Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 9:16

Αναζήτησε τα όσα είναι γραμμένα στα Ευαγγέλια, και θα βρεις την αλήθεια των λόγων. Παρατήρησα ότι κατά το Σάββατο λάμβαναν χώρα τα πιο ένδοξα από τα θαύματα· πώς και με ποιον τρόπο; «Από καταβολής κόσμου δεν ακούστηκε ότι άνοιξε κανείς τα μάτια κάποιου που γεννήθηκε τυφλός». Αυτό το θαύμα δεν το έκανε σε άλλη ημέρα, αλλά κατά το Σάββατο. Διότι, αφού έφτιαξε πηλό φτύνοντας χάμω και άλειψε τα μάτια του, τον έστειλε στον Σιλωάμ· και ο τυφλός επέστρεψε βλέποντας. Εκείνοι όμως, που είδαν τον τυφλό να βλέπει, δεν ανέβλεψαν πνευματικά. Και εκείνου μεν άνοιξαν οι αισθητές κόρες των ματιών, των Ιουδαίων όμως τα μάτια δεν άνοιξαν· αλλά, ενώ είχαν τα μάτια τους ανοιχτά, δεν έβλεπαν, και κατέκριναν τον Κύριο λέγοντας: «Αυτός ο άνθρωπος δεν προέρχεται από τον Θεό, επειδή δεν τηρεί το Σάββατο». Ω, πόση ανοησία! Διότι, ποιο έργο συντελέστηκε; Πτύελο από τα χείλη, πηλός μόνο από τα δάχτυλα, μία απλή επάλειψη, καμωμένη όχι με ιατρικά εργαλεία, αλλά με θεουργό χέρι. Γιατί κατακρίνεις αυτό που έγινε; Έχεις ενώπιόν σου ένα θαύμα την ημέρα του Σαββάτου.

Ομολογώ και εκείνον που με θεράπευσε, γνωρίζω δε και αυτούς που με γέννησαν· διότι, και αν ακόμη με αρνήθηκαν οι γονείς μου, εγώ και πάλι δεν διστάζω. Γνωρίζω, γνωρίζω σαφώς τον Δαβίδ που αναφωνεί: «Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν, ο δε Κύριος με προσέλαβε.» Οι δε Φαρισαίοι, γεμάτοι οργή, του έλεγαν: Τι λες, ματαιόφρονα; Συγκρίνεις τον εαυτό σου με τον Δαβίδ; Και ομολογείς ως Κύριο τον γιο του τέκτονα, αυτόν που δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του; Έστω ότι ανέβλεψες· τον Θεό να υμνολογείς. Γιατί ευχαριστείς αυτόν; Αυτός δεν είναι από τον Θεό· εάν ήταν από τον Θεό, δεν θα κατέλυε το Σάββατο. «Δώσε δόξα στον Θεό· διότι εμείς γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος αυτός είναι αμαρτωλός.» Εκείνος όμως που ανέβλεψε, ακούγοντας ότι αποκαλούν τον Κύριο αμαρτωλό, ένιωσε ίλιγγο στην ψυχή και, φράζοντας τα αυτιά του, ανταπάντησε στους Φαρισαίους λέγοντας: Τι λέτε; Είναι αμαρτωλός ο φωτοδότης των ματιών μου; Γιατί αναμειγνύετε μέλι στην πικρία;

Επομένως, η παρουσία του Μωυσή και του Ηλία, και το γεγονός ότι συνομιλούσαν μεταξύ τους, αποτελούσε μια θεία οικονομία που αποδείκνυε περίτρανα ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δορυφορείται από τον νόμο και τους προφήτες, καθώς αναδείχθηκε δεσπότης του νόμου και των προφητών από αυτούς, μέσω των οποίων τον προανήγγειλαν με απόλυτη συμφωνία μεταξύ τους. Διότι τα λόγια των προφητών δεν είναι ασύμβατα με όσα δόθηκαν μέσω του νόμου. Και αυτό νομίζω σημαίνει το ότι συνομιλούσαν μεταξύ τους ο ιερότατος Μωυσής και ο άριστος όλων των προφητών· αυτός δε ήταν ο Ηλίας. Μπορούμε όμως να εννοήσουμε και κάτι άλλο. Επειδή τα πλήθη έλεγαν, άλλοι μεν ότι είναι ο Ηλίας, άλλοι ο Ιερεμίας, άλλοι δε ένας από τους προφήτες, φέρνει τους κορυφαίους, για να διαπιστώσουν και από αυτό την απόσταση μεταξύ του δούλου και του Δεσπότη. Μετά από αυτήν μπορούμε να αναφέρουμε και μια άλλη έννοια. Επειδή, δηλαδή, συνεχώς τον κατηγορούσαν ότι παραβαίνει τον νόμο και τον θεωρούσαν βλάσφημο, με το αιτιολογικό ότι σφετερίζεται τη δόξα του Πατέρα που δήθεν δεν του ανήκε, και έλεγαν: «Αυτός δεν προέρχεται από τον Θεό, διότι δεν τηρεί το Σάββατο»· και πάλι: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, και επειδή, αν και είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό»· για να αποδειχθεί ότι και οι δύο κατηγορίες προέρχονται από φθόνο, και ότι είναι αθώος και για τις δύο, και ότι τα έργα του δεν αποτελούν παράβαση του νόμου, ούτε είναι σφετερισμός ανάρμοστης δόξας το να ονομάζει τον εαυτό του ίσο με τον Πατέρα, φέρνει στο μέσον αυτούς που έλαμψαν στο καθένα από αυτά τα δύο.

