Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:55

Αυτό ακριβώς κάνουν και κάποιοι που περιφρονούν ασύστολα τα δόγματα της ευσέβειας· και όπως είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «διαστρέφοντας όλα τα ορθά». Διότι ισχυρίζονται ότι άλλος είναι ο φυσικός και ενδιάθετος Λόγος στον Θεό και Πατέρα, και άλλος πάλι εκείνος που ονομάζεται Υιός και Λόγος. Και φέρνουν προς απόδειξη της άποψής τους, όπως νομίζουν, ή μάλλον της αχαλίνωτης ασέβειάς τους, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος στις ομιλίες του προς τους Ιουδαίους λέει ότι: «γνωρίζω τον Πατέρα και τηρώ τον λόγον του». Και εκτός από αυτό προβάλλουν και τα όσα ειπώθηκαν προς αυτόν από τον Πατέρα: «Από τη μήτρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα». Έπειτα, ξερνώντας το δηλητήριο του δικού τους πατέρα, λένε: «Αν αυτός που μιλάει είναι διαφορετικός σε σχέση με αυτόν στον οποίο απευθύνεται, και ο Πατέρας απευθύνεται προς τον Υιό διά λόγου, άρα διαφορετικός από τον Υιό θα ήταν ο έμφυτος λόγος, μέσω του οποίου ο Πατέρας έκανε τις συζητήσεις του». Και πάλι: «Αν ο ίδιος ο Υιός ισχυρίστηκε ότι τηρεί τον λόγο του Πατέρα, πώς δεν θα ήταν λοιπόν διαφορετικός αυτός που τηρεί από αυτό που τηρείται;». Απέναντι σε αυτά ίσως δεν είναι καθόλου δύσκολο να αντιλέξει κανείς· «Διότι ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη».

Ο Μονογενής βεβαίως δοξάζεται από τον ίδιο Του τον Γεννήτορα, αφού, μαζί με όλα τα άλλα αγαθά, κατέχει και το απαράλλακτο της ουσίας Του. Το πόση δε είναι η διαφορά Του σε σχέση με όλη την κτίση, το επισημαίνει με λίγα λόγια και ο μακάριος υμνωδός ανακράζοντας: «Οι ουρανοί θα καταστραφούν, εσύ όμως θα παραμένεις· και όλοι σαν ένδυμα θα παλιώσουν, και σαν πανωφόρι θα τους αλλάξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα τελειώσουν». Διότι φθαρτό είναι κάθε τι που έχει δημιουργηθεί, και αν ακόμη δεν έχει φθαρεί, επειδή συγκρατείται από το θείο θέλημα, άφθαρτος όμως και αιώνιος κατά φύση είναι ο Θεός, ο οποίος δεν το κερδίζει αυτό από το θέλημα κάποιου άλλου, όπως συμβαίνει με την κτίση, αλλά υπάρχει πάντοτε μέσα στα δικά Του αγαθά, στα οποία ανήκει και η ιδιότητά Του αυτή. <Τον οποίο εσείς λέτε ότι είναι Θεός σας, και όμως δεν Τον έχετε γνωρίσει.> Τους ελέγχει πάλι, και μάλιστα πολύ αυστηρά, επειδή επιτηδεύονται μόνο τη φιλοθεΐα των λόγων, και μάλιστα κενών λόγων, ενώ απέχουν πάρα πολύ από το να γνωρίζουν αληθινά τον Θεό, και σχεδόν τους απευθύνει πάλι αυτό που είχε εξαγγελθεί μέσω του προφήτη. Διότι τότε έλεγε: «Με πλησιάζει ο λαός αυτός, με τα χείλη τους με τιμούν, η δε καρδιά τους απέχει μακριά από εμένα»· τώρα δε, ωφέλιμα και σε αρμονία με τα παλαιά, τους αναφωνεί το: «Δεν Τον έχετε γνωρίσει».

