Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 9:1

Βλέποντας δε τον άνθρωπο στάθηκε και ήταν έτοιμος για θεραπεία· θεραπεία ανώτερη από την ανθρώπινη λογική και τέχνη. Διότι η ιατρική και η επιστήμη της ασχολούνται με εκείνα τα νοσήματα, τα οποία, αφού πρώτα η φύση έχει διαμορφώσει το ζωντανό πλάσμα και το έχει φέρει στο φως, συμβαίνουν αργότερα με την πάροδο του χρόνου εξαιτίας κάποιων περιστάσεων, αλλά για τη βλάβη που έχει γεννηθεί μαζί με το σώμα δεν υπόσχεται θεραπεία. Ούτε βέβαια και για όλες τις παθήσεις που συμβαίνουν μεταγενέστερα. Μάρτυρες αυτού είναι οι ακρωτηριασμένοι άνθρωποι, στους οποίους κανένας γιατρός δεν επανόρθωσε την απώλεια των μελών. Γι' αυτό ακριβώς και οι μαθητές, νιώθοντας έλεος για την πάθησή του και βλέποντας έναν άνθρωπο που δεν είχε γευτεί την ωραιότατη απόλαυση του φωτός, ερευνούσαν την αιτία της βλάβης και ρωτούσαν τον Κύριο, όχι και πολύ συνετά, εάν ήρθε στη ζωή σε τέτοια κατάσταση εξαιτίας δικής του αμαρτίας ή εξαιτίας των σφαλμάτων των γονέων του. Αλλά η ερώτηση είναι και από τις δύο πλευρές της εσφαλμένη· διότι ούτε το παιδί θα καταδικαζόταν για τα σφάλματα των γονέων του, αφού ο Θεός δεν τιμωρεί άλλον αντί για άλλον, ούτε βέβαια πλήρωσε την ποινή για δικά του αμαρτήματα, αφού αυτός γεννήθηκε τυφλός.

Αυτά δε γίνονταν όχι διαχωρισμένα ανάλογα με την ποιότητα των όσων τελούνταν, ώστε τα μεν του σώματος να φανερώνονται χωριστά από τη θεότητα, τα δε της θεότητας χωριστά από το σώμα· αντιθέτως, όλα γίνονταν σε άρρηκτη ένωση, και ένας ήταν ο Κύριος που τα ενεργούσε αυτά παραδόξως με τη δική Του χάρη. Διότι έπτυε με ανθρώπινο τρόπο, και το πτύσμα ήταν ένθεο· αφού με αυτό έκανε τους οφθαλμούς του εκ γενετής τυφλού να αναβλέψουν.

Επομένως, έχοντας κατανοήσει ο Δαβίδ αυτήν την περιφρόνηση εκ μέρους των γονέων, και παραδίδοντας τη θαυμαστή ευεργεσία του Κυρίου στη θεία Γραφή, αναφωνούσε: «Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν· ο Κύριος όμως με προσέλαβε». Αυτήν ακριβώς τη γεμάτη ευγνωμοσύνη φωνή του προφήτη Δαβίδ, πολύ εύστοχα και ο εκ γενετής τυφλός, όταν ανέβλεψε, θα την πει μεγαλόφωνα και ο ίδιος: «Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν· ο Κύριος όμως με προσέλαβε». Γνωρίζετε όλοι σαφώς, πώς και αυτός αφενός περιφρονήθηκε από τους γονείς του, αφετέρου όμως δεν εγκαταλείφθηκε από τον Θεό. Για να αποπληρώσουμε όμως το χρέος μας και να αναπαυθούμε για λίγο, ώστε να μας εμπιστευθούν και πάλι οφειλές, εμπρός λοιπόν ας στραφούμε επίκαιρα στον εκ γενετής τυφλό. Άκουσες, αγαπητέ, προηγουμένως τον ευαγγελιστή Ιωάννη να βροντοφωνάζει: «Και καθώς περνούσε, λέει, ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο εκ γενετής τυφλό να κάθεται· και τον ρώτησαν οι μαθητές του, λέγοντας: Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Ο δε Κύριος τους απάντησε: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του· αλλά αυτό συνέβη για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν. Αφού είπε αυτά ο Κύριος, έφτυσε χάμω, έφτιαξε πηλό από το σάλιο, και έχρισε τα μάτια του τυφλού». Και τον έστειλε στον Σιλωάμ· και αφού πήγε, νίφτηκε· και αφού νίφτηκε, ανέβλεψε· και αφού ανέβλεψε, πίστεψε σε Εκείνον που τον απέστειλε.

