανάσταση της σάρκας, στην αιώνια ζωή».

Επειδή, λοιπόν, έπρεπε να γνωρίζουν αυτοί που πιστεύουν στον Χριστό ότι ο Υιός είναι όμοιος με τον Πατέρα, καθότι είναι «εικόνα» Εκείνου που είναι «επί πάντων», Αυτός που είναι «διά πάντων», μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα, τόσο αυτά στους ουρανούς όσο και αυτά πάνω στη γη, εικόνα όμως όχι όπως ένα άψυχο σε σχέση με ένα έμψυχο, ούτε ως ενέργεια κάποιας τέχνης, ούτε ως αποτέλεσμα κάποιας ενέργειας, αλλά ως γέννημα Εκείνου που τον γέννησε. Και επειδή έπρεπε να γνωρίζουν ότι δεν είναι θεμιτό η προ των αιώνων γέννηση του Μονογενούς να προσδιορίζεται με βάση τη σωματική ανθρώπινη γέννηση, και ότι, σύμφωνα με το παράδειγμα της σοφίας που εμπεριέχει τα ανθρώπινα διανοήματα, του Πατρός, δεν είναι βεβαίως ανυπόστατος και ανύπαρκτος, η Γραφή χρησιμοποίησε και τις δύο λέξεις, και της κτίσεως και της γεννήσεως, δηλαδή και το «έκτισε» και το «εγέννησε». Αυτό δεν έγινε για να φαίνεται ότι λέγονται ταυτόχρονα αντίθετα πράγματα για το ίδιο πρόσωπο, αλλά για να παραστήσει μέσω του «έκτισε» το ενυπόστατο και μόνιμο, και μέσω του «εγέννησε» το εξαίρετο και μοναδικό του Μονογενούς. Διότι λέγει: «Εγώ από τον Πατέρα εξήλθα και έχω έρθει». Είναι, εξάλλου, αρκετό και μόνο το όνομα της σοφίας για να αποκλείσει κάθε έννοια πάθους. 32. Αλλά πού παρασυρόμαστε χωρίς να θυμόμαστε εκείνον που είπε: «Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού, πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά Του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι Του».

Ίσως δεν έχει πλέον πού να υψώσει τον εαυτό της, εφόσον έχει ομοιωθεί σε όλα με το αρχέτυπο κάλλος· διότι έχει μιμηθεί με ακρίβεια με την πηγή την Πηγή, με τη ζωή τη Ζωή και με το ύδωρ το Ύδωρ. Επειδή ο Λόγος του Θεού είναι ζωντανός, ζει και η ψυχή που έχει δεχθεί τον Λόγο. Εκείνο το ύδωρ ρέει από τον Θεό, καθώς λέει η Πηγή: «Από τον Θεό εξήλθα και ήλθα», και αυτή συγκρατεί αυτό που εισρέει στο φρέαρ της ψυχής, και για τον λόγο αυτόν γίνεται ταμείο εκείνου του ζωντανού ύδατος που ρέει από τον Λίβανο, ή μάλλον που αναβλύζει με ορμή, όπως το ονόμασε ο Λόγος. Είθε να γίνουμε και εμείς μέτοχοι αυτού, αποκτώντας εκείνο το φρέαρ, ώστε, σύμφωνα με το παράγγελμα της Σοφίας, να πίνουμε δικό μας ύδωρ και όχι ξένο, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Κεφάλαιο 11ο. Άλλες ρήσεις του Ακινδύνου, στις οποίες υπάρχει και μαρτυρία από τον Μέγα Βασίλειο, παραποιημένη μεν, αλλά και έτσι αποδεικνύεται εξ ολοκλήρου αντίθετη στην πολύβλασφημη δοξασία του που καταδεικνύεται και εδώ. Ο δε Ακίνδυνος επικαλείται για υπεράσπισή του και τον Μέγα Βασίλειο, ο οποίος καταντρόπιασε τον Ευνόμιο, που ισχυριζόταν ότι το αγέννητο, ως αεί ον, είναι η ουσία του Θεού. Αλλά ούτε και αυτόν τον επικαλείται χωρίς προφανή συκοφαντία. Διότι, μετά την όντως ονειρώδη και ασύστατη σκέψη του, την οποία φαντάστηκε ότι συνάγει και συμπεραίνει παράφρονα από τους λόγους του θείου Μαξίμου, προσθέτοντας ότι «ούτε σε όνειρο δεν θα υπέθετε ο θείος Μάξιμος ότι θα θεωρούσε κάποιος πως δεν είναι ουσία το αεί ον που προέρχεται από το αεί ον», επάγει: «αν και το “από κάτι”, λέει ο Μέγας Βασίλειος, λέγεται ή δημιουργικώς, όπως τα πάντα προέρχονται από τον Θεό, ή γεννητικώς, όπως το “διότι εγώ εξήλθα από τον Θεό” και το “από τη γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα”, ή φυσικώς, όπως η ενέργειά μας προέρχεται από εμάς ή το απαύγασμα του ηλίου από αυτόν».