Ποιος είναι βέβαια ο τρόπος της γνώσης, και σε ποιους απευθύνονται οι κατηγορίες της άγνοιας, επειδή τα έχουμε ήδη διασαφηνίσει, δεν θα προσθέσουμε τίποτα το περιττό. <Αλλά τον γνωρίζω και τηρώ τον λόγο του.> Όσον αφορά την άμεση προσέγγιση του προκειμένου θέματος, λέμε το εξής, ότι μιλάει πάλι ως άνθρωπος, και ο Χριστός συγκαταβαίνει πάλι στα δικά μας ανθρώπινα μέτρα, χωρίς να εγκαταλείπει τη μορφή του δούλου στον κατάλληλο καιρό. Λέει λοιπόν ότι και γνωρίζει τον Πατέρα και τηρεί τον λόγο του. Και βέβαια δεν θα πούμε ότι αναγκαστικά μαρτυρεί τέτοια πράγματα για τον εαυτό του, ούτε ότι απαριθμεί κάποια από τα προσόντα που του ανήκουν, αλλά ότι έχει αναμειχθεί πολλή επιδεξιότητα στον λόγο του. Διότι, με το να λέει ότι και γνωρίζει τον Πατέρα και τηρεί τον λόγο του, με αυτά που ο ίδιος ισχυρίζεται ότι κατέχει, αποδεικνύει ότι οι Ιουδαίοι φρονούν τα αντίθετα, δηλαδή ότι ούτε τον Θεό γνωρίζουν, ούτε καν νομίζουν ότι πρέπει να τηρούν τον λόγο του· διότι διαφορετικά θα είχαν δεχθεί και μάλιστα με μεγάλη προθυμία αυτόν που είχε προαναγγελθεί από τον Μωυσή και τους προφήτες. Θα βρούμε μάλιστα και ανάμεσά μας κάποιο τέτοιο λεκτικό σχήμα, ευφυές και κάλλιστο, το οποίο έχει μεν δύναμη ελέγχου, και υποδηλώνει ήρεμα σε κάποιους τα κακά στα οποία βρίσκονται, αλλά συγχρόνως μετριάζει κάπως τον θυμό που προκαλείται από τον έλεγχο.

Αλλά και πάλι από αμάθεια λένε: βλέπεις ότι «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό». Και ούτε την έκφραση δεν κατανοούν οι φιλόνικοι. Διότι δεν είπε: δεν θέλησε να γίνει ίσος με τον Θεό μέσω αρπαγής, αλλά «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό», δηλαδή το να είναι Θεός κατά φύση, επειδή ήδη ήταν. Διότι, αν δεν ήταν, πώς έλαβε μορφή δούλου; Και με τη λέξη «έλαβε» υποδήλωνε κάτι το πρόσφατο, και εξ αυτού θαυμάζοντας έδειχνε την υπερβολή, ότι, παρότι ήταν ίσος με τον Θεό, εκένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου, όχι για να υποδουλώσει το ελεύθερο, αλλά για να ελευθερώσει τους υπάκουους δούλους με τη μορφή που έλαβε. Όπως ακριβώς μαρτυρούν και οι Ιουδαίοι, ότι δεν ντρεπόταν να αποκαλεί τον εαυτό του ίσο με τον Θεό ούτε δίσταζε, αλλά τολμηρότερα το αποδείκνυε λέγοντας: «εάν δεν το πω, θα είμαι ψεύτης σαν κι εσάς»· και γι' αυτό του λένε: «δεν σε σκοτώνουμε για κάποιο καλό έργο, αλλά επειδή, αν και είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου ίσο με τον Θεό». Αλλά λένε: οφείλουμε να ομολογούμε τα όσα λέγονται τροπικά γι' αυτόν. Και η Γραφή έχει πει πολλά γι' αυτόν με τροπικό τρόπο και δεν πρέπει να αρνούμαστε όσα έχουν ειπωθεί γι' αυτόν αινιγματωδώς, διότι έχει ονομαστεί και θύρα και λίθος και στύλος και νεφέλη και λέων και πρόβατο και λύχνος και λαμπάδα και ήλιος και άγγελος και σκώληξ και πέτρα και ακρογωνιαίος λίθος και οδός και ταύρος και μόσχος και τα παρόμοια. Προφανώς και εμείς δεν αρνούμαστε όσα έχουν εκπληρωθεί σε αυτόν αινιγματωδώς.

