Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:57

Δεν μίλησε λοιπόν έτσι ο Σωτήρας· αλλά ο Κύριος είπε αυτά τα λόγια, θεωρώντας ότι και στις δύο περιπτώσεις η βλασφημία στρεφόταν προς τον ίδιο, και η μεν μία ήταν μικρότερη, η δε άλλη υπερβολικά μεγάλη. Διότι και οι ίδιοι οι Φαρισαίοι έλεγαν και τα δύο· βλέποντάς τον ως άνθρωπο τον λοιδωρούσαν λέγοντας: «Από πού αντλεί αυτός αυτή τη σοφία;» και «Ούτε πενήντα ετών δεν είσαι ακόμη, και έχεις δει τον Αβραάμ;». Βλέποντας δε τα έργα του Πατρός, όχι μόνο αρνούνταν τη θεότητά του, αλλά αντίθετα έλεγαν ότι κατοικεί μέσα του ο Βεελζεβούλ και ότι σε εκείνον ανήκουν τα έργα. Γι' αυτό, εφόσον και τα δύο λέγονταν εναντίον του, και επειδή η μεν μικρότερη βλασφημία αφορούσε την ανθρώπινη φύση του, η δε μεγαλύτερη τη θεότητά του, εξαιτίας της μεγαλύτερης βλασφημίας εξήγγειλε εναντίον τους το αναπόφευκτο της τιμωρίας. Εξάλλου, όταν ενθάρρυνε τους μαθητές και έλεγε ότι «Εάν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ», υποδείκνυε ότι ο ίδιος είναι ο οικοδεσπότης, αυτός που βλασφημούνταν κατ' αυτόν τον τρόπο από τους Ιουδαίους.

Το πώς δε ευεργέτησε από γενιά σε γενιά, μπορεί να το διαπιστώσει κανείς αν στρέψει το βλέμμα του τόσο στα όσα συνέβησαν επί Φαραώ, όσο και στα όσα έγιναν επί Ιησού, καθώς και στα γεγονότα της Βαβυλώνας. Προτού να δημιουργηθούν τα όρη και να πλαστεί η γη. Επειδή, βλέποντας τη σάρκα του Κυρίου, τον θεωρούσαν απλό άνθρωπο, λέγοντας: «Ακόμη δεν έγινες τριάντα ετών και έχεις δει τον Αβραάμ;». Και αυτό ακριβώς έγινε γι' αυτούς η κυριότερη αιτία της πτώσης, το ότι δηλαδή αγνοούσαν τη θεότητα. Γι' αυτό τώρα, ομολογώντας, αναφέρουν σαφώς ότι αυτός είναι εκείνος που συνυπήρχε με τον Πατέρα πριν από κάθε κτίση.

Ας απευθυνθούμε και προς τον ατυχέστατο Παύλο τον Σαμοσατέα, ο οποίος υποστηρίζει ότι αφότου ο Χριστός προήλθε από την απειρόγαμο Παρθένο, από τότε ονομάστηκε Υιός. Άφρονα, δεν άκουσες τον ίδιο τον Κύριο που έλεγε προς τους Ιουδαίους: «Ο πατέρας σας ο Αβραάμ αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε»; Και όταν οι αχάριστοι Ιουδαίοι έλεγαν προς τον ίδιο τον Κύριο: «Ούτε σαράντα χρόνια δεν έχεις ακόμη, και λες ότι έχεις δει τον Αβραάμ;», αποκρίθηκε προς αυτούς και έλεγε: «Αμήν, αμήν σας λέγω, πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Αν, λοιπόν, πριν υπάρξει ο Αβραάμ, Αυτός υπάρχει, πώς λες εσύ ότι μετά την ένσαρκη παρουσία Του ονομάστηκε Υιός;

