Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 9:2

Βλέποντας δε τον άνθρωπο στάθηκε και ήταν έτοιμος για θεραπεία· θεραπεία ανώτερη από την ανθρώπινη λογική και τέχνη. Διότι η ιατρική και η επιστήμη της ασχολούνται με εκείνα τα νοσήματα, τα οποία, αφού πρώτα η φύση έχει διαμορφώσει το ζωντανό πλάσμα και το έχει φέρει στο φως, συμβαίνουν αργότερα με την πάροδο του χρόνου εξαιτίας κάποιων περιστάσεων, αλλά για τη βλάβη που έχει γεννηθεί μαζί με το σώμα δεν υπόσχεται θεραπεία. Ούτε βέβαια και για όλες τις παθήσεις που συμβαίνουν μεταγενέστερα. Μάρτυρες αυτού είναι οι ακρωτηριασμένοι άνθρωποι, στους οποίους κανένας γιατρός δεν επανόρθωσε την απώλεια των μελών. Γι' αυτό ακριβώς και οι μαθητές, νιώθοντας έλεος για την πάθησή του και βλέποντας έναν άνθρωπο που δεν είχε γευτεί την ωραιότατη απόλαυση του φωτός, ερευνούσαν την αιτία της βλάβης και ρωτούσαν τον Κύριο, όχι και πολύ συνετά, εάν ήρθε στη ζωή σε τέτοια κατάσταση εξαιτίας δικής του αμαρτίας ή εξαιτίας των σφαλμάτων των γονέων του. Αλλά η ερώτηση είναι και από τις δύο πλευρές της εσφαλμένη· διότι ούτε το παιδί θα καταδικαζόταν για τα σφάλματα των γονέων του, αφού ο Θεός δεν τιμωρεί άλλον αντί για άλλον, ούτε βέβαια πλήρωσε την ποινή για δικά του αμαρτήματα, αφού αυτός γεννήθηκε τυφλός.

Αυτά δε γίνονταν όχι διαχωρισμένα ανάλογα με την ποιότητα των όσων τελούνταν, ώστε τα μεν του σώματος να φανερώνονται χωριστά από τη θεότητα, τα δε της θεότητας χωριστά από το σώμα· αντιθέτως, όλα γίνονταν σε άρρηκτη ένωση, και ένας ήταν ο Κύριος που τα ενεργούσε αυτά παραδόξως με τη δική Του χάρη. Διότι έπτυε με ανθρώπινο τρόπο, και το πτύσμα ήταν ένθεο· αφού με αυτό έκανε τους οφθαλμούς του εκ γενετής τυφλού να αναβλέψουν.

Επομένως, έχοντας κατανοήσει ο Δαβίδ αυτήν την περιφρόνηση εκ μέρους των γονέων, και παραδίδοντας τη θαυμαστή ευεργεσία του Κυρίου στη θεία Γραφή, αναφωνούσε: «Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν· ο Κύριος όμως με προσέλαβε». Αυτήν ακριβώς τη γεμάτη ευγνωμοσύνη φωνή του προφήτη Δαβίδ, πολύ εύστοχα και ο εκ γενετής τυφλός, όταν ανέβλεψε, θα την πει μεγαλόφωνα και ο ίδιος: «Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν· ο Κύριος όμως με προσέλαβε». Γνωρίζετε όλοι σαφώς, πώς και αυτός αφενός περιφρονήθηκε από τους γονείς του, αφετέρου όμως δεν εγκαταλείφθηκε από τον Θεό. Για να αποπληρώσουμε όμως το χρέος μας και να αναπαυθούμε για λίγο, ώστε να μας εμπιστευθούν και πάλι οφειλές, εμπρός λοιπόν ας στραφούμε επίκαιρα στον εκ γενετής τυφλό. Άκουσες, αγαπητέ, προηγουμένως τον ευαγγελιστή Ιωάννη να βροντοφωνάζει: «Και καθώς περνούσε, λέει, ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο εκ γενετής τυφλό να κάθεται· και τον ρώτησαν οι μαθητές του, λέγοντας: Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Ο δε Κύριος τους απάντησε: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του· αλλά αυτό συνέβη για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν. Αφού είπε αυτά ο Κύριος, έφτυσε χάμω, έφτιαξε πηλό από το σάλιο, και έχρισε τα μάτια του τυφλού». Και τον έστειλε στον Σιλωάμ· και αφού πήγε, νίφτηκε· και αφού νίφτηκε, ανέβλεψε· και αφού ανέβλεψε, πίστεψε σε Εκείνον που τον απέστειλε.

Άκουγε με σύνεση. Ρώτησαν τον Κύριο οι μαθητές, λέγοντας: «Διδάσκαλε, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Δίκαιη είναι η ερώτηση των αποστόλων, από την οποία καταδεικνύεται ότι απευθύνονταν στον Κύριο Ιησού ως σε Θεό. Διότι ποιος γνωρίζει τα κρυφά των ανθρώπων, παρά μόνον ο ανιχνευτής των καρδιών; Γι' αυτό και ο Κύριος δεν απέρριψε την ερώτηση, αλλά αμέσως έδωσε την απάντηση, ικανοποιώντας ταυτόχρονα το ερώτημα των αποστόλων και επιβεβαιώνοντας την πίστη στη θεότητά Του. Διότι, αποκρινόμενος ο Κύριος είπε: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν»· δηλαδή, η παρούσα τύφλωσή του δεν αποτελεί συνέπεια αμαρτιών, αλλά σφάλμα της φύσεως.