Καθώς δε η ώρα μεταβάλλεται προς το βράδυ, το κάλλος των άνω θαυμάτων δεν θα διαφεύγει πλέον από το μάτι μου, ούτε ο λαμπρός χορός των άστρων, αλλά ούτε και η ολόχρυση λάμψη της σελήνης. Θα εκπλαγώ μέσω αυτού με την τέχνη του Τεχνίτη, από την ομορφιά των κτισμάτων θα επιγνώσω κι εγώ τον Δημιουργό. Λοιπόν, όσον αφορά το πλάτος των θεωρημάτων και την κομψότητα των λόγων, κάποια τέτοια δύναμη κυοφορεί αυτό που ειπώθηκε, αναφέρομαι και στο «Βλέπω» και στο «Έφτιαξε πηλό και έχρισε τους οφθαλμούς μου». Διότι η χάρη στις θεωρίες δεν εξοβελίζεται, ούτε ο δικός μας, δηλαδή ο εκκλησιαστικός, λόγος την απορρίπτει ως κίβδηλη. Επομένως, διατηρώντας στ' αλήθεια αδιαβάλητη τη δύναμη εκείνου που τον θεράπευσε, όσο εξαρτιόταν από τον ίδιο, λέει αυτά, αυτός ο οποίος, επειδή ακριβώς ελεήθηκε από τον Χριστό, δικάζεται από τους ιερείς. <Έλεγαν, λοιπόν, μερικοί από τους Φαρισαίους: Αυτός ο άνθρωπος δεν είναι από τον Θεό, επειδή δεν τηρεί το σάββατο.> Λένε φλυαρώντας ότι δεν είναι από τον Θεό αυτός που έχει τη δυνατότητα να ενεργεί τα έργα του Θεού, και βλέποντας τον Υιό να στεφανώνεται με ίσο μέτρο δόξας με τον παντοδύναμο Πατέρα, δεν ντρέπονται να του προσάπτουν παράλογα την κατηγορία της ασέβειας, αλλά παραμερίζοντας τη βοή που προκαλεί το παράδοξο γεγονός, αντιπαρατάσσουν τον δικό τους φθόνο απέναντι στον θαυματουργό, και κατηγορούν απερίσκεπτα ως παραβάτη αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία.

Αυτοί όμως, αν και θαυμάζουν εκείνον τον αρχαίο Ιησού (του Ναυή) που κυρίευσε την Ιεριχώ κατά την ημέρα του Σαββάτου, και διέταξε τους πατέρες τους να πράξουν τα συνηθισμένα για τους νικητές, και θεώρησε εντελώς αμελητέο το ότι έπρεπε να αργούν το Σάββατο, επιτίθενται στον Χριστό, και όσο εξαρτάται από τη δική τους κακοβουλία, δεν βιάζονται μόνο να τον αποβάλουν από τη θεοπρεπή δόξα, αλλά τον στερούν και από την τιμή που αρμόζει στους αγίους. Πειθόμενοι δε να φλυαρούν σφόδρα μόνο εξαιτίας της δικής τους βασκανίας, καταχέουν την καταδικαστική ψήφο για ασέβεια εναντίον εκείνου που δικαιώνει τον κόσμο, και γι' αυτόν τον λόγο έχει έρθει σε εμάς από τον Πατέρα. «Άλλοι δε έλεγαν: Πώς δύναται ένας αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια σημεία; Και υπήρχε σχίσμα μεταξύ τους». Και αυτοί βέβαια έχουν ακόμη ταπεινά φρονήματα, μιλώντας και σκεπτόμενοι σαν να πρόκειται για απλό άνθρωπο, όμως έχοντας καταληφθεί από το θαύμα αποδίδουν τη νίκη στον Χριστό παρά στον νόμο, και θέτοντας ήδη την απόδειξη από το θεϊκό σημείο πάνω από την αργία του Σαββάτου, αναδεικνύονται ορθοί κριτές προς το καλύτερο. Διότι, το να τον απαλλάσσουν εντελώς από το σφάλμα και να τον θεωρούν αμέτοχο αμαρτίας, επειδή δεν απέφευγε να πράξει ό,τι έπρεπε και κατά την ημέρα του Σαββάτου, πώς να μην αντιτίθεται σφόδρα στους ορισμούς για το Σάββατο; Βαδίζοντας, όπως είναι φυσικό, προς αυτή τη διάθεση με αναγκαία λογική, που κλείνει μέσα της πολλή σύνεση, λένε αυτά τα πράγματα.

Είναι βεβαίως πιθανό, επιδιώκοντας να κατορθώσουν και κάτι άλλο, να είπαν το: «Πώς δύναται αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια σημεία;» Διότι σπεύδουν, για να το πούμε έτσι, να αγωνιστούν υπέρ ολόκληρου του θεσμού των αγίων. Διότι λένε: «Εάν γενικώς επιτρέψουμε να είναι δυνατόν και σε εκείνους που συνηθίζουν να αμαρτάνουν να σεμνύνονται για πράγματα που ξεπερνούν τη λογική, και να εμφανίζονται ως δημιουργοί θαυμάτων, τι θα φανεί ότι εμποδίζει πλέον αυτούς που αρέσκονται στις κατηγορίες να κατηγορούν το πλήθος των προφητών, ή ακόμη και να επιτίθενται στο εξής στον ίδιο τον μακάριο Μωυσή, και να μην υπολογίζουν καθόλου αυτόν τον τόσο σεβαστό, έστω και αν έχει τη μαρτυρία για τα πλέον άριστα από όλα τα κατορθώματα;»