Έτσι και η αιμορροούσα γυναίκα, επειδή πίστεψε και άγγιξε μόνο το κράσπεδο, θεραπεύτηκε· και η μεν θάλασσα, που άφριζε από τα κύματα, υπάκουσε στον σαρκωθέντα Λόγο και έπαυσε την τρικυμία· ο δε εκ γενετής τυφλός θεραπεύτηκε από τον Λόγο με το πτύσμα της σάρκας. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο παράδοξο (διότι ίσως αυτό σκανδάλισε και τους πιο ασεβείς), ενώ ο Κύριος ήταν κρεμασμένος πάνω στον ίδιο τον σταυρό (διότι δικό Του ήταν το σώμα και μέσα σε αυτό βρισκόταν ο Λόγος), ο μεν ήλιος σκοτίστηκε, η δε γη σείστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν.

Εάν πάλι, χωρίς καμία ασθένεια και χωρίς κανέναν πόνο, απομονωμένος κάπου μόνος του σε κάποια γωνιά, ή σε έρημο τόπο, ή σε σπίτι, ή οπουδήποτε αλλού, είχε κρύψει το σώμα του, και μετέπειτα εμφανιζόταν πάλι ξαφνικά λέγοντας για τον εαυτό του ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, θα έδινε σε όλους την εντύπωση ότι διηγείται μύθους. Και δεν θα γινόταν καθόλου πιστευτός μιλώντας για την ανάσταση, εφόσον δεν θα υπήρχε απολύτως κανείς για να μαρτυρήσει τον θάνατό του. Της αναστάσεως όμως πρέπει να προηγείται θάνατος, επειδή δεν θα μπορούσε να υπάρξει ανάσταση εάν δεν προηγηθεί θάνατος. Επομένως, εάν ο θάνατος του σώματος είχε λάβει χώρα κάπου στα κρυφά, χωρίς να γίνει φανερός και χωρίς την παρουσία μαρτύρων, αφανής και αμάρτυρη θα ήταν και η ανάστασή του. Ή για ποιον λόγο, ενώ αναστήθηκε και κήρυττε την ανάσταση, θα έκανε τον θάνατό του να συμβεί αφανώς; Ή γιατί εξέβαλλε τους δαίμονες ενώπιον όλων, έκανε τον εκ γενετής τυφλό να αναβλέψει και μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, προκειμένου μέσω αυτών των έργων να πιστευθεί ότι είναι ο Λόγος του Θεού, ενώ το θνητό του σώμα δεν θα το επεδείκνυε άφθαρτο ενώπιον όλων, ώστε να πιστευθεί ότι ο ίδιος είναι η Ζωή;

Διότι ποιος από τους ανθρώπους που υπήρξαν ποτέ συγκρότησε σώμα για τον εαυτό του μόνο από παρθένο; Ή ποιος άνθρωπος ποτέ θεράπευσε τέτοιες ασθένειες, όπως ο κοινός Κύριος όλων; Και ποιος αποκατέστησε αυτό που έλειπε εκ γενετής και έκανε τον εκ γενετής τυφλό να βλέπει;

Διότι σε εκείνους που τον αγαπούν είναι πάντοτε εμφανής, σύμφωνα με το «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό». Απομακρύνεται όμως από εκείνους που έχουν συνηθίσει να θεομαχούν, και δεν εμφανίζεται σε κανέναν από τους ασεβείς, αλλά ούτε αγαπά, κατά κάποιον τρόπο, να συνυπάρχει και να ζει με αυτούς που τον καταδιώκουν, αλλά μάλλον απομακρύνεται από αυτούς και φεύγει, παίρνοντας μαζί του κάθε χαρά, και αφήνοντας έρημους από τα δικά του χαρίσματα εκείνους από τους οποίους θα μπορούσε να κακοπάθει, εννοώ ως προς την πρόθεσή τους να τον αδικήσουν και στα εγχειρήματα των ασεβών, αν και ο Χριστός αποδεικνύει ότι όλα είναι μάταια, εξαφανίζοντας με την άρρητη δύναμή Του το ανόσιο θράσος εκείνων που αμαρτάνουν απέναντί Του. <Και περνώντας είδε έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής.> Καθώς οι Ιουδαίοι συμπεριφέρονταν υβριστικά απέναντί Του και ήδη επιχειρούσαν να Τον λιθοβολήσουν, εξέρχεται αμέσως από τον ναό τους και απομακρύνει τον εαυτό Του από την ανοσιότητα των διωκτών Του.