Έτσι και η αιμορροούσα γυναίκα, επειδή πίστεψε και άγγιξε μόνο το κράσπεδο, θεραπεύτηκε· και η μεν θάλασσα, που άφριζε από τα κύματα, υπάκουσε στον σαρκωθέντα Λόγο και έπαυσε την τρικυμία· ο δε εκ γενετής τυφλός θεραπεύτηκε από τον Λόγο με το πτύσμα της σάρκας. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο παράδοξο (διότι ίσως αυτό σκανδάλισε και τους πιο ασεβείς), ενώ ο Κύριος ήταν κρεμασμένος πάνω στον ίδιο τον σταυρό (διότι δικό Του ήταν το σώμα και μέσα σε αυτό βρισκόταν ο Λόγος), ο μεν ήλιος σκοτίστηκε, η δε γη σείστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν.

Εάν πάλι, χωρίς καμία ασθένεια και χωρίς κανέναν πόνο, απομονωμένος κάπου μόνος του σε κάποια γωνιά, ή σε έρημο τόπο, ή σε σπίτι, ή οπουδήποτε αλλού, είχε κρύψει το σώμα του, και μετέπειτα εμφανιζόταν πάλι ξαφνικά λέγοντας για τον εαυτό του ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, θα έδινε σε όλους την εντύπωση ότι διηγείται μύθους. Και δεν θα γινόταν καθόλου πιστευτός μιλώντας για την ανάσταση, εφόσον δεν θα υπήρχε απολύτως κανείς για να μαρτυρήσει τον θάνατό του. Της αναστάσεως όμως πρέπει να προηγείται θάνατος, επειδή δεν θα μπορούσε να υπάρξει ανάσταση εάν δεν προηγηθεί θάνατος. Επομένως, εάν ο θάνατος του σώματος είχε λάβει χώρα κάπου στα κρυφά, χωρίς να γίνει φανερός και χωρίς την παρουσία μαρτύρων, αφανής και αμάρτυρη θα ήταν και η ανάστασή του. Ή για ποιον λόγο, ενώ αναστήθηκε και κήρυττε την ανάσταση, θα έκανε τον θάνατό του να συμβεί αφανώς; Ή γιατί εξέβαλλε τους δαίμονες ενώπιον όλων, έκανε τον εκ γενετής τυφλό να αναβλέψει και μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, προκειμένου μέσω αυτών των έργων να πιστευθεί ότι είναι ο Λόγος του Θεού, ενώ το θνητό του σώμα δεν θα το επεδείκνυε άφθαρτο ενώπιον όλων, ώστε να πιστευθεί ότι ο ίδιος είναι η Ζωή;

Γι' αυτό, λοιπόν, κάποιος που είχε διδαχθεί από την παράδοση του Μωυσή, κατηγορώντας τον λαό για αμαρτίες, τους αποκαλούσε γιους των σεληνιακών νεομηνιών και των σαββάτων. Εξάλλου, και στις αρχές του κόσμου οι άνθρωποι ζούσαν πολλά χρόνια και δεν αρρώσταιναν· όταν, όμως, από αμέλεια εγκατέλειψαν την τήρηση των κανόνων, από τότε διαδοχικά εξαιτίας της άγνοιας, έχοντας συζυγική σχέση όταν δεν έπρεπε, υποβάλλουν τα παιδιά τους σε μύρια πάθη. Γι' αυτό και ο διδάσκαλός μας, όταν ρωτήθηκε για τον εκ γενετής τυφλό που βρήκε το φως του χάρη σε αυτόν, εάν αμάρτησε αυτός ή οι γονείς του και γεννήθηκε τυφλός, αποκρίθηκε: «Ούτε αυτός αμάρτησε σε κάτι ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθεί μέσω αυτού η δύναμη του Θεού», η οποία θεραπεύει τα αμαρτήματα της άγνοιας. Και αληθινά, εξαιτίας της άγνοιας γίνονται τέτοια πράγματα, δηλαδή με το να μη γνωρίζουν πότε πρέπει να συνέρχονται με τη σύζυγό τους, εάν δηλαδή αυτή είναι καθαρή από την έμμηνο ρύση. Πάντως, τα πάθη που προανέφερες προέρχονται από άγνοια και δεν έχουν προκληθεί από τον πονηρό. Επιπλέον, βρες μου αυτόν που δεν αμαρτάνει και θα λάβεις αυτόν που δεν υποφέρει, και εκτός από το ότι δεν θα υποφέρει, θα διαπιστώσεις ότι μπορεί να θεραπεύει και άλλους. Για παράδειγμα, ο Μωυσής λόγω της ευσέβειάς του παρέμεινε χωρίς να υποφέρει καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του και θεράπευε με τις προσευχές του τους Αιγυπτίους, οι οποίοι υπέφεραν εξαιτίας της αμαρτίας. Και ο Σίμων είπε: «Έστω ότι αυτά έχουν έτσι· δεν σου φαίνεται εξαιρετικά άδικη η ανισότητα μεταξύ των ανθρώπων;»

