Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:59

Και μετά τον θάνατο του Ηρώδη, φαίνεται πως αναχωρεί στη Ναζαρέτ εξαιτίας του Αρχελάου, του υιού του. Όταν, λοιπόν, φανέρωνε πλέον τον εαυτό του ως Θεό και κατέστησε το ξηρό χέρι υγιές, «οι μεν Φαρισαίοι, αφού εξήλθαν, πήραν απόφαση εναντίον του για το πώς θα τον εξοντώσουν, ο δε Ιησούς, επειδή το γνώριζε, αναχώρησε από εκεί». Διότι και όταν ανέστησε τον Λάζαρο εκ νεκρών, «από εκείνη», λέγει, «την ημέρα αποφάσισαν να τον θανατώσουν. Ο Ιησούς, επομένως, δεν κυκλοφορούσε πλέον φανερά ανάμεσα στους Ιουδαίους, αλλά ανεχώρησε από εκεί για την περιοχή κοντά στην έρημο». Έπειτα, όταν ο Σωτήρας έλεγε: «πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι», οι μεν Ιουδαίοι πήραν λίθους για να τους ρίξουν επάνω του, ο δε Ιησούς κρύφτηκε και εξήλθε από το ιερό, και, αφού πέρασε ανάμεσά τους, έφυγε και απομακρύνθηκε με αυτόν τον τρόπο.

Είναι λοιπόν ανώτερος και σπουδαιότερος από τον Αβραάμ· ανώτερος μεν ως αιώνιος, σπουδαιότερος δε διότι δεν υπόκειται σε φθορά όπως εκείνος. «Πήραν λοιπόν πέτρες για να τις ρίξουν επάνω του· ο δε Ιησούς κρύφτηκε και βγήκε από το ιερό.» Δεν βλέπουν την αλήθεια, δεδομένου ότι είναι και οι ίδιοι όντως ψεύτες και έχουν πατέρα τον ψεύτη, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα· και αγανακτούν και πάλι για καμία από τις αιτίες που συνήθως προκαλούν δυσαρέσκεια. Νομίζοντας λοιπόν ότι υπερασπίζονται τη δόξα του προπάτορά τους που τάχα αδικείται, εξαιτίας αυτών άναψαν πάλι από άκαιρη οργή, αν και θα έπρεπε μάλλον να κατανοήσουν και το βαθύτερο νόημα των λεγομένων, και ποιος είναι αυτός που τα λέει, αλλά εκτρεπόμενοι παράλογα σε εντελώς παράλογη και θηριώδη μανία, επιχειρούν να τον λιθοβολήσουν, σαν να μην τον είχαν ήδη προσβάλει αρκετά με τις πολλές τους λοιδορίες, ή σαν να επισύρουν πάνω τους, εξαιτίας της αφροσύνης τους, μόνο μια μέτρια οργή. Παρορμητικό λοιπόν και εντελώς παράλογο είναι το εγχείρημα των Ιουδαίων· όμως δεν προχωρά σε πράξη άκαιρα, διότι δεν είχε φτάσει ακόμη ο καιρός του πάθους. Ο Χριστός κρύβει τον εαυτό του, όχι καταφεύγοντας πίσω από τοίχους, ούτε προβάλλοντας κάτι άλλο μπροστά από το σώμα του, αλλά καθιστώντας τον εαυτό του αόρατο σε αυτούς που τον αναζητούσαν, μέσω της δύναμης της θεότητάς του. Και δεν περιορίστηκε στο να διαφύγει την προσοχή, αλλά εξέρχεται και από το ιερό, διαγράφοντας με αυτά τα γεγονότα για εμάς έναν τύπο πνευματικών καταστάσεων.

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ Τέτοιος λοιπόν ήταν ο λόγος περί του Υιού· και έτσι διέφυγε από εκείνους που τον λιθοβολούσαν, περνώντας ανάμεσά τους. Διότι ο λόγος δεν λιθοβολείται, αλλά λιθοβολεί, όταν το επιθυμεί, και σφενδονίζει τα θηρία, δηλαδή τα λόγια που ανεβαίνουν στο όρος με κακό σκοπό. Τι θα μπορούσες να πεις, λένε, για το Άγιο Πνεύμα; Από πού μας εισάγεις έναν ξένο και άγραφο Θεό; Αυτό το λένε πλέον και εκείνοι που τηρούν μετριοπαθή στάση απέναντι στον Υιό. Διότι αυτό που παρατηρείται στους δρόμους και στα ποτάμια, τα οποία χωρίζονται μεταξύ τους και ξαναενώνονται, αυτό συμβαίνει και εδώ εξαιτίας του πλούτου της ασέβειας· εκείνοι δηλαδή που διαφωνούν στα υπόλοιπα, σε κάποια άλλα συμπλέουν, με αποτέλεσμα να μην μπορεί κανείς να γνωρίζει καθαρά τι συμφωνεί και τι αντιμάχεται.

