Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:48

Του λέγουν οι Ιουδαίοι: «Είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο». Πάλι ο Ιησούς συζητά εκτενώς μαζί τους, προσθέτοντας μεταξύ άλλων: «Πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Τότε θέλησαν να τον λιθοβολήσουν· εκείνος όμως, αφού απομακρύνθηκε από αυτούς, θεράπευσε τον τυφλό με πηλό. Έπειτα ομιλεί περί των προβάτων και του ποιμένα, ο οποίος εισέρχεται στην αυλή διά της θύρας· και δημιουργήθηκε σχίσμα μεταξύ των Ιουδαίων. Κατά την εορτή των Εγκαινίων, ο Ιησούς περιπατούσε στη στοά του Σολομώντος. Τον ερωτούν οι Ιουδαίοι αν αυτός είναι ο Χριστός. Και όταν τους μίλησε, σήκωσαν λίθους για να τους ρίξουν επάνω του. Όταν δε τους ρώτησε την αιτία, κινήθηκαν να τον συλλάβουν, αλλά δεν μπόρεσαν.

Απόκριση. Το μεν «κατά συγκυρίαν» δηλώνει αυτό που γίνεται από θεία οικονομία· ιερέας δε είναι ο νόμος· λευίτης είναι οι διδάσκαλοι της λευιτικής ιεροσύνης· και Σαμαρείτης είναι ο Χριστός. Ερώτηση λβ΄. Και γιατί ο Χριστός λέγεται Σαμαρείτης; Απόκριση. Επειδή οι Ιουδαίοι τον αποκαλούσαν έτσι, λέγοντας: «Σαμαρείτης είσαι εσύ, και έχεις δαιμόνιο». Ερώτηση λγ΄. «Συνέβη δε», λέει, «να πεθάνει ο Λάζαρος και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στους κόλπους του Αβραάμ». Γιατί πεθαίνει πρώτος ο Λάζαρος πριν από τον πλούσιο;

Δεν άκουσες τίποτε το φοβερό, εάν δεν οικειοποιηθείς ο ίδιος όσα ειπώθηκαν. Ποιος άραγε οδηγήθηκε ποτέ στη φυλακή εξαιτίας της φτώχειας; Δεν είναι επονειδιστικό το να είναι κανείς φτωχός, αλλά το να μην υπομένει με αξιοπρέπεια τη φτώχεια. Να θυμάσαι τον Δεσπότη: ότι, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για χάρη μας. Εάν σε αποκαλέσει άφρονα και αμαθή, θυμήσου τις ιουδαϊκές ύβρεις, με τις οποίες λοιδόρησαν την αληθινή Σοφία: «Σαμαρείτης είσαι και έχεις δαιμόνιο». Εάν μεν, λοιπόν, οργιστείς, επιβεβαίωσες τις ύβρεις· διότι τι είναι πιο άφρον από την οργή; Εάν όμως παραμείνεις αόργητος, καταντρόπιασες εκείνον που σε ύβρισε, αποδεικνύοντας έμπρακτα τη σωφροσύνη.

Διότι με κάποιον τρόπο, λέει, τους αναπαιδαγωγεί στο να σκέφτονται τα πιο πρέποντα για αυτόν, και να μη νομίζουν ότι γεννήθηκε πραγματικά από τον Ιωσήφ ή από κάποιον άλλον από αυτούς που βρίσκονται στη γη, αλλά να πιστεύουν ότι φανερώθηκε από την ουσία του Θεού και Πατέρα, ως Θεός εκ Θεού. Αυτό ακριβώς κατανοώντας το, αγανακτούν και φλέγονται από ακόμη πιο θερμούς θυμούς, προσθέτοντας «ανομία στην ανομία τους», όπως είναι γραμμένο, με τα οποία εξυβρίζουν ακόμη περισσότερο. «Αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι και του είπαν: Δεν λέμε καλά εμείς ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;» Είναι πάλι επόμενο να θρηνήσουμε για την παραφροσύνη των Ιουδαίων και την υπερβολή της ανοησίας τους. Διότι πιάνονται από τα ίδια τους τα λόγια, ακριβώς όπως τα αγρίμια, όταν ορμούν στα χέρια εκείνων που τα σφάζουν, στρέφοντας τα ίδια τις ορμές τους πάνω στο σίδερο εναντίον του εαυτού τους. Διότι, ελεγχόμενοι ότι το να λένε ψέματα είναι γι' αυτούς συνήθεια και σύμφυτη πρακτική, αποδεικνύουν αμέσως ότι αυτό είναι αλήθεια, και από τη μια εξοργίζονται ακούγοντας από τον Σωτήρα ότι δεν προέρχονται από τον Θεό, από την άλλη όμως, χωρίς να μεσολαβήσει καθόλου χρόνος, φανερώνουν στους εαυτούς τους την πιο ακριβή εικόνα της κακίας του διαβόλου. Διότι τολμούν να αποκαλούν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, όπως λένε, τον Θεό που φανερώθηκε από τον Θεό, ενώ είναι μάλλον αυτοί που έχουν μέσα τους το πικρό και θεομάχο δαιμόνιο. Διότι κανείς δεν λέει ανάθεμα στον Ιησού παρά μόνο υπό την επήρεια του Βεελζεβούλ, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου.