Επειδή, λοιπόν, επέλεξαν, δεν ξέρω πώς, να ρωτήσουν και να μάθουν πράγματα που υπερβαίνουν το μέτρο του δούλου, τους πείθει να ηρεμήσουν, πείθοντάς τους με αναγκαίους συλλογισμούς, ότι ούτε στους αγγέλους τα απεκάλυψε ο Πατέρας, ούτε θα τα καθιστούσε γνωστά στον ίδιο τον Υιό, εάν αυτός ήταν ένας απλός άνθρωπος στη γη, όπως αυτοί, και δεν είχε εκ φύσεως το να είναι Θεός. Επειδή όμως επέμεναν κάπως και ήταν ανένδοτοι στο ότι έπρεπε να μάθουν, κατά κάποιον τρόπο πλέον τους επιτιμά λέγοντας: «Δεν είναι δική σας δουλειά να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία, αλλά θα λάβετε δύναμη όταν θα έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, και θα είστε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ και σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια και έως τα πέρατα της γης». Βλέπεις πώς από τη μία τους προστάζει να μην πολυπραγμονούν καθόλου για τα πράγματα που τους υπερβαίνουν, και από την άλλη τους στρέφει, τρόπον τινά, σε εκείνα που είναι εφικτά και πιο πρέποντα; Διότι αυτό συνηθίζει να κάνει· έτσι, κάποτε οι θεσπέσιοι μαθητές του έφεραν τον εκ γενετής τυφλό, καθώς εκείνος μόλις έβγαινε από τους ιερούς περιβόλους· έπειτα, ακολουθώντας ακόμη τις ιουδαϊκές δοξασίες, έκαναν τον άρρωστο αφορμή για φιλομάθεια και μάλιστα έλεγαν: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;»

Επιδεικνύοντας τη φθορά που εκτείνεται σε όλη την ανθρώπινη φύση εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, ο Παύλος λέει: «Αλλά βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με την ομοιότητα της παράβασης του Αδάμ». Πώς λοιπόν λέει ότι ο θάνατος βασιλεύει και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν, εάν το θνητό σώμα μάς έχει δοθεί εξαιτίας προγενέστερων αμαρτημάτων; Διότι πού βρίσκονται γενικώς αυτοί που δεν αμάρτησαν, εάν η ενσάρκωση και το να γεννηθεί κανείς σε αυτόν τον βίο με σώμα είναι τιμωρία για σφάλματα, και προϋποθέτει το έγκλημα που έχει προηγηθεί; Είναι λοιπόν αμαθές το επιχείρημα των αντιπάλων. 18. Άλλο. Κάποτε οι μαθητές υπέβαλαν μια ερώτηση στον Σωτήρα σχετικά με κάποιον από τους εκ γενετής τυφλούς, και μάλιστα έλεγαν: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, για να γεννηθεί τυφλός;». Επειδή γράφτηκε σε προφητικούς λόγους για τον Θεό ότι «ανταποδίδει τις αμαρτίες των πατέρων στα παιδιά», οι μαθητές υπέθεσαν ότι αυτό έχει πάθει ο άνθρωπος. Τι απαντά λοιπόν σε αυτά ο Χριστός; «Αλήθεια σας λέω, ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν». Πώς λοιπόν τους θέτει εκτός αμαρτίας, παρόλο που δεν ήταν αναμάρτητοι στον βίο τους; Διότι, όντας άνθρωποι, ήταν οπωσδήποτε ένοχοι κάπου και για σφάλματα.

Κεφάλαια τα οποία περιέχονται στο Έκτο Βιβλίο. Ότι τα σωματικά παθήματα δεν συμβαίνουν σε κάποιους εξαιτίας προγενέστερων αμαρτημάτων της ψυχής, ούτε βεβαίως επιβάλλει ο Θεός τις αμαρτίες των πατέρων στα τέκνα ή τις αμαρτίες κάποιων σε κάποιους άλλους, τιμωρώντας αυτούς που δεν έχουν αμαρτήσει καθόλου, αλλά εκφέρει δίκαιη κρίση για τους πάντες, με την παράθεση του ρητού: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Ότι τα σωματικά πάθη δεν συμβαίνουν σε κάποιους εξαιτίας προγενέστερων αμαρτημάτων της ψυχής, ούτε επιβάλλει ο Θεός σε κάποιους τις αμαρτίες των πατέρων, τιμωρώντας αυτούς που δεν έχουν αμαρτήσει καθόλου, αλλά εκφέρει δίκαιη κρίση για τους πάντες. <Και τον ρώτησαν οι μαθητές του λέγοντας: Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός; Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν.> Φιλομαθείς μεν και με πολλή ευλάβεια είναι οι σοφότατοι μαθητές, μάλλον δε παρακινήθηκαν στην επιθυμία να τα μάθουν αυτά όχι χωρίς τη θεία καθοδήγηση, και ερευνούν ωφέλιμα, προετοιμάζοντας την εξ αυτών ωφέλεια όχι τόσο για τον εαυτό τους όσο για εμάς· διότι ωφελούμαστε σε πολύ μεγάλο βαθμό, ακούγοντας από Εκείνον που γνωρίζει τα πάντα την αληθινή διδασκαλία για τα θέματα αυτά, και επιπλέον αποκρούοντας τη βδελυρότητα των φθαρτών δογμάτων, τα οποία δεν υπήρχαν μόνο στους Ιουδαίους, αλλά ήδη αποτόλμησαν να τα εκφράσουν ως αληθινά και κάποιοι από εκείνους που υπερηφανεύονται αφόρητα για τη γνώση της θεόπνευστης Γραφής και που θεωρούνται ότι συγκαταλέγονται στους Χριστιανούς, αρεσκόμενοι μάλλον στις δικές τους σοφιστείες, νικώμενοι από τα ίδια τους τα θελήματα, και μη διστάζοντας να αναμείξουν την ελληνική πλάνη με τα δόγματα της Εκκλησίας.