Για ποιο λόγο, λοιπόν, το αποσιώπησε αυτό και δεν έκανε φανερό εκείνον που το είπε, αλλά εισήγαγε τη νομοθεσία απρόσωπα; Διότι, αν μεν έλεγε: «Ου φονεύσεις, εγώ όμως σας λέω: Δεν θα οργιστείς», θα φαινόταν βαρύ αυτό που λεγόταν εξαιτίας της αφροσύνης των ακροατών, οι οποίοι δεν μπορούσαν ακόμη να κατανοήσουν ότι νομοθετούσε χωρίς να ανατρέπει τα προηγούμενα, αλλά επαυξάνοντάς τα· και θα του έλεγαν: «Τι λες; Ο Πατέρας σου είπε: Ου φονεύσεις, και εσύ λες: Δεν θα οργιστείς;». Για να μην νομίσει, λοιπόν, κανείς ότι είναι αντίθετος προς τον Πατέρα, ή ότι εισάγει κάτι περισσότερο ως σοφότερος από εκείνον, δεν είπε: «Ακούσατε από τον Πατέρα». Αν πάλι έλεγε: «Ακούσατε ότι εγώ είπα στους αρχαίους», θα φαινόταν αφόρητο, και αυτό όχι λιγότερο από το προηγούμενο. Διότι αν, επειδή είπε «Πριν να γεννηθεί ο Αβραάμ εγώ είμαι», επιχείρησαν να τον λιθοβολήσουν, εάν πρόσθετε ότι και στον Μωυσή ο ίδιος έδωσε τον νόμο, τι δεν θα του έκαναν;

Αυτοί λοιπόν και οι παρόμοιοι μάχονται κατά των εχθρών, οι οποίοι και θριαμβεύουν κατά των παθών. Τέτοιος ήταν και ο θαυμάσιος και θεσπέσιος Ραφαήλ, ο οποίος μέσω της ανατομής ενός ιχθύος θεράπευσε μια δαιμονισμένη κόρη, και επινόησε τον τρόπο για να δώσει το φως σε έναν τυφλό γέροντα. Αλλά δεν είναι άξιοι να αποσιωπηθούν ούτε εκείνοι που διακόνησαν στην Καινή Διαθήκη, μεγάλο μέρος των οποίων αποτελεί ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αυτός που έφερε το θείο άγγελμα στον Ζαχαρία και τιμώρησε με σιωπή την απιστία του, επειδή δεν πίστεψε ότι η στείρα θα εγκυμονούσε χάριν της μελλοντικής θείας οικονομίας· αυτός που ευαγγελίστηκε στη σεμνή Μαριάμ τις ανύμφευτες ωδίνες· αυτός που οδήγησε τους ποιμένες στο σπήλαιο, και τους ανήγγειλε τον Αχώρητο μέσα σε φάτνη, τον Απερίγραπτο στα σπάργανα, αναπέμποντας μαζί τους σύμφωνη ωδή δοξολογίας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Άλλος εμποδίζει τους μάγους να επιστρέψουν στον τύραννο· άλλοι δε διακονούσαν επί της γης τον Κτίστη· άλλος νουθετεί τον μνήστορα της Παρθένου να μην αποπέμψει την άφθορη ως διεφθαρμένη· άλλος του υποδεικνύει τη φυγή και την επάνοδο εξαιτίας της βρεφοκτονίας του Ηρώδη. Αν και έβλεπαν τον Άκτιστο εν σαρκί, τον διακονούσαν ωσάν ταπεινοί δούλοι. Διότι θαύμασαν την ισχύ του, μέσω της οποίας κατέπεσε ο πειράζων, και σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ, «αφού τον σήκωσαν στα χέρια τους», τον μετέφεραν έξω από την εμβέλεια των λίθων. Επειδή σήκωσαν, αναφέρει η Γραφή, οι Ιουδαίοι λίθους για να τους ρίξουν επάνω του.