Επομένως, αν ο Χριστός ήταν κάποιος άνθρωπος σαν εμάς, θα έπρεπε τα σχετικά με αυτόν να κρίνονται μόνο από τον χρόνο της κατά σάρκα γεννήσεώς του. Επειδή όμως ο Μονογενής Υιός, ο οποίος είναι παλαιότερος και από αυτούς τους αιώνες, με την ευδοκία του Θεού και Πατρός έγινε άνθρωπος, και ονομάστηκε Ιησούς Χριστός (διότι αυτό είναι νέο όνομα για αυτόν και συνδέθηκε με τους καιρούς της θείας Οικονομίας), θα εξακολουθεί να του ανήκει, ακόμη και αν έγινε σάρκα, το ότι υπάρχει προ παντός χρόνου και το ότι πρέπει να ομολογείται από εμάς πως είναι ο δημιουργός των πάντων. Διότι, «Ένας είναι ο Θεός ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας ο Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα», και πάλι: «Ο Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα είναι ο ίδιος, και στους αιώνες». Πώς λοιπόν θα μπορούσε να υπάρχει το «χθες», καίτοι γεννήθηκε στους έσχατους καιρούς του αιώνα; Επειδή η αρχαιότητα της φύσεως του Θεού Λόγου, όπως είπα, παρέμεινε αναγκαστικά αναφαίρετη σε αυτόν και κατά τους χρόνους της πρόσφατης, ενσαρκωμένης οικονομίας. Και πράγματι, μιλούσε κάποτε στον Ισραήλ για τον προπάτορα Αβραάμ, λέγοντας: «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε να δει τη δική μου ημέρα, και την είδε και χάρηκε». Αυτοί όμως, μην κατανοώντας με κανέναν τρόπο το μυστήριό του, αλλά υποθέτοντας ότι είναι απλώς ένας άνθρωπος σαν εμάς και τίποτα πέρα από αυτό, του έλεγαν ασύνετα: «Πενήντα χρόνια δεν έχεις ακόμη, και έχεις δει τον Αβραάμ;»

Και ας μην νομίσει κανείς ότι, λέγοντας ο Ιησούς προς τους Ιουδαίους «ο Αβραάμ ο πατέρας σας πέθανε», έρχεται σε αντίφαση με τον εαυτό του, επειδή άλλοτε μεν τους αποστερεί τη συγγένεια με τον Αβραάμ λέγοντας: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ», ενώ τώρα πάλι τους αποκαλεί γιους του Αβραάμ. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι και στις δύο περιπτώσεις κατευθύνει τον λόγο του ορθά προς την αλήθεια. Διότι στα πρώτα, καθορίζοντας την ποιότητα της πνευματικής ευγένειας, σκιαγραφεί τη συγγένεια με βάση την ταύτιση των ηθών· στα δεύτερα, τους αναγνωρίζει μόνο τη γυμνή σαρκική συγγένεια, ώστε και στα πρώτα να λέει την αλήθεια και στα δεύτερα να μη ψεύδεται. <Είπαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι προς αυτόν: «Πενήντα χρόνια δεν έχεις συμπληρώσει ακόμη, και έχεις δει τον Αβραάμ;»> Εντελώς ανόητος είναι ο λόγος των Ιουδαίων, και κυοφορεί πολλή γελοιότητα· και πολύ δικαιολογημένα θα απορούσε κανείς μαζί τους που έχουν περιπέσει σε τόση ασυνεσία, ώστε να μην μπορούν να εννοήσουν απολύτως τίποτα από όσα έπρεπε να κατανοήσουν.

Διότι γόγγυζαν εναντίον του Χριστού τα πλήθη των Ιουδαίων, πότε μεν λέγοντας: «Πενήντα έτη δεν έχεις ακόμη, και έχεις δει τον Αβραάμ;», πότε δε, εκτός από αυτά, δεν δίσταζαν να τον καταδιώκουν, και καταλόγιζαν εναντίον του την αλήθεια ως έγκλημα. Διότι ο μεν Σωτήρας των όλων ονόμαζε τον εαυτό του Υιό του Θεού και Πατρός, και, αποδεικνύοντας ότι η σκιά του νόμου δεν ήταν τίποτα, παρέθετε την ομορφιά της εν πνεύματι λατρείας. Εκείνοι όμως τον καταδίωκαν: «Όχι μόνο», λέει, «επειδή κατέλυε το Σάββατο, αλλά και επειδή αποκαλούσε δικό του πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό.» Αυτοί λοιπόν που γογγύζουν θα μάθουν να υπακούν, λέει, και οι γλώσσες που ψελλίζουν θα μάθουν να μιλούν για ειρήνη. Διότι οι γλώσσες εκείνων που δεν είχαν συνηθίσει να μιλούν ορθά για τον Χριστό ψέλλιζαν, αλλά θα μάθουν, λέει, να μιλούν τα δικά του και μάλλον να ξεστομίζουν λόγια ειρήνης, χωρίς να επιστρέφουν πλέον στην προηγούμενη παραφροσύνη τους, αλλά υποτάσσοντας μάλλον σε αυτόν τον αυχένα της διάνοιάς τους. Και το να μιλά κανείς για ειρήνη προς τον Ιησού σημαίνει να λέει: Κύριε, ο Θεός ημών, κάνε μας δικούς σου, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά σου ονομάζουμε. <Αλίμονο, τέκνα αποστάτες, αυτά λέει ο Κύριος: Κάνατε βουλή όχι μέσω εμού, και συμφωνίες όχι μέσω του πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτία στις αμαρτίες· εσείς που πορεύεστε για να κατεβείτε στην Αίγυπτο· εμένα όμως δεν με ρωτήσατε, για να λάβετε βοήθεια από τον Φαραώ και να προστατευθείτε από τους Αιγυπτίους.

