Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:53

Διότι ο Αβραάμ και οι προφήτες, αν και τήρησαν τον λόγο του Θεού, δεν αντιτάχθηκαν στους νόμους της φύσεως, αλλά κάμφθηκαν και έπεσαν σε αυτόν τον κοινό θάνατο του σώματος. Έπειτα εσύ λες ότι εκείνος που φυλάττει τους δικούς σου λόγους θα μείνει εντελώς άγευστος θανάτου. Πώς λοιπόν, λέει, τα δικά σου δεν είναι ανώτερα από τα δικά Του; Και αυτός που υπέθεσε ότι θα ξεπεράσει τον Θεό, πώς να μην είναι ολοφάνερα παράφρων; Διότι νομίζουν από πολλή αμάθεια ότι ο Κύριος υποδηλώνει εδώ μόνο τον θάνατο του σώματος, και ότι υπόσχεται σε όσους τον υπακούν πως δεν θα πεθάνουν κατά σάρκα, αν και βεβαίως θα ήταν έργο συνετών ανθρώπων να κατανοήσουν ότι τίποτα δεν πεθαίνει για τον Θεό, αλλά ακόμη κι αν πεθάνει, ζωοποιείται. Διότι, αν από την ανυπαρξία ήρθε στην ύπαρξη, πώς δεν θα είναι πολύ πιο έτοιμο και πιο εύκολο να κληθεί ξανά στην ύπαρξη αυτό που ήδη δημιουργήθηκε, έστω κι αν θεωρείται ότι κοιμήθηκε για λίγο κατ' οικονομίαν;

Αγνοώντας λοιπόν τη δόξα του Σωτήρα, οι Ιουδαίοι επιδεικνύουν αλαζονεία απέναντι στα λόγια Του, και Τον αποκαλούν δαιμονισμένο, σαν να υπόσχεται να κάνει ανώτερα και από όσα δεν έχει πράξει ο Θεός, και για να αποδείξουν τη συκοφαντία τους, προβάλλουν τον θάνατο του Αβραάμ και των αγίων προφητών. Νομίζουν ότι με αυτόν τον τρόπο ελέγχουν τον Χριστό ως κάποιον που κομπάζει με μάταια λόγια, υποσχόμενος να δώσει αιώνια ζωή σε όσους φυλάττουν τον λόγο Του, και ότι κάπως έτσι καταλύει τη δόξα του Θεού, με τα σπουδαιότερα που ομολογεί ότι θα τους δώσει. «Μήπως εσύ είσαι μεγαλύτερος από τον πατέρα μας Αβραάμ, ο οποίος πέθανε; Και οι προφήτες πέθαναν.» Σκοτεινός είναι και στο σημείο αυτό ο λόγος των Ιουδαίων, και φαίνεται να κυοφορεί ένα βαθύτερο νόημα. Διότι τι λένε πάλι εδώ, με ανθρώπινη βέβαια σκέψη, αλλά με πικρία ωστόσο ως προς τον εσωτερικό τους σκοπό; «Ιδού», λένε, «αν και τήρησαν τον θείο λόγο, ο Αβραάμ και οι προφήτες έχουν πεθάνει, αλλά μόλις τώρα σε ακούσαμε να υπόσχεσαι σπουδαιότερα πράγματα σε κάποιους. Διότι υποστηρίζοντας ότι δεν θα πεθάνουν διόλου, αυτοί αναμφίβολα καθίστανται ανώτεροι και βρίσκονται σε καλύτερη μοίρα από τους προαναφερθέντες, ακριβώς εξαιτίας αυτού του γεγονότος, του ότι δεν θα πεθάνουν. Επομένως, πες μας», προσθέτουν, «και απάντησέ μας που σε ρωτάμε τούτο: εσύ ο ίδιος είσαι μεγαλύτερος από τον Αβραάμ και τους προφήτες, εφόσον υπόσχεσαι να κάνεις άλλους μεγαλύτερους από εκείνους;»