Όταν η κακία διαιρεθεί από μόνη της, έχουμε ασφάλεια εμείς που πολεμούμαστε από αυτήν· διότι πλέον οι επιβουλές που προέρχονται από αυτήν δεν γίνονται πιστευτές. Γι' αυτό λοιπόν, όταν ο Χριστός θαυματουργούσε, οι γλώσσες των Ιουδαίων διχάστηκαν· και οι μεν έλεγαν: «Δεν είναι από τον Θεό αυτός ο άνθρωπος, διότι δεν τηρεί το Σάββατο»· άλλοι έλεγαν: «Πώς μπορεί ένας αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια σημεία;» Και υπήρξε σχίσμα μεταξύ τους. «Επειδή είδα ανομία και αντιλογία.» Όταν ο Χριστός κρινόταν άνομα, υπήρξε αντιλογία αυτών που τον έκριναν, δηλαδή του Πιλάτου και των αρχιερέων των Ιουδαίων· του μεν λέγοντας: «Δεν βρίσκω καμία αιτία σε αυτόν τον άνθρωπο»· εκείνων δε: «Εμείς έχουμε νόμο, και γνωρίζουμε ότι σύμφωνα με τον νόμο μας οφείλει να πεθάνει.» «Ημέρα και νύχτα θα την κυκλώσει πάνω στα τείχη της, ανομία και πόνος βρίσκεται στο μέσον της.» Ημέρα μεν, κατά τον καιρό του σταυρού· νύχτα δε, κατά τον καιρό της προδοσίας· πάνω στα τείχη, δηλαδή στους ιερείς· διότι αυτοί τυγχάνουν να είναι τα τείχη του λαού· ισχυρά μεν, όταν ζουν σύμφωνα με τον νόμο της ιεροσύνης· σαθρά και πεσμένα δε, όταν πράττουν πράγματα ξένα προς το σχήμα τους. Ανομία και κόπο στο μέσον της, καθώς και αδικία, ονομάζει τη δουλεία του γράμματος· ανομία, διότι δεν τηρούσαν τον νόμο πνευματικά· αδικία, διότι, αφού δέχθηκαν τόσες ευεργεσίες από τον Πατέρα, παρέδωσαν στον σταυρό τον ιατρό και τον τροφέα.

Ήλεγξας τους συνδούλους, θα κηρύξω κι εγώ τον Δεσπότη. Δεν με βαραίνει το ίχνος του Πλάστη, με αγιάζουν τα πόδια του Χριστού. Ο Μωυσής με έσχισε, αλλά Αυτός με αγίασε· τον Ιωνά τον κατάπια, αλλά ενώπιον Αυτού φρίττω· τον Νώε τον κλυδώνισα, αλλά δεν τολμώ να ατενίσω Αυτόν που με τα χέρια Του έπλασε τον άνθρωπο. Με τα πόδια Του αγίασε τη θάλασσα, με τον θρόνο Του δόξασε τον ουρανό, με τη φάτνη λάμπρυνε τη γη, και μέσω του τάφου φώτισε τον άδη. Δεν είμαι αγνώμων και άψυχη· αναγνωρίζω, ως στοιχείο της φύσεως, τον Ποιητή μου· δεν λέω μαζί με τους Ιουδαίους: «Αυτός ο άνθρωπος δεν προέρχεται από τον Θεό», αλλά κράζω με ευσέβεια: «Αυτός είναι ο Θεός μου, και θα Τον δοξάσω». Θα φανερώσω τα χαρακτηριστικά της φύσης μου, θα ελέγξω τις γνώμες των μιαιφόνων, θα διακηρύξω τη δύναμη Εκείνου που περπάτησε πάνω μου. Αυτοί είναι σύνδουλοι, Εκείνος είναι ο Δεσπότης, και από τον φόβο Εκείνου τους ταράζω. Ο μεν Δεσπότης βάδιζε πάνω στη θάλασσα χωρίς να βρέχεται, οι δε επιβαίνοντες στο πλοίο θορυβούνταν· ο φόβος έκανε αυτούς που κινδύνευαν να κραυγάζουν, ενώ ο Φιλάνθρωπος τους προέτρεπε να έχουν θάρρος λέγοντας: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε». Έχετε θάρρος, κρατώντας την άγκυρα της πίστεως· διότι ο σκόπελος της ειδωλολατρίας δεν σας βύθισε. Έχετε θάρρος, η ιουδαϊκή λαίλαπα δεν σας καταπόντισε. Έχετε θάρρος, η τρικυμία των αιρέσεων δεν σας κλυδωνίζει.