Διότι, επειδή έλεγαν: «Δεν έχεις ακόμη πενήντα χρόνια και έχεις δει τον Αβραάμ;», άκουσαν ως απάντηση ξεκάθαρα: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, πριν να γεννηθεί ο Αβραάμ, εγώ είμαι.» Εκεί όμως που υπάρχει το «ήταν», χωρίς να προστίθεται τίποτα άλλο, και επιπλέον τίθεται σαφώς και το «είμαι», ποια αρχή της γενέσεως θα μπορούσε να διακρίνει κανείς; Ή με ποιον τρόπο εκείνος που υπάρχει στην αρχή, η οποία βρίσκεται πέρα από κάθε νου, θα μπορούσε να δεχθεί ότι κλήθηκε στην ύπαρξη μέσα στον χρόνο;

Το ότι ο Λόγος είναι πανάρχαιος και αναλλοίωτος καθόλου δεν θα το αρνηθώ, έστω κι αν έγινε σάρκα. Θα θεωρήσω δε ότι, καθ' ένωσιν με τη δική του σάρκα, φανερώνεται πάλι ο ίδιος ως υπάρχων από παλιά και προϋπάρχων. Γι' αυτό τον λόγο, άλλωστε, ο παράφρων Ιουδαίος τον βδελυσσόταν και επιχειρούσε να τον λιθοβολήσει, μη αποδεχόμενος την πίστη. Είχε εκπλαγεί διότι, μολονότι φαινόταν άνθρωπος σαν κι εμάς, μαρτυρούσε για τον εαυτό του μια αρχαιότητα που υπερβαίνει τον άνθρωπο, λέγοντας ως Θεός: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Τότε μάλιστα απάντησαν ως προς τούτο εκείνοι: «Πενήντα χρόνια δεν έχεις ακόμη, και έχεις δει τον Αβραάμ;» Είπε επίσης και ο Ιωάννης: «Εκείνος που έρχεται πίσω μου, βρέθηκε εμπρός μου, διότι υπήρχε πριν από εμένα». Και όμως πώς, ενώ γνωρίζει και ονομάζει άνδρα τον Εμμανουήλ, λέει ότι βρέθηκε εμπρός του και προηγήθηκε αυτός που γεννήθηκε αργότερα και μετά από αυτόν; Β— Λέει ότι βρέθηκε εμπρός του και προηγήθηκε ως προς τη δόξα, όπως τουλάχιστον σκέφτομαι να το αντιληφθώ. Α— Και όμως, το ότι είναι κίβδηλο και αμαθές να αντιλαμβάνεται κανείς έτσι τα πράγματα, θα το αντιληφθείς δίχως πολλά λόγια. Διότι, αν αποδεχθούμε το «εμπρός» ως το ανώτερο στη δόξα, με την ίδια ακριβώς λογική θα πούμε ότι και το «πίσω» φανερώνει αναμφίβολα τον δεύτερο ως προς το μεγαλείο.

Επειδή, όμως, υπάρχει πριν από τον Δαβίδ και πριν από τον Αβραάμ, —«διότι ο Αβραάμ ο πατέρας σας», λέει, «επιθύμησε να δει την ημέρα μου, και την είδε και χάρηκε»· έπειτα, όταν εκείνοι απορούσαν και έλεγαν: «Δεν είσαι ακόμη πενήντα ετών, και έχεις δει τον Αβραάμ;», ελέγχοντας τον Θεόδοτο και τους άπιστους και αρνητές του Θεού Ιουδαίους, είπε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι»· διότι υπήρχε αληθινά πριν από τον Αβραάμ, και πριν από τον Νώε και πριν από τον Αδάμ και πριν από τον κόσμο και πριν από τον ουρανό και πριν από τον χρόνο του κόσμου και πριν από όλα τα κτίσματα, όντας άχρονος, —γι' αυτό και διακηρύσσεται ως ανέκφραστος από το Άγιο Πνεύμα μέσω του Ησαΐα, ότι «τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι αίρεται από τη γη η ζωή του».