Άραγε δεν θα πεθάνεις, εφόσον εκείνοι πέθαναν, αλλά θα παραμείνεις αθάνατος, όντας άνθρωπος και έχοντας το σώμα σου από τη γη; Πώς λοιπόν θα μπορούσες να δώσεις σε άλλους αυτό που δεν έχεις ο ίδιος; Διότι οπωσδήποτε θα πεθάνεις, αφού είσαι άνθρωπος. Αν όμως δεν είσαι ανώτερος από τον Αβραάμ και τους προφήτες, εφόσον θα υποστείς τον κοινό με αυτούς θάνατο, άρα δεν πρόκειται να δώσεις σε άλλους ένα αγαθό που ούτε εσύ ο ίδιος κατέχεις. Ένα τέτοιο περίπου νόημα έχουν όσα ειπώθηκαν πλαγίως από αυτούς. Και μην απορείς, αν δεν κατανοούν τίποτα περισσότερο για τον Χριστό. Διότι, όπως ήδη έχουμε πει πολλές φορές διά μακρών, νομίζουν ότι αυτός είναι ένας απλός άνθρωπος και ένας από εμάς, αγνοώντας παντελώς τον Μονογενή Θεό Λόγο που ενώθηκε με τη σάρκα, ρωτώντας «ποιον θεωρείς τον εαυτό σου;», και από την άμετρη παραφροσύνη τους νομίζουν σχεδόν ότι διορθώνουν τον Κύριο που τάχα σφάλλει, και σαν να αγνοούσε εκείνος το πρέπον, τον συμβουλεύουν να σκέφτεται κάτι πιο μετριοπαθές. Διότι λένε, αγνόησες άνθρωπέ μου την ίδια σου τη φύση και ξέχασες πως είσαι άνθρωπος, δεν αρκέστηκες στο μέτρο που σου δόθηκε από τον Θεό. Ποιον λοιπόν θεωρείς τον εαυτό σου, εσύ που υπόσχεσαι ότι θα δώσεις ανώτερα από τη δική Του γενναιοδωρία, και που λες ριψοκίνδυνα ότι θα κατορθώσεις μεγαλύτερα πράγματα από τη δική Του δύναμη;

Οι Ιουδαίοι επιτίθονταν και αντιδρούσαν σε όσα έλεγε, αναφέροντας συνεχώς και κατά κόρον τον μακάριο Αβραάμ και τους προφήτες, και φωνάζοντας ξεκάθαρα: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ, ο οποίος πέθανε; Και οι προφήτες πέθαναν». Έπειτα, επιπλέον σε αυτά, σαν να προσέβαλλε τη δόξα των αγίων και σαν να εξύψωνε τον εαυτό του πάρα πολύ πάνω από αυτούς, τον κατηγορούσαν λέγοντας: «Ποιον κάνεις τον εαυτό σου;» Έπρεπε λοιπόν απέναντι σε αυτά να απολογηθεί με σαφήνεια ο Κύριος, και να πει καθαρά ότι «Είμαι ανώτερος και μεγαλύτερος του Αβραάμ και των προφητών». Αλλά ο υπερήφανος Ιουδαίος δεν θα θεωρούσε ανεκτό αυτόν τον λόγο· διότι αμέσως κάποιος θα αγανακτούσε γι' αυτό, και προσποιούμενος ότι τιμά τους πατέρες του και υποκρινόμενος ότι υπερασπίζεται τη δόξα των αγίων, θα επιτίθετο με μεγαλύτερη ορμή κατά του Χριστού, και από αγανάκτηση θα θεωρούσε ότι είχε πλέον το δίκιο με το μέρος του για να διαπράξει φόνο. Γι' αυτόν τον λόγο ο Κύριος, μεταφέροντας τους λόγους στο δικό του πρόσωπο, λέει: «Εάν εγώ δοξάζω τον εαυτό μου, η δόξα μου δεν είναι τίποτα». Διότι σχεδόν λέει το εξής: Κανείς από τους ανθρώπους πάνω στη γη ας μην έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του. Επειδή, αν θελήσουμε να αναλογιστούμε μέσα μας ποια είναι η δόξα του ανθρώπου, θα βρούμε ότι αυτή δεν είναι απολύτως τίποτα· «διότι κάθε σάρκα είναι χόρτο, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου». Επομένως, λέει, δεν είναι καθόλου παράξενο αν πέθανε ο Αβραάμ, και μετά από αυτόν οι προφήτες.

