Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:50

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣϞΘ΄. Πώς θα πειστεί η ψυχή να απομακρυνθεί από τη φιλοδοξία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Όταν υπακούσει στον Κύριο που λέει: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς»· και στον Απόστολο που παραγγέλλει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· ώστε ο θεοσεβής, μην επιδιώκοντας ούτε την τωρινή ούτε τη μελλοντική δόξα, αλλά προτιμώντας πάνω από όλα την αγάπη προς τον Θεό, να έχει την παρρησία να πει μαζί με τα προαναφερθέντα το εξής: «Ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Ιησού Χριστό, τον Κύριό μας». Διότι και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «Εγώ δεν ζητώ τη δόξα μου»· και ότι: «Εκείνος που μιλάει από τον εαυτό του ζητάει τη δική του δόξα· ενώ εκείνος που ζητάει τη δόξα εκείνου που τον έστειλε, αυτός είναι αληθινός».

Από παντού, λοιπόν, και με τα δικά του λόγια αποδεικνύεται ο Χριστός, και φανερώνει σαφώς ότι είναι κατά φύσιν Θεός. Και με όσα λέει ότι τιμάται ο Πατέρας, αποδιώχνοντας το πλήθος των ανόσιων από την οικειότητα προς Αυτόν, αποδεικνύει τους Ιουδαίους εντελώς αποξενωμένους από τον Θεό. Διότι τι είναι πιο ανόσιο από αυτούς που τα λένε αυτά; «Εγώ δεν ζητώ τη δόξα μου· υπάρχει Εκείνος που ζητά και κρίνει». Σε αυτά φαίνεται ξεκάθαρα ως αληθινό αυτό που ειπώθηκε μέσω του Πέτρου για τον Σωτήρα μας: «Ο οποίος, όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε την κρίση σε Αυτόν που κρίνει δίκαια». Βλέπετε δηλαδή πώς, αν και ακούει τα χειρότερα και τα πιο απεχθή από όλα από εκείνους που ανόσια τον χλευάζουν, και μάλιστα ακούγοντάς τα πολλές φορές και όχι μόνο μία, εμμένει στη δική του αγαθότητα, και με κανέναν τρόπο δεν εκτρέπεται από αυτό που του αρμόζει. Πράττει δε αυτό και ως υπόδειγμα για εμάς, ώστε, φροντίζοντας να ακολουθούμε «τα ίχνη του», να μην βρεθούμε να ανταποδίδουμε «λοιδορία αντί λοιδορίας», ούτε κάποιο άλλο «κακό αντί κακού» σε αυτούς που επιθυμούν να μας λυπήσουν, αλλά μάλλον να νικάμε «το κακό με το αγαθό».

«Εγώ, λοιπόν, δεν ζητώ τη δόξα μου», λέει, και φαίνεται να λέει αυτό το πράγμα, όχι για να καταστήσει ακίνδυνο το να τον υβρίζουν όσοι το επιθυμούν, ούτε για να προτρέψει κάποιους να προχωρούν εύκολα σε αυτή την ασέβεια, αλλά μάλλον υποδηλώνει το εξής: Ήρθα, λέει, όχι για να αποκομίσω δόξα από εσάς, αλλά ούτε επιθυμώντας καθόλου τιμή ή φήμη. Διότι ταπείνωσα τον εαυτό μου, ενώ υπάρχω στη μορφή του Θεού και Πατέρα, και έγινα άνθρωπος σαν και εσάς για χάρη σας. Αυτός δε που δεν απαξίωσε να λάβει μορφή δούλου, ενώ του ήταν δυνατό να παραμείνει στην ισότητα με τον Θεό και Πατέρα και να απολαμβάνει τα υπέρ νουν και λόγον, πώς θα μπορούσε πλέον να θεωρηθεί ότι ζητά δόξα από κάποιον, και όχι μάλλον ότι υπέμεινε θεληματικά την αδοξία για το όφελος των άλλων; Ή, λοιπόν, αυτό λέει με τα λόγια αυτά ο Κύριος, ή και με άλλον τρόπο θα κατανοήσουμε ότι δεν ζητά τη δική του δόξα. Διότι, ενώ μπορούσε αμέσως να τιμωρήσει τους υβριστές και να επιβάλει κυρώσεις για τη δυσφήμιση, αφού ασεβούσαν απέναντι σε Αυτόν, τον Κύριο των πάντων, Εκείνος υπομένει το λυπηρό γεγονός με ηρεμία και δείχνει τόση καρτερία, ώστε δεν θέλει ούτε καν με έναν απλό λόγο να λυπήσει ως ανταπόδοση τους αλαζόνες. Αλλά για να μη φαίνεται η ασέβεια προς τον Θεό εύκολη στον οποιονδήποτε, αναγκαστικά, εμποδίζοντάς τους σαν με κάποιο οχύρωμα να προχωρήσουν ευθέως σε αυτήν, αντέταξε απέναντί τους την οργή του Πατέρα.