Διότι δεν είπαν: «Πώς βρήκες το φως σου;», αλλά: «Πώς σου άνοιξε τα μάτια;», δίνοντάς του αφορμή να τον κατηγορήσει για την εργασία που έκανε. Αυτός όμως, απευθυνόμενος σε ανθρώπους που ήδη γνώριζαν, εκφράζεται πιο σύντομα. Διότι χωρίς να αναφέρει το όνομα, ούτε ότι: «Μου είπε, πήγαινε και νίψου», λέει αμέσως: «Έβαλε πηλό πάνω στα μάτια μου, νίφτηκα και βλέπω». Επειδή είχε ήδη προηγηθεί πολλή συκοφαντία, και εκείνοι είχαν πει: «Κοιτάξτε τι έργα κάνει ο Ιησούς το Σάββατο, αλείφει πηλό». Εσύ όμως παρατήρησε πώς δεν ταράζεται ο τυφλός. Διότι, όταν μιλούσε μπροστά σε εκείνους, απαντώντας ακίνδυνα, δεν ήταν τόσο σπουδαίο το να πει την αλήθεια· το θαυμαστό όμως τώρα είναι ότι, αν και βρέθηκε σε μεγαλύτερο φόβο, ούτε αρνείται ούτε λέει πράγματα αντίθετα από τα προηγούμενα. Τι έκαναν λοιπόν οι Φαρισαίοι; Ή μάλλον και οι άλλοι; Τον έφεραν με σκοπό να τον κάνουν να τα αρνηθεί· έπαθαν όμως το αντίθετο από αυτό που ήθελαν, και έμαθαν τα γεγονότα με μεγαλύτερη ακρίβεια. Και αυτό το υφίστανται παντού σχετικά με τα θαύματα· ή μάλλον στη συνέχεια θα το αποδείξουμε αυτό πιο ξεκάθαρα. Τι έλεγαν λοιπόν οι Φαρισαίοι; Έλεγαν μερικοί, όχι όλοι, αλλά οι πιο θρασείς: «Αυτός ο άνθρωπος δεν είναι από τον Θεό, διότι δεν τηρεί το Σάββατο»· άλλοι έλεγαν: «Πώς μπορεί ένας αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια θαύματα;». Βλέπεις ότι μέσα από τα θαύματα ανυψώνονταν πνευματικά;

Διότι και τώρα δικαιολογημένα θα μπορούσε κανείς στο σημείο αυτό να απορήσει, πώς, αφού είπαν, «Αυτός δεν είναι από τον Θεό, επειδή δεν τηρεί το Σάββατο», του λένε: «Εσύ τι λες γι' αυτόν, για το ότι σου άνοιξε τα μάτια;». Και δεν είπαν, «Εσύ τι λες γι' αυτόν, για το ότι κατέλυσε το Σάββατο;», αλλά προβάλλουν τώρα το στοιχείο της απολογίας αντί της κατηγορίας. Τι μπορούμε λοιπόν να πούμε;

Γνωρίζουμε δε ότι ο Θεός δεν εισακούει τους αμαρτωλούς. Διότι, επειδή προηγουμένως είπαν: «Πώς μπορεί ένας αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια σημεία;», γι' αυτό λοιπόν χρησιμοποιεί και τη δική τους κρίση, υπενθυμίζοντάς τους τα δικά τους λόγια. Αυτή η άποψη, λέει, είναι κοινή και σε εμένα και σε εσάς· σε αυτήν, επομένως, να παραμείνετε.

Για ποιο λόγο, όμως, φέρνει στο μέσον και τον Μωυσή και τον Ηλία; Πολλές αιτίες θα μπορούσε κανείς να αναφέρει· και πρώτη μεν αυτήν: ότι, επειδή τα πλήθη έλεγαν, άλλοι μεν ότι είναι ο Ηλίας, άλλοι ο Ιερεμίας και άλλοι κάποιος από τους αρχαίους προφήτες, παρουσιάζει τους κορυφαίους, για να αντιληφθούν έστω και από αυτό την τεράστια απόσταση μεταξύ των δούλων και του Δεσπότη, καθώς και ότι δικαίως επαινέθηκε ο Πέτρος, όταν τον ομολόγησε Υιό του Θεού. Μετά από αυτή την αιτία, μπορεί να αναφερθεί και άλλη. Επειδή, δηλαδή, συνεχώς τον κατηγορούσαν ότι παραβαίνει τον νόμο και τον θεωρούσαν βλάσφημο, νομίζοντας ότι σφετερίζεται δόξα που δεν του ανήκει, δηλαδή τη δόξα του Πατρός, και έλεγαν: «Αυτός δεν προέρχεται από τον Θεό, διότι δεν τηρεί το σάββατο»· και πάλι: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, και επειδή, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό»· για να αποδειχθεί, λοιπόν, ότι και οι δύο κατηγορίες προέρχονται από φθόνο και ότι ο ίδιος είναι απαλλαγμένος και από τις δύο, και ότι η στάση του δεν αποτελεί ούτε παράβαση του νόμου, ούτε σφετερισμό αλλότριας δόξας το να θεωρεί τον εαυτό του ίσο με τον Πατέρα, παρουσιάζει μπροστά τους εκείνους που διέπρεψαν στο καθένα από αυτά τα δύο. Διότι ο Μωυσής έδωσε τον νόμο, και θα μπορούσαν να λογαριασθούν οι Ιουδαίοι ότι δεν θα ανεχόταν να τον βλέπει να καταπατείται, όπως εκείνοι νόμιζαν, ούτε θα υπηρετούσε με σεβασμό εκείνον που τον παραβαίνει και που είναι εχθρός Εκείνου που τον νομοθέτησε.

Συνέβη όμως ακριβώς το αντίθετο· διότι σε ακόμη μεγαλύτερο ακροατήριο παρείχαν την απόδειξη της ανοησίας τους. Και παρατήρησε την κολακεία και τον κρυμμένο δόλο. «Γνωρίζουμε», λένε, «ότι είσαι αληθινός». Πώς λοιπόν λέγατε ότι είναι πλάνος, και ότι «Παραπλανά το πλήθος», και ότι «Έχει δαιμόνιο», και ότι «Δεν προέρχεται από τον Θεό»; Πώς πριν από λίγο σχεδιάζατε να τον θανατώσετε; Όλα όμως γίνονται όπως τα υπαγορεύει η επιβουλή. Διότι, επειδή πριν από λίγο, όταν ρώτησαν με αυθάδεια: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά;», δεν έλαβαν απάντηση στο ερώτημά τους, προσδοκούν τώρα να τον αποχαυνώσουν με την κολακεία και να τον πείσουν να πει κάτι εναντίον των ισχυόντων νόμων και αντίθετο προς την κρατούσα εξουσία.