Είναι δε πιθανό ότι, προσαρμόζοντας ευφυώς στον εαυτό του το μέτρο που ανήκε στον Αβραάμ ή στους προφήτες, και λέγοντας «Η δόξα μου δεν είναι τίποτα», φέρνει στη μνήμη του Ιουδαίου το γεγονός ότι αφενός ο Αβραάμ έλεγε σαφέστατα για τον εαυτό του «Εγώ είμαι γη και στάχτη», αφετέρου δε οι μακάριοι προφήτες αναφωνούσαν προς τον Θεό: «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα». Και βέβαια δεν λέμε ότι εξαιτίας αυτού Εκείνος που τους δοξάζει κατηγορεί τη δόξα των αγίων. Αλλά υπήρχε λοιπόν ανάγκη, και ο σκοπός της ωφέλειας απαιτούσε, να δείξει Εκείνος πόση διαφορά έχει η θεία και άρρητη φύση Του σε σχέση με όσα υπόκεινται στον θάνατο και τη φθορά. <Είναι ο Πατέρας μου που με δοξάζει.> Για χάρη της ακριβούς σαφήνειας και της κατανόησης των νοημάτων, θα χρησιμοποιήσω τα ίδια επιχειρήματα και θα πορευτώ με τα ίδια λόγια. Επειδή οι Ιουδαίοι πρόβαλλαν συνεχώς ως ακαταμάχητο ζήτημα και ως όχι εύκολα ανατρέψιμη πρόταση το να λένε: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ, ο οποίος πέθανε; Και οι προφήτες πέθαναν· ποιον κάνεις τον εαυτό σου;», νομίζοντας στ' αλήθεια ότι και Αυτός θα πεθάνει και θα υποκύψει στον θάνατο και τη φθορά, και δεν θα είναι ανώτερος ως προς αυτό από τον Αβραάμ και τους αγίους προφήτες, και μην έχοντας γενικά απολύτως καμία υψηλή ιδέα γι' Αυτόν· αναγκαστικά λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μέσω της αϊδιότητας Εκείνου που Τον γέννησε, αποδεικνύει ότι και ο Ίδιος είναι αΐδιος· γι' αυτό λέει: «Είναι ο Πατέρας μου που με δοξάζει».

Και ο λόγος αυτός είναι αληθινός· διότι το να γνωρίζει κανείς απλώς ότι υπάρχει Θεός, δεν σημαίνει οπωσδήποτε ότι έχει και γνώση του Θεού· διότι το ότι υφίσταται και υπάρχει ο Θεός, «και τα δαιμόνια το πιστεύουν και φρίττουν», όπως είναι γεγραμμένο. Μαζί δε με το να γνωρίζει κανείς ότι υπάρχει, είναι επόμενο και να έχει γι' αυτόν αντιλήψεις που του πρέπουν και του οφείλονται· για παράδειγμα λέω το εξής: το τι πραγματικά είναι κατά φύσιν ο υπάρχων Θεός, νομίζω ότι κανένας συνετός άνθρωπος δεν θα το περιεργαζόταν· διότι είναι αδύνατον να το βρει· όμως τα γνωρίσματα που του ανήκουν, και ίσως αυτά που δεν του ανήκουν, μπορεί κάποιος να τα γνωρίσει πάρα πολύ εύκολα, αν ενδιατρίψει στις Ιερές Γραφές. Διότι γνωρίζουμε και έχουμε πιστέψει ότι είναι δυνατός· και γνωρίζουμε ότι δεν είναι ασθενής, γνωρίζουμε ότι είναι αγαθός, γνωρίζουμε ότι δεν είναι πονηρός, γνωρίζουμε ότι είναι δίκαιος και, πάλι, ότι δεν είναι άδικος. Γνωρίζουμε ότι είναι αΐδιος, έχουμε την πεποίθηση και πιστεύουμε ότι δεν περιορίζεται από τον χρόνο, ούτε είναι πρόσκαιρος όπως εμείς. Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, ενώ ομολογούσαν σαφώς με λόγια και φωνές ότι ο Θεός είναι Θεός τους, παρόλα αυτά δεν τον αγνοούσαν λιγότερο, και δεν θα τους βρούμε να έχουν κατανοήσει ότι είναι άφθαρτος και αΐδιος. Διότι αν το γνώριζαν, νομίζω, δεν θα είχαν ολισθήσει σε τέτοια παραφροσύνη, ώστε να προσδοκούν ότι θα πεθάνει ο Μονογενής Υιός που προήλθε από την ουσία Του· αλλά ούτε, προβάλλοντάς Του τον θάνατο του Αβραάμ και των προφητών, θα έλεγαν ανόητα: «Ποιον κάνεις τον εαυτό σου;».