Διότι, με τον ίδιο τρόπο που όσοι πέφτουν από το πλοίο και παρασύρονται από το ρεύμα του ποταμού δεν έχουν καμία απολύτως δύναμη να αντισταθούν, αλλά θεωρώντας επικίνδυνο το να κολυμπούν ενάντια στα νερά, παρασύρονται μόνο από την ορμή του ρεύματος· με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, και αυτοί για τους οποίους έγινε λόγος προηγουμένως, νικημένοι από την τυραννία των δικών τους ηδονών, τους παραδίδουν όλα τα ηνία, έχοντας παραιτηθεί εντελώς από το να προβάλλουν οποιαδήποτε αντίσταση. Δυσφορούν, λοιπόν, οι άθλιοι Φαρισαίοι και, τρίζοντας τα δόντια τους σαν θηρία εναντίον του Εισηγητή των αρίστων, αρέσκονται στα προοίμια της οργής, και αναβλύζοντας μιαν απλησίαστη απαρχή μανίας, τον λοιδορούν άνομα. Αναπηδώντας, τρόπον τινά, προς τη γνώριμή τους υπεροψία, ισχυρίζονται ότι ο τυφλός έχει γεννηθεί μέσα στις αμαρτίες, παραπλανώμενοι ως προς αυτό από τις ιουδαϊκές προκαταλήψεις και συνηγορώντας από αμάθεια σε ένα αστήρικτο δόγμα. Διότι το ότι κανείς απολύτως δεν γεννιέται τυφλός ή με οποιαδήποτε άλλη σωματική πάθηση, ούτε κυρίως εξαιτίας του εαυτού του ούτε βέβαια εξαιτίας των γονέων του, και ότι ο Θεός δεν μεταβιβάζει τις αμαρτίες των πατέρων στα παιδιά, το αποδείξαμε αρκετά ικανοποιητικά, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, σε εκτενή λόγο, όταν μας είχε τεθεί προς εξήγηση το «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;». Επειδή λοιπόν ο άλλοτε τυφλός έκρινε σωστό να ελέγξει τους Φαρισαίους, όχι μόνο λοιδορήθηκε, αλλά και εκδιώχθηκε από αυτούς.

Αλλά, αφού ρώτησε ο αρχιερέας και άκουσε την αλήθεια, αγανακτεί. Και ο κακός υπηρέτης των κακών δίνει ράπισμα. Και το πρόσωπο, που έλαμψε σαν τον ήλιο, ανεχόταν να ραπίζεται από άνομα χέρια. Και άλλοι ερχόμενοι φτύνουν στο πρόσωπο εκείνου που με το πτύελό του θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό.

Μίλησε, και σήκωσε την κλίνη του εκείνος που δεν είχε ελευθερωθεί από τα δεσμά του στην κολυμβήθρα. Έπειτα επιτέλεσε το θαύμα των πέντε άρτων. Από εκεί περπάτησε πάνω στην τρικυμισμένη θάλασσα και διέσωσε τους μαθητές. Θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό, αλείφοντάς τον με πηλό. Ήταν η τέταρτη ημέρα και ο Λάζαρος εγέρθηκε από τον τάφο.