«Ούτε σαράντα έτη δεν έχεις ακόμη και έχεις δει τον Αβραάμ;» Επομένως, ο Χριστός πλησίαζε τα σαράντα έτη. Τους λέει: «Πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Και πήραν λίθους, για να τους ρίξουν εναντίον του. Βλέπεις πώς απέδειξε ότι είναι ανώτερος από τον Αβραάμ; Διότι εκείνος που χάρηκε επειδή θα έβλεπε την ημέρα Του, και που το θεώρησε αυτό πολύ σπουδαίο, είναι ολοφάνερο ότι αναφερόταν στην ημέρα που έγινε για ευεργεσία, και μάλιστα από κάποιον ανώτερο. Επειδή δηλαδή έλεγαν: «Ο υιός του ξυλουργού», και δεν φαντάζονταν τίποτε περισσότερο, τους οδηγεί σιγά-σιγά προς πιο υψηλά νοήματα. Όταν, λοιπόν, άκουσαν ότι: «Δεν γνωρίζετε τον Θεό», δεν ενοχλήθηκαν· όταν όμως άκουσαν: «Πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι», νιώθοντας ότι ταπεινώνεται η ευγενής τους καταγωγή, εξαγριώθηκαν και άρχισαν να λιθοβολούν. «Είδε την ημέρα τη δική μου, και χάρηκε». Δείχνει ότι δεν προσέρχεται στο πάθος παρά τη θέλησή Του, εφόσον βέβαια επαινεί εκείνον που χάρηκε για τον σταυρό. Διότι αυτό αποτελούσε τη σωτηρία της οικουμένης. Εκείνοι όμως έριχναν λίθους· τόσο έτοιμοι ήταν για φόνους. Και τα έπρατταν αυτά από μόνοι τους, χωρίς να εξετάσουν τίποτα απολύτως.

Δεν ακούς ακόμη και σήμερα τον Μαρκίωνα να αρνείται τη θεία οικονομία, καθώς και τον Μανιχαίο, τον Ουαλεντίνο, και πολλούς άλλους; Για τον λόγο αυτόν εκφράζει πολλά ανθρώπινα και ταπεινά, τα οποία υπολείπονται της άρρητης εκείνης ουσίας, προκειμένου να καταστήσει αξιόπιστο τον λόγο περί της θείας οικονομίας. Διότι ο διάβολος κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για να εξαλείψει από τους ανθρώπους αυτήν την πίστη, γνωρίζοντας ότι, εάν αναιρέσει την πίστη στη θεία οικονομία, το μεγαλύτερο μέρος του έργου της σωτηρίας μας θα καταστραφεί. Υπάρχει, εκτός από αυτήν, και μία άλλη αιτία: η πνευματική αδυναμία των ακροατών, και το γεγονός ότι δεν μπορούσαν, βλέποντάς τον και ακούγοντάς τον τότε για πρώτη φορά, να δεχθούν τους υψηλότερους λόγους των δογμάτων. Και για να αποδείξω ότι αυτό που λέω δεν είναι δικός μου στοχασμός, θα προσπαθήσω να σου το παρουσιάσω μέσα από τις ίδιες τις Γραφές και να δείξω ότι, εάν ποτέ έλεγε κάτι μεγάλο και υψηλό και άξιο της δόξας Του – και τι λέω μεγάλο και υψηλό και άξιο της δόξας Του; – εάν ποτέ έλεγε κάτι ανώτερο από την ανθρώπινη φύση, θορυβούνταν και σκανδαλίζονταν. Εάν όμως έλεγε κάτι ταπεινό και ανθρώπινο, προσέτρεχαν και αποδέχονταν τον λόγο Του. «Και πού μπορεί να το δει κανείς αυτό;» θα ρωτήσει κάποιος. Κυρίως στον ευαγγελιστή Ιωάννη. Διότι, όταν Εκείνος είπε: «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε με την προσδοκία να δει τη δική μου ημέρα, και την είδε και χάρηκε», εκείνοι Του λένε: «Δεν είσαι ακόμη ούτε σαράντα ετών, και έχεις δει τον Αβραάμ;» Βλέπεις ότι Τον αντιμετώπιζαν ως έναν απλό άνθρωπο; Τι απαντά, λοιπόν, ο Ίδιος; «Πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι», λέει.