Του εν αγίοις πατρός ημών Κυρίλλου, Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, εις το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον. Βιβλίο ενδέκατο. Κεφάλαιο Α΄. Ότι το Άγιο Πνεύμα είναι φυσικώς εκ του Θεού και εν τω Υιώ, και δι' αυτού και μέσα στην ουσία του. «Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα το αναγγείλει σε εσάς». Επειδή το Άγιο Πνεύμα επρόκειτο να αποκαλύψει το μυστήριο του Χριστού σε εκείνους που ήταν άξιοι να το λάβουν, και να υποδείξει με ακρίβεια ποιος είναι αυτός κατά φύση, πόση είναι η δύναμη και η εξουσία του, και ότι βασιλεύει στα πάντα μαζί με τον Πατέρα, αναγκαίως λέει ότι «εκείνος θα με δοξάσει». Διότι ανυψώνει τον νου μας πάνω από τα ιουδαϊκά φρονήματα, και δεν μας επιτρέπει να έχουμε μια τόσο μικρή και χαμερπή αντίληψη, ώστε να νομίζουμε ότι είναι ένας απλός άνθρωπος, ή ότι ξεπερνά ελάχιστα το μέτρο των προφητών, ή ακόμη ότι υπολείπεται της δικής τους δόξας. Διότι θα διαπιστώσουμε ότι τέτοια φρονήματα είχαν γι' αυτόν οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων, οι οποίοι, αγνοώντας το μυστήριο της ευσέβειας, εκτόξευαν συχνά βλασφημίες κατά του Χριστού, και αντιπαραθέτοντας τη δική τους αφροσύνη στα όσα έλεγε εκείνος, έλεγαν κάποτε: «Εσύ ποιος είσαι; Ο Αβραάμ πέθανε και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες, Εάν κάποιος τηρήσει τον λόγο μου, δεν πρόκειται να δει θάνατο στον αιώνα. Ποιον θεωρείς τον εαυτό σου;»