Αν και ο Κύριλλος, ο σπουδαίος στα θεολογικά ζητήματα, θέλοντας να αποδείξει τον Υιό άκτιστο, τον ονόμασε καρπό του Πατρός. Διότι, αφού παρέθεσε εκείνο που ειπώθηκε από Αυτόν προς τους Ιουδαίους, «εάν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα αγαπούσατε εμένα· διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει»· έπειτα ο ίδιος προσθέτει: «αυτοί που δεν αγάπησαν τον Υιό, ο οποίος φανερώθηκε από τον Θεό Πατέρα, πώς θα μπορούσαν να λένε την αλήθεια ισχυριζόμενοι ότι έχουν αγαπήσει αυτόν από τον οποίο προέρχεται;»

Αυτό που εδώ ονόμασε αποθήκη, εκεί το ερμήνευσε ως βασιλεία του Θεού· «διότι τότε», λέει, «οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους». Γιατί όμως δεν είπε «στη βασιλεία του Θεού», αλλά «στη βασιλεία του Πατέρα τους»; Για να δείξει ότι πρώτα ο άνθρωπος γίνεται υιός του Θεού και άξιος να επικαλείται τον Θεό ως Πατέρα, και έτσι έπειτα εύλογα καθίσταται κληρονόμος της βασιλείας Του. Πώς όμως γίνεται ο άνθρωπος υιός του Θεού; Μέσω της ομοιότητας των έργων· γι' αυτό και ο Κύριος, προς τους Ιουδαίους που έλεγαν ότι είμαστε τέκνα του Αβραάμ, απάντησε: «αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Και πάλι, όταν αυτοί έλεγαν ότι εμείς έναν Πατέρα έχουμε, τον Θεό, είπε προς αυτούς: «αν ο Θεός ήταν Πατέρας σας, θα αγαπούσατε εμένα· διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει· εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο και θέλετε να πράττετε τις επιθυμίες του».

Πείθεσαι, λοιπόν, σύμφωνα με αυτά στον Θεό και σε όσους θεολογούν κατά Θεόν, ή ζητάς ακόμη να ακούσεις και μέσω βροντής, όπως εκείνοι που μετά τα τόσα πολλά θεία σημεία του Ιησού ζητούσαν να δουν σημείο από τους ουρανούς; Άκουσε λοιπόν και τη βροντή, δηλαδή τον Ιωάννη, τον κατεξοχήν θεολόγο μεταξύ των μαθητών του Κυρίου, ο οποίος λέει: «είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς παρά Πατρός». Τι λοιπόν; Δεν θα πούμε ότι ο Μονογενής προέρχεται μόνο από τον Πατέρα, επειδή δεν έχει προστεθεί η λέξη «μόνου»; Αλλά και ο ίδιος ο Κύριος μιλώντας προς τους Ιουδαίους: «εάν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα με αγαπούσατε· διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και ήρθα», και πάλι, «όχι ότι έχει δει κανείς τον Πατέρα, ει μη μόνον αυτός που προέρχεται από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα», πώς και δεν προσέθεσε τη λέξη «μόνο», λέγοντας «από τον Πατέρα μόνο εξήλθα», ή «αυτός που προέρχεται μόνο από τον Πατέρα»; Μήπως δεν το έκανε ακριβώς επειδή αυτό συνυπονοείται κατ' ανάγκην;