Β΄. Τι λέγουν εδώ οι αιρετικοί; Άκουσε [την ερώτηση]: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;» και δεν τόλμησε να τους πει ότι ναι, αλλά το κάνει αυτό συγκαλυμμένα. Τι λοιπόν; Δεν είναι τίποτε η δόξα του; Ως προς εκείνους δεν είναι τίποτε. Διότι, όπως λέγει: «Η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή», ανταποκρινόμενος στη δική τους αντίληψη, έτσι και εδώ λέγει: «Υπάρχει εκείνος που με δοξάζει». Και γιατί δεν είπε: «Ο Πατέρας που με έστειλε», όπως έλεγε προηγουμένως, αλλά: «Για τον οποίον εσείς λέγετε ότι είναι Θεός σας, και δεν τον γνωρίζετε»; Διότι ήθελε να δείξει ότι όχι μόνο δεν τον γνωρίζουν ως Πατέρα, αλλά ούτε καν ως Θεό. «Εγώ όμως τον γνωρίζω». Επομένως, το να λέγει: «Εγώ τον γνωρίζω», δεν είναι κομπασμός, αλλά το να πει ότι δεν τον γνωρίζει, είναι ψεύδος· ενώ εσείς, λέγοντας ότι τον γνωρίζετε, ψεύδεσθε. Όπως λοιπόν εσείς ψεύδεσθε λέγοντας ότι τον γνωρίζετε, έτσι [θα ψευδόμουν] κι εγώ, εάν έλεγα ότι δεν τον γνωρίζω. «Εάν εγώ δοξάζω τον εαυτό μου». Επειδή έλεγαν: «Ποιον κάνεις τον εαυτό σου;», λέγει: «Εάν εγώ τον κάνω [δηλαδή δοξάζω τον εαυτό μου], η δόξα μου δεν είναι τίποτε». Όπως λοιπόν εγώ τον γνωρίζω με ακρίβεια, έτσι εσείς τον αγνοείτε. Όπως λοιπόν στην περίπτωση του Αβραάμ δεν τα αναίρεσε όλα, αλλά λέγει: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ», ώστε να καταστήσει βαρύτερη την κατηγορία, έτσι και εδώ δεν τα αναίρεσε όλα, αλλά τι; [Αποδέχθηκε το:] «Για τον οποίον εσείς λέγετε». Επιτρέποντας την καύχηση μέσω των λόγων, κατέστησε μεγαλύτερο το έγκλημα.

Πώς όμως δεν τον γνωρίζετε; Διότι αυτόν που λέγει και πράττει τα πάντα υπέρ εκείνου, ώστε να δοξαστεί εκείνος, τον υβρίζετε, μολονότι έχει αποσταλεί από εκείνον. Αλλά αυτό στερείται μαρτυρίας· το επόμενο όμως είναι αποδεικτικό: «Και τον λόγο του τηρώ». Εδώ λοιπόν, εάν είχαν κάτι να του προσάψουν, θα μπορούσαν να τον ελέγξουν· διότι αποτελούσε τη μέγιστη απόδειξη το ότι είχε αποσταλεί από εκείνον. «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει τη δική μου ημέρα, και την είδε, και χάρηκε». Πάλι τους αποδεικνύει ότι είναι ξένοι προς εκείνον, εφόσον για όσα εκείνος χαιρόταν, αυτοί δυσφορούν. Και ως «ημέρα» εδώ μου φαίνεται ότι εννοεί την ημέρα του σταυρού, την οποία προεικόνισε κατά την προσφορά του κριαριού και του Ισαάκ. Τι έκαναν λοιπόν εκείνοι;

Διότι ο θάνατος ήταν διπλός, και των ψυχών και των σωμάτων· και μάλιστα απομάκρυνε τον φύλακα και φρούραρχο της βασιλείας του, λέγοντας: Απομακρύνσου από εμένα, Ιησού βασιλιά· δεν επιθυμούμε να γνωρίζουμε τις οδούς σου. Και τη σεβάσμια εικόνα του που βρισκόταν στη Χαλκή Πύλη, την πετροβολούσαν και της πετούσαν κοπριές και λάσπες, φτύνοντας στο πρόσωπό του, και την συνέτριψαν ρίχνοντάς την στο έδαφος. Οι Ιουδαίοι βέβαια κάποτε τον λιθοβόλησαν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, αλλά αυτός πέρασε ανάμεσά τους και αναχώρησε· αυτοί όμως έπραξαν χειρότερα από εκείνους. Όντως «ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και λαός άφρων παρόξυνε το όνομά του.» Διότι και ο ίδιος ο Κύριος, κρατώντας στα χέρια του την εικόνα του Καίσαρα Τιβερίου και λέγοντας: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;», δεν την ύβρισε, αλλά απέδωσε τα οφειλόμενα στον Καίσαρα και πλήρωσε τον φόρο. Ω λαέ άνομε, μωρέ και ασύνετε, εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Αλλά πόσα πάσχει και τώρα ο Λόγος, βλασφημούμενος από τους ασεβείς, και εντούτοις ανέχεται την ύβρη· διότι είναι μακρόθυμος· ενώ από τους ευσεβείς δοξάζεται, και παρατείνει τα της μακροθυμίας του, δίνοντας στους μεν ίσως καιρό για μετάνοια, και δοκιμάζοντας τον δικό μας πόθο, εάν δεν αποκάμνουμε στις θλίψεις και στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας.