«Εάν λέγω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε;» Και όπου δεν υπήρχε καθόλου εύρεση αμαρτίας, εκεί οπωσδήποτε το μίσος των διωκτών είναι εντελώς αδικαιολόγητο. Το να θέλουν να φονεύσουν δεν έχει έδρα και βάση, δηλαδή αφορμή. <Μάταια ονείδισαν την ψυχή μου.> (B f. 114 b) Άραγε δεν ονείδιζαν την ψυχή του άδικα και μάταια, άλλοτε βεβαιώνοντας ότι είναι Σαμαρείτης και φιλοπότης, άλλοτε λέγοντας ότι έχει δαιμόνιο και ότι πλανά τα πλήθη, και μάλιστα ότι τελεί τα θεία σημεία μέσω του Βεελζεβούλ; Επομένως, ας καταδικαστούν οι Ιουδαίοι που θρασυστόμησαν εναντίον του χωρίς λόγο και μάταια, και που μίλησαν με αδικία κατά του Θεού, υψώνοντας ψηλά το κέρας τους, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού. [<Ας έλθει σε αυτόν παγίδα την οποία δεν γνωρίζει.> Διότι την παγίδα που δεν γνώριζαν και που ποτέ δεν περίμεναν, τις συμφορές δηλαδή που επρόκειτο να τους συμβούν, αυτές ακριβώς τους κατέλαβαν. Επειδή εκδιώχθηκαν από το να καθοδηγούν τους λαούς, ή μάλλον καταστράφηκαν μαζί τους, γινόμενοι θήραμα των εχθρών αιχμαλωτίστηκαν και λεηλατήθηκαν, και ποιο άραγε από τα έσχατα κακά δεν τους συνέβη;] <Και η παγίδα που έκρυψαν, ας τους συλλάβει.> (B f. 115) Η παγίδα που έκρυψαν για τον Χριστό, αυτή τους συνέλαβε, και έπεσαν στην ίδια τους την παγίδα.

Γι' αυτό, συνομιλώντας με τους Ιουδαίους, έλεγε: «Έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν είναι από αυτήν την αυλή, και εκείνα πρέπει να τα οδηγήσω· και θα γίνει ένα ποίμνιο, ένας ποιμένας.» Και ελέγχοντάς τους κάπως πιο αυστηρά ως απειθείς, όταν τον ρωτούσαν ρητά λέγοντας: «Αν εσύ είσαι ο Χριστός, πες το σε εμάς ξεκάθαρα.» Ο Ιησούς τους αποκρίθηκε: «Σας το είπα, και δεν πιστεύετε. Τα έργα που εγώ κάνω στο όνομα του Πατέρα μου, αυτά μαρτυρούν για μένα. Αλλά εσείς δεν πιστεύετε, διότι δεν είστε από τα δικά μου πρόβατα.» Διότι δικά του πρόβατα αποκαλούσε ήδη αυτούς που προέρχονταν από τα έθνη. Για το λόγο αυτό, οι Φαρισαίοι, αγανακτώντας και εξοργιζόμενοι υπερβολικά, θεωρώντας ότι αφενός αγαπά τους αλλογενείς και αφετέρου περιφρονεί το θείο, προβάλλοντας τον νόμο έλεγαν: «Δεν λέμε εμείς καλά ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;» Διότι, έλεγαν, αν δεν φρονούσες τα των Σαμαρειτών, αν δεν ήσουν φιλέλληνας και φιλαλλογενής, δεν θα αναμειγνυόσουν καθόλου με αυτούς που προέρχονται από τα έθνη. Και αν δεν υπήρχε μέσα σου το δαιμόνιο των Ελλήνων - διότι δαιμονισμένους αποκαλούσαν τους ειδωλολάτρες, εξαιτίας του διαβόλου που βρισκόταν μέσα τους - δεν θα θεωρούσες, έλεγαν, την παράβαση των νομικών ενταλμάτων ως κάτι το εντελώς ασήμαντο. Ενώ μάλιστα εκπλήρωση του νόμου είναι αυτά που γίνονται δια του Χριστού, και όχι παράβαση, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω.» Διότι επρόκειτο μόνο για μετατροπή του γράμματος προς την αλήθεια.

Διότι τέτοια είναι η φύση των σκύλων, όταν περιπέσουν σε λύσσα· ενώ κάποτε αναγνώριζαν τον κύριό τους και τους γιους του, τους οικείους και όλους τους άλλους γνήσιους του οικοδεσπότη, όταν τους κυριεύσει η μανία, τα πρόσωπα αλλοιώνονται μπροστά στην όρασή τους και στρέφονται εναντίον των ίδιων των γνήσιων, τους οποίους άλλοτε τιμούσαν, κουνώντας την ουρά τους και υποτασσόμενοι με τη συμπεριφορά τους. Παρομοίως και αυτοί που προσδοκούσαν την παρουσία του Χριστού, αυτοί που ετοιμάζονταν να δεχθούν τον Νυμφίο, αυτοί που εύχονταν να δουν τους προφήτες, αυτοί που υπόσχονταν να υπακούουν στους θείους λόγους, αυτοί που είχαν συνάψει διαθήκη με τον Μωυσή λέγοντας «γίνε εσύ ο μεσίτης μας προς τον Κύριο» και «όλα όσα σου πει ο Κύριος θα τα ακούσουμε και θα τα πράξουμε», όταν είδαν τον δικό τους Δεσπότη να καταφθάνει, αγνόησαν τη μορφή και τους τύπους της αλήθειας, τους οποίους οι προφήτες, προτού Αυτός έλθει εν σαρκί, προτύπωναν, διέγραφαν, κατήγγελλαν και σήμαιναν. Αρχικά, λοιπόν, του έλεγαν: «Ποιος είναι αυτός που λαλεί βλασφημίες;», άλλοτε πάλι, δεν ντράπηκαν και τόλμησαν να πουν ότι έχει δαιμόνιο, ενώ δεν κοκκίνισαν από ντροπή να τον αποκαλέσουν ακόμη και Σαμαρείτη. Εν τέλει, λοιπόν, όπως ακριβώς έχω προαναφέρει, επαναστάτησαν σαν λυσσασμένα σκυλιά, και του κάρφωσαν τα χέρια, όπως ακριβώς ο σκύλος μέσα στη μανία του επιτίθεται σηκώνοντας τα μπροστινά του πόδια και δεν ντρέπεται να καταξεσχίσει τα πρόσωπα των ίδιων των κυρίων του.