Αλλά και όταν, καθισμένος πάνω σε πουλάρι όνου σύμφωνα με την προφητεία, εισήλθε παραδόξως στην Ιερουσαλήμ και υμνούνταν από τα παιδιά ως Θεός, θεράπευσε όλους τους χωλούς και τους τυφλούς που τον πλησίασαν εκεί, όπως αναφέρει και αυτό ο Ματθαίος. Όταν δε ήλθε στη Βηθσαϊδά, του φέρνουν έναν τυφλό, όπως λέει ο Μάρκος, και τον παρακαλούν να τον αγγίξει. Ο δε Κύριος, αφού τον έβγαλε έξω από το χωριό, έφτυσε στα μάτια του, έθεσε πάνω του τα χέρια του και τον έκανε να βλέπει αμυδρά. Έπειτα, θέτοντας πάλι τα χέρια του πάνω του, του χάρισε την ικανότητα να αναβλέψει και να βλέπει καθαρά. Καθώς δε πλησίαζε στην Ιεριχώ, όπως λέει ο Λουκάς, θεράπευσε μόνο με τον λόγο έναν τυφλό που καθόταν παρά την οδό και ζητιάνευε, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε τη θεραπεία: «Ανάβλεψε». Βγαίνοντας δε από την Ιεριχώ, όπως λέει και αυτό ο Μάρκος, χαρίζει πάλι την όραση σε έναν άλλον τυφλό, τον Βαρτίμαιο, τον γιο του Τιμαίου, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε να αναβλέψει: «Σύμφωνα με την πίστη σου ας γίνει σε εσένα». Στην δε Ιερουσαλήμ, όταν είδε έναν εκ γενετής τυφλό, όπως λέει ο Ιωάννης, χωρίς καν να του ζητηθεί, αλλά από δική του πρωτοβουλία λόγω της αγαθότητάς του, έφτυσε στη γη, έφτιαξε πηλό, άλειψε τα μάτια του τυφλού και του είπε: «Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ».

ΣΟΒ'. ΣΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΙΣΙΔΩΡΟ. Σχετικά με το: «Αυτός αμάρτησε ή οι γονείς του;» Οι απόστολοι, ως μαθητές της σοφίας και εραστές της αλήθειας, βλέποντας ατενώς τον Σωτήρα να προσέχει τον τυφλό, και σχεδόν να τους παρακινεί σε ερώτηση, του παρουσιάζουν δύο πολυσυζητημένα δόγματα, τα οποία αποτελούσαν αντικείμενο έρευνας μεταξύ των ανθρώπων.

Επειδή, δηλαδή, οι Έλληνες υποστήριζαν ότι η ψυχή έχει σφάλει, και για τον λόγο αυτόν έχει καταπεμφθεί στο σώμα για να τιμωρηθεί, ενώ οι Ιουδαίοι θεωρούσαν ότι τα πταίσματα των προγόνων μεταβιβάζονται στους απογόνους, επειδή έχει γραφτεί: «Αμαρτίες πατέρων σε τέκνα έως τρίτης και τέταρτης γενεάς»· του είπαν, ως προς κάποιον που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γέννησή τους: «Ποιος αμάρτησε, αυτός (όπως λένε οι Έλληνες), ή οι γονείς του (όπως λένε οι Ιουδαίοι), ώστε να γεννηθεί τυφλός;». Η δε αλήθεια δεν έδωσε απόκριση λοξή ούτε πλάγια, ούτε γεμάτη αινίγματα, αλλά ευθεία και πιο λαμπρή από κάθε σαφήνεια. Διότι ανέτρεψε και τις δύο απόψεις, λέγοντας: «Ούτε αυτός αμάρτησε (διότι πώς θα μπορούσε πριν γεννηθεί;) ούτε οι γονείς του», προφανώς, ώστε να γεννηθεί τυφλός. Διότι απάντησε σύμφωνα με την ερώτηση. Επειδή είναι μεν πιθανό να είχαν αμαρτήσει αυτοί, ή μάλλον βεβαίως αμάρτησαν, όμως δεν είναι αυτοί οι αίτιοι της συμφοράς του.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, γεννήθηκε τυφλός; Για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν, δηλαδή, επιτράπηκε να υστερήσει η φύση, για να αναδειχθεί ο Δημιουργός.

Εσύ εξάλειψας τη λέπρα, όπως το θέλησας, εσύ έκανες τους χωλούς να τρέχουν, εσύ έκανες τους παραλύτους να σηκώσουν τις κλίνες τους, εσύ πρόσταξες τους εκ γενετής τυφλούς να απονίψουν το σκοτάδι, εσύ εξόρισες τους δαίμονες από τα δημιουργήματά σου, εσύ συνελήφθης από τους εχθρούς με τη δική σου θέληση, εσύ εκούσια υπέμεινες τα πάντα κατά σάρκα από τους Ιουδαίους για χάρη μου, ο Κύριός μου και ο Θεός μου.

Και ότι αυτό ακριβώς επεδίωκε να αποδείξει, είναι ολοφάνερο προπάντων από τη θεραπεία του τυφλού. Διότι, καθώς περνούσε και είδε κάποιον τυφλό, έφτιαξε πηλό, και αυτόν τον πηλό τον άλειψε στα τυφλωμένα μάτια του, και του είπε: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ». Για ποιον λόγο, άραγε, Αυτός που διαρκώς ανασταίνει νεκρούς με ένα απλό πρόσταγμα και επιτελεί πολλά άλλα παρόμοια θαύματα, εδώ προσθέτει και κάποια πρακτική ενέργεια, φτιάχνοντας πηλό και διαπλάθοντας γι' αυτόν τους οφθαλμούς; Δεν είναι ολοφάνερο ότι το έκανε αυτό ώστε, όταν ακούς ότι ο Θεός πήρε χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο, να μάθεις μέσα από αυτό που συμβαίνει τώρα ότι Αυτός είναι εκείνος που εξαρχής έπλασε τον άνθρωπο; Επειδή, αν δεν ήθελε να καταδείξει αυτό, θα ήταν περιττό αυτό που έπραξε. Έπειτα, για να μάθεις ότι δεν συνετέλεσε σε Αυτόν η χρήση του πηλού για την ανάβλεψη του τυφλού, αλλά αρκούσε και χωρίς εκείνη την ύλη να διαπλάσει τους οφθαλμούς μόνο με το πρόσταγμά Του, προσθέτει και λέει: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ».