Ιω. 8, 55 Τόσο πολύ αρμόζει σε εμένα να γνωρίζω τον Πατέρα, εφόσον πράττω τα ίδια έργα με αυτόν, όσο αρμόζει σε εσάς, επειδή πράττετε τα αντίθετα από τα θελήματά του, να μην τον γνωρίζετε ως Θεό. Όπως, λοιπόν, εσείς όταν λέτε ότι τον γνωρίζετε ψεύδεστε και είστε ψεύτες, έτσι θα ήμουν κι εγώ όμοιος με εσάς ψεύτης, αν έλεγα ότι δεν τον γνωρίζω· διότι η ισότητα των έργων, καθώς φανερώνει την ισοτιμία της φύσεως, μαρτυρεί επίσης και πόσο θαυμαστή είναι η γνώση. Εκείνος όμως δεν προβάλλει τώρα την ισότητα των έργων εξαιτίας της αλαζονείας τους, αλλά ομιλεί ταπεινά, για να τους καθοδηγήσει και να τους ελκύσει· διότι «τον γνωρίζω», λέει, επειδή «τηρώ τον λόγο του». Ιω. 9, 2-3 Πώς άραγε αυτός, λένε, γεννήθηκε τυφλός; Τι θα μπορούσε να πει κανείς γι' αυτόν, ότι εξαιτίας των αμαρτιών του γεννήθηκε τυφλός; Αλλά αυτό είναι αδύνατον· διότι πώς θα μπορούσε κάποιος να αμαρτήσει πριν καν υπάρξει; Μήπως εξαιτίας των αμαρτιών των γονέων του υπέστη την πάθηση; Αλλά είναι εξίσου άτοπο, ενώ άλλοι αμάρτησαν, άλλος να υφίσταται τις συνέπειες. Γι' αυτό και ο Δεσπότης λέει: «ούτε αυτός αμάρτησε» και γι' αυτό γεννήθηκε τυφλός (επειδή αυτό είναι εντελώς αδύνατον). Ούτε πάλι εξαιτίας των αμαρτιών των γονέων του γεννήθηκε αυτός τυφλός· διότι αυτό είναι ανάξιο της δικαιοκρισίας και της φιλανθρωπίας του Θεού.

Διότι, εκείνοι που άκουσαν προσεκτικά τα λόγια του Θεού πέθαναν, ο Αβραάμ και οι προφήτες, και εκείνοι που ακούνε τα δικά σου δεν θα πεθάνουν; Πράγματι τώρα, λένε, γνωρίσαμε με πλήρη βεβαιότητα και σιγουριά ότι έχεις δαιμόνιο, εφόσον λες τέτοια πράγματα. «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ, ο οποίος πέθανε; Και οι προφήτες πέθαναν. Ποιον θεωρείς τον εαυτό σου; Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Εάν εγώ δοξάζω τον εαυτό μου, η δόξα μου δεν είναι τίποτα. Ο Πατέρας μου είναι αυτός που με δοξάζει, για τον οποίο εσείς λέτε ότι είναι Θεός σας, και όμως δεν τον έχετε γνωρίσει. Εγώ όμως τον γνωρίζω, και εάν πω ότι δεν τον γνωρίζω, θα γίνω όμοιος με εσάς, ψεύτης. Αλλά τον γνωρίζω, και τηρώ τον λόγο του.» Επειδή οι ασύνετοι δεν καταλάβαιναν για ποιον θάνατο έλεγε ο Κύριος ότι δεν θα αγγίξει αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν, ξεστομίζουν προς αυτόν κάποια παράλογα και ανόητα λόγια. Διότι, δες πώς αποκρίνονται: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;» Και όμως, θα έπρεπε να πουν το εξής: Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον Θεό; Εκείνοι που άκουσαν τον λόγο του Θεού πέθαναν, και εκείνοι που ακούνε τον δικό σου δεν θα πεθάνουν; Αλλά δεν μίλησαν έτσι, παρά τι λένε;