Επομένως, να θαυμάζεις μόνο αυτό που έγινε, μην περιεργάζεσαι τον τρόπο. Επειδή, λοιπόν, έπραξε αυτό που του προστάχθηκε και πήρε το κρεβάτι του, βλέποντάς τον οι Ιουδαίοι, λένε: «Είναι Σάββατο και δεν σου επιτρέπεται να σηκώσεις το κρεβάτι το Σάββατο». Ενώ έπρεπε να προσκυνήσουν αυτόν που ενήργησε το θαύμα, ενώ έπρεπε να θαυμάσουν αυτό που συνέβη, αυτοί συζητούν για το Σάββατο, διυλίζοντας πραγματικά τον κώνωπα και καταπίνοντας την κάμηλο. Τι απάντησε λοιπόν εκείνος; «Εκείνος που με έκανε καλά, εκείνος μου είπε: Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα». Βλέπεις την ευγνωμοσύνη του ανθρώπου; Ομολογεί τον ιατρό και δηλώνει ότι ο νομοθέτης του προστάγματος είναι αξιόπιστος· και όπως ακριβώς ο τυφλός επιχειρηματολόγησε απέναντί τους, έτσι έπραξε και αυτός. Πώς, όμως, επιχειρηματολόγησε εκείνος; Του έλεγαν: «Αυτός ο άνθρωπος δεν προέρχεται από τον Θεό, διότι δεν τηρεί το Σάββατο». Τι απάντησε, λοιπόν, εκείνος;

Επειδή δε προχώρησε και στα θαύματα, πόσες ήταν οι συκοφαντίες; Άλλοι μεν τον αποκαλούσαν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, λέγοντας: Σαμαρείτης είσαι εσύ και έχεις δαιμόνιο. Άλλοι δε πλάνο, λέγοντας: αυτός δεν είναι από τον Θεό, αλλά παραπλανά τον όχλο. Άλλοι δε μάγο, λέγοντας: με τη δύναμη του άρχοντα Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια.

Διότι νομίζω ότι με επικριτικό τρόπο το είπε αυτό τότε στους Ιουδαίους, οι οποίοι και κατείχαν τις θείες Γραφές και τις διάβαζαν, και όμως δεν γνώριζαν το νόημά τους, ούτε ερευνούσαν αυτά που διάβαζαν, ούτε κατανοούσαν τα λεγόμενα. Και, ενώ έβλεπαν με τα ίδια τους τα μάτια εκείνον για τον οποίο είχε μιλήσει ο νόμος και οι προφήτες, τον αποκαλούσαν πλάνο, αποξενωμένο από τον Θεό και καταλυτή του νόμου. «Αυτός ο άνθρωπος», έλεγαν, «δεν είναι από τον Θεό, διότι δεν τηρεί το Σάββατο», αλλά είναι πλάνος και «παραπλανά τον λαό»· «γιατί τον ακούτε;». Και τους λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές», και δεν είπε ότι αυτές θα σας διδάξουν για εμένα, αλλά «διότι εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια». Γιατί νομίζετε, τους λέει, ότι διαβάζοντας και μην κατανοώντας, ή μάλλον παρερμηνεύοντας και κατανοώντας διαφορετικά από ό,τι πρέπει να κατανοήσετε, ότι θα αποκτήσετε από εκεί αιώνια ζωή; Το ότι μάλιστα αυτό είναι αληθές, το φανέρωσε μέσα από τα επόμενα λόγια του· διότι, αφού είπε «επειδή εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή», προσθέτει: «Και δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα, για να έχετε αιώνια ζωή».

Επομένως, πέρασαν τις αναφερόμενες σαράντα ημέρες σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, όχι χάριν καθαρισμού· διότι πριν από τον τοκετό, κατά τον τοκετό και μετά τον τοκετό, ο Θεός που γεννήθηκε εν σαρκί και η Παρθένος που τον γέννησε ήταν καθαροί και αμόλυντοι, ώστε, ακόμη και αν ο τοκετός λάμβανε χώρα μέσα στα Άγια των Αγίων, τότε μάλλον εκείνα θα είχαν αγιαστεί περισσότερο. Αλλά παρόλα αυτά, ο νομοδότης ακολουθεί εκούσια τον νομοθέτη, καταδέχεται την περιτομή την όγδοη ημέρα, και ο «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» προσάγεται σήμερα στον ναό ως πρωτότοκος, αφιερωμένος στον Κύριο σύμφωνα με τον νόμο. Διότι, ενώ ο δημιουργός των νόμων εκπλήρωνε όλες αυτές τις διατάξεις του νόμου, οι άνομοι δεν δίστασαν να τον αποκαλέσουν παράνομο και να τον καταδικάσουν μαζί με ανόμους. «Αυτός ο άνθρωπος», έλεγαν, «δεν προέρχεται από τον Θεό, επειδή δεν τηρεί το Σάββατο». Τι δεν θα είχαν πει και πράξει, λοιπόν, οι δολιόστομοι και διεστραμμένοι στην καρδιά, εάν από την πρώτη του ηλικία είχε παραβλέψει τις διατάξεις του νόμου;