Διότι θα είναι και ελεύθεροι από την αμαρτία και πλήρεις αγιασμού, και ανώτεροι από τον θάνατο, και γεμάτοι από τις ελπίδες που προέρχονται από τον Θεό, μέτοχοι της διηνεκούς ευφροσύνης. <Εξέλιπε ο άνομος, και χάθηκε ο υπερήφανος, και εξολοθρεύτηκαν αυτοί που παρανομούν από κακία, και όσοι κάνουν τους ανθρώπους να αμαρτάνουν με τον λόγο τους· και θα βάλουν πρόσκομμα σε όλους όσους ελέγχουν στις πύλες, και παραγκώνισαν τον δίκαιο με άδικες κρίσεις.> Επειδή απομακρύνθηκαν και αποβλήθηκαν από την οικειότητα με τον Θεό όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, αν και όχι εξ ολοκλήρου· διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Λέει λοιπόν ότι εξέλιπε ο άνομος και ο υπερήφανος. Άνομοι μεν, διότι δεν τήρησαν ούτε τον ίδιο τον νόμο, αλλά στράφηκαν μάλλον σε διδασκαλίες και εντάλματα ανθρώπων· υπερήφανοι δε πάρα πολύ και φοβερά αλαζόνες, διότι ατίμασαν τον Χριστό. Διότι άλλοτε μεν έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο γιος του ξυλουργού, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς λοιπόν λέει ότι κατέβηκε από τον ουρανό;» Άλλοτε πάλι έλεγαν: «Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες, Εάν κάποιος ακούσει τον λόγο μου, δεν θα δει θάνατο στον αιώνα. Ποιον θεωρείς τον εαυτό σου;» Και βέβαια και αλλού θα μπορούσε κάποιος να δει τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους να λένε με τον πιο ανίερο τρόπο: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;»

Το ότι μάλιστα τον χλεύασαν, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το διαπιστώσει κανείς από όσα έχουν γραφτεί γι' αυτόν. Διότι ο Σωτήρας και Κύριος των όλων έλεγε: «Αμήν, αμήν σας λέω: εκείνος που ακούει τον λόγο μου και πιστεύει σε αυτόν που με έστειλε, έχει ζωή αιώνια»· και προσέθετε ότι «δεν πρόκειται να δει θάνατο στον αιώνα». Εκείνοι όμως απαντούσαν σκληροί και υπερόπτες, και εξαιτίας της υπερβολικής τους ασυνεσίας, μη κατανοώντας τα λεγόμενα, εναντιώνονταν λέγοντας: «Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες: Εάν κάποιος ακούσει τον λόγο μου, δεν πρόκειται να δει θάνατο στον αιώνα; Για ποιον περνάς τον εαυτό σου;». [Επομένως, άλλοτε μεν τον έβαζαν σε πειρασμό, άλλοτε δε τον χλεύαζαν τρίζοντας τα δόντια τους εναντίον του, έχοντας την καρδιά τους γεμάτη από διαβολική μανία και δαιμονιώδη ωμότητα. Αλλά, ω Κύριε, λέει, πότε θα επιβλέψεις;

«Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν κάποιος τηρήσει τον λόγο μου, δεν θα δει θάνατο στον αιώνα.» Εδώ δεν εννοεί μόνο την πίστη, αλλά και τον καθαρό βίο. Και προηγουμένως μεν έλεγε: «Θα έχει ζωή αιώνια»· εδώ όμως λέει: «Δεν θα δει θάνατο». Συγχρόνως δε υπονοεί ότι δεν μπορούν να του κάνουν τίποτα. Διότι, εάν εκείνος που τηρεί τον λόγο του δεν πρόκειται να πεθάνει, πολύ περισσότερο δεν πρόκειται να πεθάνει ο ίδιος. Αντιλαμβανόμενοι λοιπόν αυτό και οι ίδιοι, λένε: «Τώρα γνωρίσαμε ότι έχεις δαιμόνιο. Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν. Δηλαδή, εκείνοι που άκουσαν τον λόγο του Θεού πέθαναν, και όσοι ακούν τον δικό σου δεν θα πεθάνουν; Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;» Ω της κενοδοξίας! Πάλι καταφεύγουν στη συγγένειά τους με αυτόν. Αν και το λογικό θα ήταν να πουν: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον Θεό; Ή μήπως όσοι σε ακούν είναι ανώτεροι από τον Αβραάμ;» Όμως δεν λένε αυτό, επειδή τον θεωρούσαν κατώτερο ακόμη και από τον Αβραάμ.