Αλλά δεν είναι άξιοι σιωπής ούτε εκείνοι που υπηρέτησαν την Καινή Διαθήκη· σημαντικό μέρος των οποίων είναι ο αρχάγγελος Γαβριήλ, ο οποίος μίλησε στον Ζαχαρία και του επέβαλε ως ποινή τη σιωπή για την απιστία του, επειδή δεν πίστεψε ότι η στείρα θα κυοφορήσει χάριν της μέλλουσας θείας οικονομίας, και εκείνος που ευαγγελίσθηκε στη σεμνή Μαρία τον τοκετό χωρίς νυμφική ένωση. Αυτός, οδηγώντας τους ποιμένες στο σπήλαιο, τους φανέρωνε μέσα στη φάτνη τον Αχώρητο, και μέσα στα σπάργανα τον Απερίγραπτο. Εκείνοι ανέπεμπαν σύμφωνη ωδή δοξολογίας: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία». Άλλος νουθετεί τον μνήστορα της Παρθένου να μην αποπέμψει ως διεφθαρμένη την άφθορη. Άλλος του υποδεικνύει τη φυγή και την επάνοδο εξαιτίας της βρεφοκτονίας του Ηρώδη. Άλλος εμποδίζει τους Μάγους από το να επιστρέψουν στον τύραννο. Άλλοι πάλι διακονούσαν επί γης τον Κτίστη, μολονότι έβλεπαν με σάρκα τον Άκτιστο· διότι θαύμασαν τη δύναμή Του, με την οποία ο πειράζων κατακρημνίστηκε· και σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ, σηκώνοντάς Τον στα χέρια τους τον μετέφεραν έξω από το βεληνεκές των λίθων· διότι «σήκωσαν», λέγει, «οι Ιουδαίοι λίθους για να ρίξουν επάνω Του». Άλλοι συμπαραστάθηκαν στο Πάθος· άλλοι, παραμένοντας δίπλα στον κενό τάφο μετά την Ανάσταση, έλεγαν στις πιστές γυναίκες: «Τί ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν;»

«Ούτε σαράντα έτη δεν έχεις ακόμη και έχεις δει τον Αβραάμ;» Επομένως, ο Χριστός πλησίαζε τα σαράντα έτη. Τους λέει: «Πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Και πήραν λίθους, για να τους ρίξουν εναντίον του. Βλέπεις πώς απέδειξε ότι είναι ανώτερος από τον Αβραάμ; Διότι εκείνος που χάρηκε επειδή θα έβλεπε την ημέρα Του, και που το θεώρησε αυτό πολύ σπουδαίο, είναι ολοφάνερο ότι αναφερόταν στην ημέρα που έγινε για ευεργεσία, και μάλιστα από κάποιον ανώτερο. Επειδή δηλαδή έλεγαν: «Ο υιός του ξυλουργού», και δεν φαντάζονταν τίποτε περισσότερο, τους οδηγεί σιγά-σιγά προς πιο υψηλά νοήματα. Όταν, λοιπόν, άκουσαν ότι: «Δεν γνωρίζετε τον Θεό», δεν ενοχλήθηκαν· όταν όμως άκουσαν: «Πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι», νιώθοντας ότι ταπεινώνεται η ευγενής τους καταγωγή, εξαγριώθηκαν και άρχισαν να λιθοβολούν. «Είδε την ημέρα τη δική μου, και χάρηκε». Δείχνει ότι δεν προσέρχεται στο πάθος παρά τη θέλησή Του, εφόσον βέβαια επαινεί εκείνον που χάρηκε για τον σταυρό. Διότι αυτό αποτελούσε τη σωτηρία της οικουμένης. Εκείνοι όμως έριχναν λίθους· τόσο έτοιμοι ήταν για φόνους. Και τα έπρατταν αυτά από μόνοι τους, χωρίς να εξετάσουν τίποτα απολύτως.

Και σήκωσαν πέτρες για να τις ρίξουν επάνω του. Και όταν εκτεινόταν σε μακρούς λόγους για τα μυστήρια, λέγοντας: «Και ο άρτος όμως, τον οποίο εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου, είναι η σάρκα μου», έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Και εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του επέστρεψαν πίσω και δεν τον ακολουθούσαν πλέον. Τι έπρεπε λοιπόν να κάνει; Πες μου· να επιμένει συνεχώς στα υψηλότερα διδάγματα, με αποτέλεσμα να αποδιώξει το θήραμα και να απομακρύνει τους πάντες από τη διδασκαλία; Αλλά αυτό δεν ήταν γνώρισμα της φιλανθρωπίας του Θεού. Διότι, και πάλι, όταν είπε: «Εκείνος που ακούει τον λόγο μου, δεν θα γευθεί θάνατο στον αιώνα», του έλεγαν: «Δεν λέγαμε εμείς σωστά ότι έχεις δαιμόνιο; Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και εσύ λες ότι ''εκείνος που ακούει τον λόγο μου δεν θα γευθεί θάνατο'';». Και τι το περίεργο αν το πλήθος είχε τέτοια διάθεση, από τη στιγμή που και οι ίδιοι οι άρχοντες είχαν αυτή τη γνώμη;