Παραδείγματα αυτού του λόγου είναι ο Άννας και ο Καϊάφας και πολλοί από τους Ιουδαίους, οι οποίοι, βλέποντάς τον να διώχνει δαίμονες, ενώ έπρεπε να προσκυνήσουν τον ευεργέτη, τολμώντας πράγματα που ξεπερνούν κάθε αναισχυντία, τον λοιδωρούσαν ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με τη βοήθεια του άρχοντα των δαιμονίων. Βλέποντας τυφλούς να αποκτούν το φως τους και κατάκοιτους να επιβεβαιώνουν τη θεραπεία τους περπατώντας και σηκώνοντας το κρεβάτι τους, έλεγαν: «Αυτός ο άνθρωπος δεν είναι από τον Θεό». Βλέποντας τον Λάζαρο να ανασταίνεται την τέταρτη ημέρα, φλέγονταν για περισσότερο φόνο· διότι, λέει: «ζητούσαν να σκοτώσουν και τον Λάζαρο». Έπειτα, όταν έμαθαν ότι ο Χριστός αναστήθηκε, επιχειρούσαν να αποκρύψουν την ανάσταση με χρήματα και ψέματα. Και μάλιστα, όταν οι μαθητές εξοπλίστηκαν με πύρινες γλώσσες και διακήρυτταν τα μεγαλεία του Θεού με ξένες γλώσσες και προσέλκυαν άπειρο πλήθος στην ευσέβεια μέσω του θαύματος, αυτοί δεν ντρέπονταν να διασύρουν το συγκλονιστικό θαύμα αποδίδοντάς το σε γλεύκος και μέθη, ούτε φοβούνταν οι αλιτήριοι μήπως κατακαούν από το ξένο πυρ· τόσο πολύ κανένα από τα υπερφυή γεγονότα δεν τους στάθηκε αρκετό για να μεταβάλουν την πονηρή και παράλογη γνώμη τους, εφόσον άπαξ είχαν προετοιμάσει τους εαυτούς τους να συμπεριφέρονται με αναισχυντία και θράσος απέναντι στα πρώτα από τα πνευματικά και θεία έργα.

Εκείνος δε που, με αφορμή αυτά τα θεοπρεπή και υπερφυή έργα, διαπράττει το κακούργημα της βλασφημίας και πασχίζει πώς να δημιουργήσει το φαύλο μέσω του αγαθού, και, βλέποντάς τον να διώχνει δαίμονες, άλλοτε μεν λέει «δαιμόνιο έχει», άλλοτε ότι «με τη δύναμη του άρχοντα των δαιμονίων βγάζει τα δαιμόνια», και άλλοτε πάλι χλευάζει εκείνον που έπλασε με πηλό και με τον λόγο του τα μάτια αυτού που εκ γενετής στερούνταν την όραση, διαστρέφοντας το θαύμα σε ύβρη και λέγοντας πως «αυτός δεν προέρχεται από τον Θεό»—εκείνος λοιπόν που δεν βελτιώνεται καθόλου από τα πιο θεϊκά και υπερφυή έργα, αλλά μάλλον οδηγείται στο χειρότερο και εξαγριώνεται φτάνοντας στην παραφροσύνη, και, αντί να θαυμάζει και να ανυμνεί τον ευεργέτη για όσα έπραξε, αντιθέτως εξαιτίας αυτών τον υβρίζει και τον βλασφημεί, με ποια άλλα μέσα θα μπορούσε να μεταστραφεί, να ανακαλέσει, να καταφύγει στη μετάνοια και να λάβει την άφεση της ασέβειας και της θεομαχίας του; Είναι προφανές ότι με κανένα άλλο.

Κατεβάζοντας πάλι τον λόγο σε πιο ταπεινό επίπεδο, λέει: «Και δεν με άφησε μόνο, διότι εγώ κάνω τα αρεστά σε αυτόν». Και εξαιτίας των Ιουδαίων προφέρει αυτά τα ταπεινά λόγια. Διότι, επειδή εκείνοι έλεγαν ότι «Δεν προέρχεται από τον Θεό, επειδή δεν τηρεί το Σάββατο», λέει: «Διότι κάνω τα αρεστά σε αυτόν». Ώστε, ακόμη και αν καταλύω το Σάββατο, αυτό είναι αρεστό σε αυτόν. Από αυτά τα ταπεινά λόγια ο ίδιος βέβαια σε τίποτα δεν έβλαπτε τη δική του δόξα, αλλά στους ακροατές προξενούσε ωφέλεια, ή μάλλον μέσω αυτού συνιστούσε και τη δόξα του. Διότι όσοι τον άκουγαν να αναφέρει τα πάντα στον Πατέρα, περισσότερο προσκολλώνταν σε αυτόν και πίστευαν σε αυτόν· ώστε τα ταπεινά λόγια μάλλον τον ύψωναν. Βλέπεις τα κατορθώματα της μακαρίας ταπεινώσεως; Και ότι αυτά έτσι έχουν, άκου τα επόμενα. «Ενώ αυτός έλεγε αυτά, πολλοί πίστεψαν σε αυτόν. Έλεγε λοιπόν ο Ιησούς προς τους Ιουδαίους που είχαν πιστέψει σε αυτόν: Εάν εσείς μείνετε στον λόγο τον δικό μου, είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Αυτό που είπα, ότι δηλαδή μέσω των πιο ταπεινών λόγων μάλλον προσελκύονταν οι ακροατές, αυτό επισημαίνει και ο ευαγγελιστής. «Διότι, λέει, ενώ αυτός έλεγε αυτά, πολλοί πίστεψαν»· αυτά τα ταπεινά λόγια, τα οποία δήθεν ήταν ανάξια της δόξας του. Ώστε παντού, όταν τον ακούς να λέει κάποια μικρά και ευτελή πράγματα για τον εαυτό του, μην ταράζεσαι.