Αλλά η Σαμαρείτιδα δεν συμπεριφέρθηκε έτσι· διότι δεν του είπε: «Έχεις δαιμόνιο»· παρά μόνο τούτο: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Ιακώβ;» Διότι αυτοί μεν ήταν υβριστές και μοχθηροί, εκείνη όμως ήθελε να μάθει. Γι' αυτό και απόρησε, και του απάντησε με την πρέπουσα ευπρέπεια, και τον αποκαλεί Κύριο. Διότι αυτόν που υποσχόταν πολύ σπουδαιότερα πράγματα, και ήταν αξιόπιστος, δεν έπρεπε να τον υβρίζουν, αλλά και να τον θαυμάζουν· αυτοί όμως τον αποκαλούν δαιμονισμένο. Διότι εκείνα μεν ήταν τα λόγια της Σαμαρείτιδας που βρισκόταν σε απορία· τούτα όμως είναι λόγια ανθρώπων απίστων και διεστραμμένων. «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;» Ώστε, αυτό τον καθιστά ανώτερο από τον Αβραάμ. Όταν λοιπόν τον δείτε να υψώνεται, θα ομολογήσετε ότι είναι ανώτερος. Γι' αυτό έλεγε: «Όταν με υψώσετε, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι». Και δες τη σύνεσή του. Αφού πρώτα τους απέκοψε από τη συγγένεια, αποδεικνύει ότι ο ίδιος είναι ανώτερος από εκείνον, ώστε εξαιτίας της μεγάλης υπεροχής του να θεωρηθεί ανώτερος και από τους προφήτες. Διότι, επειδή συνεχώς τον αποκαλούσαν προφήτη, για τον λόγο αυτό έλεγε: «Ο δικός μου λόγος δεν βρίσκει τόπο μέσα σας». Εκεί λοιπόν έλεγε ότι ανασταίνει τους νεκρούς· ενώ εδώ, «Δεν θα δει ποτέ θάνατο αυτός που πιστεύει»· το οποίο ήταν πολύ ανώτερο από το να μην επιτρέψει να κρατηθεί κάποιος από τον θάνατο· γι' αυτό εξαγριώνονταν περισσότερο. Τι είπαν λοιπόν εκείνοι; «Ποιον κάνεις τον εαυτό σου;» Και το έλεγαν αυτό υβριστικά: «Εσύ», λέει, «απονέμεις αξία στον εαυτό σου». Προς τούτο λοιπόν ο Χριστός απαντά: «Εάν εγώ δοξάζω τον εαυτό μου, η δόξα μου δεν είναι τίποτα».

Β΄. Τι λέγουν εδώ οι αιρετικοί; Άκουσε [την ερώτηση]: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;» και δεν τόλμησε να τους πει ότι ναι, αλλά το κάνει αυτό συγκαλυμμένα. Τι λοιπόν; Δεν είναι τίποτε η δόξα του; Ως προς εκείνους δεν είναι τίποτε. Διότι, όπως λέγει: «Η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή», ανταποκρινόμενος στη δική τους αντίληψη, έτσι και εδώ λέγει: «Υπάρχει εκείνος που με δοξάζει». Και γιατί δεν είπε: «Ο Πατέρας που με έστειλε», όπως έλεγε προηγουμένως, αλλά: «Για τον οποίον εσείς λέγετε ότι είναι Θεός σας, και δεν τον γνωρίζετε»; Διότι ήθελε να δείξει ότι όχι μόνο δεν τον γνωρίζουν ως Πατέρα, αλλά ούτε καν ως Θεό. «Εγώ όμως τον γνωρίζω». Επομένως, το να λέγει: «Εγώ τον γνωρίζω», δεν είναι κομπασμός, αλλά το να πει ότι δεν τον γνωρίζει, είναι ψεύδος· ενώ εσείς, λέγοντας ότι τον γνωρίζετε, ψεύδεσθε. Όπως λοιπόν εσείς ψεύδεσθε λέγοντας ότι τον γνωρίζετε, έτσι [θα ψευδόμουν] κι εγώ, εάν έλεγα ότι δεν τον γνωρίζω. «Εάν εγώ δοξάζω τον εαυτό μου». Επειδή έλεγαν: «Ποιον κάνεις τον εαυτό σου;», λέγει: «Εάν εγώ τον κάνω [δηλαδή δοξάζω τον εαυτό μου], η δόξα μου δεν είναι τίποτε». Όπως λοιπόν εγώ τον γνωρίζω με ακρίβεια, έτσι εσείς τον αγνοείτε. Όπως λοιπόν στην περίπτωση του Αβραάμ δεν τα αναίρεσε όλα, αλλά λέγει: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ», ώστε να καταστήσει βαρύτερη την κατηγορία, έτσι και εδώ δεν τα αναίρεσε όλα, αλλά τι; [Αποδέχθηκε το:] «Για τον οποίον εσείς λέγετε». Επιτρέποντας την καύχηση μέσω των λόγων, κατέστησε μεγαλύτερο το έγκλημα.