Και δηλώνοντας λοιπόν το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του κάθε τρόπου, την ύπαρξη του Υιού από τον Πατέρα την ονομάζουμε γέννηση, ενώ του Αγίου Πνεύματος εκπόρευση. Εκείνα δε που έγιναν αργότερα μέσα στον χρόνο και μετά τη δημιουργία, πάνω σε αυτήν και από αυτά τα πρόσωπα, ως προς τα νοήματα τα διακρίνουμε πάντοτε από εκείνες τις προαιώνιες και άναρχες υπάρξεις, ως προς τις λέξεις όμως, καμιά φορά (και αυτό σπανιότατα) συνενώνοντάς τα ή ακούγοντας κάποιους να τα συνενώνουν, δεν αποβάλλουμε τη νοηματική διάκριση. Τέτοιο είναι και αυτό που λέγεται από τον Κύριο, «εγώ εξήλθα από τον Θεό και ήρθα», και «εξήλθα από τον Πατέρα και ήρθα στον κόσμο». Διότι και εδώ το «εξήλθα», ενώ είναι ένα ρήμα, δεν δηλώνει ένα μόνο νόημα· διότι δηλώνει και την αποστολή Του σε εμάς από τον Πατέρα, για χάρη μας και στην εποχή μας, αλλά και την προαιώνια πρόοδο από την ουσία και την υπόσταση του Πατέρα.

Βλέπεις ότι έλεγε πως ο Θεός είναι κατ' εξοχήν Πατέρας του; Επειδή, λοιπόν, τους απέκλεισε από τη συγγένεια του Αβραάμ, μην έχοντας τι να πουν, αποτολμούν κάτι άλλο μεγαλύτερο, ανατρέχοντας στον Θεό. Αλλά και από αυτήν την τιμή τους αποκλείει, λέγοντας: «Εάν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα αγαπούσατε εμένα, διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έλθει· και δεν έχω έλθει από μόνος μου, αλλά Εκείνος με απέστειλε. Γιατί δεν κατανοείτε την ομιλία μου; Διότι δεν μπορείτε να ακούτε τον λόγο μου. Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να πράττετε. Εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή, και δεν έχει σταθεί στην αλήθεια. Όταν λαλεί το ψεύδος, λαλεί από τα δικά του». Τους απέκλεισε από τη συγγένεια του Αβραάμ· και επειδή αποτόλμησαν κάτι μεγαλύτερο, τότε πλέον τους καταφέρνει το πλήγμα, λέγοντας ότι όχι μόνο δεν ανήκουν στον Αβραάμ, αλλά ότι ανήκουν στον διάβολο, επιφέροντας έτσι μια τομή ισόρροπη με την αναισχυντία τους. Και ούτε αφήνει αυτή την κατηγορία χωρίς μαρτυρία, αλλά την τεκμηριώνει με αποδείξεις. Διότι το να φονεύουν, λέγει, είναι γνώρισμα της δικής του κακίας. Και δεν είπε απλώς «τα έργα», αλλά «τις επιθυμίες του πράττετε», δείχνοντας ότι με σφοδρότητα και εκείνος και τούτοι επιδιώκουν τον φόνο, και ότι η αιτία ήταν ο φθόνος. Διότι, χωρίς να έχει τίποτε για να εγκαλέσει τον Αδάμ, παρά μόνο από φθόνο, τον θανάτωσε. Αυτό, λοιπόν, υπαινίσσεται και εδώ.

Τους απέδειξε ανάξιους του Αβραάμ. Θέλοντας λοιπόν να το αποφύγουν αυτό, προχώρησαν σε κάτι υψηλότερο. Διότι, επειδή τους κατέκρινε για φόνο, λένε αυτά τα λόγια προβάλλοντας τρόπον τινά την απολογία ότι τάχα εκδικούνται για χάρη του Θεού. Αποδεικνύει λοιπόν ότι αυτό ακριβώς είναι γνώρισμα εκείνων που εναντιώνονται στον Θεό. Η δε φράση, «Εξήλθον», αποδεικνύει ότι Αυτός προέρχεται από εκεί.