Διότι ομιλούσε περί της υψώσεως του σταυρού και περί της ανόδου στον ουρανό, προκειμένου να ελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό του. Και για ποιον λόγο, ενώ βρισκόταν άνω, δεν τους είλκυσε, αλλά ήλθε επί της γης; Διότι έπρεπε να έλθει και να αναλάβει στον εαυτό του τη μορφή των ανθρώπων, ώστε πρώτα το ίδιο το άγιο σκεύος, το οποίο έλαβε από τη Μαρία, να το υψώσει στον εαυτό του, αναπλάθοντας για τον εαυτό του το άγιο σώμα, ερχόμενος άνωθεν ως Θεός Λόγος από τους κόλπους του Πατρός, ώστε, αφού υψωθεί με το ίδιο του το σώμα, να ελκύσει τους ομοίους προς τον εαυτό του. Ποιος όμως είναι ο άρχοντας αυτού του κόσμου; Αλλά όπως λέει «όλος ο κόσμος κείται εν τω πονηρώ», δεν εννοεί τον ουρανό, ούτε τη γη, ούτε τον ήλιο, ούτε τη σελήνη, ούτε τα φυτά, ούτε τη θάλασσα, ούτε τα όρη, ούτε τον αέρα, ούτε τα νέφη, ούτε τον άνεμο, ούτε τα άστρα, ούτε τα πτηνά, ούτε κανένα από τα δημιουργήματα, μη γένοιτο, αλλά τον κόσμο των ανθρώπων, την υπερηφάνεια του νου, το θράσος της οιήσεως, την αλαζονεία της ανθρώπινης επάρσεως· αυτός ήταν ο άρχοντας αυτού του κόσμου ο οποίος εξέπεσε κάτω, δηλαδή η υπερηφάνεια. Διότι λέει: «Εσείς λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, εγώ όμως δεν ζητώ τη δική μου δόξα».

Διότι, όταν μεν έλεγαν ότι έχουν πατέρα τον Θεό και τον Αβραάμ, τους επέπληξε αυστηρά· όταν όμως τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο, χρησιμοποίησε ηπιότερο λόγο, διδάσκοντάς μας να υπερασπιζόμαστε μεν όσα αφορούν τον Θεό, αλλά να παραβλέπουμε όσα αφορούν εμάς τους ίδιους. Εγώ δεν ζητώ τη δική μου δόξα. Αυτά τα είπα, λέει, αποδεικνύοντας ότι δεν σας αρμόζει να αποκαλείτε πατέρα τον Θεό, εφόσον είστε ανθρωποκτόνοι. Επομένως, για να τιμήσω Εκείνον τα είπα αυτά, και εξαιτίας Του τα ακούω αυτά, και εξαιτίας Του με ατιμάζετε. Αλλά καθόλου δεν με ενδιαφέρει αυτή η ύβρις· διότι σε Εκείνον οφείλετε να δώσετε λόγο για όσα ειπώθηκαν, για χάρη του Οποίου τα ακούω τώρα αυτά. Εγώ δεν ζητώ τη δική μου δόξα. Γι' αυτόν τον λόγο, αφήνοντας κατά μέρος το να σας τιμωρήσω, στρέφομαι σε προτροπές και σας συμβουλεύω να πράττετε εκείνα, με τα οποία όχι μόνο θα αποφύγετε την κόλαση, αλλά και θα επιτύχετε την αιώνια ζωή.