Διότι ο θάνατος ήταν διπλός, και των ψυχών και των σωμάτων· και μάλιστα απομάκρυνε τον φύλακα και φρούραρχο της βασιλείας του, λέγοντας: Απομακρύνσου από εμένα, Ιησού βασιλιά· δεν επιθυμούμε να γνωρίζουμε τις οδούς σου. Και τη σεβάσμια εικόνα του που βρισκόταν στη Χαλκή Πύλη, την πετροβολούσαν και της πετούσαν κοπριές και λάσπες, φτύνοντας στο πρόσωπό του, και την συνέτριψαν ρίχνοντάς την στο έδαφος. Οι Ιουδαίοι βέβαια κάποτε τον λιθοβόλησαν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, αλλά αυτός πέρασε ανάμεσά τους και αναχώρησε· αυτοί όμως έπραξαν χειρότερα από εκείνους. Όντως «ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και λαός άφρων παρόξυνε το όνομά του.» Διότι και ο ίδιος ο Κύριος, κρατώντας στα χέρια του την εικόνα του Καίσαρα Τιβερίου και λέγοντας: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;», δεν την ύβρισε, αλλά απέδωσε τα οφειλόμενα στον Καίσαρα και πλήρωσε τον φόρο. Ω λαέ άνομε, μωρέ και ασύνετε, εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Αλλά πόσα πάσχει και τώρα ο Λόγος, βλασφημούμενος από τους ασεβείς, και εντούτοις ανέχεται την ύβρη· διότι είναι μακρόθυμος· ενώ από τους ευσεβείς δοξάζεται, και παρατείνει τα της μακροθυμίας του, δίνοντας στους μεν ίσως καιρό για μετάνοια, και δοκιμάζοντας τον δικό μας πόθο, εάν δεν αποκάμνουμε στις θλίψεις και στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας.

Διότι, εκείνοι που άκουσαν προσεκτικά τα λόγια του Θεού πέθαναν, ο Αβραάμ και οι προφήτες, και εκείνοι που ακούνε τα δικά σου δεν θα πεθάνουν; Πράγματι τώρα, λένε, γνωρίσαμε με πλήρη βεβαιότητα και σιγουριά ότι έχεις δαιμόνιο, εφόσον λες τέτοια πράγματα. «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ, ο οποίος πέθανε; Και οι προφήτες πέθαναν. Ποιον θεωρείς τον εαυτό σου; Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Εάν εγώ δοξάζω τον εαυτό μου, η δόξα μου δεν είναι τίποτα. Ο Πατέρας μου είναι αυτός που με δοξάζει, για τον οποίο εσείς λέτε ότι είναι Θεός σας, και όμως δεν τον έχετε γνωρίσει. Εγώ όμως τον γνωρίζω, και εάν πω ότι δεν τον γνωρίζω, θα γίνω όμοιος με εσάς, ψεύτης. Αλλά τον γνωρίζω, και τηρώ τον λόγο του.» Επειδή οι ασύνετοι δεν καταλάβαιναν για ποιον θάνατο έλεγε ο Κύριος ότι δεν θα αγγίξει αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν, ξεστομίζουν προς αυτόν κάποια παράλογα και ανόητα λόγια. Διότι, δες πώς αποκρίνονται: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;» Και όμως, θα έπρεπε να πουν το εξής: Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον Θεό; Εκείνοι που άκουσαν τον λόγο του Θεού πέθαναν, και εκείνοι που ακούνε τον δικό σου δεν θα πεθάνουν; Αλλά δεν μίλησαν έτσι, παρά τι λένε;