Αφού λοιπόν απέδειξε με αυτόν τον τρόπο ότι προέρχονται από τον διάβολο εξαιτίας του ψεύδους και του φόνου, απέδειξε επίσης ότι είναι αποξενωμένοι από τον Αβραάμ και από τον Θεό, αφενός επειδή μισούν Εκείνον που σε τίποτα δεν τους αδίκησε, και αφετέρου επειδή δεν ακούν τον λόγο Του. Και αποδεικνύει με κάθε τρόπο ότι ούτε αντίθεος ήταν, ούτε γι' αυτόν τον λόγο δεν πίστευαν, αλλά επειδή ήταν αποξενωμένοι από τον Θεό. Διότι Εκείνος που δεν διέπραξε αμαρτία, που διακηρύττει για τον εαυτό Του ότι έχει έλθει από τον Θεό και έχει αποσταλεί από εκεί, που λαλεί την αλήθεια, και την λαλεί με τέτοιον τρόπο ώστε να προσκαλεί τους πάντες να Τον ελέγξουν, όταν έπειτα δεν γίνεται πιστευτός, είναι ολοφάνερο ότι δεν Τον πιστεύουν ακριβώς επειδή εκείνοι είναι σαρκικοί. Διότι τα αμαρτήματα γνωρίζουν, γνωρίζουν καλά πώς να καθιστούν την ψυχή ποταπή. Γι' αυτό λέει: «Επειδή έχετε γίνει νωθροί στις ακοές σας». Διότι, όταν κάποιος δεν δύναται να περιφρονήσει τα επίγεια, πώς θα μπορέσει ποτέ να φιλοσοφήσει για τα επουράνια;

Παντοκράτορας είναι ο Υιός· διότι τα πάντα έγιναν δι' αυτού. Άναρχος βασιλιάς είναι ο Υιός· διότι ο βασιλιάς μας υπάρχει προ αιώνων. Ομοούσιος με τον Πατέρα είναι ο Υιός· «διότι εγώ εξήλθα από τον Θεό και ήλθα». Φως αληθινό είναι ο Υιός· «διότι εγώ είμαι το φως του κόσμου». Γιατί να λέω πολλά; Θεός και παντοκράτορας είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος σαρκώθηκε εκ Παρθένου και ποιμαίνει την Εκκλησία, όπως μαρτυρεί ο προφήτης λέγοντας: «Ας επισκεφθεί ο Κύριος, ο Θεός ο παντοκράτορας, το ποίμνιό του»· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων.

Αλλά ποια είναι η δήθεν αντίρρηση αυτών που ομιλούν από τη γη απέναντι σε αυτά; Όπως, λένε, η λέξη «Θεός» δεν δηλώνει πρόσωπο, ούτε «αυτός που πέμπει», έτσι ούτε και ο «προβολεύς»· γι' αυτό και η προβολή δεν είναι προσωπική (ιδιότητα)· αν όμως δεν είναι προσωπική, ταιριάζει σε δύο πρόσωπα. Ότι όμως αυτά είναι ψεύδος, είναι φανερό· διότι λέει ο Κύριος για τον Θεό: «τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Και πάλι, «διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του τον μονογενή στον κόσμο, για να κρίνει τον κόσμο» κ.λπ. Και ξανά, «αν ο Θεός ήταν Πατέρας σας, θα με αγαπούσατε· διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και ήρθα».