Θα κατανοήσεις δε ως μητέρα τη Συναγωγή των Ιουδαίων και όλη την κατά σάρκα συγγένεια εκείνων που προέρχονται από την περιτομή· και ως υιούς μιας τέτοιας μητέρας εκείνους που τον αρνήθηκαν και είπαν: «Αυτόν όμως δεν τον γνωρίζουμε από πού είναι». Γι' αυτό τους έλεγε, επειδή τον θεωρούσαν ξένο: «Γιατί δεν αναγνωρίζετε τη λαλιά μου; Διότι δεν δύνασθε να ακούτε τον λόγο μου». Και πάλι τον θεωρούσαν ξένο, λέγοντας: «Δεν λέμε εμείς σωστά ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;» Γι' αυτό τους έλεγε: «Εγώ έχω έρθει στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». Έτσι, λοιπόν, έγινε ξένος και αλλότριος για τους γιους της μητέρας του. Όλα αυτά δε τα υπέμεινε για την αιτία που ακολουθεί, την οποία αναγκαίως παραθέτει, λέγοντας: «Διότι ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε, και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν πάνω μου». Επειδή, δηλαδή, χρησιμοποιώντας μεγάλη παρρησία, έλεγχε και έδιωχνε αυτούς που έκαναν τον οίκο του Πατέρα του οίκο εμπορίου και σπήλαιο ληστών, γι' αυτόν τον λόγο τον επιβουλεύονταν· πράγμα που ακριβώς παρουσιάζει ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «Και πλησίαζε το Πάσχα των Ιουδαίων, και ανέβηκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα· και βρήκε μέσα στο ιερό αυτούς που πουλούσαν πρόβατα και βόδια, και σκόρπισε τα νομίσματα και τα τραπέζια των αργυραμοιβών.

Θα λοιδορηθεί; Θα νικήσει μη ανταποδίδοντας τη λοιδορία. Θα διωχθεί; Θα δείξει ανοχή. Θα βλασφημηθεί; Θα παρακαλέσει. Θα διαβληθεί; Θα προσευχηθεί. Θα ραπιστεί στη δεξιά σιαγόνα; Θα προσφέρει και την άλλη· και εάν είχε και τρίτη, θα προέβαλλε και αυτήν, για να διδάξει ακόμη περισσότερο τη μακροθυμία σε εκείνον που τον χτυπά, παιδαγωγώντας τον με το έργο σε όσα δεν μπορούσε να τον διδάξει με τα λόγια. Θα ονειδιστεί; Το ίδιο υπέστη και ο Χριστός· θα τιμηθεί μέσω της κοινωνίας του Πάθους. Ακόμη και αν ακούσει να τον αποκαλούν Σαμαρείτη, ακόμη και αν κατηγορηθεί ως δαιμονισμένος, μαζί με τον Θεό θα τα αποδεχθεί όλα. Πολλά του υπολείπονται ακόμη, έστω και αν πάθει πολλά: το όξος, η χολή, το ακάνθινο στεφάνι, το καλαμένιο σκήπτρο, η κόκκινη χλαμύδα, ο σταυρός, οι ήλοι, οι συσταυρούμενοι ληστές, οι περαστικοί που υβρίζουν.

Διότι έπρεπε και εκείνους να διαχωρίσει, και αυτούς να ενώσει· τους μεν ως προς τον αριθμό, τους δε ως προς τη θεότητα. Σκανδαλίζεσαι με τη σάρκα; Αυτό έκαναν και οι Ιουδαίοι. Ή μήπως τον αποκαλείς και Σαμαρείτη; Και τη συνέχεια θα την αποσιωπήσω. Απιστείς στη θεότητα; Αυτό δεν το κάνουν ούτε οι δαίμονες.