Αλλά, αφού ρώτησε ο αρχιερέας και άκουσε την αλήθεια, αγανακτεί. Και ο κακός υπηρέτης των κακών δίνει ράπισμα. Και το πρόσωπο, που έλαμψε σαν τον ήλιο, ανεχόταν να ραπίζεται από άνομα χέρια. Και άλλοι ερχόμενοι φτύνουν στο πρόσωπο εκείνου που με το πτύελό του θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό.

Μίλησε, και σήκωσε την κλίνη του εκείνος που δεν είχε ελευθερωθεί από τα δεσμά του στην κολυμβήθρα. Έπειτα επιτέλεσε το θαύμα των πέντε άρτων. Από εκεί περπάτησε πάνω στην τρικυμισμένη θάλασσα και διέσωσε τους μαθητές. Θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό, αλείφοντάς τον με πηλό. Ήταν η τέταρτη ημέρα και ο Λάζαρος εγέρθηκε από τον τάφο.

Αλλά και όταν, καθισμένος πάνω σε πουλάρι όνου σύμφωνα με την προφητεία, εισήλθε παραδόξως στην Ιερουσαλήμ και υμνούνταν από τα παιδιά ως Θεός, θεράπευσε όλους τους χωλούς και τους τυφλούς που τον πλησίασαν εκεί, όπως αναφέρει και αυτό ο Ματθαίος. Όταν δε ήλθε στη Βηθσαϊδά, του φέρνουν έναν τυφλό, όπως λέει ο Μάρκος, και τον παρακαλούν να τον αγγίξει. Ο δε Κύριος, αφού τον έβγαλε έξω από το χωριό, έφτυσε στα μάτια του, έθεσε πάνω του τα χέρια του και τον έκανε να βλέπει αμυδρά. Έπειτα, θέτοντας πάλι τα χέρια του πάνω του, του χάρισε την ικανότητα να αναβλέψει και να βλέπει καθαρά. Καθώς δε πλησίαζε στην Ιεριχώ, όπως λέει ο Λουκάς, θεράπευσε μόνο με τον λόγο έναν τυφλό που καθόταν παρά την οδό και ζητιάνευε, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε τη θεραπεία: «Ανάβλεψε». Βγαίνοντας δε από την Ιεριχώ, όπως λέει και αυτό ο Μάρκος, χαρίζει πάλι την όραση σε έναν άλλον τυφλό, τον Βαρτίμαιο, τον γιο του Τιμαίου, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε να αναβλέψει: «Σύμφωνα με την πίστη σου ας γίνει σε εσένα». Στην δε Ιερουσαλήμ, όταν είδε έναν εκ γενετής τυφλό, όπως λέει ο Ιωάννης, χωρίς καν να του ζητηθεί, αλλά από δική του πρωτοβουλία λόγω της αγαθότητάς του, έφτυσε στη γη, έφτιαξε πηλό, άλειψε τα μάτια του τυφλού και του είπε: «Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ».

Εσύ εξάλειψας τη λέπρα, όπως το θέλησας, εσύ έκανες τους χωλούς να τρέχουν, εσύ έκανες τους παραλύτους να σηκώσουν τις κλίνες τους, εσύ πρόσταξες τους εκ γενετής τυφλούς να απονίψουν το σκοτάδι, εσύ εξόρισες τους δαίμονες από τα δημιουργήματά σου, εσύ συνελήφθης από τους εχθρούς με τη δική σου θέληση, εσύ εκούσια υπέμεινες τα πάντα κατά σάρκα από τους Ιουδαίους για χάρη μου, ο Κύριός μου και ο Θεός μου.