Ομιλία ΝΣΤ΄. Και περνώντας ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής. Και τον ρώτησαν οι μαθητές του, λέγοντας: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» 1. Και περνώντας ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής. Επειδή είναι εξαιρετικά φιλάνθρωπος και φροντίζει για τη δική μας σωτηρία, και επειδή θέλει να φράξει τα στόματα των αγνωμόνων, δεν παραλείπει τίποτα από όσα αρμόζουν σε αυτόν, έστω κι αν δεν υπάρχει κανείς που να δίνει προσοχή. Αυτό εξάλλου γνωρίζοντας και ο Προφήτης έλεγε: «Για να δικαιωθείς στα λόγια σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εδώ, επειδή δεν αποδέχθηκαν το υψηλό νόημα των λόγων του, αλλά μάλιστα τον αποκάλεσαν δαιμονισμένο και επιχείρησαν να τον θανατώσουν, βγαίνοντας από το ιερό, θεραπεύει έναν τυφλό· αφενός καταπραΰνοντας τον θυμό τους με την απουσία του, αφετέρου μαλακώνοντας τη σκληρότητα και την απανθρωπιά τους μέσω της επιτέλεσης του θαύματος, και επιβεβαιώνοντας τα όσα είχε πει. Και επιτελεί ένα σημείο όχι τυχαίο, αλλά που τότε συνέβαινε για πρώτη φορά. Διότι, λέει, από καταβολής αιώνος δεν ακούστηκε ότι κάποιος άνοιξε τα μάτια ανθρώπου που γεννήθηκε τυφλός. Μάτια τυφλού ίσως τα άνοιξε κάποιος· ανθρώπου όμως που γεννήθηκε τυφλός, ποτέ μέχρι τώρα. Και ότι, βγαίνοντας από το ιερό, προχώρησε σε αυτό το έργο εσκεμμένα, είναι φανερό από το εξής: διότι ο ίδιος είδε τον τυφλό, δεν τον πλησίασε ο τυφλός. Και τον κοίταξε με τόση προσοχή, ώστε να κινήσει το ενδιαφέρον και των μαθητών του. Εξαιτίας αυτού ακριβώς προχώρησαν και στην ερώτηση.

Διότι, βλέποντάς τον να παρατηρεί με πολλή προσοχή, ρωτούσαν λέγοντας: «Ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του;» Εσφαλμένη η ερώτηση. Διότι πώς θα μπορούσε να αμαρτήσει πριν γεννηθεί; Και πώς, εάν αμάρτησαν οι γονείς του, θα τιμωρούνταν ο ίδιος;

Αυτό όμως το λέει όχι για να τους απαλλάξει από αμαρτήματα (διότι δεν είπε απλώς: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του», αλλά πρόσθεσε: «ώστε να γεννηθεί τυφλός»), αλλά για να δοξαστεί ο Υιός του Θεού. Διότι αμάρτησε βέβαια και αυτός, και οι γονείς του· αλλά δεν προέρχεται από εκεί, λέει, η αναπηρία.

Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που τιμάται από τις δυνάμεις που στέκονται γύρω του, και από τα φρικτότατα εξαπτέρυγα και πολυόμματα Χερουβίμ και Σεραφίμ, τα οποία σκεπάζουν τα πρόσωπά τους με τις δύο φτερούγες εξαιτίας της αθέατης και ανεξιχνίαστης Θεότητάς του, και με τις άλλες δύο φτερούγες καλύπτουν τα πόδια τους για να μην κατακαούν από την άρρητη δόξα και την ακατανόητη μεγαλειότητά του, ενώ με τις δύο φτερούγες πετούν και γεμίζουν τον ουρανό με τη βοή τους, λέγοντας: Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης αυτού. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, ο Θεός Λόγος που κατέβηκε από τον ουρανό, από τους πατρικούς κόλπους, και ο οποίος μέσω της αγίας, προσκυνητής, άφραστης και άχραντης σαρκώσεώς του από την Παρθένο φανερώθηκε ανεκλάλητα στον κόσμο για να τον σώσει, και με την κυριαρχική του δύναμη σε γκρέμισε από τον ουρανό, παρουσιάζοντάς σε αποδιωγμένο σε όλους. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο» (σώπα, ησύχασε), και με το πρόσταγμά του αυτή αμέσως κόπασε. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που με το άχραντο πτύελό του έφτιαξε πηλό και έπλασε το μέλος που έλειπε στον εκ γενετής τυφλό, χαρίζοντάς του το φως. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που ζωοποίησε με έναν λόγο την κόρη του αρχισυναγώγου, και άρπαξε τον γιο της χήρας από το στόμα του θανάτου, παραδίδοντάς τον αρτιμελή και υγιή στη μητέρα του.