ΟΗʹ. Το πιο παράλογο από όλα είναι ότι, ενώ ο Σωτήρας και Δεσπότης των πάντων, ο δημιουργός και κυβερνήτης όλου αυτού του σύμπαντος, ο Υιός και Λόγος του μεγάλου Πατρός, ο προσαγωγέας, και αρχιερέας, και σύνθρονος· αυτός που για εμάς, οι οποίοι ατιμάσαμε την εικόνα Του, και ξεπέσαμε στο χώμα, και αγνοήσαμε το μέγα μυστήριο της ένωσης, όχι μόνο συγκατέβηκε λαμβάνοντας μορφή δούλου, αλλά ανέβηκε και στον σταυρό, και πήρε επάνω Του την αμαρτία μου προκειμένου να την θανατώσει· αυτός λοιπόν, όταν άκουγε να Τον αποκαλούν Σαμαρείτη και, το πολύ χειρότερο, όταν Τον κατηγορούσαν ότι είναι δαιμονισμένος, ούτε ντρεπόταν ούτε στρεφόταν εναντίον εκείνων που Τον ύβριζαν· παρόλο που Του ήταν εύκολο να αμυνθεί απέναντι στους πονηρούς και με τις αγγελικές παρατάξεις και μόνο με έναν λόγο Του· αλλά, αντίθετα, με πολλή ημερότητα και πραότητα απέπεμπε αυτούς που Τον ύβριζαν, και έχυνε δάκρυα για εκείνους που Τον σταύρωναν· εμείς, από την άλλη πλευρά, να νομίζουμε ότι θα θλιβούμε αν μας αποκαλούν με παρόμοια λόγια, ή ότι θα ντραπούμε, ή ότι εξαιτίας αυτού θα εγκαταλείψουμε τον ζήλο μας για το καλό, και ότι θα υπολογίσουμε αυτές τις ύβρεις περισσότερο από τις ψυχές και τα σώματά μας, τα οποία έχουμε μάθει να περιφρονούμε για χάρη της αλήθειας; Αλλά αυτό, όπως είπα, είναι μάλλον γελοίο παρά λυπηρό, και το παραπέμπουμε στη θεατρική σκηνή· πάντως, ποτέ δεν θα μπορούσαμε να ξεπεράσουμε εκείνους που, πάνω στη σκηνή, εύκολα δέχονται ραπίσματα στο πρόσωπο παίζοντας τέτοιους ρόλους και χλευάζοντας.

Για αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι. Και πάλι τον θεωρούσαν ξένο, λέγοντας: Δεν λέμε εμείς σωστά ότι είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο; Έτσι έγινε ξένος για τους γιους της μητέρας του. «Και έβαλα για ένδυμά μου τον σάκο.» Διότι ντύθηκε πράγματι ως σάκο την τραχύτητα της δικής μας αμαρτίας. «Εναντίον μου φλυαρούσαν.» Εννοεί τους Ιουδαίους άρχοντες. Διότι υπήρχε το έθιμο να συνεδριάζει στην πύλη η γερουσία των Ιουδαίων, όπως βρίσκουμε γραμμένο στην ιστορία της Ρουθ και του Βοόζ. «Και για εμένα έψαλλαν όσοι έπιναν.» Ποιο κρασί; Το μυστικό. Επειδή εκείνοι δεν φλυαρούσαν, αλλά έψαλλαν, αναπέμποντας προφητικούς ύμνους για τον Χριστό ως Θεό.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. Σε εκείνους δε που απειθούν, ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή της γωνίας, και λίθος προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου. Αυτό το ρητό αναφέρεται στον Χριστό· διότι και ο ίδιος στα Ευαγγέλια παραθέτει αυτήν την προφητεία λέγοντας: «Ποτέ δεν διαβάσατε, τον λίθο που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή της γωνίας;» —Και λίγο πιο κάτω: «Τον λίθο που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι»· εννοεί τους Ιουδαίους, τους Γραμματείς, τους Φαρισαίους, διότι τον αποδοκίμαζαν λέγοντας: «Είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο»· και πάλι: «Αυτός δεν είναι από τον Θεό, αλλά πλανά το πλήθος».

Πώς βρέθηκε Θεός που να ανασταίνεται από μόνος του; Έπαθε πολλά από πολλούς και δεν αμύνθηκε απέναντι σε κανέναν τους, ατιμάστηκε από τους δούλους και δεν έβλαψε κανέναν τους. Οι Ιουδαίοι κραύγαζαν και έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο γιος του τέκτονος;», και πάλι: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;», και πάλι: «Εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο»· και σε κανέναν δεν ανταπέδωσε κακό αντί κακού. Αυτά εξαπάτησαν την αφροσύνη μου, αυτά χλεύασαν εμένα τον άθλιο, μέσω αυτών αγκιστρώθηκα, μέσω αυτών δελεάστηκα. Καταδέχθηκε να τα υπομείνει όλα μέσω του σώματός του· εάν ποτέ φανέρωνε το μέγεθος της θεότητάς του, πετώντας με ταχύτατα βήματα οπισθοχωρούσα αόρατα. Πολλές φορές συγκάλυπτε τη θεότητά του με τα πάθη και δεν μπορούσα να υποφέρω την αχώρητη δύναμή του· γι' αυτό πολλές φορές, όταν αντίκριζα τα τεκμήρια της θεότητάς του, φώναζα και έλεγα μέσω των πονηρών δαιμόνων που με ακολουθούν: «Σε παρακαλώ, μην με βασανίσεις», και πάλι: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και σε σένα, Υιέ του Θεού; Ήρθες πριν από την ώρα σου να μας βασανίσεις». Αλλά όταν τον άκουγα να αναφωνεί: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου», και: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», όταν τον είδα να αγωνιά και να φωνάζει προς τον δικό του Πατέρα: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριον», όρμησα πάλι, θεωρώντας ότι πρόκειται για έναν κοινό άνθρωπο.