Διότι ο θάνατος ήταν διπλός, και των ψυχών και των σωμάτων· και μάλιστα απομάκρυνε τον φύλακα και φρούραρχο της βασιλείας του, λέγοντας: Απομακρύνσου από εμένα, Ιησού βασιλιά· δεν επιθυμούμε να γνωρίζουμε τις οδούς σου. Και τη σεβάσμια εικόνα του που βρισκόταν στη Χαλκή Πύλη, την πετροβολούσαν και της πετούσαν κοπριές και λάσπες, φτύνοντας στο πρόσωπό του, και την συνέτριψαν ρίχνοντάς την στο έδαφος. Οι Ιουδαίοι βέβαια κάποτε τον λιθοβόλησαν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, αλλά αυτός πέρασε ανάμεσά τους και αναχώρησε· αυτοί όμως έπραξαν χειρότερα από εκείνους. Όντως «ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και λαός άφρων παρόξυνε το όνομά του.» Διότι και ο ίδιος ο Κύριος, κρατώντας στα χέρια του την εικόνα του Καίσαρα Τιβερίου και λέγοντας: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;», δεν την ύβρισε, αλλά απέδωσε τα οφειλόμενα στον Καίσαρα και πλήρωσε τον φόρο. Ω λαέ άνομε, μωρέ και ασύνετε, εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Αλλά πόσα πάσχει και τώρα ο Λόγος, βλασφημούμενος από τους ασεβείς, και εντούτοις ανέχεται την ύβρη· διότι είναι μακρόθυμος· ενώ από τους ευσεβείς δοξάζεται, και παρατείνει τα της μακροθυμίας του, δίνοντας στους μεν ίσως καιρό για μετάνοια, και δοκιμάζοντας τον δικό μας πόθο, εάν δεν αποκάμνουμε στις θλίψεις και στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας.

Κάποιοι όμως κατανοούν ως εξής το: «Τηρώ τον λόγο του»· δηλαδή, γι' αυτό τον γνωρίζω, επειδή έχω μέσα μου απαράλλακτο τον λόγο της ουσίας του, δηλαδή τον ορισμό· και όποιον λόγο φύσεως έχει ο Πατέρας, τέτοιον λόγο έχω κι εγώ· διότι είναι η ίδια φύση και ο ίδιος λόγος της ουσίας στον Πατέρα και στον Υιό· ώστε γνωρίζω τον Πατέρα, διότι διατηρώ απαράλλακτο τον λόγο της ουσίας του. Αυτό το σχήμα λόγου είναι συνηθισμένο στην Αγία Γραφή, όπως το: «Δώσε μας βοήθεια από τη θλίψη, και μάταιη είναι η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο». Διότι εδώ το «και» μπαίνει αντί του «διότι»· ώστε αυτό που λέγεται είναι το εξής: «Δώσε μας βοήθεια, διότι είναι μάταιη η ανθρώπινη σωτηρία». Έτσι και εδώ: «Τον γνωρίζω, και τον λόγο του τηρώ»· διότι το «και» μπαίνει αντί του «διότι». «Διότι τον λόγο του», λέει, «τηρώ». «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου· και την είδε, και χάρηκε. Είπαν λοιπόν οι Ιουδαίοι προς αυτόν: Πενήντα έτη δεν έχεις ακόμη και έχεις δει τον Αβραάμ; Είπε λοιπόν σε αυτούς: Αμήν, αμήν σας λέω, πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι. Πήραν λοιπόν πέτρες για να τις ρίξουν πάνω του. Ο Ιησούς όμως κρύφτηκε και εξήλθε από το ιερό, περνώντας ανάμεσά τους, και πέρασε έτσι». Εδώ αποδεικνύει ότι είναι ανώτερος από τον Αβραάμ. Επειδή δηλαδή εκείνοι του πρόβαλαν: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;», λέει εδώ ότι Ναι, είμαι ανώτερος. «

Και ίσως δεν χάρηκε μόνο ο Αβραάμ, αλλά και όλοι, όπως λέει ο Δαβίδ: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν». Αυτός λοιπόν έλεγε αυτά. Εκείνοι όμως, επειδή δεν μπορούσαν να φτάσουν στο ύψος των όσων λέγονταν, ούτε ανέχονταν να ρωτήσουν και να μάθουν ποια είναι η ημέρα για την οποία λέει ότι την είδε ο Αβραάμ, αλλά αντίθετα τον χλευάζουν, σαν να λέει παραλογισμούς. «Ούτε πενήντα χρόνια δεν έχεις κλείσει ακόμη», λένε, «και έχεις δει τον Αβραάμ;» Αυτό δε το είπαν θεωρώντας ότι ο Κύριος πλησίαζε τα πενήντα, αν και τότε ήταν περίπου τριάντα τριών ετών. Για ποιο λόγο όμως δεν είπαν: «Σαράντα χρόνια δεν έχεις ακόμη», αλλά «Πενήντα»; Περιττή είναι μια τέτοια ερώτηση. Διότι απλώς, επειδή έτσι τους ήρθε στο μυαλό, ανέφεραν τα πενήντα χρόνια.