Από τα έργα της θείας πρόνοιας, άλλα γίνονται κατ' ευδοκίαν και άλλα κατά παραχώρηση. Κατ' ευδοκίαν μεν είναι όσα αναντίρρητα είναι αγαθά, ενώ στην κατά παραχώρηση πρόνοια ανήκουν <πολλά είδη>. Διότι πολλές φορές παραχωρεί να περιπέσει σε συμφορές και ο δίκαιος, για να φανερώσει στους άλλους την αρετή που κρύβεται μέσα του, όπως στην περίπτωση του Ιώβ. Άλλοτε παραχωρεί να πραχθεί κάτι το άτοπο, ώστε μέσα από την πράξη που φαίνεται άτοπη να κατορθωθεί κάτι το μεγάλο και θαυμαστό, όπως μέσω του σταυρού επιτεύχθηκε η σωτηρία των ανθρώπων. Με άλλον τρόπο παραχωρεί στον όσιο άνθρωπο να υποφέρει δεινά, ώστε να μην εκπέσει από την ορθή συνείδηση ή, εξαιτίας της δύναμης και της χάριτος που του έχει δοθεί, να μην εκπέσει στην αλαζονεία, όπως στην περίπτωση του Παύλου. Κάποιος εγκαταλείπεται προσωρινά για τη διόρθωση κάποιου άλλου, ώστε οι υπόλοιποι, παρατηρώντας την περίπτωσή του, να παιδαγωγούνται, όπως συνέβη με τον Λάζαρο και τον πλούσιο· διότι είναι φυσικό, όταν βλέπουμε κάποιους να υποφέρουν, να συνετιζόμαστε. Κάποιος εγκαταλείπεται επίσης για τη δόξα κάποιου άλλου, όχι εξαιτίας δικής του αμαρτίας ή των γονέων του, όπως ο εκ γενετής τυφλός για τη δόξα του Υιού του Ανθρώπου.

Ιω. 8, 55 Τόσο πολύ αρμόζει σε εμένα να γνωρίζω τον Πατέρα, εφόσον πράττω τα ίδια έργα με αυτόν, όσο αρμόζει σε εσάς, επειδή πράττετε τα αντίθετα από τα θελήματά του, να μην τον γνωρίζετε ως Θεό. Όπως, λοιπόν, εσείς όταν λέτε ότι τον γνωρίζετε ψεύδεστε και είστε ψεύτες, έτσι θα ήμουν κι εγώ όμοιος με εσάς ψεύτης, αν έλεγα ότι δεν τον γνωρίζω· διότι η ισότητα των έργων, καθώς φανερώνει την ισοτιμία της φύσεως, μαρτυρεί επίσης και πόσο θαυμαστή είναι η γνώση. Εκείνος όμως δεν προβάλλει τώρα την ισότητα των έργων εξαιτίας της αλαζονείας τους, αλλά ομιλεί ταπεινά, για να τους καθοδηγήσει και να τους ελκύσει· διότι «τον γνωρίζω», λέει, επειδή «τηρώ τον λόγο του». Ιω. 9, 2-3 Πώς άραγε αυτός, λένε, γεννήθηκε τυφλός; Τι θα μπορούσε να πει κανείς γι' αυτόν, ότι εξαιτίας των αμαρτιών του γεννήθηκε τυφλός; Αλλά αυτό είναι αδύνατον· διότι πώς θα μπορούσε κάποιος να αμαρτήσει πριν καν υπάρξει; Μήπως εξαιτίας των αμαρτιών των γονέων του υπέστη την πάθηση; Αλλά είναι εξίσου άτοπο, ενώ άλλοι αμάρτησαν, άλλος να υφίσταται τις συνέπειες. Γι' αυτό και ο Δεσπότης λέει: «ούτε αυτός αμάρτησε» και γι' αυτό γεννήθηκε τυφλός (επειδή αυτό είναι εντελώς αδύνατον). Ούτε πάλι εξαιτίας των αμαρτιών των γονέων του γεννήθηκε αυτός τυφλός· διότι αυτό είναι ανάξιο της δικαιοκρισίας και της φιλανθρωπίας του Θεού.

Για τον λόγο αυτό οι μαθητές, σπλαχνιζόμενοι την πάθησή του και βλέποντας έναν άνθρωπο που δεν είχε γευτεί την ωραιότατη απόλαυση του φωτός, ρωτούσαν να μάθουν την αιτία. Αλλά δεν διατύπωσαν το ερώτημα με ορθότητα· διότι ούτε το παιδί θα μπορούσε να καταδικαστεί για τους γονείς του, χωρίς να είναι ένοχο για τίποτα, ούτε βεβαίως πλήρωσε ποινή για δικά του σφάλματα αυτός που δεν είχε ακόμη έρθει στη ζωή.

Το πλήθος των μαθητών μαθαίνει τη θεία κυριαρχία του Χριστού του διδασκάλου. Διότι αναφέρει: «Τον ρωτούσαν: Καρδιογνώστη και Θεέ, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Επομένως, διορθώνοντας τη σκέψη τους, εξηγώντας ότι η αναπηρία του υπήρχε για τη δόξα και την άρρητη σοφία, τον προστάζει αμέσως να πορευθεί, και αφού νίφτηκε, αποκτά ολοκάθαρα το φως των οφθαλμών του, ανακράζοντας με ακατάπαυστη χαρά: «Εσύ είσαι το υπέρλαμπρο φως εκείνων που βρίσκονται στο σκοτάδι.»