Επιθυμώντας να δείξουν ότι αυτός είναι κατώτερος και από τον Αβραάμ, λένε: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;». Ο ίδιος όμως ο Κύριος δεν τους αποκαλύπτει για ποιο είδος θανάτου μίλησε· ότι όμως είναι ανώτερος από τον Αβραάμ, τους το αποδεικνύει προχωρώντας λίγο παρακάτω.

Το δε «Ποιον κάνεις τον εαυτό σου;» το λέγουν υβριστικά: Εσύ που δεν είσαι άξιος κανενός λόγου, ο γιος του τέκτονος, ο καταγόμενος από τη Γαλιλαία, «ποιον κάνεις τον εαυτό σου;» Δεν σε μαρτυρούν τα έργα, ούτε η αλήθεια, ούτε οι Γραφές, αλλά «εσύ ποιον κάνεις τον εαυτό σου;», διότι υφαρπάζεις τη δόξα. Ο δε Κύριος απαντά: «Εάν εγώ δοξάζω τον εαυτό μου, η δόξα μου δεν είναι τίποτα», όπως νομίζετε εσείς· τώρα όμως υπάρχει άλλος που με δοξάζει, ο Πατέρας μου. Διότι τον δόξαζε πάντοτε, αφενός διά των προφητειών περί αυτού, αφετέρου διά της εξ ουρανών μαρτυρίας, αλλά και διά των μυρίων και απείρων θαυμάτων. Αυτόν δε τον Πατέρα εσείς, λέγει, ισχυρίζεστε ότι είναι Θεός σας· αλλά ούτε ως Πατέρα δικό μου τον αναγνωρίζετε, ούτε ως Θεό δικό σας.

Κάποιοι όμως κατανοούν ως εξής το: «Τηρώ τον λόγο του»· δηλαδή, γι' αυτό τον γνωρίζω, επειδή έχω μέσα μου απαράλλακτο τον λόγο της ουσίας του, δηλαδή τον ορισμό· και όποιον λόγο φύσεως έχει ο Πατέρας, τέτοιον λόγο έχω κι εγώ· διότι είναι η ίδια φύση και ο ίδιος λόγος της ουσίας στον Πατέρα και στον Υιό· ώστε γνωρίζω τον Πατέρα, διότι διατηρώ απαράλλακτο τον λόγο της ουσίας του. Αυτό το σχήμα λόγου είναι συνηθισμένο στην Αγία Γραφή, όπως το: «Δώσε μας βοήθεια από τη θλίψη, και μάταιη είναι η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο». Διότι εδώ το «και» μπαίνει αντί του «διότι»· ώστε αυτό που λέγεται είναι το εξής: «Δώσε μας βοήθεια, διότι είναι μάταιη η ανθρώπινη σωτηρία». Έτσι και εδώ: «Τον γνωρίζω, και τον λόγο του τηρώ»· διότι το «και» μπαίνει αντί του «διότι». «Διότι τον λόγο του», λέει, «τηρώ». «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου· και την είδε, και χάρηκε. Είπαν λοιπόν οι Ιουδαίοι προς αυτόν: Πενήντα έτη δεν έχεις ακόμη και έχεις δει τον Αβραάμ; Είπε λοιπόν σε αυτούς: Αμήν, αμήν σας λέω, πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι. Πήραν λοιπόν πέτρες για να τις ρίξουν πάνω του. Ο Ιησούς όμως κρύφτηκε και εξήλθε από το ιερό, περνώντας ανάμεσά τους, και πέρασε έτσι». Εδώ αποδεικνύει ότι είναι ανώτερος από τον Αβραάμ. Επειδή δηλαδή εκείνοι του πρόβαλαν: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;», λέει εδώ ότι Ναι, είμαι ανώτερος. «