Γι' αυτό και τον Χριστό τον ονείδιζαν λέγοντας: «Εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο»· και στην περίπτωση εκείνου που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Χριστός εισάγει έναν Σαμαρείτη ως αυτόν που του έδειξε έλεος, τον ευτελή δηλαδή, τον καταφρονημένο, τον βδελυρό για αυτούς· και στην περίπτωση των δέκα λεπρών, γι' αυτόν τον λόγο τον έναν τον αποκαλεί αλλογενή (επειδή ήταν Σαμαρείτης)· αλλά και ο ίδιος δίνοντας εντολή στους μαθητές του, έλεγε τα εξής: «Σε δρόμο εθνών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε».

Την ονομάζει δε δική του πατρίδα, φανερώνοντας τον λόγο της θείας οικονομίας, και παραμένοντας περισσότερο σε αυτόν. Τι λοιπόν; Δεν βλέπουμε, λέει, και ανάμεσα στους οικείους τους πολλούς να θαυμάζονται; Βεβαίως, τέτοια συμπεράσματα δεν πρέπει να εξάγονται από τις σπάνιες περιπτώσεις. Εάν πάλι κάποιοι τιμήθηκαν στη δική τους πατρίδα, πολύ περισσότερο θα τιμώνταν στην ξένη· διότι η οικειότητα συνήθως οδηγεί στην καταφρόνηση. Όταν δε ήλθε στη Γαλιλαία, τον δέχθηκαν οι Γαλιλαίοι, έχοντας δει όλα όσα έκανε στα Ιεροσόλυμα κατά την εορτή· διότι και αυτοί είχαν πάει στην εορτή. Βλέπεις ότι αυτοί που υποτιμώνται, αυτοί κυρίως βρίσκονται να τον πλησιάζουν; Διότι ο ένας έλεγε: «Από τη Ναζαρέτ μπορεί να προέλθει κάτι καλό;», και άλλος: «Ερεύνησε και δες, ότι από τη Γαλιλαία δεν έχει εγερθεί προφήτης». Αυτά δε τα έλεγαν υβρίζοντάς τον, επειδή στους πολλούς φαινόταν ότι κατάγεται από τη Ναζαρέτ· τον χλεύαζαν επίσης ότι είναι Σαμαρείτης. «Σαμαρείτης είσαι», έλεγαν, «και έχεις δαιμόνιο». Αλλά ιδού, λέγει, και Σαμαρείτες και Γαλιλαίοι πιστεύουν, προς καταισχύνη των Ιουδαίων. Μάλιστα, οι Σαμαρείτες αποδεικνύονται καλύτεροι και από τους Γαλιλαίους. Διότι εκείνοι μεν τον αποδέχτηκαν από τα λόγια της γυναίκας, ενώ τούτοι αφού είδαν τα σημεία που έκανε. Ήλθε λοιπόν ο Ιησούς πάλι στην Κανά της Γαλιλαίας, όπου έκανε το νερό οίνο. Υπενθυμίζει το θαύμα στον ακροατή, εξυψώνοντας το εγκώμιο των Σαμαρειτών.

Ομιλία ΝΕ΄. Αποκρίθηκαν λοιπόν οι Ιουδαίοι και του είπαν: «Δεν λέμε εμείς σωστά ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;». Αποκρίθηκε ο Ιησούς: «Εγώ δεν έχω δαιμόνιο, αλλά τιμώ τον Πατέρα». α΄. Είναι αναίσχυντη η κακία και ιταμή, και όταν πρέπει να υποχωρήσει, τότε εξαγριώνεται περισσότερο· πράγμα που συνέβη και στην περίπτωση των Ιουδαίων. Διότι, ενώ έπρεπε να νιώσουν κατάνυξη με όσα ειπώθηκαν, θαυμάζοντας την παρρησία και τη λογική συνέπεια των λόγων Του, αυτοί αντίθετα προβαίνουν σε ύβρεις, αποκαλώντας Τον Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, και λένε: «Δεν λέγαμε εμείς σωστά, ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;». Διότι, όταν πει κάποιος κάτι το υψηλό, αυτό φαντάζει ως μανία σε εκείνους που είναι εξαιρετικά αναίσθητοι. Αν και βέβαια πουθενά προηγουμένως δεν ανέφερε ο ευαγγελιστής ότι Τον αποκάλεσαν Σαμαρείτη· είναι όμως πιθανό, όπως συνάγεται από αυτήν τη φράση, ότι αυτό είχε ειπωθεί πολλές φορές από αυτούς. «Έχεις δαιμόνιο», λέει. Και όμως, ποιος έχει δαιμόνιο; Αυτός που τιμά τον Θεό ή αυτός που υβρίζει εκείνον που Τον τιμά; Τι απαντά λοιπόν ο Χριστός, η πραότητα, η επιείκεια; «Εγώ δεν έχω δαιμόνιο, αλλά τιμώ τον Πατέρα που με έστειλε». Εκεί μεν που έπρεπε να τους διδάξει και να καταρρίψει τη μεγάλη τους αλαζονεία, και να τους συνετίσει ώστε να μην υπερηφανεύονται για τον Αβραάμ, υπήρξε σφοδρός· εκεί δε που έπρεπε να υπομείνει ο ίδιος τις ύβρεις, χρησιμοποιεί πολλή πραότητα.