Και ότι αυτό ακριβώς επεδίωκε να αποδείξει, είναι ολοφάνερο προπάντων από τη θεραπεία του τυφλού. Διότι, καθώς περνούσε και είδε κάποιον τυφλό, έφτιαξε πηλό, και αυτόν τον πηλό τον άλειψε στα τυφλωμένα μάτια του, και του είπε: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ». Για ποιον λόγο, άραγε, Αυτός που διαρκώς ανασταίνει νεκρούς με ένα απλό πρόσταγμα και επιτελεί πολλά άλλα παρόμοια θαύματα, εδώ προσθέτει και κάποια πρακτική ενέργεια, φτιάχνοντας πηλό και διαπλάθοντας γι' αυτόν τους οφθαλμούς; Δεν είναι ολοφάνερο ότι το έκανε αυτό ώστε, όταν ακούς ότι ο Θεός πήρε χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο, να μάθεις μέσα από αυτό που συμβαίνει τώρα ότι Αυτός είναι εκείνος που εξαρχής έπλασε τον άνθρωπο; Επειδή, αν δεν ήθελε να καταδείξει αυτό, θα ήταν περιττό αυτό που έπραξε. Έπειτα, για να μάθεις ότι δεν συνετέλεσε σε Αυτόν η χρήση του πηλού για την ανάβλεψη του τυφλού, αλλά αρκούσε και χωρίς εκείνη την ύλη να διαπλάσει τους οφθαλμούς μόνο με το πρόσταγμά Του, προσθέτει και λέει: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ».

Ομιλία ΝΣΤ΄. Και περνώντας ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής. Και τον ρώτησαν οι μαθητές του, λέγοντας: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» 1. Και περνώντας ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής. Επειδή είναι εξαιρετικά φιλάνθρωπος και φροντίζει για τη δική μας σωτηρία, και επειδή θέλει να φράξει τα στόματα των αγνωμόνων, δεν παραλείπει τίποτα από όσα αρμόζουν σε αυτόν, έστω κι αν δεν υπάρχει κανείς που να δίνει προσοχή. Αυτό εξάλλου γνωρίζοντας και ο Προφήτης έλεγε: «Για να δικαιωθείς στα λόγια σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εδώ, επειδή δεν αποδέχθηκαν το υψηλό νόημα των λόγων του, αλλά μάλιστα τον αποκάλεσαν δαιμονισμένο και επιχείρησαν να τον θανατώσουν, βγαίνοντας από το ιερό, θεραπεύει έναν τυφλό· αφενός καταπραΰνοντας τον θυμό τους με την απουσία του, αφετέρου μαλακώνοντας τη σκληρότητα και την απανθρωπιά τους μέσω της επιτέλεσης του θαύματος, και επιβεβαιώνοντας τα όσα είχε πει. Και επιτελεί ένα σημείο όχι τυχαίο, αλλά που τότε συνέβαινε για πρώτη φορά. Διότι, λέει, από καταβολής αιώνος δεν ακούστηκε ότι κάποιος άνοιξε τα μάτια ανθρώπου που γεννήθηκε τυφλός. Μάτια τυφλού ίσως τα άνοιξε κάποιος· ανθρώπου όμως που γεννήθηκε τυφλός, ποτέ μέχρι τώρα. Και ότι, βγαίνοντας από το ιερό, προχώρησε σε αυτό το έργο εσκεμμένα, είναι φανερό από το εξής: διότι ο ίδιος είδε τον τυφλό, δεν τον πλησίασε ο τυφλός. Και τον κοίταξε με τόση προσοχή, ώστε να κινήσει το ενδιαφέρον και των μαθητών του. Εξαιτίας αυτού ακριβώς προχώρησαν και στην ερώτηση.

Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που τιμάται από τις δυνάμεις που στέκονται γύρω του, και από τα φρικτότατα εξαπτέρυγα και πολυόμματα Χερουβίμ και Σεραφίμ, τα οποία σκεπάζουν τα πρόσωπά τους με τις δύο φτερούγες εξαιτίας της αθέατης και ανεξιχνίαστης Θεότητάς του, και με τις άλλες δύο φτερούγες καλύπτουν τα πόδια τους για να μην κατακαούν από την άρρητη δόξα και την ακατανόητη μεγαλειότητά του, ενώ με τις δύο φτερούγες πετούν και γεμίζουν τον ουρανό με τη βοή τους, λέγοντας: Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης αυτού. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, ο Θεός Λόγος που κατέβηκε από τον ουρανό, από τους πατρικούς κόλπους, και ο οποίος μέσω της αγίας, προσκυνητής, άφραστης και άχραντης σαρκώσεώς του από την Παρθένο φανερώθηκε ανεκλάλητα στον κόσμο για να τον σώσει, και με την κυριαρχική του δύναμη σε γκρέμισε από τον ουρανό, παρουσιάζοντάς σε αποδιωγμένο σε όλους. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο» (σώπα, ησύχασε), και με το πρόσταγμά του αυτή αμέσως κόπασε. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που με το άχραντο πτύελό του έφτιαξε πηλό και έπλασε το μέλος που έλειπε στον εκ γενετής τυφλό, χαρίζοντάς του το φως. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που ζωοποίησε με έναν λόγο την κόρη του αρχισυναγώγου, και άρπαξε τον γιο της χήρας από το στόμα του θανάτου, παραδίδοντάς τον αρτιμελή και υγιή στη μητέρα του.