Διότι αν τον αναγνωρίζατε ως δικό μου Πατέρα, θα τιμούσατε τον Υιό του. Τώρα όμως, εφόσον δεν τιμάτε τον Υιό, είναι ολοφάνερο ότι δεν τον γνωρίζετε ως δικό μου Πατέρα. Αλλά ούτε καν απλώς ως Θεό δεν τον αναγνωρίζετε· διότι αλλιώς θα τρέματε τους λόγους του ως λόγους Θεού. Τώρα όμως τόσο πολύ τον περιφρονείτε, ώστε, ενώ εκείνος νομοθέτησε «Μη φονεύσεις», εσείς επιδιώκετε να με φονεύσετε, και μάλιστα χωρίς να μπορείτε να με ελέγξετε για καμία αμαρτία. Από αυτά, λοιπόν, είναι φανερό ότι τον αγνοείτε παντελώς. Εγώ όμως τον γνωρίζω φυσικώς, έχοντας απόλυτα τη γνώση του. Διότι όπως ακριβώς είμαι εγώ, τέτοιος είναι και ο Πατέρας· επειδή, λοιπόν, γνωρίζω τον εαυτό μου, γνωρίζω και εκείνον. «Αν όμως πω ότι δεν τον γνωρίζω, θα γίνω όμοιός σας, ψεύτης.» Διότι εσείς, ενώ αλαζονεύεστε ότι τον γνωρίζετε, ψεύδεστε· εγώ όμως, που τον γνωρίζω, αν πω ότι δεν τον γνωρίζω, αρνούμαι την αλήθεια. Ποια απόδειξη λοιπόν δίνεις ότι τον γνωρίζεις; Το ότι, λέγει, «τηρώ τον λόγο του», εννοώντας με τη λέξη λόγο τις εντολές του. Διότι ούτε εναντιώνομαι σε εκείνον, ούτε αλαζονεύομαι ως αντίθεος, ούτε καταλύω τις εντολές του. Εσείς όμως, επειδή συλλαμβάνεστε ως παραβάτες των εντολών του, κυριευμένοι από πονηρές επιθυμίες, διψώντας για φόνο και πράττοντας με πάθος τα υπόλοιπα που απαγορεύονται από τον νόμο, γίνεται φανερό ότι τον αγνοείτε. Διότι αν τον γνωρίζατε, θα τηρούσατε τον λόγο του, δηλαδή τις εντολές του.

Κάποιοι όμως κατανοούν ως εξής το: «Τηρώ τον λόγο του»· δηλαδή, γι' αυτό τον γνωρίζω, επειδή έχω μέσα μου απαράλλακτο τον λόγο της ουσίας του, δηλαδή τον ορισμό· και όποιον λόγο φύσεως έχει ο Πατέρας, τέτοιον λόγο έχω κι εγώ· διότι είναι η ίδια φύση και ο ίδιος λόγος της ουσίας στον Πατέρα και στον Υιό· ώστε γνωρίζω τον Πατέρα, διότι διατηρώ απαράλλακτο τον λόγο της ουσίας του. Αυτό το σχήμα λόγου είναι συνηθισμένο στην Αγία Γραφή, όπως το: «Δώσε μας βοήθεια από τη θλίψη, και μάταιη είναι η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο». Διότι εδώ το «και» μπαίνει αντί του «διότι»· ώστε αυτό που λέγεται είναι το εξής: «Δώσε μας βοήθεια, διότι είναι μάταιη η ανθρώπινη σωτηρία». Έτσι και εδώ: «Τον γνωρίζω, και τον λόγο του τηρώ»· διότι το «και» μπαίνει αντί του «διότι». «Διότι τον λόγο του», λέει, «τηρώ». «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου· και την είδε, και χάρηκε. Είπαν λοιπόν οι Ιουδαίοι προς αυτόν: Πενήντα έτη δεν έχεις ακόμη και έχεις δει τον Αβραάμ; Είπε λοιπόν σε αυτούς: Αμήν, αμήν σας λέω, πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι. Πήραν λοιπόν πέτρες για να τις ρίξουν πάνω του. Ο Ιησούς όμως κρύφτηκε και εξήλθε από το ιερό, περνώντας ανάμεσά τους, και πέρασε έτσι». Εδώ αποδεικνύει ότι είναι ανώτερος από τον Αβραάμ. Επειδή δηλαδή εκείνοι του πρόβαλαν: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;», λέει εδώ ότι Ναι, είμαι ανώτερος. «