Δεν γνωρίζω. Οδηγούν αυτόν που ήταν άλλοτε τυφλός στους Φαρισαίους. Ήταν δε Σάββατο όταν ο Ιησούς έφτιαξε τον πηλό και του άνοιξε τα μάτια. Πάλι λοιπόν τον ρωτούσαν οι Φαρισαίοι, πώς ανέβλεψε. Εκείνος δε τους είπε: Πηλό έβαλε στα μάτια μου, και νίφτηκα, και βλέπω. Έλεγαν λοιπόν μερικοί από τους Φαρισαίους: Αυτός ο άνθρωπος δεν προέρχεται από τον Θεό, διότι δεν τηρεί το Σάββατο.

«Άλλοι έλεγαν: Πώς δύναται άνθρωπος αμαρτωλός να κάνει τέτοια σημεία; Και υπήρχε σχίσμα μεταξύ τους.» Επειδή ο Κύριος, θεραπεύοντας και κάνοντας θαύματα, συνήθιζε να αποχωρεί προς αποφυγήν της επιδείξεως, ερωτηθείς ο τυφλός «Πού είναι εκείνος;» λέγει: «Δεν γνωρίζω», λέγοντας πάντως την αλήθεια και ως προς αυτό. «Τον οδηγούν δε στους Φαρισαίους», προκειμένου να υποβληθεί σε σφοδρότερη και δριμύτερη ανάκριση. Επισημαίνει δε ο ευαγγελιστής ότι ήταν Σάββατο, για να καταδείξει την πονηρία τους, καθώς δράττονταν προφάσεων εναντίον του Χριστού, και του προσήπταν την κατηγορία της παραβάσεως του Σαββάτου, και μέσω αυτής προσπαθούσαν να συσκοτίσουν το θαύμα. Γι' αυτό δεν τον ρωτούν «Πώς ανέβλεψες;», αλλά «Πώς σου άνοιξε τους οφθαλμούς;», διαβάλλοντας εξ ολοκλήρου τον Κύριο ως εργασθέντα το Σάββατο, αναγκάζοντας τον ίδιο τον τυφλό να υπενθυμίσει ότι έφτιαξε πηλό, δηλαδή κατά την ημέρα του Σαββάτου.

Αξίζει δε να προσέξουμε την παρρησία του τυφλού, πώς διαλέγεται απτόητα με τους Φαρισαίους. Αυτοί μεν τον έφεραν, ώστε καταπτοημένος από τον φόβο να αρνηθεί τη θεραπεία· εκείνος όμως διαλαλεί ακόμη πιο καθαρά ότι «Βλέπω.» —«Έλεγαν λοιπόν μερικοί από τους Φαρισαίους», αλλά όχι όλοι, παρά οι πιο θρασείς· «Αυτός ο άνθρωπος δεν είναι από τον Θεό.»

Άλλοι όμως έλεγαν: «Πώς είναι δυνατόν ένας αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια πράγματα;» Βλέπεις τους πολλούς να μαλακώνουν από τα θαύματα; Ιδού, αυτοί είναι Φαρισαίοι και άρχοντες, όμως κάμπτονται από το θαύμα, και τον υπερασπίζονται, «και υπήρχε σχίσμα μεταξύ τους.» Αυτό το σχίσμα προηγουμένως είχε εμφανιστεί μέσα στο πλήθος· διότι άλλοι μεν έλεγαν ότι «Πλανά το πλήθος», ενώ άλλοι ότι «Όχι.» Τώρα όμως αναφύεται και στους άρχοντες, και ιδού, πολλοί από τους Φαρισαίους, αφού αποσχίστηκαν από τους άλλους, υπερασπίζονται το θαύμα. Πλην όμως, αν και αποσχίστηκαν, επιχειρηματολογούσαν υπέρ του Χριστού μάλλον δειλά, και περισσότερο με αμφιβολία και δισταγμό, παρά με βεβαιότητα. Άκουσε δηλαδή τι λένε: «Πώς είναι δυνατόν ένας αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια πράγματα;» Βλέπεις το ασθενές της επιχειρηματολογίας; Δες όμως και την κακοήθεια αυτών που συκοφαντούν. Διότι δεν λένε ότι αυτός δεν προέρχεται από τον Θεό επειδή θεραπεύει το Σάββατο, αλλά «επειδή δεν τηρεί το Σάββατο», προβάλλοντας συνεχώς όχι την ευεργεσία, αλλά την παραβίαση της ημέρας.