Και εσύ, λοιπόν, να θέτεις αυτό το πρότυπο προς μίμηση. Δεν οργίστηκε με εκείνους που τον ύβρισαν, αλλά, αν και άκουγε να τον αποκαλούν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, απαντά ήπια και πράα σε αυτούς που τα έλεγαν: «Εγώ δεν έχω δαιμόνιο, αλλά τιμώ τον Πατέρα μου· εσείς όμως με ατιμάζετε· εγώ δεν ζητώ τη δόξα μου· υπάρχει Εκείνος που τη ζητά και κρίνει». Επομένως, και εσύ να μην εκδικείσαι, αλλά να αναμένεις τον Κριτή. Διότι, εάν ο ίδιος ο Κριτής, όταν ήλθε με ανθρώπινη μορφή, δεν ανταπέδωσε αν και μπορούσε, αλλά περίμενε την κρίση του Θεού (διότι, όπως λέει η Γραφή, «όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια»), έτσι λοιπόν κάνε και εσύ, και μιμήσου τον Δεσπότη, ο οποίος βάσταξε την άθεη ύβρη μέχρι και τον σταυρό, και προσφέρει τη σωτηρία σε εκείνους που είναι άξιοι απώλειας. Διότι και προς τον Πατέρα έλεγε: «Συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Αδίκησε ο αδελφός, φάνηκε ανάξιος της αδελφοσύνης; Αλλά εσύ μην καταστρέφεις την αδελφοσύνη. Ο αδελφός μιμήθηκε τους αδελφούς του Ιωσήφ, οπλίστηκε για αδελφοκτονία, αναδείχθηκε εχθρός αντί για αδελφός, έδειξε υπερβολική πονηρία, και ενώ δεν αδικείται σε τίποτα, αδικεί. Αλλά εσύ κάνε το αντίθετο, για να πεις και εσύ σύμφωνα με τον μελωδό Δαβίδ: «Με αυτούς που μισούν την ειρήνη, εγώ ήμουν ειρηνικός».

Και σήκωσαν πέτρες για να τις ρίξουν επάνω του. Και όταν εκτεινόταν σε μακρούς λόγους για τα μυστήρια, λέγοντας: «Και ο άρτος όμως, τον οποίο εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου, είναι η σάρκα μου», έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Και εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του επέστρεψαν πίσω και δεν τον ακολουθούσαν πλέον. Τι έπρεπε λοιπόν να κάνει; Πες μου· να επιμένει συνεχώς στα υψηλότερα διδάγματα, με αποτέλεσμα να αποδιώξει το θήραμα και να απομακρύνει τους πάντες από τη διδασκαλία; Αλλά αυτό δεν ήταν γνώρισμα της φιλανθρωπίας του Θεού. Διότι, και πάλι, όταν είπε: «Εκείνος που ακούει τον λόγο μου, δεν θα γευθεί θάνατο στον αιώνα», του έλεγαν: «Δεν λέγαμε εμείς σωστά ότι έχεις δαιμόνιο; Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες ότι ''εκείνος που ακούει τον λόγο μου δεν θα γευθεί θάνατο'';». Και τι το περίεργο αν το πλήθος είχε τέτοια διάθεση, από τη στιγμή που και οι ίδιοι οι άρχοντες είχαν αυτή τη γνώμη;

Διότι ο θάνατος ήταν διπλός, και των ψυχών και των σωμάτων· και μάλιστα απομάκρυνε τον φύλακα και φρούραρχο της βασιλείας του, λέγοντας: Απομακρύνσου από εμένα, Ιησού βασιλιά· δεν επιθυμούμε να γνωρίζουμε τις οδούς σου. Και τη σεβάσμια εικόνα του που βρισκόταν στη Χαλκή Πύλη, την πετροβολούσαν και της πετούσαν κοπριές και λάσπες, φτύνοντας στο πρόσωπό του, και την συνέτριψαν ρίχνοντάς την στο έδαφος. Οι Ιουδαίοι βέβαια κάποτε τον λιθοβόλησαν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, αλλά αυτός πέρασε ανάμεσά τους και αναχώρησε· αυτοί όμως έπραξαν χειρότερα από εκείνους. Όντως «ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και λαός άφρων παρόξυνε το όνομά του.» Διότι και ο ίδιος ο Κύριος, κρατώντας στα χέρια του την εικόνα του Καίσαρα Τιβερίου και λέγοντας: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;», δεν την ύβρισε, αλλά απέδωσε τα οφειλόμενα στον Καίσαρα και πλήρωσε τον φόρο. Ω λαέ άνομε, μωρέ και ασύνετε, εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Αλλά πόσα πάσχει και τώρα ο Λόγος, βλασφημούμενος από τους ασεβείς, και εντούτοις ανέχεται την ύβρη· διότι είναι μακρόθυμος· ενώ από τους ευσεβείς δοξάζεται, και παρατείνει τα της μακροθυμίας του, δίνοντας στους μεν ίσως καιρό για μετάνοια, και δοκιμάζοντας τον δικό μας πόθο, εάν δεν αποκάμνουμε στις θλίψεις και στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας.

Αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι και του είπαν: «Δεν λέμε εμείς σωστά ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;» Αποκρίθηκε ο Ιησούς: «Εγώ δαιμόνιο δεν έχω, αλλά τιμώ τον Πατέρα μου, και εσείς με ατιμάζετε. Εγώ όμως δεν ζητώ τη δόξα μου· υπάρχει εκείνος που ζητά και κρίνει». Επειδή ονόμαζαν τους εαυτούς τους υιούς του Θεού, λέγει: «Αν είστε υιοί του Θεού, οφείλετε οπωσδήποτε να μισείτε αυτόν που αμαρτάνει. Αν, λοιπόν, και εμένα, τον οποίο μισείτε, μπορείτε να με ελέγξετε ότι αμαρτάνω, είναι πρόδηλο ότι δικαίως με μισείτε· εάν όμως κανείς δεν μπορεί να με ελέγξει, είναι φανερό ότι με μισείτε εξαιτίας της αλήθειας». Ποια αλήθεια όμως; Εκείνη πάντως με την οποία αποκαλούσε τον εαυτό του Υιό του Θεού, πράγμα το οποίο είναι πέρα για πέρα αληθινό. «Εκείνος που προέρχεται από τον Θεό ακούει τα ρήματα του Θεού»· ώστε και εσείς, εάν ήσασταν τέκνα του Θεού, δεν θα με παρακούατε, ούτε θα επιζητούσατε να φονεύσετε τον άνωθεν ελθόντα Υιό του Θεού, ο οποίος φθέγγεται τα λόγια του Θεού. Ο μεν Κύριος, λοιπόν, μιλούσε τόσο πράα· εκείνοι όμως προχωρούν σε ύβρεις. «Διότι δεν λέγαμε εμείς σωστά», λένε, «ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;» Τον αποκαλούσαν, λοιπόν, Σαμαρείτη, ως παραβάτη των ιουδαϊκών εθίμων, όπως αυτού του Σαββάτου· διότι οι Σαμαρείτες δεν ιουδάιζαν με ακρίβεια· δαιμονισμένο δε τον αποκαλούν, ίσως και με την ίδια λογική με την οποία έλεγαν ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με τη δύναμη του άρχοντα των δαιμονίων.

«Εσείς λοιπόν», λέγει, «επειδή τιμώ τον Πατέρα μου ο οποίος υβρίζεται από εσάς, που τον συκοφαντείτε υποστηρίζοντας ότι είναι δικός σας πατέρας, για τον λόγο αυτό με ατιμάζετε. Αλλά εάν και εγώ δεν εκδικούμαι για τον εαυτό μου και ανέχομαι να υβρίζομαι, μην νομίζετε ότι αυτή η ύβρις θα αφεθεί ατιμώρητη. Διότι υπάρχει ο Πατέρας, ο οποίος θα εκδικήσει εμένα που υβρίζομαι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή δηλαδή τον υπερασπίζομαι, και δεν ανέχομαι εσάς που παρουσιάζετε τους εαυτούς σας ως υιούς εκείνου. Υπάρχει, λοιπόν, αυτός που επιζητεί τη δόξα μου, και όχι μόνο την επιζητεί, αλλά και δύναται να κρίνει και να καταδικάσει αυτούς που με υβρίζουν παραλόγως. Διότι πολλές φορές κάποιος ζητά μεν να εκδικηθεί την ύβρι, αλλά δεν μπορεί ο ίδιος να κρίνει· ο Πατέρας όμως και επιζητεί τη δόξα του Υιού, και δύναται να κρίνει. Γι' αυτό λοιπόν είπε: "Υπάρχει εκείνος που ζητά και κρίνει." "Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν κάποιος τηρήσει τον δικό μου λόγο, δεν θα αντικρίσει θάνατο στον αιώνα. Είπαν, λοιπόν, σε αυτόν οι Ιουδαίοι: Τώρα πλέον καταλάβαμε ότι έχεις δαιμόνιο. Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες, και εσύ λες: Εάν κάποιος τηρήσει τον λόγο μου, δεν θα γευθεί θάνατο στον αιώνα." Ω της φιλανθρωπίας! Εκείνοι μεν τον υβρίζουν, αυτός δε, αναθέτοντας την αναζήτηση της δόξας του και την εκδίκηση στον Πατέρα, στρέφεται στην παραίνεση και τη διδασκαλία, ευεργετώντας αυτούς που τον υβρίζουν.»