Από τα έργα της θείας πρόνοιας, άλλα γίνονται κατ' ευδοκίαν και άλλα κατά παραχώρηση. Κατ' ευδοκίαν μεν είναι όσα αναντίρρητα είναι αγαθά, ενώ στην κατά παραχώρηση πρόνοια ανήκουν <πολλά είδη>. Διότι πολλές φορές παραχωρεί να περιπέσει σε συμφορές και ο δίκαιος, για να φανερώσει στους άλλους την αρετή που κρύβεται μέσα του, όπως στην περίπτωση του Ιώβ. Άλλοτε παραχωρεί να πραχθεί κάτι το άτοπο, ώστε μέσα από την πράξη που φαίνεται άτοπη να κατορθωθεί κάτι το μεγάλο και θαυμαστό, όπως μέσω του σταυρού επιτεύχθηκε η σωτηρία των ανθρώπων. Με άλλον τρόπο παραχωρεί στον όσιο άνθρωπο να υποφέρει δεινά, ώστε να μην εκπέσει από την ορθή συνείδηση ή, εξαιτίας της δύναμης και της χάριτος που του έχει δοθεί, να μην εκπέσει στην αλαζονεία, όπως στην περίπτωση του Παύλου. Κάποιος εγκαταλείπεται προσωρινά για τη διόρθωση κάποιου άλλου, ώστε οι υπόλοιποι, παρατηρώντας την περίπτωσή του, να παιδαγωγούνται, όπως συνέβη με τον Λάζαρο και τον πλούσιο· διότι είναι φυσικό, όταν βλέπουμε κάποιους να υποφέρουν, να συνετιζόμαστε. Κάποιος εγκαταλείπεται επίσης για τη δόξα κάποιου άλλου, όχι εξαιτίας δικής του αμαρτίας ή των γονέων του, όπως ο εκ γενετής τυφλός για τη δόξα του Υιού του Ανθρώπου.

Για τον λόγο αυτό οι μαθητές, σπλαχνιζόμενοι την πάθησή του και βλέποντας έναν άνθρωπο που δεν είχε γευτεί την ωραιότατη απόλαυση του φωτός, ρωτούσαν να μάθουν την αιτία. Αλλά δεν διατύπωσαν το ερώτημα με ορθότητα· διότι ούτε το παιδί θα μπορούσε να καταδικαστεί για τους γονείς του, χωρίς να είναι ένοχο για τίποτα, ούτε βεβαίως πλήρωσε ποινή για δικά του σφάλματα αυτός που δεν είχε ακόμη έρθει στη ζωή.

Κεφάλαιο Θ'. Περί του εκ γενετής τυφλού. «Και καθώς περνούσε, είδε έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής, και τον ρώτησαν οι μαθητές του λέγοντας: Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Εξέρχεται λοιπόν από το ιερό ο Κύριος, επινοώντας κάποια καταπράυνση για τον θυμό των Ιουδαίων· και στρέφεται προς τη θεραπεία του τυφλού, ώστε με το σημείο αυτό να μαλακώσει τη σκληρότητα και την απείθειά τους, έστω κι αν δεν ωφελούνταν καθόλου. Παράλληλα, τους αποδείκνυε ότι δεν είπε μάταια ούτε κομπάζοντας τη φράση: «Πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Διότι, ιδού, επιτελεί θαύμα τέτοιο που κανείς ποτέ προηγουμένως δεν είχε κάνει. Επειδή, αν και κάποιος μπορεί να άνοιξε τα μάτια ενός τυφλού, πάντως δεν άνοιξε τα μάτια τυφλού εκ γενετής· είναι προφανές, λοιπόν, ότι ως Θεός, που υπήρχε πριν από τον Αβραάμ, επιτελεί αυτό το οποίο ποτέ από την αρχή του κόσμου δεν είχε πραγματοποιηθεί.