Αν όμως αυτό ισχύει για τους ανθρώπους, πολύ περισσότερο ισχύει για τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε, ότι κένωσε τον Εαυτό Του. Τίποτε άλλο, λοιπόν, δεν σκοπεύει η εντολή που αναφέρεται εδώ, παρά να δείξει την ομόνοια με τον Πατέρα. Αν όμως τα λόγια αυτά εκφράστηκαν τόσο ταπεινά και ανθρώπινα, η αιτία είναι η πνευματική αδυναμία των ακροατών. Έγινε, λοιπόν, σχίσμα ανάμεσα στους Ιουδαίους. Και άλλοι μεν έλεγαν: «Έχει δαιμόνιο και μαίνεται· γιατί τον ακούτε;» Άλλοι δε έλεγαν ότι: «Τα λόγια αυτά δεν είναι ανθρώπου δαιμονισμένου. Μήπως μπορεί ένα δαιμόνιο να ανοίξει τα μάτια τυφλών;» Επειδή, δηλαδή, τα λεγόμενά Του ήταν ανώτερα από τα ανθρώπινα και ξεπερνούσαν τη συνηθισμένη εμπειρία, έλεγαν ότι δαιμονίζεται, προσφωνώντας Τον έτσι ήδη για τέταρτη φορά (διότι και προηγουμένως έλεγαν: «Έχεις δαιμόνιο· ποιος ζητά να σε σκοτώσει;» και πάλι: «Δεν λέγαμε εμείς σωστά, ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;» και εδώ: «Έχει δαιμόνιο και μαίνεται· γιατί τον ακούτε;»)· μάλλον όμως δεν ήταν η τέταρτη φορά, αλλά πρέπει να το είχε ακούσει πολλές φορές. Διότι το να λένε: «Δεν λέγαμε εμείς σωστά ότι έχεις δαιμόνιο;» είναι απόδειξη όχι του ότι το είπαν για δεύτερη ή τρίτη φορά, αλλά του ότι το είχαν πει επανειλημμένα. Οι άλλοι δε έλεγαν, αναφέρει: «Αυτά τα λόγια δεν είναι ανθρώπου δαιμονισμένου. Μήπως μπορεί ένα δαιμόνιο να ανοίξει τα μάτια τυφλών;» Επειδή, δηλαδή, δεν μπορούσαν να τους αποστομώσουν με επιχειρήματα από τα λόγια, αντλούσαν πλέον την απόδειξη από τα ίδια τα έργα.

Ακόμη και αν χλευαζόμαστε, ακόμη και αν πάσχουμε κάτι άδικα, ας λέμε συνεχώς: «Δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του». Και ας φέρνουμε στο μέσον τα όσα ελέχθησαν από τους Ιουδαίους, τα οποία ξεστόμισαν γεμάτοι μανία λέγοντας: «Δαιμόνιο έχεις», και «Σαμαρείτης είσαι εσύ», και ότι «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια». Διότι γι' αυτόν τον λόγο τα υπέμεινε όλα αυτά, ώστε εμείς να βαδίζουμε στα ίχνη του και να υπομένουμε τα σκώμματα, τα οποία περισσότερο από όλες τις ύβρεις βγάζουν τον άνθρωπο εκτός εαυτού. Αλλά όμως, Εκείνος όχι μόνο τα υπέμεινε αυτά, αλλά και τα πάντα έπραττε, ώστε να σώσει και να απαλλάξει αυτούς που τα έκαναν από την επιφυλασσόμενη κόλαση. Διότι ακόμη και τους αποστόλους απέστειλε για τη δική τους σωτηρία.

Λέγοντας: «Αυτός δεν είναι από τον Θεό»· «Αυτός πλανά το πλήθος»· και πάλι: «Εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο». Έπειτα, για να γνωρίσουν ότι η ζημία δεν περιορίζεται απλώς στην εκδίωξή τους, πρόσθεσε και τις τιμωρίες, λέγοντας: «Καθένας που πέφτει πάνω σε αυτόν τον λίθο θα συντριβεί· και πάνω σε όποιον πέσει, θα τον κατασυντρίψει».

Άλλοι μεν τον αποκαλούσαν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, λέγοντας ότι «εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο»· άλλοι δε λαοπλάνο, λέγοντας: «Αυτός δεν είναι από τον Θεό, αλλά παραπλανά το πλήθος»· και άλλοι μάγο, λέγοντας ότι «Με τη δύναμη του άρχοντα των δαιμονίων εκβάλλει τα δαιμόνια». Και συνεχώς επαναλάμβαναν αυτά και τον ονόμαζαν αντίθεο, γαστρίμαργο, αδηφάγο και μέθυσο, και φίλο πονηρών και διεφθαρμένων ανθρώπων. «Διότι ήλθε», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου τρώγοντας και πίνοντας, και λένε: Ιδού ένας άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών». Και όταν συνομιλούσε με την πόρνη, τον αποκαλούσαν ψευδοπροφήτη: «Διότι αν ήταν προφήτης», έλεγαν, «θα γνώριζε ποια είναι αυτή η γυναίκα που του μιλάει»· και κάθε μέρα ακόνιζαν τα δόντια τους εναντίον του. Και δεν τον πολεμούσαν κατ' αυτόν τον τρόπο μόνο οι Ιουδαίοι, αλλά ούτε και εκείνοι που θεωρούνταν αδελφοί του είχαν υγιή στάση απέναντί του, αλλά και μέσα από το ίδιο του το σπίτι αναζωπυρωνόταν ο πόλεμος εναντίον του. Δες λοιπόν πώς και εκείνοι ήταν διεφθαρμένοι, πράγμα για το οποίο και ο ευαγγελιστής πρόσθετε λέγοντας: «Διότι ούτε οι αδελφοί του πίστευαν σε αυτόν». Αλλά επειδή κάνεις λόγο για πολλούς που σκανδαλίζονται και πλανώνται, πόσοι από τους μαθητές νομίζεις ότι σκανδαλίστηκαν την εποχή του σταυρού; Ο ένας τον πρόδωσε, άλλοι δραπέτευσαν, άλλος τον αρνήθηκε, και αφού όλοι αναχώρησαν, οδηγούνταν μόνος του, δεμένος.