Το πλήθος των μαθητών μαθαίνει τη θεία εξουσία του Χριστού του διδασκάλου· διότι λέγει, ρωτούσαν: «Καρδιογνώστα και Θεέ, τι αμάρτησε αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί έτσι τυφλός;» Επομένως, διορθώνοντας τον νου τους, εξήγησε ότι προς χάριν της δόξας και της άρρητης σοφίας συνέβη η αναπηρία του· τον προστάζει λοιπόν αμέσως να πορευθεί, και αφού νίφτηκε, ανακτά ξεκάθαρα το φως των ματιών του, αναβοώντας με ατελείωτη χαρά: «Εσύ είσαι το υπέρλαμπρο φως για εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι.»

Κεφάλαιο Θ'. Περί του εκ γενετής τυφλού. «Και καθώς περνούσε, είδε έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής, και τον ρώτησαν οι μαθητές του λέγοντας: Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Εξέρχεται λοιπόν από το ιερό ο Κύριος, επινοώντας κάποια καταπράυνση για τον θυμό των Ιουδαίων· και στρέφεται προς τη θεραπεία του τυφλού, ώστε με το σημείο αυτό να μαλακώσει τη σκληρότητα και την απείθειά τους, έστω κι αν δεν ωφελούνταν καθόλου. Παράλληλα, τους αποδείκνυε ότι δεν είπε μάταια ούτε κομπάζοντας τη φράση: «Πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Διότι, ιδού, επιτελεί θαύμα τέτοιο που κανείς ποτέ προηγουμένως δεν είχε κάνει. Επειδή, αν και κάποιος μπορεί να άνοιξε τα μάτια ενός τυφλού, πάντως δεν άνοιξε τα μάτια τυφλού εκ γενετής· είναι προφανές, λοιπόν, ότι ως Θεός, που υπήρχε πριν από τον Αβραάμ, επιτελεί αυτό το οποίο ποτέ από την αρχή του κόσμου δεν είχε πραγματοποιηθεί.

Επίτηδες πήγε προς τον τυφλό, δεν ήρθε εκείνος προς αυτόν. Έτσι λοιπόν και οι μαθητές, βλέποντάς τον να κοιτάζει προσεκτικά τον τυφλό, τον ρωτούν: «Ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Φαίνεται, λοιπόν, πως η ερώτηση είναι εσφαλμένη.

Πώς θα μπορούσε δηλαδή να έχει αμαρτήσει αυτός πριν γεννηθεί; Διότι, βεβαίως, οι απόστολοι δεν είχαν αποδεχθεί τις ελληνικές φλυαρίες, ότι δήθεν η ψυχή, ζώντας πριν από το σώμα σε άλλον κόσμο, αμαρτάνει, και έπειτα εξοφλεί με την κάθοδό της στο σώμα κάποιου είδους τιμωρία. Αφού ήταν ψαράδες, δεν θα είχαν καν ακούσει κάτι τέτοιο, επειδή αυτά είναι δόγματα των φιλοσόφων. Φαίνεται, λοιπόν, ανόητη η ερώτηση, αλλά όχι για εκείνον που προσέχει. Μάθε λοιπόν το εξής: οι απόστολοι, ακούγοντας τον Χριστό να λέει στον παράλυτο, «Ιδού, έχεις γίνει καλά, μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο», όταν είδαν τον τυφλό, απορούν και λένε περίπου τα εξής: Έστω ότι εκείνος παρέλυσε εξαιτίας αμαρτημάτων· για τούτον εδώ τι θα μπορούσες να πεις; Ο ίδιος αμάρτησε; Αλλά δεν μπορεί να ειπωθεί αυτό· διότι είναι εκ γενετής τυφλός. Αλλά μήπως οι γονείς του; Αλλά ούτε και αυτό ισχύει· διότι το παιδί δεν τιμωρείται για λογαριασμό του πατέρα. Επομένως, δεν λένε αυτά τα λόγια τόσο για να ρωτήσουν, όσο επειδή βρίσκονται σε μεγάλη απορία. Ο Κύριος λοιπόν, λύνοντας την απορία τους, λέει: «Ούτε αυτός αμάρτησε», (πώς θα μπορούσε άλλωστε πριν γεννηθεί;) «ούτε οι γονείς του». Δεν το λέει όμως αυτό για να τους απαλλάξει γενικά από τα αμαρτήματα. Διότι δεν είπε απλώς ότι δεν αμάρτησαν οι γονείς του, αλλά πρόσθεσε: «ώστε να γεννηθεί τυφλός». Διότι, βεβαίως, οι γονείς του αμάρτησαν, αλλά δεν προήλθε από εκεί η αναπηρία αυτού του ανθρώπου. Επειδή δεν είναι δίκαιο οι αμαρτίες των πατέρων να επιβάλλονται στα παιδιά που δεν έχουν φταίξει σε τίποτα.