Διότι είναι δυνατόν να επέλθει διχασμός και για καλό σκοπό· όπως ακριβώς λέει και ο Κύριος: «Ήρθα να βάλω μάχαιρα επί της γης», εννοώντας βεβαίως τη διχογνωμία για το καλό και την ευσέβεια. «Λένε πάλι στον τυφλό: Εσύ τι λες γι' αυτόν, εφόσον σου άνοιξε τα μάτια; Εκείνος δε απάντησε: Είναι Προφήτης. Δεν πίστεψαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι γι' αυτόν ότι ήταν τυφλός και βρήκε το φως του, μέχρι που φώναξαν τους γονείς εκείνου που ανέβλεψε, και τους ρώτησαν, λέγοντας: Αυτός είναι ο γιος σας, για τον οποίο εσείς λέτε ότι γεννήθηκε τυφλός; Πώς, λοιπόν, βλέπει τώρα;» Ποιοι ήταν αυτοί που ρωτούσαν τον τυφλό: «Εσύ τι λες γι' αυτόν;» Ανήκαν στη μερίδα των καλοπροαίρετων. Διότι, επειδή είχαν πει: «Πώς μπορεί ένας αμαρτωλός να κάνει τέτοια θαύματα;», για να μη φανεί ότι οι ίδιοι συνηγορούν χωρίς λόγο, παρουσιάζουν ως μάρτυρα αυτόν που δέχτηκε την ευεργεσία, ως άνθρωπο που αισθάνθηκε τη θεία δύναμη, ώστε να αποστομώσουν τους συκοφάντες.

Διότι, αν ήταν μαθητές του Μωυσή, θα ήταν και του Χριστού· όπως και ο ίδιος τους έλεγε: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε σε εμένα.» Δεν είπαν δε, ότι «εμείς ακούσαμε», αλλά ότι «Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός.» Αν και οι πρόγονοί τους τους τα ανήγγειλαν, λένε ότι έχουν ακριβή γνώση αυτών που παρέλαβαν εξ ακοής· Εκείνον όμως, τον οποίο έβλεπαν με τα μάτια τους να θαυματουργεί και τον οποίο άκουγαν να φθέγγεται θεία και ουράνια λόγια, αυτόν τον αποκαλούσαν πλάνο. Βλέπεις ανοησία που έχει δημιουργηθεί από την κακία; «Αποκρίθηκε ο άνθρωπος και τους είπε: "Σε αυτό ακριβώς βρίσκεται το θαυμαστό, στο ότι εσείς δεν γνωρίζετε από πού είναι, και όμως μου άνοιξε τα μάτια. Γνωρίζουμε δε ότι ο Θεός δεν εισακούει τους αμαρτωλούς· αλλά αν κάποιος είναι θεοσεβής και κάνει το θέλημά Του, αυτόν τον εισακούει. Από τότε που υπάρχει ο κόσμος, δεν ακούστηκε ποτέ ότι κάποιος άνοιξε τα μάτια ανθρώπου που γεννήθηκε τυφλός. Αν αυτός δεν ήταν από τον Θεό, δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα."» Εσείς, λέει, ω Ιουδαίοι, απορρίπτετε αυτόν που με θεράπευσε, επειδή δήθεν δεν γνωρίζετε γι' αυτόν «από πού είναι»· εγώ όμως λέω ότι γι' αυτό είναι ακόμη περισσότερο θαυμαστός, επειδή, αν και είναι άνθρωπος όχι από τους επισήμους μεταξύ σας ούτε από τους δοξασμένους, έχει τέτοια δύναμη, ώστε να είναι ολοφάνερο από παντού ότι κατέχει κάποια ανώτερη δύναμη, μη έχοντας ανάγκη από καμία ανθρώπινη βοήθεια. Έπειτα και επειδή προτρέχοντας μερικοί από αυτούς είπαν: «Πώς είναι δυνατόν ένας αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια θαύματα;»

«Αν δεν είχα κάνει ανάμεσά τους τα έργα που κανένας άλλος δεν έκανε, δεν θα είχαν αμαρτία. Τώρα όμως και τα έχουν δει, και έχουν μισήσει και εμένα και τον Πατέρα μου, αλλά για να εκπληρωθεί ο λόγος που είναι γραμμένος στον νόμο τους, ότι “Με μίσησαν χωρίς αιτία”.» Άραγε δίκαια τα κάνουν αυτά, και μισούν και εμένα και τον Πατέρα μου και εσάς; Άραγε εξαιτίας αυτών που ειπώθηκαν ή αυτών που έγιναν έδειξαν τέτοια διάθεση; Όχι, λέει· διότι η αμαρτία τους είναι ασυγχώρητη. Μήπως δεν ήλθα και δίδαξα; Αν δεν είχα έλθει, αν δεν είχα μιλήσει, θα μπορούσαν αυτοί να πουν ότι «Δεν ακούσαμε»· τώρα όμως η πονηρία τους είναι αδικαιολόγητη. Έπειτα, επειδή παντού δεν προφασίζονταν τίποτε άλλο παρά ότι υπερασπίζονται τον Πατέρα («Διότι αυτός ο άνθρωπος», λένε, «δεν προέρχεται από τον Θεό», και τα παρόμοια), γι' αυτό προσθέτει: «Εκείνος που μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου»· ώστε ούτε αυτό τους έχει απομείνει ως απολογία. Και όχι μόνο παρέσχα διδασκαλία, αλλά πρόσθεσα και έργα, τέτοια που κανένας άλλος δεν έκανε· όπως το θαύμα του τυφλού, του Λαζάρου και τα υπόλοιπα παρομοίως. Ποια δικαιολογία, λοιπόν, έχουν; Παρέσχα τη διδασκαλία μέσω των λόγων, πρόσθεσα αυτήν μέσω των έργων· όπως ακριβώς διατάζει και ο Μωυσής, δίνοντας την εντολή να υπακούουν σε εκείνον που και σημεία επιτελεί και διδάσκει τα της ευσέβειας. «Τώρα όμως και έχουν δει» τέτοια έργα, και παρ' όλα αυτά «Έχουν μισήσει και εμένα και τον Πατέρα μου.»