Και σήκωσαν πέτρες για να τις ρίξουν επάνω του. Και όταν εκτεινόταν σε μακρούς λόγους για τα μυστήρια, λέγοντας: «Και ο άρτος όμως, τον οποίο εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου, είναι η σάρκα μου», έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Και εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του επέστρεψαν πίσω και δεν τον ακολουθούσαν πλέον. Τι έπρεπε λοιπόν να κάνει; Πες μου· να επιμένει συνεχώς στα υψηλότερα διδάγματα, με αποτέλεσμα να αποδιώξει το θήραμα και να απομακρύνει τους πάντες από τη διδασκαλία; Αλλά αυτό δεν ήταν γνώρισμα της φιλανθρωπίας του Θεού. Διότι, και πάλι, όταν είπε: «Εκείνος που ακούει τον λόγο μου, δεν θα γευθεί θάνατο στον αιώνα», του έλεγαν: «Δεν λέγαμε εμείς σωστά ότι έχεις δαιμόνιο; Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες ότι ''εκείνος που ακούει τον λόγο μου δεν θα γευθεί θάνατο'';». Και τι το περίεργο αν το πλήθος είχε τέτοια διάθεση, από τη στιγμή που και οι ίδιοι οι άρχοντες είχαν αυτή τη γνώμη;

Επειδή δε προχώρησε και στα θαύματα, πόσες ήταν οι συκοφαντίες; Άλλοι μεν τον αποκαλούσαν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, λέγοντας: Σαμαρείτης είσαι εσύ και έχεις δαιμόνιο. Άλλοι δε πλάνο, λέγοντας: αυτός δεν είναι από τον Θεό, αλλά παραπλανά τον όχλο. Άλλοι δε μάγο, λέγοντας: με τη δύναμη του άρχοντα Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια.

Διότι ο θάνατος ήταν διπλός, και των ψυχών και των σωμάτων· και μάλιστα απομάκρυνε τον φύλακα και φρούραρχο της βασιλείας του, λέγοντας: Απομακρύνσου από εμένα, Ιησού βασιλιά· δεν επιθυμούμε να γνωρίζουμε τις οδούς σου. Και τη σεβάσμια εικόνα του που βρισκόταν στη Χαλκή Πύλη, την πετροβολούσαν και της πετούσαν κοπριές και λάσπες, φτύνοντας στο πρόσωπό του, και την συνέτριψαν ρίχνοντάς την στο έδαφος. Οι Ιουδαίοι βέβαια κάποτε τον λιθοβόλησαν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, αλλά αυτός πέρασε ανάμεσά τους και αναχώρησε· αυτοί όμως έπραξαν χειρότερα από εκείνους. Όντως «ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και λαός άφρων παρόξυνε το όνομά του.» Διότι και ο ίδιος ο Κύριος, κρατώντας στα χέρια του την εικόνα του Καίσαρα Τιβερίου και λέγοντας: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;», δεν την ύβρισε, αλλά απέδωσε τα οφειλόμενα στον Καίσαρα και πλήρωσε τον φόρο. Ω λαέ άνομε, μωρέ και ασύνετε, εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Αλλά πόσα πάσχει και τώρα ο Λόγος, βλασφημούμενος από τους ασεβείς, και εντούτοις ανέχεται την ύβρη· διότι είναι μακρόθυμος· ενώ από τους ευσεβείς δοξάζεται, και παρατείνει τα της μακροθυμίας του, δίνοντας στους μεν ίσως καιρό για μετάνοια, και δοκιμάζοντας τον δικό μας πόθο, εάν δεν αποκάμνουμε στις θλίψεις και στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας.

Διότι εκείνοι σκότωσαν και τον Κύριο έξω από τον αμπελώνα, δηλαδή έξω από εκείνα που έλεγαν οι Γραφές. «Τους λέει ο Ιησούς: Ποτέ δεν διαβάσατε στις Γραφές; Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας· από τον Κύριο έγινε αυτό, και είναι θαυμαστό στα μάτια μας; Γι' αυτό σας λέω ότι θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού, και θα δοθεί σε έθνος που θα παράγει τους καρπούς της. Και όποιος πέσει πάνω σε αυτόν τον λίθο, θα συντριβεί· και πάνω σε όποιον πέσει, θα τον κάνει σκόνη». Λίθο ονομάζει τον εαυτό του· και οικοδόμους, τους δασκάλους των Ιουδαίων, οι οποίοι τον αποδοκίμασαν μεν ως άχρηστο, λέγοντας: «Εσύ είσαι Σαμαρείτης, και έχεις δαιμόνιο». Αυτός όμως, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, τοποθετήθηκε ως κεφαλή γωνίας, δηλαδή έγινε κεφαλή της Εκκλησίας, ενώνοντας τους Ιουδαίους και τους εθνικούς σε μία πίστη. Διότι, όπως ακριβώς ο λίθος που σχηματίζει τη γωνία στην οικοδομή, συνέχει τον έναν και τον άλλον τοίχο, έτσι και ο Χριστός συνέδεσε τους πάντες σε μία πίστη. Και η γωνία αυτή είναι θαυμαστή, και έγινε από τον Κύριο. Διότι η Εκκλησία που μας συνέχει και μας ενοποιεί στην πίστη, προήλθε από τον Κύριο, και είναι άξια μεγάλου θαυμασμού, επειδή οικοδομήθηκε καλά. Και είναι κατά άλλον τρόπο θαυμαστή, διότι ο λόγος του Χριστού επιβεβαιώθηκε και ενισχύθηκε με τα θαύματα· ώστε η σύσταση της Εκκλησίας είναι θαυμαστή.