Διότι ο θάνατος ήταν διπλός, και των ψυχών και των σωμάτων· και μάλιστα απομάκρυνε τον φύλακα και φρούραρχο της βασιλείας του, λέγοντας: Απομακρύνσου από εμένα, Ιησού βασιλιά· δεν επιθυμούμε να γνωρίζουμε τις οδούς σου. Και τη σεβάσμια εικόνα του που βρισκόταν στη Χαλκή Πύλη, την πετροβολούσαν και της πετούσαν κοπριές και λάσπες, φτύνοντας στο πρόσωπό του, και την συνέτριψαν ρίχνοντάς την στο έδαφος. Οι Ιουδαίοι βέβαια κάποτε τον λιθοβόλησαν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, αλλά αυτός πέρασε ανάμεσά τους και αναχώρησε· αυτοί όμως έπραξαν χειρότερα από εκείνους. Όντως «ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και λαός άφρων παρόξυνε το όνομά του.» Διότι και ο ίδιος ο Κύριος, κρατώντας στα χέρια του την εικόνα του Καίσαρα Τιβερίου και λέγοντας: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;», δεν την ύβρισε, αλλά απέδωσε τα οφειλόμενα στον Καίσαρα και πλήρωσε τον φόρο. Ω λαέ άνομε, μωρέ και ασύνετε, εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Αλλά πόσα πάσχει και τώρα ο Λόγος, βλασφημούμενος από τους ασεβείς, και εντούτοις ανέχεται την ύβρη· διότι είναι μακρόθυμος· ενώ από τους ευσεβείς δοξάζεται, και παρατείνει τα της μακροθυμίας του, δίνοντας στους μεν ίσως καιρό για μετάνοια, και δοκιμάζοντας τον δικό μας πόθο, εάν δεν αποκάμνουμε στις θλίψεις και στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας.

Κάποιοι όμως κατανοούν ως εξής το: «Τηρώ τον λόγο του»· δηλαδή, γι' αυτό τον γνωρίζω, επειδή έχω μέσα μου απαράλλακτο τον λόγο της ουσίας του, δηλαδή τον ορισμό· και όποιον λόγο φύσεως έχει ο Πατέρας, τέτοιον λόγο έχω κι εγώ· διότι είναι η ίδια φύση και ο ίδιος λόγος της ουσίας στον Πατέρα και στον Υιό· ώστε γνωρίζω τον Πατέρα, διότι διατηρώ απαράλλακτο τον λόγο της ουσίας του. Αυτό το σχήμα λόγου είναι συνηθισμένο στην Αγία Γραφή, όπως το: «Δώσε μας βοήθεια από τη θλίψη, και μάταιη είναι η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο». Διότι εδώ το «και» μπαίνει αντί του «διότι»· ώστε αυτό που λέγεται είναι το εξής: «Δώσε μας βοήθεια, διότι είναι μάταιη η ανθρώπινη σωτηρία». Έτσι και εδώ: «Τον γνωρίζω, και τον λόγο του τηρώ»· διότι το «και» μπαίνει αντί του «διότι». «Διότι τον λόγο του», λέει, «τηρώ». «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου· και την είδε, και χάρηκε. Είπαν λοιπόν οι Ιουδαίοι προς αυτόν: Πενήντα έτη δεν έχεις ακόμη και έχεις δει τον Αβραάμ; Είπε λοιπόν σε αυτούς: Αμήν, αμήν σας λέω, πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι. Πήραν λοιπόν πέτρες για να τις ρίξουν πάνω του. Ο Ιησούς όμως κρύφτηκε και εξήλθε από το ιερό, περνώντας ανάμεσά τους, και πέρασε έτσι». Εδώ αποδεικνύει ότι είναι ανώτερος από τον Αβραάμ. Επειδή δηλαδή εκείνοι του πρόβαλαν: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Αβραάμ;», λέει εδώ ότι Ναι, είμαι ανώτερος. «