Ιω. 8, 44—49 Μερικοί απορούν λέγοντας: ποιος είναι ο «πατέρας του διαβόλου», του οποίου τέκνα είπε ο Δεσπότης ότι είναι οι Ιουδαίοι; Και πρώτα μεν ορισμένοι υποστηρίζουν ότι την απορία προκαλεί η σύγχυση ως προς τον τρόπο ανάγνωσης· διότι επειδή είπαν οι Ιουδαίοι ότι «έχουμε πατέρα τον Θεό» και τους απάντησε ο Δεσπότης: «εάν ο Θεός ήταν πατέρας σας» και τα εξής, επειδή λέει αυτά ο Δεσπότης και έδειξε ότι είναι εντελώς αλλοτριωμένοι, όπως συνηθίζουμε να λέμε για όσους βρίσκονται σε τεράστια απόσταση, προσθέτει: «εσείς» που είστε τέτοιοι και διαθέτετε τόσο μεγάλη μοχθηρία, προέρχεστε «από τον Πατέρα;» Μη γένοιτο, «είστε από τον διάβολο» και τα εξής, ώστε να υποτεθεί, όπως ισχυρίζονται, ότι υπάρχει σημείο στίξης μεταξύ του «από τον Πατέρα» και του «από τον διάβολο» —το μεν πρώτο αποτελεί ερωτηματική επιτίμηση, ενώ το δεύτερο οριστική απόφανση. Αλλά ίσως να γινόταν αποδεκτό αυτό το νόημα, εάν λίγο μετά δεν πρόσθετε πάλι λέγοντας: «όταν λαλεί το ψεύδος, λαλεί από τα δικά του, διότι είναι ψεύστης», και έπειτα «καθώς και ο πατέρας αυτού»· διότι εδώ δεν είναι δυνατόν ούτε να εφεύρει κανείς κάποιο σημείο στίξης ούτε να κατηγορήσει τον τρόπο ανάγνωσης.

Ή ότι είναι ίσος με τον Πατέρα, και όχι δούλος, όπως ένας από τους προφήτες, αλλά Υιός, ο οποίος δεν κάνει ούτε λέει τίποτα από τον εαυτό του, αλλά τα πάντα τα κάνει σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα. Διότι για αυτά ακριβώς ζητούσαν να τον θανατώσουν. Εκείνοι πάλι έλεγαν: «Εμείς δεν γεννηθήκαμε από πορνεία· έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό.» Δες μια ανόητη έπαρση. Ο Κύριος τους αποκλείει και από τη συγγένεια με τον Αβραάμ· αυτοί όμως δείχνουν τέτοια αλαζονεία, ώστε από παραφροσύνη ανακηρύσσουν τους εαυτούς τους υιούς του ίδιου του Θεού. Επειδή, δηλαδή, άκουσαν ότι «πρωτότοκος υιός μου είναι ο Ισραήλ», καυχώνται για τη θεία υιοθεσία. Αν και θα έπρεπε να είχαν ακούσει τον Θεό να λέει πάλι αλλού: «Υιούς γέννησα και ανέθρεψα· αυτοί όμως με αθέτησαν.» Και μολονότι ο Κύριος μπορούσε να τους ελέγξει ότι πολλοί από αυτούς γεννήθηκαν από πορνεία (διότι Εβραίες γυναίκες συνουσιάζονταν παρά τον νόμο με εθνικούς, και εθνικές με Ιουδαίους), ωστόσο δεν το κάνει. Διότι δεν επιδίωκε να ελέγξει τη σωματική τους δυσγένεια, αλλά η όλη του μέριμνα ήταν να τους αποδείξει δυσγενείς κατά το πνεύμα. «Είπε σε αυτούς ο Ιησούς: Αν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα με αγαπούσατε. Διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και έχω έρθει. Διότι δεν έχω έρθει αφ' εαυτού μου, αλλά εκείνος με απέστειλε. Γιατί δεν κατανοείτε τη λαλιά μου; Επειδή δεν μπορείτε να ακούτε τον λόγο μου.» Επειδή, λοιπόν, τους απέκλεισε από την οικειότητα με τον Αβραάμ, αυτοί ανέβηκαν σε κάτι υψηλότερο, κάνοντας τον Θεό πατέρα τους.

Διότι, καθώς τους ονείδισε ότι είναι μιαιφόνοι, αυτοί, σαν να υπεραμύνονται του εαυτού τους, υποστηρίζοντας ότι εκδικούνται υπέρ του Θεού και γι' αυτό τον λόγο συνωμοτούν εναντίον του, λένε τέτοια πράγματα. Γι' αυτό και ο Κύριος, αποδεικνύοντας ότι δεν εκδικούνται υπέρ του Θεού, ούτε είναι τέκνα του Θεού από το ίδιο το γεγονός ότι σχεδιάζουν τον φόνο του, όπως εκείνοι νόμιζαν, αλλά αντίθετα εναντιώνονται στον Θεό, λέει ότι: «Αν ο Θεός ήταν πατέρας σας, θα με αγαπούσατε. Διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα» στον κόσμο, δηλαδή κατά την εν σαρκί παρουσία Του.