Εκείνοι του εξηγούν ότι ο Θεός του Ισραήλ επιβλέπει εκείνον τον τόπο και δεν ανέχεται να κατοικούν εκεί όσοι δεν γνωρίζουν τους νόμους του. Αν λοιπόν ενδιαφέρεται καθόλου για τους βαρβάρους εκεί, ας στείλει Ιουδαίους ιερείς, οι οποίοι θα παραδώσουν στους βαρβάρους τους νόμους του Θεού, και έτσι θα εξευμενιστεί ο Θεός. Ο βασιλιάς πείθεται από αυτά και στέλνει κάποιον ιερέα για να παραδώσει στους βαρβάρους στη Σαμάρεια τον νόμο του Θεού. Εκείνοι όμως δεν δέχθηκαν όλα τα θεία βιβλία, αλλά μόνο τα πέντε του Μωυσή, τη Γένεση, την Έξοδο, το Λευιτικό, τους Αριθμούς και το Δευτερονόμιο. Αλλά ούτε απομακρύνθηκαν εντελώς από την ασέβεια· χρόνια όμως αργότερα απομακρύνθηκαν από τα είδωλα και σέβονταν τον Θεό. Οι Ιουδαίοι λοιπόν, όταν επέστρεψαν από την αιχμαλωσία, έτρεφαν πάντα φθόνο απέναντί τους, επειδή ήταν Ασσύριοι στο γένος, και από το όρος τους ονόμαζαν Σαμαρείτες. Εκείνοι πάλι ονόμαζαν τους εαυτούς τους απογόνους του Αβραάμ και του Ιακώβ. Διότι αφενός ο Αβραάμ ήταν Χαλδαίος, αφετέρου ο Ιακώβ, εξαιτίας της πηγής που βρισκόταν εκεί, θεωρούνταν οικείος τους. Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, μαζί με όλους τους εθνικούς, βδελύσσονταν και αυτούς· γι' αυτό και χλευάζοντας τον Κύριο έλεγαν: «Σαμαρείτης είσαι». Και ο ίδιος έλεγε στους μαθητές του: «Σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε». Για ποιο λόγο όμως ο ευαγγελιστής ακριβολογεί σχετικά με το χωράφι του Ιακώβ και την πηγή;

Αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι και του είπαν: «Δεν λέμε εμείς σωστά ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;» Αποκρίθηκε ο Ιησούς: «Εγώ δαιμόνιο δεν έχω, αλλά τιμώ τον Πατέρα μου, και εσείς με ατιμάζετε. Εγώ όμως δεν ζητώ τη δόξα μου· υπάρχει εκείνος που ζητά και κρίνει». Επειδή ονόμαζαν τους εαυτούς τους υιούς του Θεού, λέγει: «Αν είστε υιοί του Θεού, οφείλετε οπωσδήποτε να μισείτε αυτόν που αμαρτάνει. Αν, λοιπόν, και εμένα, τον οποίο μισείτε, μπορείτε να με ελέγξετε ότι αμαρτάνω, είναι πρόδηλο ότι δικαίως με μισείτε· εάν όμως κανείς δεν μπορεί να με ελέγξει, είναι φανερό ότι με μισείτε εξαιτίας της αλήθειας». Ποια αλήθεια όμως; Εκείνη πάντως με την οποία αποκαλούσε τον εαυτό του Υιό του Θεού, πράγμα το οποίο είναι πέρα για πέρα αληθινό. «Εκείνος που προέρχεται από τον Θεό ακούει τα ρήματα του Θεού»· ώστε και εσείς, εάν ήσασταν τέκνα του Θεού, δεν θα με παρακούατε, ούτε θα επιζητούσατε να φονεύσετε τον άνωθεν ελθόντα Υιό του Θεού, ο οποίος φθέγγεται τα λόγια του Θεού. Ο μεν Κύριος, λοιπόν, μιλούσε τόσο πράα· εκείνοι όμως προχωρούν σε ύβρεις. «Διότι δεν λέγαμε εμείς σωστά», λένε, «ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;» Τον αποκαλούσαν, λοιπόν, Σαμαρείτη, ως παραβάτη των ιουδαϊκών εθίμων, όπως αυτού του Σαββάτου· διότι οι Σαμαρείτες δεν ιουδάιζαν με ακρίβεια· δαιμονισμένο δε τον αποκαλούν, ίσως και με την ίδια λογική με την οποία έλεγαν ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με τη δύναμη του άρχοντα των δαιμονίων.